Luận văn thạc sĩ đánh giá công tác giải quyết tranh chấp khiếu nại tố cáo đất đai huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa (2013-2017)

Nghiên cứu đánh giá công tác giải quyết tranh chấp khiếu nại tố cáo về đất đai tại huyện Triệu Sơn tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2013-2017. Phân tích thực trạng,

• Tác giả: Nguyễn Thị Xuân
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Nông
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá công tác giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai tại huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2013-2017
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về tranh chấp đất đai huyện Triệu Sơn 2013 2017

Huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa là địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh. Diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp dần. Điều này dẫn đến nhiều tranh chấp, khiếu nại về đất đai trong giai đoạn 2013-2017. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Xuân (2018) tại Đại học Thái Nguyên đã đánh giá toàn diện công tác giải quyết tranh chấp đất đai tại huyện này. Kết quả cho thấy số lượng đơn thư tăng dần qua các năm. Năm 2013 chỉ có 4 vụ tranh chấp. Đến năm 2017 con số này tăng lên 17 vụ. Tổng cộng có 46 vụ tranh chấp đất đai được ghi nhận trong năm năm. Các tranh chấp chủ yếu tập trung vào ba nhóm: ranh giới thửa đất, đòi lại đất và quyền thừa kế quyền sử dụng đất. Trong đó tranh chấp ranh giới chiếm tỷ lệ cao nhất với 43,47%. Tranh chấp quyền thừa kế chiếm 34,7%. Tranh chấp đòi lại đất chiếm 21,7%. Các số liệu này phản ánh thực trạng phức tạp trong quản lý đất đai ở huyện Triệu Sơn. Công tác giải quyết tranh chấp đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

1.1. Thực trạng số lượng đơn thư tranh chấp đất đai

Số liệu thống kê giai đoạn 2013-2017 cho thấy xu hướng gia tăng rõ rệt. Năm 2013 có 4 vụ tranh chấp. Năm 2014 tăng lên 8 vụ. Năm 2015 có 7 vụ. Năm 2016 đạt 10 vụ. Năm 2017 tăng mạnh lên 17 vụ. Tổng cộng 46 vụ tranh chấp được ghi nhận. Đơn thư khiếu nại về đất đai chiếm phần lớn trong tổng số đơn tiếp nhận. Con số tăng dần phản ánh áp lực ngày càng lớn lên hệ thống giải quyết tranh chấp. Nguyên nhân chính bao gồm quá trình đô thị hóa, biến động giá đất và thiếu minh bạch trong quản lý.

1.2. Phân loại nội dung tranh chấp chính

Tranh chấp ranh giới thửa đất giữa các hộ liền kề chiếm tỷ lệ cao nhất với 20 vụ (43,47%). Nội dung chủ yếu gồm ranh giới thửa đất, đường đi chung và tường rào. Tranh chấp quyền thừa kế quyền sử dụng đất có 16 vụ (34,7%). Các vụ việc liên quan đến phân chia tài sản giữa thành viên gia đình. Tranh chấp đòi lại đất có 10 vụ (21,7%). Nhiều trường hợp xuất phát từ yếu tố lịch sử. Giao dịch mua bán đất không lập thủ tục pháp lý đầy đủ cũng gây ra tranh chấp phức tạp.

II. Phân tích nguyên nhân và hạn chế trong giải quyết tranh chấp

Nguyên nhân tranh chấp đất đai tại huyện Triệu Sơn rất đa dạng. Thứ nhất, hệ thống pháp luật đất đai còn nhiều bất cập. Các quy định chồng chéo giữa Luật Đất đai 2013 và các văn bản hướng dẫn. Thứ hai, công tác quản lý đất đai tại cơ sở còn lỏng lẻo. Hồ sơ địa chính không đồng bộ. Nhiều thửa đất chưa được đo đạc, lập bản đồ chính xác. Thứ ba, trình độ cán bộ giải quyết tranh chấp chưa đồng đều. Một số cán bộ thiếu kinh nghiệm xử lý vụ việc phức tạp. Thứ tư, ý thức pháp luật của người dân còn hạn chế. Nhiều hộ gia đình không hiểu rõ quyền và nghĩa vụ sử dụng đất. Tình trạng lấn chiếm, sử dụng đất sai mục đích vẫn xảy ra. Thứ năm, yếu tố lịch sử để lại gây khó khăn. Nhiều thửa đất không có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng. Giải quyết tranh chấp kéo dài làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai. Người dân mất niềm tin vào hệ thống hành chính.

