1 §¸nh gi¸ sinh tr−ëng loµi c©y keo lai ( Acacia mangium x Acacia auriculiformis), keo tai t−îng (Acacia mangium ) trång thuÇn loµi t¹i l©m tr−êng H÷u Lòng vµ l©m tr−êng Phóc T©n thuéc c«ng ty L©m n«ng nghiÖp §«ng B¾c. 2 §Æt vÊn ®Ò HiÖn nay nhµ n−íc ®· h¹n chÕ më cöa rõng tù nhiÖn, nhiÒu tØnh ph¶i ®ãng cöa rõng trong thêi gian dµi vµ chuyÓn h−íng chÝnh sang kinh doanh rõng trång, c¸c tØnh, c¸c doanh nghiÖp, x¸c ®Þnh chØ cã ®Èy nhanh tèc ®é trång rõng kinh tÕ vÒ khèi l−îng vµ chÊt l−îng míi ®¸p øng ®−îc nhu cÇu l©m s¶n hµng ho¸ cho x· héi mµ tr−íc hÕt lµ cung cÊp ®ñ nguyªn liÖu cho c¸c khu c«ng nghiÖp, c¸c nhµ m¸y lín. V× vËy rõng trång nguyªn liÖu c«ng nghiÖp chiÕm vÞ trÝ quan träng trong nÒn kinh tÕ nãi chung vµ ®Æc biÖt quan träng trong kinh doanh L©m nghiÖp nãi riªng. Song mÆc dï c«ng t¸c trång rõng ngµy cµng ®−îc ®Èy m¹nh nh−ng chÊt l−îng cßn thÊp, do gièng ch−a ®−îc c¶i thiÖn, biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh ch−a ®ång bé , chän loµi c©y trång ch−a phï hîp víi khÝ hËu vµ ®Êt n¬i trång rõng, suÊt ®Çu t− thÊp.
T¨ng tr−ëng rõng trång b¹ch ®µn ®¹t 7-8 m3/ha/n¨m, mì tõ 10 - 11 m3 /ha/n¨m, th«ng m· vÜ 6 - 8 m3/ha/n¨m, ch−a ®¸p øng ®−îc yªu cÇu cung cÊp nguyªn liÖu cho c«ng nghiÖp [ 5 ]. C«ng ty L©m n«ng nghiÖp §«ng B¾c lµ ®¬n vÞ thuéc Tæng C«ng ty l©m nghiÖp ViÖt Nam, ®−îc Nhµ n−íc giao nhiÖm vô trång rõng nguyªn liÖu gç trô má, hµng n¨m cung cÊp cho ngµnh than tõ 55.000 m3 gç trô má vµ tiÕn tíi 80. TÝnh trung b×nh mçi n¨m C«ng ty ph¶i trång 1400 ha rõng [ 4 ]. V× vËy cÇn thiÕt ph¶i trång rõng th©m canh nh÷ng loµi c©y trång phï hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ cho n¨ng suÊt cao, chu kú kinh doanh ng¾n míi cã thÓ hoµn thµnh nhiÖm vô ®−îc giao.
C«ng ty ®· trång hai loµi keo, keo tai t−îng b»ng c©y con thùc sinh ®−îc trång hçn giao tõ n¨m 1993 vµ ®−îc trång thuÇn loµi tõ n¨m 1999, keo lai dßng BV10 ®−îc trång b»ng c©y hom, thuÇn loµi tõ n¨m 1999, ®Õn nay rõng trång ®· ®−îc 5 tuæi. Song hai loµi nµy t¹i c«ng ty vÉn ch−a ®−îc ®¸nh gi¸ sinh tr−ëng, chÊt l−îng, s¶n l−îng rõng trång ®Ó lµm c¬ së chän loµi c©y trång cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cao nhÊt cho c¸c l©m tr−êng trùc thuéc. 3 §Ó ®¸p øng yªu cÇu thùc tiÔn trªn, chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: §¸nh gi¸ sinh tr−ëng loµi c©y keo lai ( Acacia mangium x Acacia auriculiformis), keo tai t−îng (Acacia mangium ) trång thuÇn loµi t¹i l©m tr−êng H÷u Lòng vµ l©m tr−êng Phóc T©n thuéc c«ng ty L©m n«ng nghiÖp §«ng B¾c. Ch−¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.
