Luận văn về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn

Bài viết phân tích hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn, cung cấp thông tin và giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Đinh Tiến Mạnh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Chí Hiểu
• Trường học: Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Đất Đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Huyện Chi Lăng, Tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Vấn đề sử dụng đất nông nghiệp
• 1.2. Khái quát về đất nông nghiệp
• 1.3. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp
• 1.4. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Đất đai giữ vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Đặc biệt, trong bối cảnh gia tăng dân số và nhu cầu lương thực ngày càng cao, việc sử dụng đất nông nghiệp một cách hiệu quả là vấn đề cấp bách. Đất nông nghiệp không chỉ là tài sản quý giá mà còn là yếu tố quyết định trong việc đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất sẽ giúp tối ưu hóa nguồn tài nguyên này, đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

1.1. Ý Nghĩa Khoa Học

Đề tài này không chỉ tạo ra cơ sở lý luận về hiệu quả sử dụng đất mà còn góp phần vào việc xây dựng các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Những kết quả nghiên cứu sẽ giúp các nhà quản lý và nông dân có cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng đất, từ đó đưa ra các quyết định đúng đắn trong quản lý và sử dụng tài nguyên đất.

1.2. Ý Nghĩa Thực Tiễn

Nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc sử dụng đất nông nghiệp một cách hiệu quả mà còn đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm cải thiện tình hình sử dụng đất tại huyện Chi Lăng. Điều này góp phần vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.

II. Tổng Quan Tài Liệu

Chương này tập trung vào việc tổng hợp các nghiên cứu trước đây liên quan đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Các tài liệu cho thấy rằng, việc sử dụng đất nông nghiệp không chỉ phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế, xã hội và chính sách quản lý đất đai. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững có thể nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đồng thời bảo vệ môi trường.

2.1. Tình Hình Nghiên Cứu Trên Thế Giới

Nghiên cứu quốc tế cho thấy rằng, nhiều quốc gia đã áp dụng các chiến lược quản lý đất đai bền vững nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất. Các mô hình canh tác hữu cơ, giảm thiểu hóa chất độc hại được khuyến khích để bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

2.2. Tình Hình Nghiên Cứu Trong Nước

Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc quản lý đất đai vẫn còn nhiều bất cập. Sự phụ thuộc vào kinh nghiệm và phương pháp canh tác truyền thống đã dẫn đến tình trạng suy thoái đất. Do đó, việc áp dụng các biện pháp khoa học và công nghệ vào quản lý đất đai là cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Chi Lăng, các phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra thực địa, phỏng vấn nông dân và phân tích số liệu thống kê. Những phương pháp này giúp thu thập thông tin chính xác về hiện trạng sử dụng đất, từ đó đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất khác nhau. Phân tích số liệu sẽ được thực hiện theo các tiêu chí như năng suất cây trồng, chi phí sản xuất và hiệu quả kinh tế tổng hợp.

3.1. Phương Pháp Điều Tra

Phương pháp điều tra giúp thu thập dữ liệu trực tiếp từ nông dân, từ đó hiểu rõ hơn về thực trạng và các vấn đề họ gặp phải trong quá trình sản xuất. Điều này không chỉ cung cấp thông tin cần thiết cho việc đánh giá mà còn tạo điều kiện cho việc đề xuất các giải pháp phù hợp.

3.2. Phân Tích Số Liệu

Phân tích số liệu sẽ được thực hiện để đánh giá hiệu quả sử dụng đất thông qua các chỉ số như giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích, tỷ lệ lợi nhuận và chi phí đầu tư. Những phân tích này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quát về hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất khác nhau, từ đó đưa ra các khuyến nghị cụ thể.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn, với diện tích tự nhiên 706,02 km² và dân số khoảng 76.551 người năm 2015, là một vùng miền núi có điều kiện tự nhiên đa dạng và phức tạp. Đất đai tại đây chủ yếu là đất feralit, đất dốc tụ và đất phù sa sông suối, trong đó đất núi đá chiếm tới 83,3% diện tích. Trong giai đoạn 2010-2015, diện tích đất nông nghiệp của huyện có xu hướng giảm do quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa, đồng thời cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương với giá trị sản xuất ngành nông - lâm - thủy sản đạt 1.434,6 tỷ đồng năm 2015.

