Mở đầu Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn Phần 3: Đối tƣợng, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Các giải pháp và định hƣớng. Luan van 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Một số khái niệm về trang trại và kinh tế trang trại 2.
Khái niệm Trong những năm gần đây ở nƣớc ta có rất nhiều cơ quan nghiên cứu nhƣ cơ quan quản lý nhà nƣớc và nhiều nhà khoa học, nhà quản lý đã quan tâm nghiên cứu về trang trại và kinh tế trang trại.Về thực chất trang trại và kinh tế trang trại là hai khái niệm khác nhau, không đồng chất với nhau, có rất nhiều quan điểm khác nhau về kinh tế trang trại nhƣ: Xuất phát từ quan điểm của LêNin: “Ấp trại tuy vẫn là nhỏ nếu tính theo diện tích, nhưng lại hóa thành ấp trại lớn nếu xết về quy mô sản xuất”. Ở đây ta có thể hiểu khái niệm trang trại thể hiện quy môt tính theo diện tích nhƣng cũng có thể đó là quy mô sản xuất thể hiện bằng thu nhập[2].TS Nguyễn Thế Nhã “Trang trại là một loại hình tổ chức sản xuất cơ sở trong nông, lâm, thủy sản có mục đích chính là sản xuất hàng hóa, có tƣ liêu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một chủ độc lập, sản xuất đƣợc tiến hành trên quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất tiến bộ và trình đọ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ luông gắng với thị trƣờng” [5]. Theo Nguyễn Phƣợng Vỹ “Trang trại là một hình thức tổ chức kinh tế nông hộ nhƣng mang tính chất sản xuất hàng hóa”[5]. Theo Nghị Quyết TW số 6/NQ – TW ngày 10/11/1998, đã xác định: “Trang trại gia đình thực chất là kinh tế hộ sản xuất hàng hóa với quy mô lớn hơn, sử dụng lao động, tiền vốn của gia đình là chủ yếu để sản xuất, kinh doanh có hiệu quả[7].
Cũng nhƣ khái niệm về trang trại, trong thời gian qua cũng có nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và đƣa ra khái niệm về kinh tế trang trại nhƣ: Theo PGS.TS Lê Trọng: “Kinh tế trang trại là môt hình thức tổ chức kinh tế cơ sở, là doanh nghiệp tổ chức sản xuất trực tiếp ra nông sản phẩm hàng hóa dựa Luan van 6 trên cơ sở hợp tác và phân công lao động xã hội, được chủ trang trại đầu tư vốn, thuê mướn phần lớn hoặc hầu hết sức lao động và trang thiết bị tư liệu sản xuất để hoạt động kinh doanh theo yêu cầu của thị trường, được nhà nước bảo hộ bằng luật định” [5]. Theo quang điểm của Nghị quyết 03/2000 NQ – CP về việc “khuyến khích phát triển kinh tế trang trại” cho rằng “ bản chất của kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp nông thôn chủ yếu dựa vào kinh tế hộ gia đình” [8]. Nhƣ vậy, nói kinh tế trang trại là nói mặt kinh tế của trang trại. Bởi ngoài ra còn có thể nhìn nhận trang trại từ mặt xã hội và môi trƣờng.
Điều này có nghĩa rằng khái niệm trang trại rộng hơn khái niệm kinh tế trang trại. Vị trí, vai trò của trang trại và kinh tế trang trại cho sự phát triển của đất nước Chăn nuôi là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất của sản xuất nông nghiệp. Hiện nay, ngành chăn nuôi nƣớc ta cung cấp khoảng trên 1,6 triệu tấn thịt các loại, trên 40 nghìn tấn sữa và trên 3 tỷ quả trứng. Ngành chăn nuôi thúc đẩy các ngành công nghiệp chế biến phát triển.
Các cơ sở công nghiệp chế biến đƣợc hình thành và phát triển dựa trên cỏ sỏ phát triển của ngành chăn nuôi. Ngành chăn nuôi cung cấp các nguyên liệu cho công nghiệp để sản xuất ra các mặt hàng tiêu dùng và xuất khẩn có giá trị. Các sản phẩm phụ lò mổ đƣợc sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau nhƣ: bào chế thuốc, sản xuất bột máu, bột xƣơng dùng trong chăn nuôi [1]. Về mặt kinh tế các trang trại góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị hàng hóa cao, khắc phục dần tình trạng sản xuất phân tán, manh mún và thâm canh cao.
Theo Đặng Kim Sơn, Viện trƣởng viện chính sách và chiến lƣợc phát triển Nông nghiệp – Nông thôn , cho rằng: “kinh tế trang trại là bƣớc phát triển mới của kinh tế hộ chuyển từ sản xuất tự cấp, tự túc sang sản xuất hàng hóa với quy mô lớn gắng với thị trƣờng vì vậy đã góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi cở cấu kinh tế sang sản xuất hàng hóa mũi nhọn, tập chung quy mô lớn”. Mặt khác qua thúc đảy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trang trại góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp, đặt biệt là công nghiệp chế biến nông - lâm – Luan van 7 thủy sản và là động lực thúc đẩy các loại hình phát triển đặt biệt là dịch vụ sản xuất ở nông thôn [15]. Về mặt xã hội: phát triển kinh tế trang trại góp phần quan trọng làm tăng số hộ giàu trong nông thôn, tạo việc làm và tăng thêm thu nhập cho ngƣời lao động. Mặc khác phát triển kinh tế trang trại còn góp phần phát triển kết cấu hạ tầng trong nông thôn, tạo tấm gƣơng cho các hộ nông dân về cách tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh.