2.1. Hạn chế trong cơ chế giải quyết tranh chấp hiện hành

Cơ chế giải quyết tranh chấp đất đai còn nhiều bất cập. Trình tự thủ tục hành chính phức tạp, kéo dài. Thời gian giải quyết vượt quá quy định. Nhiều vụ việc phải qua nhiều cấp hành chính. Người dân phải chờ đợi lâu. Cơ chế hòa giải tại cơ sở chưa phát huy hiệu quả. tỷ lệ hòa giải thành thấp. Sự phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt chẽ. Phòng Tài nguyên và Môi trường, Thanh tra huyện và UBND xã chưa có quy trình phối hợp rõ ràng. Điều này gây chậm trễ trong xử lý.

2.2. Vai trò của cán bộ và năng lực thực thi

Năng lực cán bộ là yếu tố quyết định hiệu quả giải quyết tranh chấp. Tại huyện Triệu Sơn, đội ngũ cán bộ làm công tác đất đai tại xã còn mỏng. Nhiều cán bộ kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Kiến thức chuyên sâu về pháp luật đất đai còn hạn chế. Công tác tập huấn, bồi dưỡng chưa được quan tâm đúng mức. Một số cán bộ chưa nắm vững quy trình tiếp nhận và xử lý đơn thư. Việc áp dụng pháp luật chưa thống nhất giữa các xã. Điều này dẫn đến kết quả giải quyết không đồng đều, gây bức xúc cho người dân.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp đất đai

Để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp đất đai, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, hoàn thiện hệ thống hồ sơ địa chính. Số hóa dữ liệu đất đai. Đảm bảo thông tin chính xác, minh bạch. Tiếp theo, tăng cường năng lực cho cán bộ cơ sở. Tổ chức tập huấn định kỳ về pháp luật đất đai. Bồi dưỡng kỹ năng hòa giải, tiếp công dân. Xây dựng quy trình phối hợp liên ngành rõ ràng. Phòng Tài nguyên và Môi trường cần chủ động rà soát hồ sơ đất đai. Phát hiện sớm mâu thuẫn để ngăn ngừa tranh chấp. Đẩy mạnh phổ biến giáo dục pháp luật cho người dân. Tổ chức tuyên truyền Luật Đất đai 2013 tại các xã, thị trấn. Sử dụng đa dạng hình thức: phát tờ rơi, loa truyền thanh, họp thôn. Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Xây dựng mô hình hòa giải cơ sở hiệu quả. Tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể.

3.1. Hoàn thiện hồ sơ địa chính và quản lý đất đai

Hồ sơ địa chính là nền tảng quan trọng trong quản lý đất đai. Huyện Triệu Sơn cần đẩy nhanh tiến độ đo đạc, lập bản đồ địa chính. Rà soát toàn bộ thửa đất chưa có giấy chứng nhận. Xử lý dứt điểm các trường hợp sử dụng đất không có giấy tờ. Số hóa cơ sở dữ liệu đất đai. Kết nối liên thông giữa huyện và xã. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý. Việc này giúp tra cứu nhanh chóng, chính xác. Giảm thiểu sai sót trong quá trình giải quyết tranh chấp. Tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho mọi quyết định.

3.2. Tăng cường đào tạo và phối hợp liên ngành

Đào tạo cán bộ là giải pháp then chốt. Cần tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật đất đai. Mời chuyên gia từ Sở Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn. Chia sẻ kinh nghiệm giải quyết các vụ việc phức tạp. Xây dựng quy chế phối hợp giữa các cơ quan. Phòng Tài nguyên và Môi trường, Thanh tra, Tòa án nhân dân cần liên kết chặt chẽ. Thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh. Tổ chức giao ban định kỳ để đánh giá tiến độ. Rút kinh nghiệm từ các vụ việc đã giải quyết. Nâng cao chất lượng hòa giải tại cơ sở.

