Nhân tố ảnh hưởng đến thực hành nông nghiệp tốt ở các cơ sở sản xuất rau tại Việt Nam

Thực hành nông nghiệp tốt (thực hành nông nghiệp tốt) là một khái niệm quan trọng trong sản xuất nông… 246 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2016.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Thị Hải Hà
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Thực Hành Nông Nghiệp Tốt Ở Các Cơ Sở Sản Xuất Rau Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sỹ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.2. Nghiên cứu cả hai nhóm yếu tố bên trong và bên ngoài cơ sở ảnh hưởng tới việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt
• 1.3. Nghiên cứu vai trò của nhà nước đối với việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt
• 1.4. Các nghiên cứu trong nước
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI ÁP DỤNG THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT TRONG SẢN XUẤT RAU
• 2.1. Thực hành nông nghiệp tốt
• 2.2. Khái niệm, vai trò của thực hành nông nghiệp tốt. Một số tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt trong sản xuất rau
• 2.3. Kinh nghiệm quốc tế trong việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt và bài học đối với Việt Nam
• 2.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt
• 2.4.1. Các nhân tố thuộc về cơ sở sản xuất
• 2.4.2. Các nhân tố thuộc về khách hàng
• 2.4.3. Các nhân tố thuộc về nhà nước
• 2.5. Mô hình nghiên cứu và thang đo
• 2.5.1. Xây dựng mô hình nghiên cứu
• 2.5.2. Xây dựng thang đo
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI ÁP DỤNG THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT TRONG CÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT RAU Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011-2015
• 3.1. Thực trạng sản xuất và tiêu thụ rau áp dụng thực hành nông nghiệp tốt ở Việt Nam
• 3.2. Tình hình sản xuất rau áp dụng thực hành nông nghiệp tốt ở Việt Nam
• 3.3. Tình hình tiêu thụ rau áp dụng thực hành nông nghiệp tốt ở Việt Nam
• 3.4. Những khó khăn trong sản xuất và tiêu thụ rau áp dụng thực hành nông nghiệp tốt
• 3.5. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng tới áp dụng thực hành nông nghiệp tốt của các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam
• 3.5.1. Các nhân tố thuộc về cơ sở sản xuất rau
• 3.5.2. Các nhân tố thuộc về khách hàng
• 3.5.3. Các nhân tố thuộc về Nhà nước
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI VIỆC ÁP DỤNG THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT TRONG CÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT RAU Ở VIỆT NAM
• 4.1. Phân tích định tính các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt của các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam
• 4.2. Các nhân tố thuộc về cơ sở sản xuất
• 4.3. Các nhân tố thuộc về khách hàng của cơ sở sản xuất rau
• 4.4. Các nhân tố thuộc về Nhà nước
• 4.5. Phân tích định lượng các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt của các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam
• 4.5.1. Lựa chọn mô hình hồi quy và các biến của mô hình
• 4.5.2. Kết quả mô hình hồi quy
• 4.5.3. Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP DUY TRÌ VÀ NHÂN RỘNG VIỆC ÁP DỤNG THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP TỐT TẠI CÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT RAU Ở VIỆT NAM
• 5.1. Quan điểm và định hướng của Nhà nước trong việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2030
• 5.2. Quan điểm quy hoạch tổng thể phát triển sản xuất ngành nông nghiệp đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2030
• 5.3. Định hướng phát triển sản xuất rau đến năm 2020 và tầm nhìn đến 2030
• 5.4. Định hướng của Nhà nước trong việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt
• 5.5. Đề xuất một số giải pháp giúp duy trì và nhân rộng việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt tại các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam
• 5.5.1. Giải pháp về phía Nhà nước
• 5.5.2. Giải pháp về phía cơ sở sản xuất rau
• 5.5.3. Giải pháp về phía khách hàng
• 5.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thực hành nông nghiệp tốt

Thực hành nông nghiệp tốt (thực hành nông nghiệp tốt) là một khái niệm quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong sản xuất rau. Nó bao gồm các tiêu chuẩn và quy trình nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Theo FAO (2003), việc áp dụng các tiêu chuẩn này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn bảo đảm sức khỏe cho người tiêu dùng. Các tiêu chuẩn này bao gồm VietGAP, một mô hình thực hành nông nghiệp tốt của Việt Nam, nhằm nâng cao an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm rau. Việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt không chỉ mang lại lợi ích cho người sản xuất mà còn cho toàn xã hội và môi trường.

