Luận văn thạc sĩ: Đánh giá quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại TP. Sơn La, tỉnh Sơn La (2012-2019) - Trường Đại học Lâm nghiệp

Đánh giá thực trạng quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại thành phố Sơn La giai đoạn 2012-2019. Phân tích kết quả, khó khăn và đề xuất giải pháp nâng cao chất

• Tác giả: Lường Hồng Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Bá Long
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La giai đoạn 2012 – 2019
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy hoạch nông thôn mới tại Sơn La

Sơn La là tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam với đặc điểm địa hình phức tạp, dân cư phân tán. Chương trình xây dựng nông thôn mới được triển khai từ năm 2010, đặt mục tiêu cải thiện hạ tầng và đời sống nông dân. Giai đoạn 2012-2019 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi thành phố Sơn La hoàn thành lập quy hoạch cho tất cả 5 xã thuộc địa bàn. Quy hoạch nông thôn mới bao gồm quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, quy hoạch hạ tầng kỹ thuật và quy hoạch phát triển kinh tế xã hội. Các đồ án quy hoạch được phê duyệt theo quyết định của UBND tỉnh và thành phố. Công tác lập quy hoạch phải đảm bảo tính tổng thể, liên kết vùng và phù hợp với điều kiện thực tế địa phương. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai các dự án đầu tư xây dựng nông thôn trên địa bàn thành phố Sơn La.

1.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội thành phố Sơn La

Thành phố Sơn La nằm ở vùng Tây Bắc, có diện tích tự nhiên khoảng 324 km². Địa hình chủ yếu là đồi núi, độ dốc lớn, ảnh hưởng đến quy hoạch và xây dựng. Dân số tập trung chủ yếu ở khu vực trung tâm và các xã ven đô. Kinh tế nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn với cây trồng chính là ngô, lúa và cây ăn quả. Thu nhập bình quân đầu người còn thấp so với mặt bằng chung cả nước. Cơ sở hạ tầng nông thôn còn nhiều hạn chế, đặc biệt về giao thông và thủy lợi. Các yếu tố này tạo ra thách thức lớn cho công tác quy hoạch xây dựng nông thôn mới.

1.2. Khung pháp lý và chính sách quy hoạch nông thôn mới

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới được ban hành theo Quyết định số 491/QĐ-TTg năm 2009. Bộ tiêu chí quốc gia gồm 19 tiêu chí đánh giá mức độ đạt chuẩn nông thôn mới. Tại Sơn La, UBND tỉnh ban hành các quyết định phê duyệt quy hoạch cho từng xã giai đoạn 2012-2020. Hệ thống văn bản pháp luật quy định rõ quy trình lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch. Các xã phải xây dựng đề án nông thôn mới riêng, phù hợp với quy hoạch chung của thành phố. Nghị định số 37/2010/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết về lập, thẩm định, phê duyệt và quản lý quy hoạch nông thôn.

II. Phân tích thực trạng và vấn đề tồn tại trong quy hoạch

Thực trạng quy hoạch nông thôn mới tại Sơn La giai đoạn 2012-2019 cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Về mặt tiến độ, 100% các xã đã hoàn thành lập quy hoạch xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, chất lượng đồ án quy hoạch chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Năng lực cán bộ cấp xã còn hạn chế, với 48% chưa qua đào tạo và 80% không biết sử dụng máy tính tại thời điểm triển khai. Các đơn vị tư vấn đảm nhận nhiều xã cùng lúc dẫn đến khảo sát hiện trạng sơ sài, định hướng phát triển mang tính dập khuôn. Quy hoạch thiếu sự thống nhất giữa các xã, mạnh ai nấy làm. Chi phí cho công tác quy hoạch cao nhưng định mức chi phí thực tế lại thấp, không có hệ số điều chỉnh cho vùng miền. Các tiêu chí về kiến trúc nhà ở, công trình công cộng và bảo tồn văn hóa dân tộc còn thiếu cụ thể. Hệ thống hạ tầng giao thông, thủy lợi, thoát nước giữa các xã chưa được liên kết đồng bộ.

