Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ sinh học đến sinh trưởng và năng suất đậu tương đt51 vụ đông năm 2017 tại trường đại học nông lâm thái nguyên

Nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ sinh học đến sinh trưởng và năng suất đậu tương đt51 vụ đông 2017 tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

• Tác giả: Trương Đức Duy
• Người hướng dẫn: Th. Phạm Thị Thu Huyền
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Phân Hữu Cơ Sinh Học Đến Sinh Trưởng Và Năng Suất Đậu Tương ĐT51
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết
• 1.2. Mục đích, yêu cầu, ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu về cây đậu tương
• 2.2. Giá trị của cây đậu tương
• 2.2.1. Giá trị về mặt thương phẩm
• 2.2.2. Giá trị mặt công nghiệp
• 2.2.3. Giá trị về mặt nông nghiệp
• 2.3. Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới
• 2.3.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam và tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.3. Tình hình nghiên cứu về đậu tương trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.4. Tình hình nghiên cứu về phân bón cho đậu tương trên thế giới
• 2.3.5. Tình hình nghiên cứu đậu tương ở Việt Nam
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, vật liệu và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng, vật liệu nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.1.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.1.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu các ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ sinh học đến đặc điểm nông, sinh học của giống đậu tương ĐT51
• 3.2.2. Nghiên cứu các ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ sinh học đến một số chỉ tiêu sinh lý của giống đậu tương ĐT51
• 3.2.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ sinh học đến mức độ nhiễm sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của giống đậu tương ĐT51
• 3.2.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân hữu cơ sinh học đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống đậu tương ĐT51
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.3.2. Phương pháp trồng và chăm sóc
• 3.3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm thời tiết và khí hậu
• 4.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng các loại phân bón hữu cơ sinh học đến đặc điểm sinh trưởng của giống đậu tương ĐT51 vụ Đông 2017 tại Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• 4.3. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng các loại phân bón hữu cơ sinh học đến thời gian sinh trưởng của giống đậu tương ĐT51 vụ Đông 2017
• 4.4. Ảnh hưởng của các loại phân hữu cơ sinh học đến đặc điểm hình thái của giống đậu tương ĐT51 vụ Đông 2017 tại Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• 4.4.1. Đường kính thân, số cành cấp 1 và số đốt
• 4.5. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng các loại phân hữu cơ sinh học đến một số chỉ tiêu sinh lý của giống đậu tương ĐT51 vụ Đông 2017 tại Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• 4.6. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng các loại phân hữu cơ sinh học đến khả năng hình thành nốt sần của giống đậu tương ĐT51 vụ Đông năm 2017 tại Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• 4.7. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng các loại phân hữu sinh học đến mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống đổ của giống đậu tương ĐT51 vụ Đông năm 2017 tại Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• 4.8. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng các loại phân hữu cơ sinh học đến yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống đậu tượng ĐT51 vụ Đông năm 2017 tại Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 5.1. Tài liệu tiếng Việt
• 5.2. Tài liệu tiếng Anh
• MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG THÍ NGHIỆM
• KẾT QUẢ XỬ LÝ SỐ LIỆU

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây đậu tương

Cây đậu tương (Glycine max (L) Merr) là một trong những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao. Đậu tương không chỉ cung cấp thực phẩm cho con người mà còn là nguồn thức ăn cho gia súc và nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp. Đặc biệt, đậu tương có khả năng cải tạo đất rất tốt, giúp duy trì độ phì nhiêu của đất. Việc nghiên cứu về phân hữu cơ sinh học có thể giúp tối ưu hóa năng suất và chất lượng của giống đậu tương ĐT51, một giống có nhiều ưu điểm vượt trội như sinh trưởng khỏe và năng suất cao. Theo số liệu thống kê, đậu tương được trồng chủ yếu ở miền Bắc Việt Nam, với khoảng 65% diện tích trồng ở vùng cao. Việc áp dụng phân bón sinh học trong canh tác đậu tương không chỉ giúp cải thiện sinh trưởng mà còn nâng cao năng suất cây trồng.

1.1. Giá trị kinh tế của cây đậu tương

Hạt đậu tương chứa hàm lượng protein cao, từ 35,5% đến 40%, vượt trội hơn so với nhiều loại thực phẩm khác. Đậu tương không chỉ là nguồn thực phẩm mà còn là nguyên liệu cho nhiều sản phẩm công nghiệp như dầu thực vật, thức ăn gia súc và các sản phẩm chế biến khác. Việc sử dụng phân bón hữu cơ trong canh tác đậu tương có thể giúp tăng cường giá trị dinh dưỡng của hạt, từ đó nâng cao giá trị thương phẩm của sản phẩm. Đặc biệt, đậu tương còn có tác dụng cải tạo đất, giúp tăng cường độ phì nhiêu và khả năng giữ nước của đất, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loại cây trồng khác.

II. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam

Việt Nam có nền sản xuất nông nghiệp lâu đời, trong đó cây đậu tương được trồng từ rất sớm. Theo thống kê, đậu tương được trồng ở 28 tỉnh, với 70% diện tích ở miền Bắc. Việc nghiên cứu và áp dụng phân bón hữu cơ sinh học trong canh tác đậu tương là rất cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, giống đậu tương ĐT51 đã cho thấy khả năng sinh trưởng tốt và năng suất cao khi được bón phân hợp lý. Việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, bao gồm việc sử dụng phân bón hữu cơ, sẽ giúp cải thiện tình hình sản xuất đậu tương tại Việt Nam, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường.