1.1. Vai trò của thực hành nông nghiệp tốt

Thực hành nông nghiệp tốt đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm rau. Theo nghiên cứu của Henson và Caswell (1999), việc áp dụng kỹ thuật này giúp giảm thiểu rủi ro về an toàn thực phẩm và tạo ra lợi thế cạnh tranh cho các cơ sở sản xuất. Bên cạnh đó, thực hành nông nghiệp tốt còn góp phần bảo vệ môi trường và duy trì sự bền vững trong sản xuất nông nghiệp. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc áp dụng các tiêu chuẩn này không chỉ trong sản xuất mà còn trong quản lý và tiêu thụ sản phẩm.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt

Việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt trong sản xuất rau tại Việt Nam chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố khác nhau. Các nhân tố này có thể được chia thành ba nhóm chính: nhân tố thuộc về cơ sở sản xuất, nhân tố thuộc về khách hàng và nhân tố thuộc về nhà nước. Nhóm nhân tố thuộc về cơ sở sản xuất bao gồm trình độ kỹ thuật, quản lý sản xuất, và các công nghệ canh tác hiện đại. Trong khi đó, nhóm nhân tố thuộc về khách hàng liên quan đến nhu cầu và yêu cầu về chất lượng sản phẩm. Cuối cùng, nhóm nhân tố thuộc về nhà nước bao gồm chính sách hỗ trợ và quy định về an toàn thực phẩm.

2.1. Nhân tố thuộc về cơ sở sản xuất

Cơ sở sản xuất rau cần có đủ điều kiện về kỹ thuật và công nghệ để áp dụng thực hành nông nghiệp tốt. Theo nghiên cứu, các cơ sở sản xuất có trình độ quản lý cao và áp dụng công nghệ tiên tiến thường có tỷ lệ áp dụng thực hành nông nghiệp tốt cao hơn. Điều này cho thấy rằng việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực là rất cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các cơ sở sản xuất cũng cần phải có kế hoạch sản xuất rõ ràng, từ việc lựa chọn giống cây trồng cho đến quy trình thu hoạch và bảo quản sản phẩm.

2.2. Nhân tố thuộc về khách hàng

Khách hàng ngày càng quan tâm đến chất lượng và an toàn thực phẩm, điều này thúc đẩy các cơ sở sản xuất áp dụng thực hành nông nghiệp tốt. Nghiên cứu cho thấy rằng khách hàng yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm rau, từ đó tạo áp lực cho các cơ sở sản xuất phải cải thiện quy trình sản xuất. Sự nhận thức của khách hàng về an toàn thực phẩm và các tiêu chuẩn như VietGAP cũng góp phần tạo động lực cho việc áp dụng các tiêu chuẩn này trong sản xuất.

2.3. Nhân tố thuộc về nhà nước

Chính sách của nhà nước có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy áp dụng thực hành nông nghiệp tốt. Các chương trình hỗ trợ từ nhà nước như đào tạo, tư vấn và cung cấp thông tin về thực hành nông nghiệp tốt giúp các cơ sở sản xuất nâng cao nhận thức và khả năng áp dụng các tiêu chuẩn này. Ngoài ra, việc ban hành các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm soát chất lượng sản phẩm cũng là yếu tố cần thiết để đảm bảo rằng các cơ sở sản xuất thực hiện đúng quy trình và tiêu chuẩn đã đề ra.

III. Đề xuất giải pháp duy trì và nhân rộng việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt

Để duy trì và nhân rộng việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt trong sản xuất rau, cần có một số giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước, cơ sở sản xuất và khách hàng. Nhà nước cần tiếp tục hỗ trợ các cơ sở sản xuất thông qua các chương trình đào tạo, tư vấn và cung cấp thông tin về thực hành nông nghiệp tốt. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích và tạo điều kiện cho các cơ sở sản xuất nhỏ và vừa tham gia vào chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn.