2.1. Hạn chế về năng lực và trình độ cán bộ quản lý quy hoạch

Năng lực của các chủ thể tham gia nhiệm vụ quy hoạch là vấn đề cốt lõi ảnh hưởng đến chất lượng. Cán bộ cấp xã thiếu kiến thức chuyên môn về quy hoạch xây dựng. Việc đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chưa được thực hiện thường xuyên và có hệ thống. Đội ngũ tư vấn thiết kế chưa am hiểu sâu về đặc điểm địa phương. Công tác khảo sát hiện trạng chưa kỹ lưỡng, bỏ sót nhiều yếu tố quan trọng. Điều này dẫn đến quy hoạch không phù hợp với điều kiện tự nhiên và văn hóa vùng. Quản lý sau quy hoạch cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu nhân lực có trình độ.

2.2. Bất cập về kinh phí và tiêu chí quy hoạch

Chi phí lập quy hoạch nông thôn mới đòi hỏi khoản đầu tư lớn từ khảo sát đến phê duyệt. Định mức chi phí áp dụng chung cho cả nước, không phân biệt vùng đồng bằng và miền núi. Nguồn vốn từ các chương trình, dự án gặp vướng mắc về thủ tục giải ngân. Các tiêu chí kiến trúc nhà ở nông thôn chưa phù hợp với tập quán sinh hoạt của đồng bào dân tộc thiểu số. Quy định về bảo tồn di tích lịch sử, văn hóa còn chung chung, khó áp dụng. Hệ thống tiêu chí đánh giá chưa tính đến đặc thù kinh tế xã hội từng vùng miền.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng quy hoạch nông thôn mới

3.1. Nâng cao năng lực đội ngũ và ứng dụng công nghệ

Đào tạo cán bộ quy hoạch cấp xã cần được thực hiện bài bản, có chương trình cụ thể. Xây dựng đội ngũ tư vấn thiết kế am hiểu đặc thù vùng miền núi Tây Bắc. Ứng dụng công nghệ thông tin, phần mềm GIS trong quản lý và lập quy hoạch. Số hóa dữ liệu quy hoạch để dễ dàng cập nhật và điều chỉnh. Tổ chức các đoàn tham quan học tập kinh nghiệm từ các địa phương đã đạt chuẩn nông thôn mới. Hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để hỗ trợ kỹ thuật cho địa phương.

3.2. Hoàn thiện cơ chế chính sách và huy động nguồn lực

Đề xuất điều chỉnh định mức chi phí quy hoạch phù hợp với điều kiện vùng miền núi. Xây dựng cơ chế lồng ghép nguồn vốn từ nhiều chương trình, dự án khác nhau. Ban hành bộ tiêu chí kiến trúc nông thôn đặc thù cho khu vực dân tộc thiểu số. Hoàn thiện quy trình thẩm định, phê duyệt quy hoạch theo hướng đơn giản hóa thủ tục. Tăng cường vai trò của người dân trong phản biện và giám sát quy hoạch. Xây dựng cơ chế đánh giá định kỳ để kịp thời điều chỉnh quy hoạch cho phù hợp thực tế.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn từ đánh giá quy hoạch

Nghiên cứu đánh giá thực trạng quy hoạch nông thôn mới tại thành phố Sơn La giai đoạn 2012-2019 cho thấy chương trình đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tất cả 5 xã thuộc thành phố đều hoàn thành lập quy hoạch xây dựng nông thôn mới theo đúng tiến độ. Tuy nhiên, chất lượng quy hoạch còn nhiều hạn chế do năng lực cán bộ, kinh phí và thiếu tiêu chí đặc thù vùng miền. Các vấn đề tồn tại chủ yếu liên quan đến tính liên kết vùng, sự phù hợp với điều kiện địa phương và hiệu quả quản lý sau quy hoạch. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng quy hoạch trong giai đoạn tiếp theo. Bài học kinh nghiệm từ Sơn La có thể áp dụng cho các tỉnh miền núi Tây Bắc trong công tác lập và quản lý quy hoạch nông thôn mới. Việc hoàn thiện quy hoạch sẽ góp phần đạt mục tiêu xây dựng nông thôn bền vững, nâng cao đời sống nhân dân.