Vấn đề sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả là cấp thiết nhằm đảm bảo phát triển bền vững kinh tế, xã hội và môi trường. Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Chi Lăng, lựa chọn các loại hình sử dụng đất có hiệu quả cao và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất trong giai đoạn 2012-2015. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc tạo cơ sở thực tiễn cho quản lý đất đai, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức của người dân và chính quyền địa phương về tầm quan trọng của sử dụng đất nông nghiệp hợp lý, tiết kiệm và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp bền vững, trong đó có:

• Lý thuyết hiệu quả sử dụng đất: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất trên ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường, theo quan điểm của lý thuyết hệ thống và nguyên tắc tối ưu hóa nguồn lực.
• Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp bền vững: Bao gồm sử dụng đất đúng quy hoạch, tiết kiệm, bảo vệ môi trường và đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng.
• Mô hình nông nghiệp bảo tồn (Conservation Agriculture): Áp dụng các kỹ thuật canh tác tối thiểu làm đất, duy trì lớp phủ hữu cơ và luân canh cây trồng nhằm tăng năng suất và bảo vệ đất.
• Khái niệm hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường: Hiệu quả kinh tế được đo bằng giá trị sản xuất, thu nhập hỗn hợp và hiệu quả đồng vốn; hiệu quả xã hội liên quan đến tạo việc làm và mức độ hài lòng của người dân; hiệu quả môi trường đánh giá qua mức độ sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và khả năng bảo vệ đất.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kết hợp số liệu thứ cấp từ các cơ quan nhà nước như UBND huyện, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra nông hộ với 120 hộ đại diện tại 6 xã thuộc hai tiểu vùng sinh thái đặc trưng của huyện.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn ngẫu nhiên các hộ nông nghiệp tại tiểu vùng 1 (vùng đất núi đất) và tiểu vùng 2 (vùng núi đá) nhằm phản ánh đa dạng điều kiện sản xuất.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel để xử lý và trình bày dữ liệu dưới dạng bảng biểu, biểu đồ.
• Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất: Đánh giá trên ba phương diện kinh tế (giá trị sản xuất, chi phí, thu nhập hỗn hợp, hiệu quả đồng vốn), xã hội (thu hút lao động, mức độ chấp nhận của người dân, khả năng tiêu thụ sản phẩm) và môi trường (mức sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, khả năng bảo vệ đất, độ che phủ đất).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và xã hội ảnh hưởng đến sử dụng đất
   Huyện Chi Lăng có địa hình đồi núi phức tạp với 75,46% diện tích là núi đá và rừng, khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình 21,5°C, lượng mưa trên 1300 mm/năm. Dân số năm 2015 là 76.551 người, mật độ 108 người/km², lao động trong độ tuổi chiếm 59%, thu nhập bình quân đầu người đạt 29,5 triệu đồng/năm. Cơ sở hạ tầng như điện lưới quốc gia phủ kín 98% hộ dân, hệ thống thủy lợi chủ động nước cho trên 60% diện tích đất canh tác.

2. Hiện trạng sử dụng đất và biến động giai đoạn 2010-2015
   Diện tích đất nông nghiệp giảm do chuyển đổi sang mục đích phi nông nghiệp và phát triển công nghiệp, dịch vụ. Tổng diện tích đất trồng cây lương thực năm 2015 là 9.691 ha, sản lượng đạt 32.746 tấn, bình quân 434,4 kg/người. Diện tích cây công nghiệp lâu năm đạt 1.777 ha, chủ yếu là cây hồi (1.718,4 ha). Diện tích cây ăn quả là 2.023,6 ha với các vùng trồng tập trung như na dai, vải thiều.

3. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất
   Giá trị sản xuất ngành nông - lâm - thủy sản năm 2015 đạt 1.434,6 tỷ đồng, trong đó nông nghiệp chiếm phần lớn. Thu nhập hỗn hợp trên 1 ha đất nông nghiệp được tính bằng hiệu số giữa giá trị sản xuất và chi phí sản xuất, cho thấy các loại hình trồng cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm có hiệu quả kinh tế cao hơn so với cây lương thực và cây thực phẩm hàng năm.