3.1. Giải pháp từ phía nhà nước

Nhà nước cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ cho việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt. Điều này bao gồm việc cung cấp tài chính, đào tạo kỹ thuật và tạo ra các điều kiện thuận lợi cho các cơ sở sản xuất tham gia vào các chương trình chứng nhận chất lượng. Hơn nữa, nhà nước cũng cần tăng cường công tác kiểm tra và giám sát để đảm bảo các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm được thực hiện đúng cách.

3.2. Giải pháp từ phía cơ sở sản xuất

Các cơ sở sản xuất cần chủ động nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của thực hành nông nghiệp tốt. Việc đầu tư vào công nghệ và cải tiến quy trình sản xuất sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Hơn nữa, các cơ sở sản xuất cũng cần thiết lập mối quan hệ hợp tác với các tổ chức, doanh nghiệp để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực trong việc áp dụng các tiêu chuẩn này.

3.3. Giải pháp từ phía khách hàng

Khách hàng cũng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy áp dụng thực hành nông nghiệp tốt. Họ cần nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm và yêu cầu cao hơn về chất lượng sản phẩm. Sự ủng hộ từ phía khách hàng đối với các sản phẩm đạt tiêu chuẩn sẽ tạo động lực cho các cơ sở sản xuất cải thiện quy trình sản xuất và áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

An toàn thực phẩm là thuộc tính cốt lõi của chất lượng thực phẩm, bên cạnh các nhóm thuộc tính về dinh dưỡng, giá trị và đóng gói (Hooker và Caswell, 1996). Tại Việt Nam, rau là mặt hàng thiết yếu đóng góp trực tiếp vào an ninh lương thực quốc gia, tăng trưởng kinh tế nông nghiệp và xóa đói giảm nghèo, nhưng đồng thời cũng là nhóm sản phẩm tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Khảo sát giám sát ô nhiễm sinh học và tồn dư hóa chất của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2014) trên 450 mẫu rau tại 11 tỉnh/thành phố cho thấy: 19/350 mẫu (5,43%) có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép và 21/100 mẫu (21%) không đạt chỉ tiêu vi khuẩn E. coli. Trước thực trạng đó, việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP/VietGAP) được xem là giải pháp căn bản nhằm kiểm soát mối nguy từ khâu canh tác đến thu hoạch và sơ chế.

Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu trong nước trước đây chỉ tiếp cận ở góc độ quản lý nhà nước vĩ mô hoặc phân tích chuỗi giá trị nông sản, chưa có nghiên cứu chuyên sâu lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố chi phối hành vi áp dụng GAP của các cơ sở sản xuất rau. Luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Hồng Trang (2016), chuyên ngành Quản lý kinh tế (Khoa học quản lý), mã số 62340410, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đỗ Thị Hải Hà và TS. Đỗ Thị Ngọc Huyền tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, đã được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu này.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn về việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt cùng các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng GAP trong sản xuất rau.
2. Phân tích thực trạng áp dụng GAP và các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng GAP tại các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam giai đoạn 2011–2015.
3. Xác định và đánh giá tầm quan trọng của các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng GAP của các cơ sở sản xuất rau theo ba nhóm: nhóm nhân tố thuộc về cơ sở sản xuất, nhóm nhân tố thuộc về khách hàng và nhóm nhân tố thuộc về Nhà nước.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp giúp duy trì và nhân rộng việc áp dụng GAP tại các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu và câu hỏi quản lý

• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Những nhân tố nào ảnh hưởng tới việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt của các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam? Tầm quan trọng của từng nhân tố đó như thế nào?
  2. Nhà nước cần làm gì để duy trì và nhân rộng việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt của các cơ sở sản xuất rau?
  3. Cơ sở sản xuất rau cần làm gì để duy trì và nhân rộng việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt?
  4. Khách hàng cần làm gì để duy trì và nhân rộng việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt của các cơ sở sản xuất rau?
• Câu hỏi quản lý:
  1. Làm thế nào để các cơ sở sản xuất rau đã áp dụng thực hành nông nghiệp tốt tiếp tục duy trì việc áp dụng?
  2. Làm thế nào để có thêm nhiều cơ sở sản xuất rau áp dụng thực hành nông nghiệp tốt?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng GAP của cơ sở sản xuất rau (thuộc về cơ sở sản xuất, khách hàng và Nhà nước).
• Phạm vi nội dung: Tập trung xác định và đánh giá mức độ quan trọng của từng nhân tố ảnh hưởng tới quyết định áp dụng GAP.
• Phạm vi không gian: Khảo sát các cơ sở sản xuất rau (doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ cá thể) tại 26 tỉnh, thành phố thuộc 7 vùng sinh thái nông nghiệp của Việt Nam (Trung du miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng, Duyên hải Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2011–2015; dữ liệu sơ cấp thu thập qua phỏng vấn sâu (tháng 08/2014) và điều tra bảng hỏi (tháng 01/2015 đến tháng 04/2015).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các hướng nghiên cứu liên quan đến GAP và an toàn thực phẩm trên thế giới và tại Việt Nam:

Hướng nghiên cứu nước ngoài

• Nghiên cứu tích hợp yếu tố nội sinh và ngoại sinh:
  • Sriwichailamphan và cộng sự (2008) sử dụng mô hình Logit trên 350 người trồng dứa tại Thái Lan, chỉ ra tác động quyết định từ giá sản phẩm, hợp đồng bao tiêu, yêu cầu tiêu chuẩn xuất khẩu, độ tuổi, sản lượng và ý thức môi trường.
  • Zhou và Jin (2009) khảo sát 124 hợp tác xã trồng rau tại Chiết Giang (Trung Quốc), chứng minh quy mô hợp tác xã, nhận thức tiêu chuẩn, danh tiếng và thị trường đầu ra tác động thuận chiều đến việc áp dụng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.
  • Jayasinghe-Mudalige (2005) nghiên cứu các doanh nghiệp chế biến tại Canada, nhận thấy động lực thị trường (danh tiếng, doanh thu, thực hành tốt) có ảnh hưởng mạnh hơn các quy định pháp lý thuần túy.
  • Các công trình của Holleran và cộng sự (1999), Hobbs (2003) phân loại động lực thành kinh tế, pháp lý và nguồn nhân lực.
  • Nghiên cứu về quan hệ đối tác chiến lược trong chuỗi giá trị nông sản của Wannamolee (2008), Mushobozi (2010), Jiao và cộng sự (2010), Henson và Northen (1998), Brown (1997), Viscusi (1989), Arrow (1962), Wolf (1986).
• Nghiên cứu vai trò quản trị của Nhà nước:
  • Brown (1997), Gorter và Swinnen (1994), Crutchfield và cộng sự (1997), Buzby (2003) phân tích sự can thiệp của chính phủ nhằm khắc phục thất bại thị trường và nâng cao phúc lợi xã hội.
  • Henson và Caswell (1999), Ogus (1994) phân loại các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm thành ba cấp độ: Tiêu chuẩn Mục tiêu, Tiêu chuẩn Thực hiện và Tiêu chuẩn Chi tiết.
  • Caswell và Johnson (1991), French và Neighbors (1991), Henson và Heasman (1998) mô hình hóa phản ứng chiến lược và chi phí tuân thủ quy định của doanh nghiệp.
  • Hanak và cộng sự (2002), Wannamolee (2008), Srimanee và Routray (2011), Deng và cộng sự (2010) khẳng định vai trò then chốt của các chính sách hỗ trợ tín dụng, đào tạo kỹ thuật, đất đai và cấp chứng nhận tại các nước đang phát triển.