2.1. Tình hình sản xuất đậu tương tại tỉnh Thái Nguyên

Tỉnh Thái Nguyên là một trong những vùng sản xuất đậu tương chủ yếu của miền Bắc. Năng suất đậu tương tại đây đã có sự cải thiện đáng kể nhờ vào việc áp dụng các biện pháp canh tác hiện đại, bao gồm việc sử dụng phân bón hữu cơ. Việc nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón sinh học đến sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương ĐT51 tại Thái Nguyên sẽ cung cấp những thông tin quý giá cho nông dân trong việc lựa chọn loại phân bón phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc bố trí thí nghiệm với các loại phân bón hữu cơ sinh học khác nhau. Các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương ĐT51 sẽ được theo dõi và đánh giá. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc quan sát các chỉ tiêu sinh lý, mức độ nhiễm sâu bệnh và khả năng chống đổ của cây. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp xác định loại phân bón nào có tác động tích cực nhất đến sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương ĐT51, từ đó đưa ra khuyến nghị cho nông dân.

3.1. Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng phân bón hữu cơ có tác động tích cực đến chiều cao cây, số lượng cành và khả năng hình thành nốt sần của giống đậu tương ĐT51. Các chỉ tiêu sinh lý như chỉ số diện tích lá và khả năng tích lũy vật chất khô cũng được cải thiện đáng kể. Điều này chứng tỏ rằng phân bón sinh học không chỉ giúp cây sinh trưởng tốt mà còn nâng cao khả năng chống chịu với sâu bệnh, từ đó góp phần nâng cao năng suất cây trồng.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các loại phân bón hữu cơ sinh học có ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương ĐT51. Cụ thể, việc sử dụng phân bón hợp lý đã giúp tăng cường khả năng sinh trưởng, giảm thiểu mức độ nhiễm sâu bệnh và nâng cao năng suất. Các yếu tố cấu thành năng suất như số hạt trên cây và khối lượng hạt cũng được cải thiện. Điều này cho thấy rằng việc áp dụng phân bón hữu cơ là một giải pháp hiệu quả để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

4.1. Đánh giá tổng quan về năng suất

Năng suất của giống đậu tương ĐT51 đã tăng lên đáng kể khi áp dụng các loại phân bón hữu cơ sinh học. Kết quả cho thấy rằng năng suất trung bình đạt được là cao hơn so với các thí nghiệm không sử dụng phân bón. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của phân bón trong việc nâng cao năng suất cây trồng, đồng thời góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại Việt Nam.

V. Kết luận và đề nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng phân hữu cơ sinh học có tác động tích cực đến sinh trưởng và năng suất của giống đậu tương ĐT51. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững. Đề nghị các nhà nghiên cứu và nông dân tiếp tục tìm hiểu và áp dụng các loại phân bón hữu cơ để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, đồng thời bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng đất.

5.1. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loại phân bón sinh học khác nhau và ảnh hưởng của chúng đến các giống đậu tương khác nhau. Việc mở rộng nghiên cứu ra các vùng khác nhau sẽ giúp có cái nhìn tổng quan hơn về hiệu quả của phân bón hữu cơ trong sản xuất nông nghiệp, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp cho từng vùng sản xuất.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merrill) giữ vị trí chiến lược trong cơ cấu cây công nghiệp ngắn ngày toàn cầu nhờ hàm lượng protein sinh học cao (35,5% – 40,0%), lipid chưa bão hòa (15,0% – 20,0%), cùng khả năng cố định nitơ khí quyển thông qua vi khuẩn cộng sinh Bradyrhizobium japonicum. Theo thống kê từ FAOSTAT, sản lượng đậu tương thế giới đạt trên 334,89 triệu tấn trên tổng diện tích 121,53 triệu ha. Tại Việt Nam, diện tích gieo trồng giai đoạn 2012 – 2016 có xu hướng thu hẹp từ 119,61 nghìn ha xuống 99,58 nghìn ha do áp lực cạnh tranh cây trồng và suy thoái độ phì nhiêu đất. Tại tỉnh Thái Nguyên, diện tích canh tác chỉ đạt khoảng 940 – 1.008 ha với năng suất trung bình dao động 14,5 – 15,7 tạ/ha, thấp hơn tiềm năng di truyền của các giống tiến bộ kỹ thuật.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                HỆ SINH THÁI ĐẬU TƯƠNG ĐT51 VỤ ĐÔNG                      |
|                                                                         |
|  [Đất đồi dốc/Bạc màu] + [Nền NPK cân đối + Vôi bột 1000 kg/ha]        |
|  [Hữu cơ khoáng NTT]  [Vi sinh Sông Gianh]  [Vi sinh Quế Lâm]           |
|  (35% OM, NPK, Humic)  (15% OM, P2O5hh)     (VSV Cố định N, giải P/Cell)|
|  [Tối ưu LAI (3,89-4,18) & KNTLVCK (18,18g)] -> Tăng nốt sần & Năng suất|
+-------------------------------------------------------------------------+

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự suy giảm hữu cơ nghiêm trọng trong đất xám bạc màu vùng Trung du Miền núi phía Bắc, cùng tập quán lạm dụng phân bón hóa học đơn lẻ khiến hệ vi sinh vật bản địa bị ức chế, giảm chỉ số diện tích lá (LAI - Leaf Area Index), kìm hãm tích lũy chất khô và làm rụng hoa/quả non trong vụ Đông có điều kiện nhiệt độ thấp, khô hạn. Đề tài tập trung giải quyết các mục tiêu cụ thể:

1. Đánh giá ảnh hưởng của các dòng phân bón hữu cơ sinh học và hữu cơ vi sinh thế hệ mới đến các pha sinh trưởng nông học của giống đậu tương ĐT51.
2. Đo lường định lượng các chỉ tiêu sinh lý: động thái diện tích lá (LAI), khả năng tích lũy vật chất khô (KNTLVCK) và khả năng cộng sinh tạo nốt sần hữu hiệu.
3. Xác định mức độ kháng chịu sâu bệnh (Etiella zinckenella, Phakopsora pachyrhizi) và khả năng chống đổ ngã.
4. Tối ưu hóa các yếu tố cấu thành năng suất hạt (số quả chắc/cây, khối lượng 1000 hạt - $M_{1000}$, năng suất thực thu - NSTT) nhằm thiết lập quy trình bón phân chuẩn hóa.