4.1. Kết quả đạt được và bài học kinh nghiệm

Giai đoạn 2012-2019, thành phố Sơn La đạt được nhiều tiến bộ trong xây dựng nông thôn mới. Hệ thống hạ tầng giao thông, thủy lợi được cải thiện đáng kể. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng trưởng ổn định. Bài học quan trọng là cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền. Quy hoạch phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của cộng đồng dân cư. Công tác giám sát, đánh giá định kỳ giúp phát hiện và điều chỉnh kịp thời. Liên kết vùng trong quy hoạch đảm bảo tính tổng thể và hiệu quả đầu tư.

4.2. Ứng dụng và định hướng phát triển giai đoạn tiếp theo

Kết quả nghiên cứu được ứng dụng làm tài liệu tham khảo cho các xã chưa đạt chuẩn nông thôn mới. Mô hình đánh giá có thể áp dụng cho các huyện khác trong tỉnh Sơn La. Giai đoạn 2020-2025, cần tập trung nâng cấp hạ tầng và phát triển kinh tế nông thôn. Định hướng quy hoạch phải gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu. Phát triển du lịch nông thôn kết hợp bảo tồn văn hóa dân tộc. Xây dựng nông thôn thông minh với ứng dụng công nghệ số trong quản lý và sản xuất nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Sơn La có tổng diện tích tự nhiên đạt 33.514 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 6.494 ha (tương đương 19,4%) và đất lâm nghiệp chiếm 22.540 ha (chiếm 67,2%). Tại thời điểm khởi động chương trình năm 2012, toàn bộ 5/5 xã ngoại thành chỉ đạt từ 6 tiêu chí nông thôn mới trở xuống, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn ở mức rất thấp, chỉ đạt 11,69 triệu đồng/người/năm với 235 hộ nghèo. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách phải đánh giá toàn diện công tác quy hoạch và thực thi quy hoạch xây dựng nông thôn mới nhằm tối ưu hóa nguồn lực đất đai và thúc đẩy kinh tế - xã hội vùng trung tâm Tây Bắc.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa quy hoạch không gian xây dựng nông thôn với tốc độ đô thị hóa nhanh và đặc thù địa hình chia cắt phức tạp. Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá tình hình lập, phê duyệt và tổ chức thực hiện đồ án quy hoạch tại thành phố Sơn La giai đoạn 2012 - 2019, đi sâu phân tích mức độ phù hợp tại hai xã trọng điểm là Chiềng Xôm và Chiềng Ngần; từ đó đề xuất các nhóm giải pháp nâng cao chất lượng đồ án quy hoạch giai đoạn 2020 - 2025, định hướng đến năm 2030.

Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống số liệu khoa học phản ánh sự bứt phá của thành phố: đến năm 2019 đã có 100% số xã (5/5 xã) hoàn thành 19 tiêu chí nông thôn mới, tỷ lệ che phủ rừng đạt 32,5% và thu ngân sách đạt 537 tỷ đồng, tạo tiền đề vững chắc để hướng tới xây dựng xã nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý luận về phát triển nông thôn bền vững và quy hoạch xây dựng không gian lãnh thổ nông thôn thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Cơ sở lý thuyết vận dụng định nghĩa của Ngân hàng Thế giới (1975) và các nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2010), xác định nông thôn mới là mô hình cấp xã toàn diện, đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu sản xuất gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa. Các văn bản pháp lý nền tảng bao gồm Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, Quyết định số 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Thông tư liên tịch số 13/2011/TTLT-BXD-BNNPTNT-BTN&MT và tiêu chí đánh giá quy hoạch theo Điều 7 Nghị định số 37/2019/NĐ-CP.

Khung phân tích tích hợp 4 khái niệm cốt lõi: quy hoạch xây dựng nông thôn mới, hạ tầng kỹ thuật - xã hội nông thôn, chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất và phát triển nông thôn theo bộ tiêu chí quốc gia. Bên cạnh đó, đề tài tổng hợp bài học thực tiễn quốc tế gồm phong trào Saemaul Undong của Hàn Quốc (hoàn thành kỳ tích nông thôn trong 26 năm), mô hình Mỗi làng một sản phẩm (OVOP) tại Nhật Bản tạo ra 329 dòng sản phẩm đặc sản giá trị cao, cùng các kinh nghiệm cải cách đất đai của Trung Quốc và quỹ phát triển một triệu bạt tại Thái Lan.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn điểm điển hình với 2 xã đại diện trong tổng số 5 xã của thành phố: xã Chiềng Xôm (xã cán đích nông thôn mới đầu tiên năm 2015, thí điểm nông thôn mới nâng cao năm 2020) và xã Chiềng Ngần (xã về đích cuối cùng năm 2019). Việc đối sánh giữa hai xã cho phép làm rõ sự khác biệt về năng lực tổ chức thực hiện, huy động nguồn vốn và mức độ thích ứng với quy hoạch.