IV. Kết luận và kiến nghị ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về công tác giải quyết tranh chấp đất đai tại huyện Triệu Sơn giai đoạn 2013-2017 cho thấy nhiều kết quả quan trọng. Số lượng tranh chấp tăng dần qua các năm. Nội dung tranh chấp ngày càng phức tạp. Ba nhóm tranh chấp chính gồm ranh giới thửa đất, quyền thừa kế và đòi lại đất. Hệ thống pháp luật còn bất cập. Năng lực cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu. Hồ sơ địa chính chưa hoàn thiện. Từ đó, nghiên cứu đưa ra các kiến nghị cụ thể. Cần hoàn thiện khung pháp lý. Tăng cường đầu tư hạ tầng quản lý đất đai. Đào tạo cán bộ chuyên trách. Đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật. Ứng dụng công nghệ trong quản lý. Các kiến nghị này có ý nghĩa thực tiễn cao. Có thể áp dụng tại các huyện tương tự trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo quý giá cho công tác quản lý đất đai địa phương.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Về lý luận, nghiên cứu tổng hợp hệ thống các khái niệm liên quan đến tranh chấp đất đai. Làm rõ cơ sở pháp lý từ Luật Đất đai 2013. Phân tích mô hình giải quyết tranh chấp tại cấp huyện. Về thực tiễn, nghiên cứu cung cấp số liệu cụ thể về thực trạng tại Triệu Sơn. Đánh giá ưu nhược điểm của công tác giải quyết tranh chấp. Đề xuất giải pháp khả thi. Kết quả là nguồn tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý và nhà nghiên cứu.

4.2. Hướng phát triển và áp dụng mô hình

Các giải pháp đề xuất có thể áp dụng rộng rãi. Trước hết, mô hình nên thí điểm tại các xã trọng điểm của huyện Triệu Sơn. Đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng. Cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kết quả giải quyết tranh chấp. Theo dõi tiến độ xử lý đơn thư. Rút kinh nghiệm định kỳ. Mô hình cần được điều chỉnh phù hợp với đặc thù từng địa phương. Hợp tác với các trường đại học trong đào tạo cán bộ. Tổ chức hội thảo chia sẻ kinh nghiệm giữa các huyện. Hướng tới mục tiêu giảm tranh chấp, ổn định xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm trong quản lý đất đai liên quan đến tranh chấp, khiếu nại, và tố cáo đất đai Quản lý Nhà nước về đất đai: Hiến pháp nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý.”; Hiến pháp nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 quy định tại Điều 52: " Đất đai .là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý".

Tại Điều 1, Luật Đất đai 2013 “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật này”. Điều này đã khẳng định được tính chất quan trọng của đất đai. Đồng thời, đây là cơ sở pháp lý để Nhà nước thống nhất quản lý đất đai nhằm đưa chính sách quản lý và sử dụng đất đúng đối tượng, đúng mục đích và có hiệu quả.

Trong đó có nội dung về giải quyết KN,TC trong việc quản lý và sử dụng đất đai. Theo Điều 3, Luật Đất đai 2013 có quy định cụ thể về các khái niệm liên quan: - Nhà nước giao quyền sử dụng đất (sau đây gọi là Nhà nước giao đất) là việc Nhà nước ban hành quyết định giao đất cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất. - Thu hồi đất: là việc Nhà nước ra QĐHC để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định. - Bồi thường là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì mọi hành vi của chủ thể khác.

Bồi thường khi Nhà nước 5 thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất. - Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới. - Giá quyền sử dụng đất là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất. Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định.

- Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định. - Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là giấy chứng nhận do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho người sử dụng đất để bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013) [20]. Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai 1. Khái niệm khiếu nại Hiến pháp năm 1959, năm 1980, năm 1992 và Hiến pháp năm 2013 của nước ta đều quy định về quyền khiếu nại của công dân.

Tại Điều 30 Hiến pháp năm 2013 quy định: Mọi người có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền phải tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, tố cáo, người bị thiệt hại có quyền được bồi thường về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự theo quy định của pháp luật; nghiêm cấm việc trả thù người khiếu nại, tố cáo hoặc lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để vu khống, vu cáo làm hại người khác. Luật khiếu nại năm 2011, Điều 2 thì định nghĩa về Khiếu nại và các vấn đề liên quan được định nghĩa như sau: Khiếu nại (KN) là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công 6 chức theo thủ tục do Luật này quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại QĐHC, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước (HCNN), của người có thẩm quyền trong cơ quan HCNN hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Người khiếu nại là công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức thực hiện quyền khiếu nại Người bị khiếu nại là cơ quan hành chính nhà nước (HCNN) hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan HCNN có QĐHC, hành vi hành chính bị khiếu nại; cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền có quyết định kỷ luật cán bộ, công chức bị khiếu nại Người giải quyết khiếu nại là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại.