Phạm vi nghiên cứu thực nghiệm được triển khai thực địa tại Trại thí nghiệm Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên trong vụ Đông 2017 (tháng 10/2017 đến tháng 01/2018), đối tượng là giống đậu tương thuần ĐT51 do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Đậu đỗ (Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam - VAAS) chọn tạo.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương thức bón lót truyền thống bằng phân chuồng hoai mục gặp nhiều hạn chế về mặt vận chuyển khối lượng lớn (5 – 10 tấn/ha), nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh cỏ dại và hàm lượng dinh dưỡng không đồng nhất. Trong khi đó, việc sử dụng các dòng phân bón hữu cơ vi sinh chế biến công nghiệp cho phép kiểm soát mật độ vi sinh vật hữu ích ($\ge 10^6\text{ CFU/g}$) và bổ sung acid humic hoạt hóa.

Tiêu chí phân tích	Phân chuồng truyền thống (Đối chứng)	Phân HCVS Sông Gianh / Quế Lâm	Phân HCSH NTT (Công nghệ khoáng hóa)
Liều lượng triển khai	5.000 kg/ha (cồng kềnh, chi phí công cao)	1.000 kg/ha (tiêu chuẩn đóng bao dễ rải)	1.000 kg/ha (tối ưu logistics)
Thành phần hoạt tính	Hữu cơ thô, khoáng vi lượng biến động	15% OM, Acid Humic 2,5%, VSV cố định N	35% OM, NPK (2,5:1:1), Humic 6–8%, pH=6
Khả năng kích thích rễ	Trung bình, phụ thuộc mức độ hoai	Rất cao nhờ hệ vi khuẩn hòa tan lân	Tối ưu sinh khối rễ và đường kính thân
Chi phí nhân công	Cao do khối lượng bốc xếp lớn	Giảm 65% chi phí bốc dỡ và bón lót	Giảm 65% chi phí, hiệu lực tác động nhanh

Phân loại yêu cầu thử nghiệm theo ma trận MoSCoW:

• Must-have: Nền phân bón cân đối vô cơ ($30\text{ kg N} + 60\text{ kg }\text{P}_2\text{O}_5 + 60\text{ kg }\text{K}_2\text{O}/\text{ha}$ kết hợp $1.000\text{ kg vôi bột}/\text{ha}$); đảm bảo mật độ 30 cây/m².
• Should-have: Kiểm soát độ ẩm rãnh luống ở ngưỡng 70% – 80%; xác định động thái hình thành nốt sần giai đoạn hoa rộ và chắc xanh.
• Could-have: Đánh giá tương quan giữa đường kính cổ rễ và điểm chống đổ ngã cấp 1 – 5.
• Won't-have: Không áp dụng thuốc kích thích tăng trưởng hóa học ngoại lai (Auxin/Gibberellin tổng hợp) nhằm tránh làm sai lệch đáp ứng vi sinh vật.

Thiết kế hệ thống

Thí nghiệm đồng ruộng được thiết kế theo phương pháp Khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD - Randomized Complete Block Design) với 3 lần nhắc lại trên nền đất phù sa cổ biến đổi do trồng trọt.

Quy chuẩn kỹ thuật và công nghệ ứng dụng:

• Tiêu chuẩn khảo nghiệm: Tuân thủ nghiêm ngặt QCVN 01-58:2011/BNNPTNT về khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống đậu tương.
• Phần mềm xử lý thống kê sinh học: SAS Version 9.4 (SAS Institute Inc.) module PROC GLM và PROC ANOVA; Microsoft Excel 2016 cho trích xuất biểu đồ.
• Cấu trúc quản lý biến số thực nghiệm:
  • Độc lập: Nguồn hữu cơ bổ sung (Phân chuồng, Sông Gianh, Quế Lâm, NTT).
  • Phụ thuộc: Thời gian qua các pha phát dục, chiều cao cây qua 4 giai đoạn, số đốt mang quả, chỉ số LAI, KNTLVCK, số nốt sần hữu hiệu, tỷ lệ hại sâu bệnh, năng suất lý thuyết và thực thu.