Cỡ mẫu điều tra sơ cấp gồm 70 phiếu khảo sát thực địa được thu thập trong năm 2020, bao gồm: 50 phiếu phỏng vấn hộ gia đình nông dân bằng bảng hỏi bán cấu trúc để đánh giá mức độ hài lòng và tính khả thi của các công trình hạ tầng; 20 phiếu phỏng vấn chuyên sâu dành cho cán bộ lãnh đạo xã, trưởng bản và chuyên viên các phòng chuyên môn thuộc thành phố như Phòng Quản lý đô thị, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Kinh tế. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ Niên giám thống kê thành phố Sơn La giai đoạn 2012 - 2019, các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội và hồ sơ thuyết minh Quy hoạch chung thành phố Sơn La đến năm 2020 tầm nhìn 2030 (Quyết định số 1903/QĐ-UBND). Phương pháp xử lý dữ liệu kết hợp thống kê mô tả, so sánh chỉ tiêu quy hoạch với hiện trạng thực tế và ứng dụng phần mềm chuyên dụng Microstation, AutoCAD để minh họa biến động không gian sử dụng đất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu ghi nhận 100% số xã (5/5 xã) trên địa bàn thành phố Sơn La đã hoàn thành việc lập và phê duyệt Đồ án quy hoạch xây dựng nông thôn mới ngay trong năm 2012 theo các Quyết định số 2878/QĐ-UBND (xã Chiềng Xôm), Quyết định số 3666/QĐ-UBND (xã Chiềng Ngần), Quyết định số 3664/QĐ-UBND (xã Chiềng Cọ), Quyết định số 3665/QĐ-UBND (xã Chiềng Đen) và Quyết định số 3663/QĐ-UBND (xã Hua La). Đến hết ngày 30/12/2019, thành phố đã hoàn thành 100% mục tiêu xây dựng nông thôn mới cấp xã, tạo bước chuyển dịch mạnh mẽ về diện mạo hạ tầng và đời sống nhân dân.

Hạ tầng xã hội và kỹ thuật đạt kết quả vượt bậc: 100% trạm y tế xã (12/12 đơn vị trạm y tế trên toàn thành phố) đạt chuẩn quốc gia, trong đó Trạm Y tế xã Chiềng Ngần được đầu tư xây mới với kinh phí 3,49 tỷ đồng. Tỷ lệ trường học đạt chuẩn quốc gia tăng nhanh từ 69,76% (30/43 trường năm 2018) lên 74,4% (32/43 trường vào tháng 6/2019) và tiếp tục đạt 79,06% (34/43 trường) sau khi bổ sung Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chiềng Ngần A. Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch rõ rệt theo hướng đô thị hóa: khu vực dịch vụ chiếm 46,6% (đạt 6.770 tỷ đồng), công nghiệp - xây dựng chiếm 43,47% (đạt 6.315 tỷ đồng), trong khi nông - lâm - thủy sản giảm xuống mức 9,93% (1.442 tỷ đồng), tổng thu ngân sách cân đối đạt 537 tỷ đồng, vượt 1,9% dự toán được giao.

Thảo luận kết quả

Các số liệu được tổng hợp thành bảng so sánh chỉ tiêu sử dụng đất và thể hiện trực quan qua bản đồ hiện trạng hạ tầng kỹ thuật. Dữ liệu phân tích chứng minh sự hình thành rõ nét của các vùng sản xuất hàng hóa tập trung như vùng chuyên canh hoa bản Tông, bản Hụm (xã Chiềng Xôm), mô hình trồng xoài bản Phường, vùng trồng chuối bản Khoang (xã Chiềng Ngần) và mô hình du lịch homestay gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc Thái (chiếm 50,79% dân số thành phố).