4. Hiệu quả xã hội và môi trường
   Các loại hình sử dụng đất tạo việc làm cho lao động địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và ổn định đời sống. Tuy nhiên, việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật còn ở mức cao, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường và suy thoái đất. Độ che phủ đất được cải thiện nhờ các mô hình nông lâm kết hợp và áp dụng kỹ thuật canh tác bảo tồn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Chi Lăng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi điều kiện tự nhiên phức tạp và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế xã hội. Việc tập trung phát triển các loại cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu đã nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc áp dụng mô hình nông nghiệp bảo tồn và nông lâm kết hợp đã góp phần giảm thiểu xói mòn đất và tăng độ phì nhiêu, phù hợp với xu hướng phát triển bền vững.

Biểu đồ so sánh giá trị sản xuất và thu nhập hỗn hợp giữa các loại hình sử dụng đất sẽ minh họa rõ nét sự khác biệt hiệu quả kinh tế. Bảng tổng hợp mức sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật phản ánh mức độ ảnh hưởng môi trường cần được kiểm soát chặt chẽ hơn. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường trong quản lý đất đai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường áp dụng kỹ thuật canh tác bảo tồn và nông lâm kết hợp
   Khuyến khích người dân áp dụng các mô hình như SALT để giảm xói mòn đất, tăng độ phì nhiêu và bảo vệ môi trường. Mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng đất trên diện tích đất dốc trong vòng 3-5 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các cơ quan nông nghiệp và tổ chức khuyến nông.

2. Định hướng phát triển các loại cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả có giá trị kinh tế cao
   Tập trung phát triển vùng chuyên canh na dai, hồi, vải thiều với quy mô hàng hóa, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho nông dân. Thời gian thực hiện: 5 năm. Chủ thể: Hộ nông dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

3. Kiểm soát và giảm thiểu sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật
   Xây dựng chương trình đào tạo, chuyển giao kỹ thuật sử dụng phân bón hữu cơ, sinh học và thuốc bảo vệ thực vật an toàn nhằm giảm ô nhiễm môi trường. Mục tiêu giảm 20% lượng phân bón hóa học trong 3 năm. Chủ thể: Phòng Nông nghiệp, các tổ chức khuyến nông.

4. Nâng cao nhận thức và năng lực quản lý đất đai cho người dân và cán bộ quản lý
   Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo về quản lý, sử dụng đất bền vững, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế nông nghiệp. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: UBND huyện, các tổ chức đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp
   Giúp nâng cao năng lực quản lý, hoạch định chính sách sử dụng đất hiệu quả và bền vững.

2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý đất đai, nông nghiệp
   Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp vùng miền núi.

3. Nông dân và các tổ chức hợp tác xã nông nghiệp tại địa phương
   Hỗ trợ lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp, nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường.

4. Doanh nghiệp đầu tư phát triển nông nghiệp và chế biến nông sản
   Tham khảo để xây dựng kế hoạch đầu tư, phát triển vùng nguyên liệu bền vững và hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá dựa trên những tiêu chí nào?
   Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá trên ba phương diện: kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập hỗn hợp), xã hội (tạo việc làm, mức độ hài lòng của người dân) và môi trường (mức độ sử dụng phân bón, bảo vệ đất).

2. Tại sao việc sử dụng đất nông nghiệp bền vững lại quan trọng?
   Sử dụng đất bền vững giúp bảo vệ tài nguyên đất, duy trì độ phì nhiêu, giảm ô nhiễm môi trường và đảm bảo phát triển kinh tế xã hội lâu dài, tránh suy thoái đất và mất đất canh tác.

3. Các mô hình canh tác bảo tồn đất có thể áp dụng ở Chi Lăng là gì?
   Mô hình SALT (Slopping Agricultural Land Technology) với các kỹ thuật như không làm đất hoặc làm đất tối thiểu, duy trì lớp phủ hữu cơ và luân canh cây trồng đã được chứng minh hiệu quả trong bảo vệ đất và tăng năng suất.

