Luận văn Thạc sĩ: Đánh giá bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thu hồi đất huyện Phúc Thọ, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ phân tích, đánh giá chuyên sâu công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại các dự án thuộc huyện Phúc Thọ, Hà Nội.

• Tác giả: Dương Thị Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Thị Lam Trà
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn huyện Phúc Thọ- thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan bồi thường hỗ trợ tái định cư thu hồi đất Phúc Thọ

Thu hồi đất là hoạt động hành chính nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Huyện Phúc Thọ nằm ở cửa ngõ phía Tây thành phố Hà Nội. Địa phương có nhiều dự án hạ tầng, khu công nghiệp được triển khai. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người dân. Hệ thống pháp luật hiện hành quy định rõ trình tự, thủ tục thu hồi đất. Nghị định 47/2014/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết về bồi thường, hỗ trợ. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn tồn tại nhiều bất cập. Người bị thu hồi đất gặp khó khăn trong việc ổn định cuộc sống. Mức bồi thường chưa phản ánh đúng giá trị thực tế của đất. Diện tích tái định cư còn hạn chế so với nhu cầu. Việc chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân thiếu đồng bộ. Bài viết đánh giá toàn diện công tác này tại huyện Phúc Thọ.

1.1. Khái niệm và cơ sở pháp lý về thu hồi đất

Thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người dân. Cơ sở pháp lý bao gồm Luật Đất đai 2013 và các nghị định hướng dẫn. Nghị định 47/2014/NĐ-CP quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Mục đích thu hồi phục vụ quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích công cộng. Người sử dụng đất được bồi thường bằng tiền hoặc đất ở mới. Mức bồi thường phải đảm bảo đời sống người dân không bị giảm sút.

1.2. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Phúc Thọ

Phúc Thọ có diện tích khoảng 117,6 km² với 21 xã và 1 thị trấn. Dân số khoảng 180.000 người, phần lớn làm nông nghiệp. Kinh tế địa phương dựa vào sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Huyện có thế mạnh về trồng lúa, rau màu, hoa cây cảnh. Giao thông thuận lợi với quốc lộ 32 và đường cao tốc Láng - Hòa Lạc. Tốc độ đô thị hóa tăng nhanh dẫn đến nhu cầu thu hồi đất lớn.

II. Phân tích vấn đề bồi thường tái định cư tại Phúc Thọ

Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Phúc Thọ còn nhiều tồn tại. Giá bồi thường đất nông nghiệp thấp hơn nhiều so với giá thị trường. Người dân phản ánh mức đền bù không đủ để mua đất ở mới. Quy trình lập phương án bồi thường còn chậm, kéo dài nhiều năm. Việc xác định đối tượng được hưởng chính sách thiếu chính xác. Diện tích đất tái định cư bố trí không đồng đều giữa các dự án. Nhiều hộ gia đình phải di dời xa nơi ở cũ, ảnh hưởng sinh kế. Khiếu nại, tố cáo liên quan đến bồi thường đất gia tăng. Thủ tục hành chính phức tạp gây khó khăn cho người dân. Công tác giám sát, kiểm tra việc thực hiện chưa được quan tâm đúng mức.

2.1. Hạn chế trong xác định giá bồi thường đất

Giá đất bồi thường được xác định theo khung giá của UBND thành phố. Mức giá này thường thấp hơn 3-5 lần so với giá chuyển nhượng thực tế. Phương pháp định giá chưa phù hợp với đặc thù từng vùng. Thời điểm áp giá bồi thường có sự chênh lệch lớn so với thời điểm thu hồi. Người dân không được tham gia vào quá trình thẩm định giá. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến khiếu nại kéo dài tại nhiều dự án.