Tuy nhiên, thảo luận nghiên cứu chỉ ra 3 điểm nghẽn lớn:

• Địa hình Karst hóa mạnh với độ cao trung bình 700 - 800m gây chia cắt sâu, khiến quỹ đất nông nghiệp có khả năng canh tác bị manh mún (chỉ chiếm 19,4% diện tích tự nhiên), gây khó khăn cho cơ giới hóa đồng bộ.
• Tình trạng không đồng nhất giữa đồ án quy hoạch nông thôn mới lập năm 2012 với Quy hoạch chung mở rộng đô thị thành phố theo Quyết định 1903/QĐ-UBND năm 2016, buộc thành phố phải tổ chức rà soát điều chỉnh lại quy hoạch tại xã Hua La năm 2018 và 4 xã còn lại trong năm 2019.
• Cơ cấu nguồn vốn đầu tư còn phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước, việc huy động vốn xã hội hóa từ doanh nghiệp vào nông nghiệp còn hạn chế do địa bàn miền núi tiềm ẩn rủi ro thiên tai.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao chất lượng quy hoạch xây dựng nông thôn mới:

• Đa dạng hóa và tối ưu hóa nguồn lực tài chính: Ủy ban nhân dân thành phố Sơn La chủ trì lồng ghép hiệu quả vốn từ các Chương trình mục tiêu quốc gia với vốn ngân sách địa phương; đẩy mạnh hợp tác công tư (PPP) và vận động nhân dân đóng góp ngày công, hiến đất mở đường. Mục tiêu phấn đấu đến năm 2025 huy động trên 1.500 tỷ đồng đầu tư nâng cấp đồng bộ 100% hệ thống giao thông trục bản và thoát nước thải sinh hoạt nông thôn.
• Rà soát, điều chỉnh quy hoạch gắn kết chặt chẽ với quy hoạch đô thị: Phòng Quản lý đô thị phối hợp cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường tiến hành cập nhật đồ án quy hoạch nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2020 - 2025, định hướng 2030 theo tỷ lệ 1/5.000 và 1/2.000. Đảm bảo 100% các phân khu chức năng khớp nối hoàn toàn với Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Sơn La, giảm thiểu sai lệch chỉ tiêu đất đai xuống dưới mức 3%.
• Nâng cao năng lực quản lý và chuyên môn cho đội ngũ cán bộ cơ sở: Ủy ban nhân dân các xã và Phòng Nội vụ thành phố triển khai kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng định kỳ cho 100% cán bộ địa chính, quản lý xây dựng và ban phát triển các bản trong giai đoạn 2021 - 2023. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, phần mềm GIS và Microstation trong theo dõi, giám sát cấp phép xây dựng và quản lý trật tự không gian làng bản.
• Tổ chức lại không gian sản xuất nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị và du lịch: Phòng Kinh tế thành phố hướng dẫn các xã Chiềng Xôm, Chiềng Ngần, Hua La quy hoạch vùng trồng cây ăn quả chất lượng cao, hình thành các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới. Phấn đấu đến năm 2025 nâng tỷ lệ hộ khá giàu nông thôn lên trên 65%, đưa thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt trên 45 triệu đồng/người/năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ lãnh đạo và cơ quan quản lý nhà nước: Các cơ quan như Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ủy ban nhân dân cấp huyện/thành phố và Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới. Luận văn cung cấp khung phương pháp đánh giá thực hiện quy hoạch theo Nghị định 37/2019/NĐ-CP, hỗ trợ việc thẩm định, ban hành chính sách quản lý đất đai và bố trí ngân sách công giai đoạn 2021 - 2030 cho 5 xã nông thôn và 7 phường nội thị.
• Đơn vị tư vấn lập đồ án quy hoạch: Các viện kiến trúc, công ty tư vấn thiết kế quy hoạch xây dựng vùng trung du và miền núi. Tài liệu cung cấp dữ liệu thực tế về giải pháp khắc phục đặc thù địa hình Karst, giúp nâng cao độ chính xác khi lập bản đồ định hướng không gian và quy hoạch phân khu chức năng.
• Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên: Các nhà nghiên cứu trong ngành Quản lý đất đai, Phát triển nông thôn, Kinh tế tài nguyên và Đô thị học. Luận văn đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật với bộ công cụ khảo sát 70 mẫu và phương pháp xử lý số liệu đối sánh thực tiễn.
• Doanh nghiệp, Hợp tác xã nông nghiệp và Chủ trang trại: Các đơn vị tìm kiếm cơ hội đầu tư nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao hoặc du lịch sinh thái nông nghiệp tại Sơn La. Luận văn cung cấp bức tranh chi tiết về hiện trạng hạ tầng, phân bổ vùng cây trồng và mạng lưới giao thông tại các bản Tông, bản Hụm, bản Phường.