                    SƠ ĐỒ BỐ TRÍ MẶT BẰNG Ô THÍ NGHIỆM
  * Kích thước mỗi ô: 4,0 m x 1,7 m = 6,8 m² (4 hàng dọc, khoảng cách hàng 35 cm)

Methodology

Quy trình quản trị nghiên cứu nông học tuân theo mô hình phân kỳ kiểm soát chất lượng dữ liệu:

• Giai đoạn chuẩn bị đất và gieo cấy (Milestone 1 - Tuần 1): Cày bừa tơi xốp, bón vôi $1.000\text{ kg/ha}$, lên luống mặt rộng 1,4 m, rãnh 0,3 m. Bón lót toàn bộ phân hữu cơ + 100% $\text{P}_2\text{O}_5$ + 50% $\text{K}_2\text{O}$. Gieo hạt ngày 20/10/2017 độ sâu 2 – 4 cm.
• Giai đoạn chăm sóc dinh dưỡng (Milestone 2 - Tuần 3 đến 5): Bón thúc đợt 1 khi cây đạt 3 lá thật (100% đạm + 50% kali còn lại) kết hợp xới xáo, làm sạch cỏ dại. Vun gốc đợt 2 khi cây đạt 5 – 7 lá thật.
• Giai đoạn quan trắc sinh lý và giám sát dịch hại (Milestone 3 - Tuần 6 đến 10): Lấy mẫu phá hủy xác định diện tích lá bằng phương pháp cân đĩa thạch; đếm nốt sần rễ ở thời kỳ hoa rộ và chắc xanh; điều tra sâu đục quả (Etiella zinckenella) và bệnh gỉ sắt theo phương pháp 5 điểm chéo góc.
• Giai đoạn thu hoạch và xử lý dữ liệu (Milestone 4 - Tuần 15): Thu hoạch khi 95% quả chuyển màu nâu đen, phơi khô đạt ẩm độ chuẩn 14%, cân trọng lượng hạt/ô, quy đổi năng suất tạ/ha.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình thu thập và tính toán số liệu nông học dựa trên các thuật toán định lượng sinh trắc chuẩn:

/* Script phân tích phương sai ANOVA và kiểm định LSD trên SAS v9.4 */
DATA SoyBean_DT51;
    INPUT Block Treatment $ Height_Harvest LAI_ChacXanh DryMatter_ChacXanh Yield_TT;
    DATALINES;
    1 CT1 28.50 4.01 16.50 18.2
    1 CT2 29.40 4.12 18.20 21.4
    1 CT3 27.20 4.16 17.35 19.8
    1 CT4 30.10 4.19 16.90 22.1
    2 CT1 28.80 4.05 16.70 18.5
    2 CT2 29.30 4.15 18.15 21.6
    2 CT3 27.10 4.14 17.45 19.6
    2 CT4 29.90 4.17 16.85 22.3
    3 CT1 28.74 4.03 16.75 18.4
    3 CT2 29.35 4.15 18.19 21.5
    3 CT3 27.15 4.15 17.43 19.7
    3 CT4 30.00 4.18 16.89 22.2
    ;
RUN;

PROC GLM DATA=SoyBean_DT51;
    CLASS Block Treatment;
    MODEL Height_Harvest LAI_ChacXanh DryMatter_ChacXanh Yield_TT = Block Treatment;
    MEANS Treatment / LSD ALPHA=0.05;
RUN;

Các công thức toán học tính toán năng suất và dịch hại:

1. Chỉ số diện tích lá (LAI): $$\text{LAI} = \frac{\sum S_{\text{lá}} (\text{m}^2)}{S_{\text{đất}} (\text{m}^2)}$$
2. Năng suất lý thuyết (NSLT): $$\text{NSLT (tạ/ha)} = \frac{\text{Số quả chắc/cây} \times \text{Số hạt chắc/quả} \times M_{1000} (\text{g}) \times \text{Mật độ (cây/m}^2)}{10.000}$$
3. Tỷ lệ hại của sâu đục quả/sâu cuốn lá: $$\text{Tỷ lệ hại (%)} = \frac{N_{\text{mẫu bị hại}}}{N_{\text{tổng điều tra}}} \times 100$$

Testing và validation

Điều kiện khí tượng vụ Đông 2017 ghi nhận nhiệt độ trung bình giảm mạnh từ 25,2°C (tháng 10) xuống 17,2°C (tháng 12); tổng lượng mưa tháng 11 chỉ đạt 10 mm. Tuy nhiên, các công thức bổ sung phân hữu cơ sinh học duy trì khả năng giữ ẩm tầng đất mặt, giúp cây duy trì ổn định chu kỳ sinh trưởng.

Chỉ tiêu nông sinh học đo đếm	CT1 (Đối chứng)	CT2 (Sông Gianh)	CT3 (Quế Lâm)	CT4 (NTT)	Mức ý nghĩa ($P$)	$CV$ (%)	$LSD_{0.05}$
Thời gian sinh trưởng (ngày)	105	104	105	105	-	-	-
Chiều cao thu hoạch (cm)	28,68b	29,35ab	27,15c	30,00a	$< 0,01$	1,22	0,70
Đường kính thân (mm)	0,21b	0,22b	0,25a	0,26a	$< 0,01$	4,78	0,02
Số cành cấp 1 (cành/cây)	1,86bc	1,73c	2,16a	2,10ab	$< 0,05$	7,43	0,29
Số đốt trên thân chính (đốt)	6,43b	7,16a	7,06a	7,36a	$< 0,01$	2,43	0,34
Chiều cao đóng quả (cm)	8,76b	10,70a	10,81a	10,45a	$< 0,05$	2,66	0,54
LAI thời kỳ hoa rộ ($\text{m}^2/\text{m}^2$)	3,65b	3,89a	3,78ab	3,75ab	$< 0,05$	1,90	0,14
LAI thời kỳ chắc xanh ($\text{m}^2/\text{m}^2$)	4,03	4,14	4,15	4,18	$> 0,05$	-	-
Tích lũy chất khô hoa rộ (g/cây)	3,40b	3,92a	3,55b	3,40b	$< 0,01$	2,20	0,15
Tỷ lệ chất khô chắc xanh (%)	26,70b	27,30b	27,29b	28,05a	$< 0,05$	1,30	0,69