2.2. Thách thức về tái định cư và chuyển đổi nghề

Nhiều dự án bố trí khu tái định cư xa khu vực sản xuất cũ. Người nông dân mất đất phải chuyển đổi sang nghề phi nông nghiệp. Tuy nhiên, chương trình đào tạo nghề chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Thu nhập của người dân sau tái định cư giảm đáng kể. Nhiều hộ gia đình rơi vào tình trạng nợ nần do phải bù thêm tiền mua nhà tái định cư. Thiếu cơ chế hỗ trợ lâu dài cho người mất đất sản xuất.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả bồi thường tái định cư

Để khắc phục tồn tại, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế xác định giá bồi thường sát giá thị trường. Thứ hai, tăng cường đối thoại với người dân trong quá trình thu hồi đất. Thứ ba, nâng cao chất lượng khu tái định cư về hạ tầng và dịch vụ. Thứ tư, đa dạng hóa hình thức bồi thường phù hợp nguyện vọng người dân. Thứ năm, xây dựng chương trình đào tạo nghề hiệu quả cho người mất đất. Thứ sáu, tăng cường vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể. Thứ bảy, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ bồi thường. Các giải pháp cần được triển khai có lộ trình, phù hợp thực tiễn địa phương.

3.1. Hoàn thiện chính sách giá bồi thường đất

Cần xây dựng bảng giá đất sát với giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường. Tổ chức khảo sát, điều tra giá đất định kỳ hàng quý. Cho phép người dân được thuê tổ chức định giá độc lập. Thành lập hội đồng thẩm định giá có sự tham gia của đại diện nhân dân. Công khai minh bạch thông tin về phương án bồi thường. Áp dụng cơ chế điều chỉnh giá bồi thường theo biến động thị trường.

3.2. Hỗ trợ chuyển đổi nghề và ổn định đời sống

Xây dựng chương trình đào tạo nghề phù hợp với đặc điểm từng đối tượng. Ưu tiên tuyển dụng lao động địa phương vào các dự án mới. Thành lập quỹ hỗ trợ chuyển đổi nghề cho người mất đất. Hỗ trợ vay vốn ưu đãi để phát triển sản xuất kinh doanh. Tổ chức tư vấn hướng nghiệp miễn phí cho người dân. Đào tạo kỹ năng quản lý tài chính cho hộ gia đình nhận bồi thường lớn.

IV. Kết luận và ứng dụng đánh giá bồi thường Phúc Thọ

Nghiên cứu đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại huyện Phúc Thọ cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại hạn chế. Hệ thống pháp luật về thu hồi đất ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn triển khai vẫn còn lớn. Giá bồi thường chưa phản ánh đúng giá trị đất đai. Công tác tái định cư cần được đầu tư hơn nữa về chất lượng. Chuyển đổi nghề cho người mất đất là vấn đề cấp bách cần giải quyết. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc cải thiện chính sách. Kết quả áp dụng được cho các huyện ngoại thành Hà Nội và địa phương khác. Cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá định kỳ để điều chỉnh kịp thời.

4.1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học về thực trạng bồi thường đất tại Phúc Thọ. Kết quả giúp đánh giá hiệu quả thực thi chính sách pháp luật đất đai. Phát hiện các bất cập để kiến nghị sửa đổi, bổ sung quy định. Làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu tương tự tại các địa phương khác. Góp phần hoàn thiện lý luận về quản lý đất đai ở vùng ngoại thành đô thị.

4.2. Khuyến nghị áp dụng cho địa phương

UBND huyện Phúc Thọ cần rà soát lại toàn bộ quy trình bồi thường. Tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng. Đầu tư xây dựng khu tái định cư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và xã hội. Xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai phục vụ quản lý bồi thường. Tổ chức tập huấn cho người dân về quyền lợi và nghĩa vụ khi bị thu hồi đất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 1. Khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1. Khái niệm thu hồi đất Theo khoản 11 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013, Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại quyền sử dụng đất vi phạm pháp luật đất đai.