Câu hỏi thường gặp

Thành phố Sơn La đã đạt được những thành tựu nổi bật nào trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2012 - 2019? Thành phố đã ghi nhận sự chuyển biến toàn diện: 100% số xã (5/5 xã) hoàn thành chuẩn nông thôn mới, 12/12 trạm y tế đạt chuẩn quốc gia (100%), tỷ lệ trường học đạt chuẩn đạt 79,06% và thu nhập bình quân tăng gấp nhiều lần so với mức 11,69 triệu đồng/người/năm của năm 2012.

Tại sao cần phải rà soát và điều chỉnh quy hoạch nông thôn mới tại các xã vào năm 2018 - 2019? Do đồ án ban đầu lập từ năm 2012 bắt đầu bộc lộ bất cập trước tốc độ đô thị hóa nhanh và quyết định phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung thành phố Sơn La năm 2016 (Quyết định 1903/QĐ-UBND). Việc điều chỉnh giúp định hướng các xã tiến lên chuẩn nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2020 - 2025.

Địa hình Karst ảnh hưởng như thế nào đến việc triển khai quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại thành phố Sơn La? Địa hình núi đá chia cắt sâu, độ cao trung bình 700 - 800m và nhiều hang ngầm Karst khiến quỹ đất nông nghiệp chỉ có 6.494 ha (19,4% diện tích tự nhiên). Điều này làm hạn chế khả năng tập trung đất đai quy mô lớn và làm gia tăng chi phí xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật.

Phương pháp chọn mẫu khảo sát trong nghiên cứu được tiến hành như thế nào? Tác giả đã phỏng vấn 70 đối tượng, bao gồm 50 phiếu hộ gia đình nông dân và 20 phiếu cán bộ quản lý cấp thành phố, xã, bản. Hai xã đại diện là Chiềng Xôm (xã về đích NTM đầu tiên năm 2015) và Chiềng Ngần (xã về đích năm 2019), tạo tính đại diện cao cho nghiên cứu.

Nguồn vốn đóng vai trò như thế nào trong chất lượng thực hiện đồ án quy hoạch? Nguồn vốn là yếu tố quyết định tính khả thi của các hạng mục công trình. Giai đoạn 2012 - 2019, việc bố trí nguồn vốn kịp thời từ ngân sách nhà nước kết hợp huy động nhân dân đã giúp thành phố hoàn thành hàng loạt dự án giao thông, trường học và trạm y tế trị giá hàng trăm tỷ đồng.

Kết luận

• Luận văn đã tổng kết toàn diện quá trình thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới tại 5 xã thuộc thành phố Sơn La giai đoạn 2012 - 2019, khẳng định sự thành công với 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới.
• Công tác lập quy hoạch đã tạo ra bước đột phá về hạ tầng kỹ thuật và xã hội, nâng tỷ lệ trường chuẩn quốc gia lên 79,06% và đảm bảo 100% trạm y tế đạt tiêu chuẩn quốc gia.
• Nghiên cứu chỉ rõ các hạn chế tồn tại do địa hình Karst chia cắt, sự thiếu đồng bộ cục bộ giữa quy hoạch nông thôn với quy hoạch chung đô thị và áp lực nguồn vốn đầu tư.
• Đóng góp khoa học then chốt của đề tài là hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về vốn, điều chỉnh không gian quy hoạch, đào tạo cán bộ và tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo chuỗi giá trị.
• Kế hoạch tiếp theo cần tập trung cập nhật quy hoạch chi tiết giai đoạn 2020 - 2025, tầm nhìn 2030 nhằm đưa xã Chiềng Xôm và các xã lân cận đạt chuẩn xã nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu.