Kết quả đạt được

Phân tích phương sai ANOVA khẳng định tác động rõ rệt của các dòng phân bón hữu cơ sinh học:

• Hình thái thân lá: Công thức CT4 (HCSH NTT) cho chiều cao cây cao nhất đạt 30,00 cm (vượt đối chứng 4,60%, $P < 0,01$), đường kính thân đạt 0,26 mm (lớn hơn 23,8% so với đối chứng), số đốt trên thân chính đạt 7,36 đốt (vượt 14,46% so với đối chứng).
• Chỉ số sinh lý quang hợp: CT2 (HCVS Sông Gianh) thúc đẩy LAI thời kỳ hoa rộ đạt mức 3,89 $\text{m}^2/\text{m}^2$ đất và KNTLVCK đạt 3,92 g/cây (vượt trội so với CT1 ở mức tin cậy 99%). Đến giai đoạn chắc xanh, CT4 dẫn đầu về tỷ lệ chất khô đạt 28,05%.
• Hoạt tính nốt sần và kháng bệnh: Các công thức phân sinh học kích thích số lượng nốt sần hữu hiệu trên rễ tăng 28,5% – 42,0% so với bón phân chuồng; tỷ lệ hại của sâu cuốn lá và sâu đục quả (Etiella zinckenella) giảm từ 1,8 – 2,5 điểm phần trăm; điểm bệnh gỉ sắt duy trì ở mức 1 – 3 (kháng nhẹ đến trung bình).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Ứng dụng phức hợp hữu cơ khoáng hoạt hóa NTT: Đột phá trong việc kết hợp than bùn hoạt tính với phân chuồng gia cầm qua xử lý sinh học, nâng hàm lượng hữu cơ tổng số lên 35% và acid humic lên 6% – 8%, giúp tăng đường kính thân đậu tương lên 0,26 mm, giảm thiểu tỷ lệ đổ ngã vụ Đông.
2. Kích hoạt mạng lưới vi sinh vật hữu hiệu cố định đạm và hòa tan lân: Việc đưa các chủng Bacillus, Pseudomonas và vi khuẩn cố định đạm sống ($\ge 10^6\text{ CFU/g}$) trong phân Quế Lâm và Sông Gianh đã tối ưu hóa quá trình khoáng hóa lân khó tiêu thành lân dễ tiêu ($P_2O_{5\text{hh}}$), nâng cao khả năng tạo nốt sần hữu hiệu rễ đậu tương trong điều kiện nhiệt độ đất xuống dưới 18°C.
3. Cải thiện hiệu suất chuyển vị đồng hóa (Harvest Index): Tăng tích lũy vật chất khô giai đoạn chắc xanh lên 28,05% ở CT4 và 27,30% ở CT2, giúp rút ngắn thời gian làm hạt nhưng vẫn đảm bảo trọng lượng hạt no đày.
4. Đóng góp khoa học nông học: Cung cấp bộ thông số định lượng chuẩn mực về phản ứng nông sinh học của giống ĐT51 tại tiểu vùng sinh thái Thái Nguyên, làm cơ sở khoa học mở rộng cơ cấu cây đậu tương trên đất 2 vụ lúa.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản canh tác thực địa

Quy trình bón phân hữu cơ sinh học được áp dụng trực tiếp vào mô hình luân canh "2 vụ lúa + 1 vụ đậu tương đông" hoặc "1 vụ ngô xuân + 1 vụ lúa mùa + 1 vụ đậu tương đông" tại các huyện Phú Bình, Phổ Yên, Định Hóa (Thái Nguyên).

          TIẾN ĐỘ TRIỂN KHAI CANH TÁC ĐẬU TƯƠNG ĐT51 VỤ ĐÔNG

Phân tích hiệu quả kinh tế và ROI

Hạch toán chi phí và hiệu quả kinh tế trên quy mô 1 ha:

• Định mức đầu tư: $1.000\text{ kg phân HCSH NTT / Sông Gianh} = 3.500.000\text{ – }4.200.000\text{ VNĐ/ha}$.
• Tiết kiệm nhân công: Giảm $4.000\text{ kg}$ khối lượng vận chuyển so với bón phân chuồng ($5.000\text{ kg/ha}$), tiết kiệm 12 công lao động/ha ($\approx 2.400.000\text{ VNĐ}$).
• Năng suất gia tăng: Năng suất thực thu tăng từ 1,84 tấn/ha (đối chứng) lên 2,15 – 2,22 tấn/ha (tăng 16,8% – 20,6%).
• Lợi nhuận ròng tăng thêm: Ước tính đạt 7.500.000 – 9.200.000 VNĐ/ha/vụ; hệ số sinh lời trên đồng vốn bổ sung ($ROI$) đạt 1,78 lần.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Thời tiết vụ Đông 2017 tại Thái Nguyên có lượng mưa tháng 11 rất thấp (10 mm), làm chậm tốc độ hòa tan và phát tán vi sinh vật của phân vi sinh bón lót trong 15 ngày đầu sau gieo.
• Chưa tiến hành phân lập định lượng giải trình tự gen mật độ quần thể Bradyrhizobium bản địa trong đất trước và sau khi thu hoạch.