KÕt qu¶ trång rõng nguyªn liÖu c«ng nghiÖp ®¹t n¨ng suÊt cao ë mét sè n−íc [ 25 ] - Trång rõng ë Bradin : Trång rõng thµnh c«ng ë Bradin lµ mét ®iÓn h×nh hÕt søc khÝch lÖ. N¨m 1991, Campinhos ®· th«ng b¸o kÕt qu¶ thùc tiÔn n¨ng suÊt rõng trång trong suèt 30 n¨m ë Bradin. Cã thÓ thÊy do nhê chän gièng, nh©n gièng hom vµ th©m canh mµ n¨ng suÊt rõng trång t¨ng 5 % mçi n¨m qua mét chu kú dµi 30 n¨m nh−. 1960 - 1965, h¹t gièng chÊt l−îng di truyÒn thÊp, n¨ng suÊt 13m3/ha/n¨m.
1966 - 1970, h¹t gièng chÊt l−îng di truyÒn thÊp, cã sö dông bãn ph©n, n¨ng suÊt ®¹t 17m3/ha/n¨m. 1971 - 1975, h¹t thuÇn khiÕt di truyÒn ( Ch−a c¶i thiÖn ), bãn ph©n, n¨ng suÊt ®¹t 22m3/ha/n¨m. 1976 - 1980, h¹t tõ rõng gièng ®−îc chän läc, cã bãn ph©n, n¨ng suÊt 35 n¨m3/ha/n¨m. 1981 - 1985 , h¹t ®−îc c¶i thiÖn, nh©n gièng b»ng hom, bãn ph©n, n¨ng suÊt ®¹t 45 m3/ha/n¨m.
4 1986 - 1990, tiÕp tôc chän läc, nh©n gièng b»ng hom, bãn ph©n n¨ng suÊt 60 m3/ha/n¨m. ë mét sè l« thÝ nghiÖm 6 - 8 tuæi, rõng trång ®· cho t¨ng tr−ëng 70 - 90 m3/ha/n¨m ( ELdridge, 1993). -Trång rõng ë C«ng G«: DiÖn tÝch rõng trång b»ng c©y hom ë C«ng G« tõ 1978 ®Õn 1986 lµ 23407 ha, trong ®ã n¨m Ýt nhÊt 1978 lµ 61 ha, n¨m cao nhÊt 1984 lµ 5096 ha. T¨ng tr−ëng b×nh qu©n n¨m ë tuæi 6 cña c¸c dßng v« tÝnh ®−îc chän lµ 35 m3/ha/n¨m so víi 12 m3/ha/n¨m ë c¸c l« h¹t ch−a ®−îc tuyÓn chän vµ 25 m3 /ha/n¨m cña c¸c xuÊt xø ®· ®−îc chän.
Nh− vËy t¨ng thu tõ 40% lªn tíi 192 %, tøc lµ gÇn 3 lÇn so víi rõng trång ch−a ®−îc c¶i thiÖn. - Trång rõng ë Nam Phi : Quaile (1989 ) th«ng b¸o kÕt qu¶ rõng trång b»ng c©y con tõ h¹t ®¹t t¨ng tr−ëng b×nh qu©n 21,9m3/ha/n¨m, trong khi ®ã c¸c dßng v« tÝnh trång ®¹i trµ, ®¹t trªn 30m3/ha/n¨m. T¸c gi¶ cho r»ng, giai ®o¹n ®Çu, rõng trång tõ h¹t ®«i khi cao h¬n rõng trång tõ dßng v« tÝnh, do vËy dïng sè liÖu chiÒu cao trong hai n¨m ®Çu cã thÓ dÉn ®Õn kÕt luËn sai lÇm. C¸c dßng v« tÝnh tõ vËt liÖu chän gièng thÕ hÖ cho n¨ng suÊt cao h¬n vµ ®ång ®Òu h¬n c©y con tõ h¹t.