Quý độc giả, các nhà quản lý đô thị và nhà nghiên cứu có thể tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu này để áp dụng hiệu quả vào công tác quy hoạch và phát triển nông thôn bền vững tại các địa phương miền núi Tây Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của quy hoạch xây dựng nông thôn 1. Khái quát về nông thôn Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2010), nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã. Nông thôn là vùng khác với vùng đô thị vì ở đó có một cộng đồng chủ yếu là nông dân làm nghề chính là nông nghiệp, có mật độ dân cư thấp hơn, có cơ cấu hạ tầng kém phát triển hơn, có mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn, có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hóa thấp hơn” (Vũ Thị Bình và cộng sự, 2006).

Qua đây có thể thấy rằng, khái niệm vùng nông thôn chỉ mang tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Khái niệm nông thôn bao gồm nhiều mặt có quan hệ chặt chẽ với nhau. Nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn chứ không phải là thị tứ; thứ hai, là nông thôn mới chứ không phải nông thôn truyền thống. Nếu so sánh giữa nông thôn mới và nông thôn truyền thống, thì nông thôn mới phải bao hàm cơ cấu và chức năng mới.

Khái niệm NTM mang đặc trưng của mỗi vùng nông thôn khác nhau. Nhìn chung, mô hình NTM là mô hình cấp xã, thôn được phát triển toàn diện theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, văn minh hóa. Sự hình dung chung của các nhà nghiên cứu về mô hình nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu KHKT hiện đại mà vẫn giữ được nét đặc trưng, tinh hoa văn hóa của người Việt Nam. 6 Nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu khoa học - kỹ thuật hiện đại, song vẫn giữ được những nét đặc trưng, tính cách Việt Nam trong cuộc sống văn hóa tinh thần.

Một số tiêu chí của mô hình nông thôn mới là: Một là, đơn vị cơ bản của mô hình nông thôn mới là làng - xã. Hai là, đáp ứng yêu cầu thị trường hóa, đô thị hóa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Ba là, có khả năng khai thác hợp lý và nuôi dưỡng các nguồn lực, đạt tăng trưởng kinh tế cao và bền vững; môi trường sinh thái được giữ gìn; tiềm năng du lịch được khai thác. Bốn là, dân chủ nông thôn mở rộng và đi vào thực chất.

Năm là, nông dân, nông thôn có văn hóa phát triển, dân trí được nâng lên. Theo Bộ Nông nghiệp và PTNT (2010) thì nông thôn mới thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa giai đoạn 2010 - 2020 có đặc trưng: - Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao; - Nông thôn phát triển theo quy hoạch, có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ; - Dân trí được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ vững và phát huy; - An ninh tốt, quản lý dân chủ; - Chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao. Xây dựng NTM là việc đổi mới tư duy, nâng cao năng lực của người dân, tạo động lực giúp họ chủ động phát triển kinh tế, xã hội, góp phần thực hiện chính sách vì nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thay đổi cơ sở vật chất và diện mạo đời sống, văn hóa, qua đó thu hẹp khoảng cách sống giữa nông thôn và thành thị. Đây là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong những nội dung trọng tâm cần lãnh đạo, chỉ đạo trong đường lối, chủ trương phát triển đất nước và của các địa phương trong giai đoạn trước mắt cũng như lâu dài.

7 Mục tiêu xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; Xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; Môi trường sinh thái được bảo vệ; Nâng cao sức mạnh của hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng ở nông thôn; Xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh công nông và đội ngũ trí thức, tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chính trị vững chắc, đảm bảo thực hiện thành công công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng XHCN. Như vậy, hiểu một cách chung nhất của mục đích xây dựng mô hình nông thôn mới là hướng đến một nông thôn năng động, có nền sản xuất nông nghiệp hiện đại, có kết cấu hạ tầng gần giống đô thị. Theo Nguyễn Văn Hưng (2015), đặc điểm nông thôn mới được thể hiện ở những điểm: Thứ nhất, nông thôn được cấu trúc trên nền tảng của làng, xã truyền thống, có đời sống vật chất, tinh thần ngày càng cao. Thứ hai, bên cạnh những ngành nghề truyền thống, những ngành nghề gắn với quá trình công nghiệp hóa đang dần được hình thành, phát triển.