4. Làm thế nào để giảm thiểu tác động tiêu cực của phân bón và thuốc bảo vệ thực vật?
   Áp dụng phân bón hữu cơ, phân sinh học, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, đào tạo kỹ thuật sử dụng đúng liều lượng và thời điểm, đồng thời tăng cường giám sát và kiểm tra.

5. Các yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Chi Lăng?
   Điều kiện tự nhiên (địa hình, thổ nhưỡng), điều kiện kinh tế xã hội (cơ sở hạ tầng, thị trường tiêu thụ), trình độ kỹ thuật canh tác và chính sách quản lý đất đai là những yếu tố chủ đạo ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất.

Kết luận

• Huyện Chi Lăng có điều kiện tự nhiên và xã hội đa dạng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.
• Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá toàn diện trên ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường, trong đó các loại cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả có hiệu quả kinh tế cao nhất.
• Việc áp dụng mô hình canh tác bảo tồn và nông lâm kết hợp góp phần giảm xói mòn đất, tăng độ phì nhiêu và bảo vệ môi trường.
• Cần triển khai các giải pháp kỹ thuật, chính sách và đào tạo nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
• Đề nghị các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu, nông dân và doanh nghiệp phối hợp thực hiện các khuyến nghị để phát triển bền vững sản xuất nông nghiệp tại Chi Lăng.

Tổ chức hội thảo chia sẻ kết quả nghiên cứu, triển khai các mô hình canh tác bảo tồn, xây dựng kế hoạch đào tạo kỹ thuật và giám sát sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Để biết thêm chi tiết và hỗ trợ kỹ thuật, liên hệ với Phòng Nông nghiệp huyện Chi Lăng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Vấn đề sử dụng đất nông nghiệp 1. Khái quát về đất nông nghiệp Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp. Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành như trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản, lâm nghiệp, thủy sản.

Nông nghiệp là một ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế của nhiều nước trong đó có Việt Nam và các nước đang phát triển, bởi vì các nước này đa số người dân sống dựa vào nghề nông. Theo thông cáo báo chí của cục thống kê 6 tháng đầu năm 2016, do các yếu tố bất lợi về thời tiết, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản 6 tháng đầu năm 2016 giảm so với cùng kì năm trước chủ yếu do ngành nông nghiệp (chiếm 75% giá trị tăng thêm khu vực I ) giảm 0,78% do sản lượng lúa đông xuân năm nay chỉ đạt 19,4 triệu tấn, giảm 1,3 triệu tấn ( giảm 6,4%) so với vụ đông xuân 2015 nhưng giá trị tăng thêm ngành lâm nghiệp vẫn tăng 5,75%, ngành thủy sản tăng 1,25%. Trong sản xuất nông nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt và không thể thay thế. Đất đai là tài nguyên bị hạn chế bởi ranh giới, có vị trí cố định và chất lượng không đồng đều giữa các vùng, miền.

Những đặc điểm này ảnh hưởng đến khả năng mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp, bên cạnh đó là sức ép sử dụng đất của quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá. Do vậy, cần phải sử dụng đất tiết kiệm thì mới có thể đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng của xã hội. Việc sử dụng đất phải gắn liền với việc xác định cơ cấu cây trồng vật nuôi hợp lý, phù hợp với từng vùng lãnh thổ để đem lại hiệu quả cao nhất. Ở Việt Nam, đất đai được phân loại theo mục đích sử dụng.

Theo Thông tư 28/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường (Điều 9 chỉ tiểu thống kê, kiểm kê đất đai về loại đất)[3], nhóm đất nông nghiệp bao gồm: 5 Đất sản xuất nông Nghiệp gồm đất trồng cây lâu năm và đất trồng cây hàng năm.Trong đất trồng cây hàng năm gồm các loại: đất trồng lúa (đất chuyên trồng lúa nước, đất trồng lúa nước còn lại và đất trồng lúa nương); đất trồng cây hàng năm khác (gồm đất trồng cây hàng năm khác và đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác) Xét cho cùng, đất chỉ có giá trị thông qua quá trình sử dụng của con người. Giá trị đó tuỳ thuộc vào sự đầu tư trí tuệ và các yếu tố đầu vào khác trong sản xuất. Hiệu quả của việc đầu tư này sẽ phụ thuộc rất lớn vào những lợi thế của quỹ đất đai hiện có và các điều kiện kinh tế, xã hội cụ thể. Nhận thức đúng đắn được vấn đề này sẽ giúp người sử dụng đất có các định hướng sử dụng tốt hơn đối với đất nông nghiệp, khai thác có hiệu quả các tiềm năng tự nhiên của đất đồng thời không ngừng bảo vệ đất và môi trường sinh thái.

Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp Điều 6 Luật Đất đai 2013 quy định các nguyên tắc sử dụng đất như sau: - Đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và đúng mục đích sử dụng đất. - Tiết kiệm có hiệu quả, bảo vệ môi trường và không làm tổn hại đến lợi ích chính đáng của người sử dụng đất xung quanh - Người sử dụng đất thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình trong thời hạn sử dụng đất theo quy định của luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan. Đất đai là nguồn tài nguyên có hạn trong khi nhu cầu của con người đối với đất ngày càng tăng, mặt khác đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do bị trưng dụng sang các mục đích khác. Vì vậy, sử dụng đất nông nghiệp với mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội trên cơ sở đảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm, tăng cường nguyên liệu cho công nghiệp, hướng tới xuất khẩu và không làm ảnh hướng xấu đến môi trường là việc làm hết sức cần thiết.

Để thực hiện được mục tiêu này thì đất nông nghiệp cần được sử dụng theo những nguyên tắc cơ bản (Hà Thị Thanh Bình, 2000)[1] đó là: - Đất nông nghiệp phải được sử dụng đầy đủ, hợp lý. Điều này có nghĩa là toàn bộ diện tích đất cần được sử dụng hết vào sản xuất, với việc bố trí cơ cây trồng vật nuôi phù hợp với đặc điểm kinh tế kỹ thuật của từng loại đất nhằm nâng cao năng suất, đồng thời gìn giữ, bảo vệ và nâng cao độ phì của đất. 6 - Đất nông nghiệp phải được sử dụng đạt hiệu quả cao. Đây là kết quả của việc sử dụng đầy đủ, hợp lý đất đai, việc xác định hiệu quả sử dụng đất thông qua tính toán hàng loạt các chỉ tiêu khác nhau như năng suất cây trồng, chi phí đầu tư, hệ số sử dụng đất, giá cả sản phẩm, tỷ lệ che phủ đất… Muốn nâng cao hiệu quả sử dụng đất phải thực hiện tốt, đồng bộ các biện pháp kỹ thuật và chính sách kinh tế xã hội trên cơ sở đảm bảo an toàn về lượng thực, thực phẩm, tăng cường nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và nông lâm sản cho xuất khẩu.

- Đất nông nghiệp cần phải được quản lý và sử dụng một cách bền vững. Sự bền vững ở đây là sự bền vững cả về số lượng và chất lượng, có nghĩa là đất đai phải được bảo tồn không chỉ đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà còn cho thế hệ tương lai. Sự bền vững của đất đai gắn liền với điều kiện sinh thái môi trường vì vậy các phương thức sử dụng đất phải gắn liền với việc bảo vệ môi trường nhằm đáp ứng được lợi ích trước mắt và lâu dài. Như vậy, để sử dụng đất triệt để và có hiệu quả, đảm bảo cho quá trình sản xuất được liên tục thì việc tuân thủ những nguyên tắc trên là việc làm cần thiết và hết sức quan trọng.

Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững Ngày nay, sử dụng đất bền vững, tiết kiệm và có hiệu quả đã trở thành chiến lược quan trọng có tính toàn cầu. Trong Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam [theo QĐ số 432/QĐ-TTg ngày 12/4/2012 về phê duyệt chiến lược phát triển bền vững Việt Nam năm 2011-2020], chống tình trạng thoái hóa đất, sử dụng hiệu quả và bền vững tài nguyên đất là lĩnh vực sử dụng tài nguyên được ưu tiên hàng đầu để phát triển bền vững. Theo quan điểm và nguyên tắc của FAO, sử dụng đất bền vững áp dụng vào điều kiện ở Việt Nam phải thể hiện trên cả ba mặt: - Bền vững về mặt kinh tế: cây trồng cho hiệu quả kinh tế cao và được thị trường chấp nhận. - Bền vững về mặt xã hội: thu hút được nhiều lao động, đảm bảo đời sống người dân, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển.