Phát triển kinh tế trang trại góp phần giải quyết các vẫn đề xã hội và đổi mới bộ mặt trong nông thôn nƣớc ta [17]. Về mặt môi trường: phát triển kinh tế trang trại góp phần lớn vào việc bảo vệ môi trƣờng sinh thái. Do sản xuất kinh doanh tự chủ, vì lợi ích thiết thực, lâu dài của mình mà các chủ trang trại luôn có ý thức khai thác hợp lý và quan tâm bảo vệ các yếu tố môi trƣờng, trƣớc hết là trong phạm vi không gian sinh thái trang trại[17]. Đặc trưng của kinh tế trang trại và kinh tế trang trại chăn nuôi Kinh tế trang trại có 5 đặc điểm cơ bản sau đây: Chuyên môn hóa, tập chung hóa sản xuất hàng hóa dịch vụ theo nhu cầu của thị trƣờng, có lợi nhuận cao.
So với kinh tế hộ thì đây là một đặc trƣng cơ bản của kinh tế trang trại. Giá trị tổng sản phẩm và sản phẩm hàng hóa của nó là chỉ tiêu trực tiếp đánh giá quy mô trang trại là nhỏ, vừa hay lớn. Quy mô của trang trại thƣờng lớn hơn nhiều lần so với quy mô của kinh tế nông hộ và có tỷ suất nông sản hàng hóa trên 85% [15]. Kinh tế trang trại đã sản xuất hàng hóa thì hàng hóa luông gắn với thị trƣờng, do đó thị trƣờng bán sản phẩm và mua vật tƣ là nhân tố có tính quyết định sản xuất sản phẩm hàng hóa cả về chất lƣợng, số lƣợng và hiệu quả sản xuất kinh doanh của trang trại.
Kinh tế trang trại có nhiều khả năng áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật hơn, tốt hơn kinh tế nông hộ vì trang trại có vốn, có lãi nhiều hơn. Các trang trại có thể sử dụng nguồn lao động vốn tự có của gia đình, nhƣng chủ yếu là thuê mƣớn lao động thƣờng xuyên quanh năm hoặc làm theo thời vụ với Luan van 8 số lƣợng nhiều ít khác nhau tùy theo quy mô của trang trại. Số lƣợng lao động làm thuê bao giờ cũng lớn hơn số lƣợng lao động tự có của gia đình trang trại. Các chủ trang trại là ngƣời có ý chí làm giàu, có phƣơng pháp và nghệ thuật làm giàu cũng nhƣ có những điều kiện nhất định đê tạo lập trang trại.
Tiêu chí xác định kinh tế trang trại ở Việt Nam Theo thông tƣ 27 ngày 13 thang 4 năm 2011 của Bộ NN&PTNT về việc về tiêu chí và thủ tục cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại, tiêu chí xác trang trại nhƣ sau: các cá nhân, hộ gia đình sản xuất nông ngiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản đặt tiêu chuẩn kinh tế trang trại phải thỏa mãn điều kiện sau [11]: 1. Đối với cơ sở trồng trọt, nuôi trồng thủy sản, sản xuất tổng hợp phải đặt: a. Có diện tích trên mức hạn điền, tối thiểu đạt: 3,1 ha đối với vùng Đông Nam Bộ và ĐBSCL 2.1 ha đối với các tỉnh còn lại. Giá trị sản lượng đạt 700 triệu đồng/năm.
Đối với cơ sở trang trại phải đạt giá trị sản lƣợng hàng hóa từ 1 tỷ đồng/năm trở lên. Đối với cở sở sản xuất lâm nghiệp phải có diện tích tối thiểu 3,1 ha và giá trị sản lƣợng hàng hóa bình quân đạt 500 triệu đồng/năm trở lên. Tiêu chí xác định kinh tế trang trại đƣợc điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của đất nƣớc trong từng thời kỳ, ổn định trong thời gian tối thiểu là 5 năm. Điều kiện cơ bản để phát triển trang trại và kinh doanh có hiệu quả Về ruộng đất và quy mô ruộng đất:Tƣ liệu sản xuất chủ yếu là điều kiện cơ bản để thành lập và phát triển trang trại chính là ruộng đất.
Nếu không có ruộng đất thì không thể tiến hành sản xuất nông sản và nông sản hàng hóa. Tuy nhiên, để thành lập một trang trại theo đúng nghĩa của nó thì quy mô ruộng đất phải phù hợp với yêu cầu tổ chức kinh tế và tổ chức kỹ thuật của từng trang trại nhất định mới đảng bảo cho hoạt động kinh doanh có hiệu quả. Nói chung, ở nƣớc ta tùy thuộc vào phƣơng hƣớng kinh doanh mà có thể hình thành quy mô diện tích trang trại. Hiện nay diện tích của các trang trại từ trên Luan van 9 dƣới 5ha canh tác có thể lên tới trên dƣới 30; 40;,50 hay hàng trăm ha ở nơi có thể là trang trại hợp tác của hai hay một nhóm ông chủ.
Về kỹ thuật:có khả năng trang bị và áp dụng những kỹ thuật mới từ ít đến nhiều, từ thấp đến cao. Những điều kiện cần để trang trại kinh doanh có hiệu quả: Nhà nƣớc cần có hệ thống chính sách đúng đắn, đồng bộ và ổn định. Ngƣời chủ trang trại phải có ý đồ kinh doanh (sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Sản xuất nhƣ thế nào? Lợi ích ra sao?) và phải có năng lực tổ chức sản xuất, dịch vụ và quản lý các hoạt động kinh doanh. Có thị trƣờng ổn định, có vốn, phải huy động đƣợc một lƣợng vốn tƣơng ứng với yêu cầu mở rộng kinh doanh bằng nhiều cách và nhiều vốn.
Cơ sở lý luận về hiệu quả sản xuất 2.