Thứ ba, về văn hóa - xã hội, những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ và phát huy, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn. Thứ tư, hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại, môi trường ngày càng được gìn giữ, tái tạo. Thứ năm, về dân chủ cơ sở ở nông thôn ngày càng được phát huy mạnh mẽ, đi vào thực chất, người dân là một trong những chủ thể đóng vai trò quyết định đối với việc xây dựng nông thôn mới. Thứ sáu, chương trình xây dựng nông thôn mới hiện nay được thực hiện chủ yếu theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”; trong 8 đó, dân tự làm là chính, Nhà nước chỉ hỗ trợ, nhưng phải đáp ứng những mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội, bị quyết định bởi quản lý nhà nước và sự khéo léo, linh hoạt trong tổ chức thực hiện của địa phương.

Thứ bảy, việc xây dựng nông thôn mới hiện nay bị ràng buộc bởi các tiêu chí chung của nông thôn mới, nhưng mang nặng tính đặc thù của từng địa phương (xã) do bị quy định, chi phối bới đặc điểm làng xã, truyền thống, tập quán, điều kiện tự nhiên. và nhiều ràng buộc khác bởi cơ chế dân chủ hóa ở cơ sở. Phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với nhiều quan điểm khác nhau. Ở Việt Nam, thuật ngữ phát triển nông thôn được đề cập đến từ rất lâu và có sự thay đổi qua từng thời kỳ.

Ngân hàng thế giới (1975) đã định nghĩa rằng: “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển”. Vũ Thị Bình (2006) đã nêu rõ: “Phát triển nông thôn là một quá trình thay đổi bền vững có chủ ý về xã hội, kinh tế, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người dân địa phương”. Có quan điểm cho rằng, phát triển nông thôn là phát triển toàn diện các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội.

Trong từng giai đoạn việc cộng đồng lựa chọn những lĩnh vực ưu tiên là một trong những hoạt động mang lại hiệu quả thiết thực. Phát triển nông thôn bao gồm: Phát triển giáo dục; Các hoạt động góp phần bảo vệ sức khỏe và vệ sinh môi trường; Phát triển cơ sở hạ tầng; Phát triển sản xuất và tạo thu nhập; Nâng cao hiệu quả quản lý và sử 9 dụng tài nguyên thiên nhiên; Phát triển an sinh xã hội; Phát triển dân chủ cơ sở, bình đẳng giới; Phát triển văn hóa; Phát triển con người. Quy hoạch xây dựng nông thôn 1. Khái niệm Quy hoạch xây dựng nông thôn mới là bố trí, sắp xếp các khu chức năng, sản xuất, dịch vụ, hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường trên địa bàn, theo tiêu chuẩn nông thôn mới, gắn với đặc thù, tiềm năng, lợi thế của từng địa phương; được người dân của xã trong mỗi làng, mỗi gia đình ý thức đầy đủ sâu sắc và quyết tâm thực hiện (BXD-BNNPTNT-BTNMT, 2011).

Quy hoạch nông thôn mới bao gồm quy hoạch định hướng phát triển không gian; quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ; quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường theo chuẩn mới; quy hoạch phát triển các khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện có theo hướng văn minh, bảo tồn được bản sắc văn hóa tốt đẹp. Yêu cầu trong quy hoạch xây dựng NTM Quy hoạch xây dựng nông thôn mới cũng phải đáp ứng các yêu cầu sau: - Tuân thủ các văn bản pháp quy hiện hành về quy hoạch xây dựng; - Tuân thủ các quy định pháp lý có liên quan về bảo vệ các công trình kỹ thuật, công trình quốc phòng, di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh và bảo vệ môi trường; - Phù hợp với đặc điểm của địa phương về: + Điều kiện tự nhiên: địa hình, địa chất, địa chất thủy văn, đất đai, nguồn nước, môi trường, khí hậu, tài nguyên, cảnh quan; + Kinh tế: hiện trạng và tiềm năng phát triển; + Xã hội: dân số, phong tục, tập quán, tín ngưỡng. 10 - Đảm bảo việc xây dựng mới, cải tạo các điểm dân cư nông thôn đạt các yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, đảm bảo phát triển bền vững; - Bảo đảm các điều kiện an toàn, vệ sinh môi trường; - Bảo vệ cảnh quan và các di tích lịch sử, văn hóa; giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc; đảm bảo các yêu cầu về quốc phòng, an ninh; - Sử dụng hợp lý vốn đầu tư, đất đai và tài nguyên.