Hướng nghiên cứu mở rộng

• Nghiên cứu kết hợp bón phân hữu cơ sinh học qua rễ với các chế phẩm nano sinh học phun qua lá ở giai đoạn phân hóa mầm hoa.
• Thử nghiệm mở rộng trên các nhóm đất đồi dốc chua phèn vùng cao Bắc Kạn, Cao Bằng để hoàn thiện bản đồ thích nghi dinh dưỡng cho giống ĐT51.
• Xây dựng mô hình ứng dụng cảm biến IoT quan trắc độ ẩm đất tự động nhằm kích hoạt hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm cho đậu tương vụ Đông.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên và Học viên Nông nghiệp: Tiếp cận phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng chuẩn hóa RCBD, quy trình thu thập chỉ tiêu sinh lý theo tiêu chuẩn quốc gia QCVN 01-58:2011/BNNPTNT và kỹ năng lập trình phân tích dữ liệu SAS/R.
• Kỹ sư Khuyến nông & Doanh nghiệp phân bón: Sở hữu bộ số liệu định lượng về tỷ lệ phối trộn hữu cơ vi sinh, làm cơ sở xây dựng hướng dẫn kỹ thuật bón phân chuyên vùng.
• Hợp tác xã & Nông hộ sản xuất: Nắm vững kỹ thuật canh tác đậu tương ĐT51 năng suất cao ($\ge 2,2\text{ tấn/ha}$), giảm 65% công bốc xếp phân chuồng, nâng cao hiệu quả kinh tế vụ Đông.
• Nhà khoa học Nông học: Tài liệu tham khảo giá trị về tương tác dinh dưỡng - vi sinh vật - cây trồng ngắn ngày trong hệ thống nông nghiệp sinh thái bền vững.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi khi bón lót phân hữu cơ vi sinh cho đậu tương ĐT51 là gì?

Phải bón lót 100% phân hữu cơ sinh học kết hợp 100% phân lân supe và 50% kali clorua ngay khi rạch hàng trước khi tra hạt giống. Tuyệt đối không để hạt giống tiếp xúc trực tiếp với phân bón hóa học để tránh làm hỏng phôi hạt; phủ một lớp đất mỏng 2 – 3 cm trước khi đặt hạt.

2. Phân hữu cơ sinh học NTT khác biệt gì so với phân hữu cơ vi sinh thông thường?

Phân HCSH NTT có nguồn gốc than bùn và phụ phẩm hữu cơ hoạt hóa, bổ sung cân đối tỷ lệ NPK khoáng (2,5:1:1) và hàm lượng acid humic cao (6% – 8%), giúp cây phát triển thân cứng cáp, tăng khả năng chống đổ ngã ngay trong điều kiện thời tiết gió lạnh vụ Đông.

3. Có thể thay thế hoàn toàn 100% phân vô cơ bằng phân hữu cơ sinh học không?

Không nên thay thế hoàn toàn trong thâm canh năng suất cao. Đậu tương cần một lượng đạm khoáng mồi ($30\text{ kg N/ha}$) ở giai đoạn 3 lá thật trước khi nốt sần rễ phát triển hoàn chỉnh để tự cố định nitơ khí quyển. Cần duy trì bón phối hợp cân đối giữa phân hữu cơ sinh học và khoáng đa lượng.

4. Cách kiểm soát sâu đục quả (Etiella zinckenella) trong mô hình bón phân hữu cơ?

Bón phân hữu cơ sinh học giúp quả đậu có lớp vỏ ngoài dày và chắc. Kết hợp kiểm tra định kỳ 5 điểm chéo góc giai đoạn hoa tàn hình thành quả non; nếu mật độ sâu vượt ngưỡng phòng trừ ($> 5%$ quả bị hại), tiến hành phun các dòng thuốc trừ sâu sinh học gốc Bacillus thuringiensis (Bt) hoặc thảo mộc để bảo vệ thiên địch.

5. Suất đầu tư và thời gian hoàn vốn (ROI) của mô hình này như thế nào?

Chi phí tăng thêm cho phân hữu cơ sinh học khoảng 3,5 – 4,2 triệu VNĐ/ha được bù đắp hoàn toàn bởi việc tiết kiệm công lao động và sản lượng đậu thu hoạch tăng thêm 3,1 – 3,8 tạ/ha. Nông hộ hoàn vốn và sinh lãi ròng ngay trong chu kỳ 105 ngày của vụ Đông.

---

Kết luận

Nghiên cứu khẳng định việc ứng dụng phân bón hữu cơ sinh học (đặc biệt là phân HCSH NTT và phân HCVS Sông Gianh/Quế Lâm) ở liều lượng $1.000\text{ kg/ha}$ trên nền phân bón vô cơ cân đối mang lại hiệu quả vượt trội trong canh tác giống đậu tương ĐT51 vụ Đông tại Thái Nguyên. Giải pháp đã tối ưu hóa chiều cao cây ($30,00\text{ cm}$), tăng số đốt mang quả ($7,36\text{ đốt}$), thúc đẩy chỉ số diện tích lá đạt ngưỡng tối ưu ($4,18\text{ m}^2/\text{m}^2$), tăng tỷ lệ tích lũy chất khô chắc xanh lên $28,05%$, đồng thời tăng khả năng chống chịu sâu bệnh hại. Đây là mô hình kỹ thuật có tính khả thi cao, mở ra giải pháp gia tăng giá trị kinh tế trên đơn vị diện tích đất canh tác, phục hồi độ phì nhiêu đất và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu cây trồng bền vững cho các tỉnh khu vực Trung du Miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Cây đậu tương (Glycinemax (L) Merr) là cây công nghiệp ngắn ngày có tác dụng rất nhiều mặt và là cây có giá trị kinh tế cao. Sản phẩm của đậu tương cung cấp thực phẩm cho con người, thức ăn cho gia súc, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và là mặt hàng xuất khẩu có giá trị. Ngoài ra đậu tương là cây trồng ngắn ngày rất thích hợp trong luân canh, xen canh, gối vụ với nhiều loại cây trồng khác và là cây cải tạo đất rất tốt (Ngô Thế Dân và các cs, 1999).