Quyết định hành chính là văn bản do cơ quan HCNN hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan HCNN ban hành để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý HCNN được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể. Hành vi hành chính (HVHC) là hành vi của cơ quan HCNN, của người có thẩm quyền trong cơ quan HCNN thực hiện hoặc không thực hiện nhiệm vụ, công vụ theo quy định của pháp luật. Quyết định kỷ luật là quyết định bằng văn bản của người đứng đầu cơ quan, tổ chức để áp dụng một trong các hình thức kỷ luật đối với cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý của mình theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức. Giải quyết khiếu nại là việc thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2011) )[22].

Giải quyết khiếu nại Tại khoản 11, Điều 2 Luật khiếu nại năm 2011 thì giải quyết khiếu nại là việc cơ quan Nhà nước thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại. Theo khoản 6, Điều 2 Luật khiếu nại năm 2011 thì người giải quyết khiếu nại là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại theo quy định của pháp luật (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2011) [22]. Như vậy có thể hiểu giải quyết khiếu nại về đất đai là việc cơ quan HCNN tiến hành kiểm tra, xác minh, kết luận về tính hợp pháp, hợp lý của QĐHC, hành vi hành chính trong lĩnh vực đất đai bị khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan HCNN để có biện pháp giải quyết theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức và lợi ích chung của nhà nước và xã hội. Tố cáo và giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai 1.

Khái niệm tố cáo Theo khoản 1, Điều 2, Luật Tố cáo năm 2011: Tố cáo (TC) là việc công dân theo thủ tục do luật này quy định báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại lợi ích của nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2011) )[23]. Như vậy, TC thực chất là việc công dân phát hiện và thông báo chính thức với cơ quan nhà nước có thẩm quyền về những hành vi vi phạm pháp luật nào đó diễn ra trong đời sống xã hội có thể liên quan hoặc không liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của mình. TC thể hiện sự phản ứng của công dân trước hành vi vi phạm pháp luật của các cá nhân, tổ chức trong xã hội. Tại Điều 2, Luật Tố cáo năm 2011 giải thích một số khái niệm có liên quan đến Tố cáo và giải quyết tố cáo cụ thể: 8 Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật (VPPL) của cán bộ, công chức, viên chức trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ là việc công dân báo cho cơ quan , tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ.

Tố cáo hành vi VPPL về quản lý nhà nước trong các lĩnh vực là việc công dân báo cho cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền biết về hành vi vi phạm pháp luật của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào đối với việc chấp hành quy định pháp luật về quản lý nhà nước trong các lĩnh vực. Người tố cáo là công dân thực hiện quyền tố cáo Người bị tố cáo là cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi bị tố cáo Người giải quyết tố cáo là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết tố cáo (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2011) )[23]: 1. Giải quyết tố cáo Điều 205 Luật Đất đai năm 2013 quy định: 1. Cá nhân có quyền tố cáo vi phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai.

Việc giải quyết tố cáo vi phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai thực hiện theo quy định của pháp luật về tố cáo (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013) [25]. Theo Luật Tố cáo năm 2011 thì giải quyết TC là việc tiếp nhận, xác minh, kết luận về nội dung tố cáo và việc xử lý tố cáo của người giải quyết tố cáo. Giải quyết tố cáo trong lĩnh vực đất đai: Là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, xác minh, kết luận về tính hợp pháp của hành vi bị tố cáo liên quan đến lĩnh vực đất đai để có biện pháp giải quyết theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013)[25]. Tranh chấp và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực đất đai 1.

Khái niệm tranh chấp Tranh chấp đất đai (TCĐĐ) hiểu theo nghĩa rộng là biểu hiện sự mâu thuẫn, bất đồng trong việc xác định quyền quản lý, quyền chiếm hữu, quyền sử dụng đối với đất đai, phát sinh trực tiếp hoặc gián tiếp trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai. Theo Luật Đất đai năm 2013, tại Điều 3 Khoản 24 định nghĩa: TCĐĐ là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai (Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam, 2013) [25].