Khái niệm bồi thường Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng: “Bồi thường: Là đền bù những tổn hại đã gây ra”. Theo khoản 12 Điều 3, Luật Đất đai 2013: “Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất”. Theo Bài giảng bồi thường giải phóng mặt bằng, Trường Đại học Lâm nghiệp (Nguyễn Bá Long và Xuân Thị Thu Thảo, 2014): Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. Trong đó, giá trị quyền sử dụng đất có thể là: giá trị bằng tiền, bằng vật chất khác do các quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thỏa thuận giữa các chủ thể đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định.

Khái niệm hỗ trợ Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng: Hỗ trợ: Giúp đỡ nhau, giúp thêm vào. Theo khoản 14 điều 3 Luật đất đai năm 2013 quy định: Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Các chính sách hỗ trợ gồm: hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tái định cư, hỗ trợ ổn định sản xuất và đời sống, hỗ trợ tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp, các hỗ trợ khác. Khái niệm tái định cư Theo Từ điển Tiếng Việt: Tái định cư được hiểu là đến một nơi nhất định để sinh sống lần thứ hai (lại một lần nữa).

Theo quy định của Luật Đất đai hiện hành, ta có thể đưa ra quan niệm về tái định cư: Tái định cư là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải chuẩn bị nơi ở mới đáp ứng đầy đủ các điều kiện do pháp luật quy định cho người bị Nhà nước thu hồi đất ở để giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống. Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn. TĐC bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển (Nguyễn Bá Long và Xuân Thị Thu Thảo, 2014). Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở - Bồi thường bằng giao đất ở mới - Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở Vì vậy việc TĐC là không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách GPMB.

Các dự án TĐC cũng được coi là các dự án phát triển và phải được thực hiện như các dự án phát triển khác. Khái niệm giải phóng mặt bằng Trong Luật Đất đai và Luật Xây dựng hiện hành không có định nghĩa về giải phóng mặt bằng (GPMB), mặc dù có sử dụng cụm từ này. Có thể nói, GPMB là một quá trình “làm sạch” mặt bằng thông qua việc thực hiện di dời các công trình xây dựng, vật kiến trúc, cây cối, hoa màu và một bộ phận dân cư trên một diện tích đất nhất định nhằm thực hiện quy hoạch, cải tạo hoặc PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 xây dựng công trình mới (Phan Trung Hiền, 2017). Vì vậy, có thể hiểu GPMB bao gồm các hoạt động chính là: thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Chế độ sở hữu toàn dân về đất đai và vấn đề thu hồi đất 1. Quyền sở hữu đất đai và vấn đề thu hồi đất Điều 19, Hiến pháp 1980, quy định gộp các hình thức sở hữu đất đai trước đây thành một hình thức - Đó là “Sở hữu toàn dân”. Hiến pháp 1992 vẫn quy định “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân”, “Nhà nước giao đất cho các tổ chức và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài” (Điều 17 và Điều 18). Đến Hiến pháp 2013, tiếp tục quy định “Đất đai.

thuộc sở hữu toàn dân”, nhưng đã quy định rõ hơn “do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý” (Điều 53) và quy định “Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật” (Điều 54). Với chế độ sở hữu toàn dân về đất đai do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu như ở nước ta thì Nhà nước với tư cách là chủ sở hữu đất đai có những quyền sau: - Quyền chiếm hữu đất đai của Nhà nước: Nhà nước nói chung và Chính quyền các cấp tự nắm giữ tổng tài nguyên đất đai thuộc phạm vi lãnh thổ, hành chính của mình, sự nắm giữ này là tuyệt đối và không điều kiện, không thời hạn. Nhà nước quyết định giao một phần quyền chiếm hữu của mình cho người sử dụng trên những diện tích đất cụ thể với thời gian cụ thể. Người sử dụng đất tuy có quyền chiếm hữu nhưng là chiếm hữu để sử dụng theo quy định cho phép của chủ sở hữu là Nhà nước.