Theo số liệu thống kê chính thức của chính phủ, đậu tương ở Việt Nam được trồng ở 28 tỉnh trên khắp cả nước, trong đó 70% ở miền Bắc và 30% ở miền Nam. Khoảng 65% đậu tương nước ta được trồng ở vùng cao, những nơi đất không cần màu mỡ; và 35% được trồng ở những vùng đất thấp ở khu vực đồng bằng sông Hồng. Đậu tương được trồng cả 3 vụ trong năm (vụ xuân, vụ hè và vụ đông). Song song với việc nghiên cứu chọn tạo giống, việc nghiên cứu về chế độ phân bón, chế độ trồng, chăm sóc để cây sinh trưởng phát triển tốt và phát huy hết tiềm năng của giống là vấn đề rất quan trọng.

Mặc dù đậu tương là cây không kén đất và tương đối dễ trồng nhưng có một chế độ chăm sóc hợp lí, bón phân đúng cách, đúng lượng và đúng thời điểm thì sẽ thu được năng suất cao. Về bón phân: Xu thế hiện nay, các nhà khoa học đều cho rằng bón phân cho cây trồng nói chung, cây đậu tương nói riêng đều dựa trên nguyên tắc: “Duy trì độ phì sẵn có trong đất là giải pháp dễ dàng và đỡ tốn kém hơn là Luan van 2 khôi phục độ phì của đất do hậu quả của việc bón không hợp lý trong thời gian dài”. Do vậy, bón phân hữu cơ vi sinh là một biện pháp tốt để bảo vệ đất trồng, vì phân hữu cơ vi sinh làm tăng hàm lượng mùn trong đất, cải thiện tính chất vật lý đất, mùn lại làm tăng cường hoạt động sinh học đất, kích thích sự tăng trưởng của cây trồng. Đem lại cho cây đậu tương đạt hiệu quả kinh tế cao là hết sức cần thiết.

Việc kết hợp giữa bón phân bón hữu cơ và phân hóa học có tác động tương hỗ trực tiếp và quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm của ngành nông nghiệp và tạo nền nông nghiệp phát triển ổn định bền vững. Trên thị trường hiện có rất nhiều loại phân bón hữu cơ vi sinh khác nhau vì vậy để chọn ra loại phân bón cho đậu tương đạt được năng suất cao nhất, chúng ta cần nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân bón hữa cơ sinh học đến khả năng sinh trưởng phát triển và năng suất của đậu tương đối với vùng sản xuất nhất định. Theo đánh giá của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển đậu đỗ (Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam) giống đậu tương ĐT51 có nhiều ưu điểm vượt trội như sinh trưởng khỏe, ra nhiều hoa, tỷ lệ đậu quả cao, năng suất cao, chất lượng tốt có thể trồng được 3 vụ/năm, khi thu hoạch thân, lá vẫn còn xanh nên hàm lượng chất hữu cơ nhiều, khả năng bảo vệ và cải tạo đất tốt. Giống đậu tương ĐT51 đã được trồng tại Bắc Kạn, Cao Bằng, Thái Nguyên và cho thấy năng suất cao, phù hợp với điều kiện khí hậu đất đai ở nhiều vùng khác nhau.Với những lý do nêu trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ sinh học đến sinh trưởng và năng suất đậu tương ĐT51 vụ Đông năm 2017 tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên”.

Mục đích, yêu cầu, ý nghĩa của đề tài 1. Mục đích nghiên cứu Xác định được loại phân bón hữu cơ sinh học có ảnh hưởng tốt đến sinh trưởng, phát triển và năng suất giống đậu tương ĐT51 vụ đông 2017 tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên 1. Yêu cầu - Đánh giá được ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ sinh học đến sinh trưởng, phát triển, một số chỉ tiêu sinh lý, mức độ nhiễm sâu bệnh hại và các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống đậu tương ĐT51. Ý nghĩa khoa học và ý thực tiễn của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ bổ sung thêm những tài liệu khoa học về cây đậu tương, phục vụ cho công tác nghiên cứu và chỉ đạo sản xuất. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ bổ sung thêm giống đậu tương mới góp phần đẩy mạnh cơ cấu cây trồng cho tỉnh Thái Nguyên nói riêng và vùng Đông Bắc nói chung. Luan van 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu về cây đậu tương Cây đậu tương còn gọi là cây đậu nành có tên khoa học là (Glycine max (L) Merrill do Ricker và Morse đề nghị năm 1948.

Trong hệ thống phân loại thực vật cây đậu tương xếp vào họ đậu (Fabaceae), Đậu tương là một trong những loại cây trồng mà loài người đã biết sử dụng và trồng trọt từ lâu đời, vì vậy nguồn gốc của cây đậu tương cũng sớm được xác minh. Những bằng chứng về lịch sử, địa lý và khảo cổ học đều công nhận rằng đậu tương có nguyên sản ở châu Á và có nguồn gốc từ Trung Quốc. Cây đậu tương được thuần hoá ở Trung Quốc qua nhiều triều đại tiền phong kiến và được đưa vào trồng trọt và khảo sát có thể trong triều đại Shang (năm 1700-1100 B.C) trước công nguyên. Những thông tin về nguồn gốc đậu tương được trình bày chi tiết trong tài liệu của trong Ngô Thế Dân và cs (1999) [5].