KÕt luËn trªn cña Quaile lµ ®ßn bÈy khÝch lÖ c«ng t¸c trång rõng v« tÝnh phôc vô nguyªn liÖu c«ng nghiÖp ë Nam phi.2- Nh÷ng nghiªn cøu vÒ c¸c loµi keo Acacia Trong nh÷ng n¨m 1980, c¸c loµi keo Acacia ®· ®−îc ®−a vµo thö nghiÖm ë nhiÒu n−íc v× nh÷ng kh¶ n¨ng tèt cña chóng, nhÊt lµ kh¶ n¨ng c¶i t¹o ®Êt, chèng xãi mßn, n¨ng suÊt cao. Kh¶o nghiÖm ë Philippin víi 7 loµi, cho thÊy Keo tai t−îng cã chiÒu cao ®øng thø ba ë c¶ hai ®iÓm thÝ nghiÖm ( HaVmoller,1989) (1991) [ 24 ]. 5 Sinh tr−ëng chiÒu cao c¸c loµi keo 18 th¸ng tuæi Loµi Mindoro Mindanao A.polystachya 2,6 m 3,1 m N¨m 1986, trªn ®¶o H¶i nam -Trung quèc, mét kh¶o nghiÖm víi 20 xuÊt xø cña 8 loµi keo ®· ®−îc thùc hiÖn, ë tuæi thø 2, thø tù xÕp h¹ng cña c¸c xuÊt xø nh− sau (Minquan, Ziayu and Yutian ,1989 ).crassicarpa oriomo RiVer 6,0 7,8 A.crasicarpa Weroi Wimpim 5,7 8,0 A.aulacocarpa oriomo RiVer 4,9 6,9 A.crasicarpa Shoteel la 4,7 7,4 15 xuÊt xø cßn l¹i, bao gåm c¸c xuÊt xø keo lµ trµm, keo tai t−îng, A.confusa, nh− vËy keo tai t−îng kh«ng n»m trong nhãm loµi vµ xuÊt xö dÉn ®Çu, tøc lµ sau hai n¨m tuæi sinh tr−ëng D < 7,4 cm , H<4,7 m. N¨m 1985, 23 xuÊt xø cña 12 loµi keo ®· ®−îc kh¶o nghiÖm t¹i 6 ®iÓm ë Th¸i lan( P.
SirilaK 1991) Thø tù xÕp h¹ng theo chiÒu cao cña 10 xuÊt xø dÉn ®Çu ( 36 th¸ng tuæi ) t¹i hai ®iÓm thÝ nghiÖm lµ : T¹i Ratchaouri, Keo tai t−îng xuÊt xø 13846 xÕp thø chÝn cã chiÒu cao 7,2 m, loµi dÉn ®Çu lµ A.craosocarpa xuÊt xø 13653 xÕp thø m−êi víi chiÒu cao 6,8 m. T¹i Saitheng, keo tai t−îng kh«ng n»m trong m−êi xuÊt xø dÉn ®Çu , t¹i ®©y loµi vµ xuÊt xø dÉn ®Çu vÉn lµ A.crassicarpa 13683 vêi chiÒu cao 14,8 m, aulacocarpa xÕp thø m−êi víi chiÒu cao 11,3m. (Darus,1991 ) khi nghiªn cøu vai trß cña l¸ trong d©m hom keo tai t−îng cho r»ng, l¸ gi÷ vai trß chñ chèt trong viÖc h×nh thµnh m« ph©n sinh cña rÔ ë c¸c hom ch−a ho¸ gç ®Æt d−íi phun mï, cÇn c¾t ®i mét phÇn l¸ cho hom gän nhá l¹i, võa ®ì 6 tho¸t h¬i n−íc l¹i tiÕt kiÖm ®−îc diÖn tÝch d©m c©y. T¸c gi¶ cho r»ng c¾t mét nöa phiÕn l¸ ®em l¹i kÕt qu¶ ra rÔ tèt nhÊt cho loµi keo tai t−îng, thÓ hiÖn qua sè liÖu.