- Quyền sử dụng đất đai của Nhà nước: Nhà nước không tự mình trực tiếp sử dụng đất đai mà tổ chức cho toàn xã hội sử dụng thông qua việc giao đất, cho thuê đất đối với “người sử dụng”; Nhà nước thực hiện quyền sử dụng đất đai một cách gián tiếp thông qua thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế sử dụng đất. - Quyền của định đoạt đất đai của Nhà nước là tuyệt đối, thể hiện bằng PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 các hoạt động cụ thể như sau: (i) Quyết định giao đất, cho thuê đất, cho chuyển mục đích sử dụng; (ii) Quyết định thu hồi đất, trưng dụng đất đã giao, đã cho thuê; (iii) Lập hồ sơ quản lí, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; (iv) Quy định các quyền và nghĩa vụ cho người sử dụng đất; (v) Quyết định mục đích, hạn mức, thời hạn sử dụng cho từng diện tích cụ thể; (vi) Quy định chính sách tài chính đất. Trong các hoạt động thể hiện quyền định đoạt đất đai của Nhà nước, có quyền lấy lại (thu hồi) các diện tích đất đã giao, đã cho thuê. Trong trường hợp này, pháp luật đất đai không dùng từ “trưng mua” do lập luận Nhà nước không mua lại những cái thuộc về sở hữu của mình mà là lấy lại, thu hồi lại (Tôn Gia Huyên, 2005).

Do vậy, hiện nay ở Việt Nam chỉ có Nhà nước mới có quyền thu hồi đất. Quyền sử dụng đất đai và vấn đề bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất Theo Điều 5, Luật Đất đai 2013, người trực tiếp sử dụng đất gồm 8 chủ thể sau: cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tổ chức, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao. Nhà nước là chủ sở hữu đại diện cho toàn dân, không trực tiếp sử dụng đất, mà trao quyền sử dụng đất cho các chủ thể trên đây trực tiếp sử dụng theo hình thức giao đất hoặc cho thuê đất (Trần Quốc Toản, 1993). Quyền sử dụng đất là một tính chất đặc thù của pháp luật đất đai Việt Nam.

Quyền sử dụng đất được coi là quyền tài sản, người sử dụng đất thu được những lợi ích từ việc sử dụng đất. Chính vì vậy, khi nhà nước thu hồi đất, Nhà nước cần phải bồi thường những lợi ích của người sử dụng đất bị thiệt hại. Do đó, tại Điều 3, Luật Đất đai 2013 quy định “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất”. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 1.

Căn cứ pháp lý và các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1. Căn cứ pháp lí thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1.Các văn bản quy phạm pháp luật của cấp Trung ương Luật Đất đai số 45/2013/QH13 ngày 29 tháng 11 năm 2013 của Quốc hội (gọi tắt là Luật Đất đai 2013). Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai 2013 (gọi tắt là Nghị định số 43/2014/NĐ-CP). Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (gọi tắt là Nghị định số 47/2014/NĐ-CP).

Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (gọi tắt là Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT).Các văn bản quy phạm pháp luật của thành phố Hà Nội Quyết định số 96/2014/QĐ-UBND ngày 29/12/2014 ban hành quy định về giá các loại đất trên địa bàn thành phố Hà Nội áp dụng từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019. Quyết định số 06/2017/QĐ-UBND ngày 03/3/2017 ban hành giá xây dựng mới nhà ở, nhà tạm, vật kiến trúc làm cơ sở xác định giá bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội; Quyết định số10/2017/QĐ-UBND ngày 29 tháng 3 năm 2017 của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành Quy định các nội dung thuộc thẩm quyền của UBND thành phố Hà Nội về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội. Quyết định số 11/2017/QĐ-UBND ngày 31/3/2017 ban hành quy định các nội dung về thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Hà Nội Quyết định số 18/2019/QĐ-UBND ngày 14/10/2019 ban hành giá xây PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.