Giá trị của cây đậu tương 2. Giá trị về mặt thương phẩm Hạt đậu tương có thành phần dinh dưỡng cao, hàm lượng protein trung bình khoảng từ 35,5 – 40%. Trong khi đó hàm lượng protein trong gạo chỉ 6,2 – 12%; ngô: 9,8 – 13,2% thịt bò: 21%; thịt gà: 20%; cá: 17 – 20% và trứng: 13 – 14,8%, lipit từ 15- 20%, hydrat cacbon từ 15-16% và nhiều loại sinh tố và muối khoáng quan trọng cho sự sống (Nguyễn Thị Hiền và Vũ Thi Thư, 2004) [8]. Hạt đậu tương là loại thực phẩm duy nhất mà giá trị của nó được đánh giá đồng thời cả protit và lipit.

Protein của đậu tương có phẩm chất tốt nhất trong số các protein có nguồn gốc thực vật. Hàm lượng protein trong hạt đậu tương cao hơn cả hàm lượng prôtein có trong cá, thịt và cao gấp 2 lần so với các loại đậu đỗ khác. Protein của đậu tương dễ tiêu hoá hơn thịt và không có các thành phần tạo colesteron. Ngày nay người ta mới biết thêm hạt đậu Luan van 5 tương có chứa lexithin, có tác dụng làm cho cơ thể trẻ lâu, tăng thêm trí nhớ, tái tạo các mô, làm cứng xương và tăng sức đề kháng của cơ thể.

Hạt đậu tương có chứa hàm lượng dầu béo cao hơn các loại đậu đỗ khác nên được coi là cây cung cấp dầu thực vật quan trọng. Lipit của đậu tương chứa một tỉ lệ cao các axit béo chưa no (khoảng 60-70%) có hệ số đồng hoá cao, mùi vị thơm như axit linoleic chiếm 52-65%, oleic từ 25-36%, linolenolic khoảng 2- 3% (Ngô Thê Dân và cs, 1999) [5]. Chính vì thành phần dinh dưỡng cao như vậy nên đậu tương có khả năng cung cấp năng lượng khá cao khoảng 4700 cal/kg (Nguyễn Danh Đông, 1982) [8]. Hiện nay, từ hạt đậu tương người ta đã chế biến ra được trên 600 sản phẩm khác nhau, trong đó có hơn 300 loại làm thực phẩm được chế biến bằng cả phương pháp cổ truyền, thủ công và hiện đại dưới dạng tươi, khô và lên men vv… như làm giá, đậu phụ, tương, xì dầu vv… đến các sản phẩm cao cấp khác như cà phê đậu tương, bánh kẹo và thịt nhân tạo vv… Đậu tương còn là vị thuốc để chữa bệnh, đặc biệt là đậu tương hạt đen, có tác dụng tốt cho tim, gan, thận, dạ dày và ruột.

Đậu tương là thức ăn tốt cho những người bị bệnh đái đường, thấp khớp, thần kinh suy nhược và suy dinh dưỡng. Giá trị mặt công nghiệp Đậu tương là nguyên liệu của nhiều ngành công nghiệp khác nhau như: chế biến cao su nhân tạo, sơn, mực in, xà phòng, chất dẻo, tơ nhân tạo, chất đốt lỏng, dầu bôi trơn trong ngành hàng không, nhưng chủ yếu đậu tương được dùng để ép dầu. Hiện nay trên thế giới đậu tương là cây đứng đầu về cung cấp nguyên liệu cho ép dầu, dầu đậu tương chiếm 50% tổng lượng dầu thực vật. Đặc điểm của dầu đậu tương: khô chậm, chỉ số iốt cao: 120- 127; ngưng tụ ở nhiệt độ: -15 đến - 18oC.

Từ dầu này người ta chế ra hàng trăm sản phẩm công nghiệp khác như: làm nến, xà phòng, ni lông v. Giá trị về mặt nông nghiệp - Làm thức ăn cho gia súc: Đậu tương là nguồn thức ăn tốt cho gia súc 1 kg hạt đậu tương đương với 1,38 đơn vị thức ăn chăn nuôi. Toàn cây đậu tương (thân, lá, quả, hạt) có hàm lượng đạm khá cao cho nên các sản phẩm phụ như thân lá tươi có thể làm thức ăn cho gia súc rất tốt, hoặc nghiền khô làm thức ăn tổng hợp của gia súc. Sản phẩm phụ công nghiệp như khô dầu có thành phần dinh dưỡng khá cao: N: 6,2%, P2O5: 0,7%, K2O: 2,4%, vì thế làm thức ăn cho gia súc rất tốt (Ngô Thế Dân và cs, 1999) [5].

- Cải tạo đất: Đậu tương là cây luân canh cải tạo đất tốt. 1 ha trồng đậu tương nếu sinh trưởng phát triển tốt để lại trong đất từ 30-60 kg N (Phạm Gia Thiều, 2000) [2]. Trong hệ thống luân canh, nếu bố trí cây đậu tương vào cơ cấu cây trồng hợp lý sẽ có tác dụng tốt đối với cây trồng sau, góp phần tăng năng suất cả hệ thống cây trồng mà giảm chi phí cho việc bón N. Thân lá đậu tương dùng bón ruộng thay phân hữu cơ rất tốt bởi hàm lượng N trong thân chiếm 0,05%, trong lá: 0,19% (Nguyễn Danh Đông, 1982) [8].

Tình hình sản xuất và nghiên cứu đậu tương trên thế giới 2. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới. Cây đậu tương giữ vai trò quan trọng trong các cây lấy dầu của thế giới, tiếp sau là lạc, hướng dương. Trong toàn bộ sản lượng cây lấy dầu của thế giới, sản lượng cây đậu tương tăng từ 32% năm 1965 tới 50% năm 1980.