- Bền vững về mặt môi trường: loại hình sử dụng đất bảo vệ được đất đai, ngăn chặn sự thoái hoá đất, bảo vệ môi trường tự nhiên. 7 Để đạt được những mục tiêu đó, chúng ta phải có chiến lược sử dụng đất (Lê Thái Bạt, 2007)[28]: - Sử dụng đất trên cơ sở quy hoạch bảo đảm lợi ích trước mắt cũng như lâu dài của người sử dụng đất và cộng đồng. Khi phân bố sử dụng đất cho các ngành kinh tế quốc dân cần sử dụng bản đồ, tài liệu đất và đánh giá phân hạng đất đai mới xây dựng, nâng cao chất lượng quy hoạch và dự báo sử dụng lâu dài. - Ưu tiên sử dụng đất tốt cho nông nghiệp, dành đất xấu (có khả năng sản xuất thấp) cho các mục đích phi nông nghiệp.

Điều hòa giữa áp lực tăng dân số và tăng trưởng về kinh tế nhằm đáp ứng yêu cầu sử dụng đất bền vững. - Quản lý hệ thống nông nghiệp nhằm đảm bảo có sản phẩm tối đa về lâu dài, đồng thời duy trì độ phì nhiêu đất. Bảo đảm phát triển tài nguyên rừng nhằm thỏa mãn nhu cầu về thương mại, chất đốt, xây dựng và dân dụng mà không làm mất nguồn nước và thoái hóa đất. - Áp dụng quy trình và công nghệ canh tác thích hợp theo từng vùng, tiểu vùng, đơn vị sinh thái và hệ thống cây trồng.

Quản lý lưu vực để bảo vệ đất và nước, phát triển thủy lợi, giữ vững cân bằng sinh thái nhằm duy trì sự tác động hỗ trợ lẫn nhau giữa đồng bằng và vùng đồi núi. - Trong canh tác nông nghiệp, cần quan tâm thâm canh ngay từ đầu, thâm canh liên tục và theo chiều sâu. Thực hiện chiến lược phát triển đa dạng, khai thác tổng hợp đa mục tiêu: nông - lâm kết hợp, chăn nuôi dưới rừng, nông - lâm và chăn nuôi kết hợp, nông - lâm - ngư kết hợp, nông lâm ngư mục kết hợp, nông ngư kết hợp. Phát triển các cây lâu năm có giá trị kinh tế, thương mại cao và góp phần bảo vệ đất trên vùng đất dốc như chè, cà phê, cao su, cây ăn quả.

- Phát triển ngành công nghiệp phân bón và nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón thông qua việc phối hợp tốt giữa phân bón hữu cơ, vô cơ, phân sinh học, vi lượng, trên cơ sở kết quả nghiên cứu phân tích đất, đặc điểm đất đai và nhu cầu dinh dưỡng của cây. - Hoàn thiện hê thống pháp luật, chính sách quản lý và bảo tồn tài nguyên đất. Đẩy mạnh công tác khuyến nông, khuyến lâm, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, giao đất, giao rừng, cho dân vay vốn phát triển sản xuất, thâm canh nhằm xóa đói, giảm nghèo và bảo đảm an toàn lương thực. 8 - Phát động quần chúng làm công tác bảo vệ đất.

Đẩy mạnh hợp tác giữa các tổ chức trong nước, khu vực và quốc tế trong việc thực hiện các chính sách, chương trình, dự án và kế hoạch hành động bảo vệ và sử dụng đất tiết kiệm, có hiệu quả và bền vững. Vấn đề hiệu quả sử dụng đất và đánh giá hiệu quả sử dụng đất 1. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất Sử dụng các nguồn tài nguyên có hiệu quả cao trong sản xuất để đảm bảo phát triển một nền nông nghiệp bền vững là xu thế tất yếu đối với các nước trên thế giới.