Hướng nghiên cứu trong nước

• Đào Đức Huấn (2009) phân tích thực trạng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm nông sản tại Đồng bằng sông Hồng, chỉ ra tình trạng chồng chéo, phân công chưa rõ ràng và thiếu chế tài xử lý.
• Nguyễn Thị Liên (2011) và Lê Trọng Hải (2011) nghiên cứu chuỗi giá trị và mô hình liên kết hợp tác xã, nông dân trong sản xuất rau chất lượng cao tại Lâm Đồng và Bắc Trung Bộ.
• Nguyễn Hồng Sơn (2011), Phạm Đình Hải (2014), Lưu Thái Bình (2012) nghiên cứu thực trạng sản xuất VietGAP trên rau và chè, chỉ ra hạn chế về quy mô nhỏ lẻ, tỷ lệ sơ chế thấp (chỉ khoảng 10%) và thiếu liên kết thị trường.

Khoảng trống nghiên cứu

Các công trình tại Việt Nam chủ yếu mô tả định tính thực trạng chuỗi cung ứng hoặc công tác quản lý nhà nước, chưa lượng hóa được mức độ tác động của từng nhân tố chi phối quyết định áp dụng GAP của các cơ sở sản xuất rau. Luận án này là công trình đầu tiên xây dựng mô hình hồi quy để kiểm định đồng thời ba nhóm nhân tố (cơ sở sản xuất, khách hàng, Nhà nước) tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các tiêu chuẩn GAP

• Khái niệm GAP: Theo định nghĩa của FAO (2003, 2007) và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2012), GAP là tập hợp các nguyên tắc, trình tự và thủ tục hướng dẫn sản xuất nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm, chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường, an sinh xã hội và sức khỏe người lao động.
• Hệ thống tiêu chuẩn tham chiếu:
  • EurepGAP / GlobalGAP: Ban hành năm 1997, đổi tên năm 2007, gồm 14 tiêu chí kiểm soát nghiêm ngặt về quản lý mùa vụ (ICM), phòng trừ sâu bệnh (IPM) và truy xuất nguồn gốc.
  • AseanGAP: Tiêu chuẩn khu vực Đông Nam Á gồm 7 nội dung trọng tâm.
  • SALM & MS-GAP (Malaysia), Q-GAP & ThaiGAP (Thái Lan), JGAP (Nhật Bản), ChinaGAP (Trung Quốc).
  • VietGAP và Basic GAP (Việt Nam): VietGAP ban hành năm 2008 gồm 12 nội dung và 65 tiêu chí đánh giá; Basic GAP ban hành năm 2014 rút gọn còn 10 nội dung với 26 điểm kiểm soát chính.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu định lượng qua quy trình chuẩn 7 bước:

Quy trình nghiên cứu của luận án:
Bước 1: Nghiên cứu lý thuyết, tổng quan tài liệu và xác định các nhân tố ảnh hưởng
Bước 2: Xây dựng khung lý thuyết, mô hình nghiên cứu ban đầu và các giả thuyết
Bước 3: Thiết kế lưới phỏng vấn và phỏng vấn sâu 10 chuyên gia/cơ sở tại Hà Nội và Lâm Đồng
Bước 4: Thiết kế bảng hỏi, thử nghiệm trên 10 cơ sở và hiệu chỉnh thang đo
Bước 5: Điều tra diện rộng bằng bảng hỏi gửi tới 200 cơ sở sản xuất rau trên cả nước
Bước 6: Xử lý, phân tích dữ liệu định tính và định lượng (mô hình Order Logistic trên STATA)
Bước 7: Tổng hợp kết quả, luận giải phát hiện và hoàn thiện luận án

1. Nghiên cứu định tính

• Kỹ thuật: Phỏng vấn sâu bán cấu trúc (thời lượng trung bình 150 phút/cuộc), ghi âm, gỡ băng và mã hóa thông tin.
• Mẫu phỏng vấn: Gồm 4 cán bộ quản lý nhà nước và 6 đại diện cơ sở sản xuất rau tại Hà Nội và Lâm Đồng:

STT	Đơn vị / Cơ sở được phỏng vấn	Đặc điểm áp dụng GAP
1	Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và PTNT	Cơ quan quản lý nhà nước cấp Trung ương
2	Phòng Thanh tra, Cục Bảo vệ Thực vật, Bộ NN&PTNT	Cơ quan quản lý nhà nước cấp Trung ương
3	Phòng Trồng trọt, Sở Nông nghiệp và PTNT Hà Nội	Cơ quan quản lý nhà nước cấp địa phương
4	Chi cục Bảo vệ Thực vật Hà Nội	Cơ quan quản lý nhà nước cấp địa phương
5	HTX dịch vụ nông nghiệp Lĩnh Nam	Đang duy trì chứng nhận VietGAP
6	HTX KD DV thương mại tổng hợp Đại Lan	Đang duy trì chứng nhận VietGAP
7	CTCP XNK nông lâm sản thực phẩm Đông Nam Á	Có kế hoạch nhưng chưa áp dụng
8	CTCP đầu tư sản xuất Đức Nam	Đã áp dụng nhưng không tiếp tục duy trì
9	HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Anh Đào	Đang duy trì chứng nhận VietGAP
10	HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Tân Tiến	Đang duy trì chứng nhận VietGAP

2. Nghiên cứu định lượng

• Phương pháp thu thập: Gửi 200 phiếu khảo sát thông qua hệ thống Chi cục Bảo vệ Thực vật các tỉnh, thu về 130 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi 66%).
• Phân bố mẫu khảo sát tại 26 tỉnh/thành phố:

STT	Tỉnh / Thành phố	Số cơ sở	STT	Tỉnh / Thành phố	Số cơ sở
1	Bắc Giang	4	14	Lào Cai	1
2	Đắc Lăk	5	15	Nam Định	2
3	Đồng Nai	2	16	Ninh Bình	2
4	Bắc Ninh	2	17	Ninh Thuận	2
5	Hà Nam	4	18	Phú Thọ	4
6	Hà Nội	33	19	Quảng Nam	4
7	Hải Dương	1	20	Sơn La	2
8	Hải Phòng	4	21	Thái Bình	2
9	Hậu Giang	3	22	Thanh Hóa	7
10	Hòa Bình	2	23	TP. Hồ Chí Minh	26
11	Hưng Yên	4	24	Tiền Giang	5
12	Kiên Giang	1	25	Vĩnh Long	2
13	Lâm Đồng	3	26	Vĩnh Phúc	3
Tổng	26 tỉnh/thành phố	130

• Công cụ phân tích: Sử dụng thang đo Likert, phần mềm Microsoft Excel và STATA. Mô hình kinh tế lượng chủ đạo là mô hình hồi quy phi tuyến Order Logistic nhằm lượng hóa tác động của các biến độc lập đến mức độ áp dụng GAP.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu

Chương này tổng thuật toàn diện các tài liệu học thuật trong và ngoài nước liên quan đến an toàn thực phẩm và thực hành nông nghiệp tốt. Tác giả phân chia các công trình thành hai nhánh: nhóm nghiên cứu các nhân tố nội sinh, ngoại sinh thúc đẩy áp dụng GAP và nhóm nghiên cứu vai trò điều tiết, hỗ trợ của Nhà nước. Chương 1 làm rõ khoảng trống khoa học: thiếu vắng nghiên cứu định lượng kiểm định đồng thời các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng GAP của các cơ sở sản xuất rau tại Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở lý luận, thực tiễn về thực hành nông nghiệp tốt và các nhân tố ảnh hưởng tới áp dụng thực hành nông nghiệp tốt trong sản xuất rau

Chương 2 thiết lập khung lý thuyết hoàn chỉnh của đề tài:

• Hệ thống hóa các khái niệm, vai trò của GAP và so sánh các bộ tiêu chuẩn: EurepGAP/GlobalGAP, AseanGAP, SALM, MS-GAP, Q-GAP, ThaiGAP, JGAP, ChinaGAP, VietGAP và Basic GAP.
• Phân tích bài học kinh nghiệm quốc tế từ Nhật Bản (hệ thống phân tầng tiêu chuẩn GAP và sự đồng thuận chuỗi) và Thái Lan (chương trình Q-GAP quốc gia và sự tham gia của các tổ chức chứng nhận độc lập ThaiGAP).
• Xác định mô hình nghiên cứu gồm 3 nhóm nhân tố tác động đến quyết định và mức độ áp dụng GAP:
  1. Nhóm nhân tố thuộc về cơ sở sản xuất rau: Loại hình cơ sở, diện tích, nhận thức về lợi ích, trình độ quản lý, trang web truyền thông.
  2. Nhóm nhân tố thuộc về khách hàng: Áp lực từ người mua, phân loại khách hàng (doanh nghiệp chế biến, siêu thị, thương lái, người tiêu dùng cuối cùng), yêu cầu bắt buộc áp dụng tiêu chuẩn.
  3. Nhóm nhân tố thuộc về Nhà nước: Quy hoạch vùng sản xuất, chính sách hỗ trợ kỹ thuật, tài chính, chứng nhận và hoạt động thanh tra, kiểm soát.