Vai trß cña l¸ trong d©m hom keo tai t−îng. Sè l¸ Tû lÖ ra rÔ % 2 l¸ 46 1 l¸ 66 1/2 l¸ 76 0 l¸ 12 R.Pasad (1992 ) [32], nghiªn cøu sinh tr−ëng cña c¸c loµi keo ACacia vµ mét sè loµi c©y kh¸c trªn c¸c lo¹i ®Êt hoang ho¸ t¹i nhiÒu khu vùc kh¸c nhau ë Ên ®é, kÕt qu¶ ®· kh¼ng ®Þnh ®−îc tÝnh tréi vÒ kh¶ n¨ng chÞu h¹n cña mét sè loµi keo sinh tr−ëng trªn ®Êt b¹c mµu nh− : Acacia Leptocarpa, A. Thêi gian gÇn ®©y, loµi keo tai t−îng ë In®«nªxia ®· ®−îc d©m hom thµnh c«ng phôc vô trång rõng kinh tÕ. Nghiªn cøu vÒ keo lai [ 16 ].
Gièng lai tù nhiªn gi÷a Keo tai t−îng vµ keo l¸ trµm ®−îc MesrsHerbum vµ Shim ghi chÐp lÇn ®Çu vµo n¨m 1972 thuéc bang Sabah - Malaysia, n¨m 1978 míi ®−îc Pedkey x¸c ®Þnh lµ gièng lai. Nghiªn cøu n¨m 1987 cña Rufelds ®· thÊy r»ng, t¹i miÒn b¾c Sabah - Malaysia, keo lai xuÊt hiÖn tõ rõng keo tai t−îng víi møc 3-4 c©y/ha, cßn Wong th× thÊy xuÊt hiÖn ë tû lÖ 1/500. N¨m 1991, Cyeil Pisno vµ Robert Nasi ®· thÊy r»ng, t¹i UluKuKut, c©y lai tù nhiªn ®êi F1 sinh tr−ëng kh¸ h¬n c¸c xuÊt xø cña Keo tai t−îng ë Sabah. C¸c t¸c gi¶ nµy còng thÊy gç cña c©y lai lµ trung gian gi÷a keo tai t−îng vµ keo l¸ trµm, cã phÈm chÊt tèt h¬n Keo tai t−îng.
Edmund Gan vµ Sim Bon liang (1991) nghiªn cøu h×nh th¸i ë giai ®o¹n v−ên −¬m vµ thÊy r»ng trong lóc keo l¸ trµm cã l¸ gi¶ ®iÓn h×nh ( l¸ cña c©y tr−ëng thµnh) ë l¸ thø 5. Keo tai t−îng ë l¸ thø 12 th× keo lai ë l¸ thø 8. 7 Sau nµy keo lai còng ®−îc ph¸t hiÖn ë Th¸i lan (KijKar, 1992 ), tuy nhiªn møc ®é xuÊt hiÖn trªn diÖn tÝch g©y trång ®Òu rÊt Ýt. N¨m 1992 ë In®«nªxia, b¾t ®Çu cã thÝ nghiÖm trång keo lai b»ng c©y con ®−îc nh©n gièng tõ nu«i cÊy m« ph©n sinh cïng Keo tai t−îng vµ Keo l¸ trµm.
MÆc dï Keo lai trªn thÕ giíi ®−îc ph¸t hiÖn kh¸ sím vµ ®· ®−îc nghiªn cøu ph¸t triÓn trong trång rõng, nh−ng c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ keo lai ch−a nhiÒu.3- Nghiªn cøu lîi Ých kinh tÕ tõ rõng trång Khi nghiªn cøu vÒ ph−¬ng diÖn kinh tÕ cña rõng trång còng ®−îc nhiÒu ng−êi quan t©m. Theo tµi liÖu l−u tr÷ trong Tree CD-ROM ( CAB.international for asia ) tõ n¨m 1939 ®Õn n¨m 1995 cã 48 c«ng tr×nh ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ trong l©m nghiÖp, trong ®ã cã 9 c«ng tr×nh ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña rõng trång vµ chñ yÕu tËp trung ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ cña c¸c biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh. HansM - Gregersen vµ AmoldoH. Contresal (1979) [ 33 ], trong cuèn "ph©n tÝch kinh tÕ c¸c dù ¸n trong l©m nghiÖp" ®· ®−a ra c¸c ph−¬ng ph¸p tÝnh hiÖu qu¶ kinh tÕ trong trång rõng víi c¸c néi dung c¬ b¶n vÒ l·i xuÊt, c¬ së tÝnh l·i suÊt, c¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ.
HiÖu qu¶ cña dù ¸n theo ph−¬ng ph¸p nµy ®−îc ®¸nh gi¸ trªn 2 mÆt.