Chương 3: Thực trạng áp dụng thực hành nông nghiệp tốt và các nhân tố ảnh hưởng tới áp dụng thực hành nông nghiệp tốt trong các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam giai đoạn 2011-2015

Chương này phản ánh bức tranh thực tiễn sản xuất và tiêu thụ rau an toàn giai đoạn 2011–2015:

• Dữ liệu toàn quốc từ Cục Trồng trọt cho thấy có 820 cơ sở được cấp chứng nhận VietGAP tại 46 tỉnh, thành phố.
• Phân tích cơ cấu mẫu khảo sát 130 cơ sở: loại hình cơ sở sản xuất, diện tích canh tác, mức độ ứng dụng công nghệ thông tin (trang web).
• Đánh giá nhận thức của cơ sở về lợi ích của GAP, áp lực từ khách hàng, cũng như các hình thức hỗ trợ và mức độ kiểm tra, giám sát từ cơ quan nhà nước các cấp.
• Chỉ ra các điểm nghẽn thực tế: chi phí chứng nhận và tái chứng nhận cao, việc ghi chép nhật ký sản xuất còn mang tính đối phó, thị trường chưa phân định rõ ràng giữa rau an toàn và rau thông thường, niềm tin của người tiêu dùng còn thấp.

Chương 4: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt trong các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam

Chương 4 là phần thực nghiệm cốt lõi của luận án:

• Phân tích định tính: Khai thác dữ liệu từ 10 cuộc phỏng vấn sâu để làm rõ cơ chế tác động của từng nhân tố thuộc về nội tại cơ sở, yêu cầu từ đối tác thương mại và các rào cản chính sách.
• Phân tích định lượng: Thiết lập và chạy mô hình hồi quy Order Logistic trên STATA:
  • Hồi quy tổng thể mức độ áp dụng GAP với toàn bộ các biến độc lập.
  • Hồi quy riêng rẽ theo từng nhóm nhân tố thuộc về khách hàng và thuộc về Nhà nước.
  • Kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, xác định mức độ ý nghĩa thống kê và chiều hướng tác động của từng nhân tố cụ thể đến quyết định áp dụng và duy trì GAP của cơ sở sản xuất.

Chương 5: Quan điểm, định hướng và một số giải pháp duy trì và nhân rộng việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt tại các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam

Chương 5 xây dựng các giải pháp dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm và bám sát các định hướng phát triển nông nghiệp đến năm 2020, tầm nhìn 2030:

• Giải pháp từ phía Nhà nước: Hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn tập trung; cải cách chính sách hỗ trợ kinh phí cấp chứng nhận VietGAP; tăng cường đào tạo, tập huấn kỹ thuật; phân công, phân cấp minh bạch trong công tác thanh tra, kiểm soát an toàn thực phẩm.
• Giải pháp từ phía cơ sở sản xuất: Nâng cao năng lực quản trị, chuyển đổi sang các hình thức hợp tác xã kiểu mới, chuẩn hóa quy trình ghi chép nhật ký đồng ruộng để bảo đảm truy xuất nguồn gốc, chủ động xây dựng thương hiệu và kết nối kênh tiêu thụ.
• Giải pháp từ phía khách hàng và thị trường: Thúc đẩy vai trò của các doanh nghiệp phân phối, siêu thị trong việc ký kết hợp đồng dài hạn, minh bạch thông tin nguồn gốc sản phẩm tới người tiêu dùng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về việc áp dụng các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt trong sản xuất rau an toàn tại một quốc gia đang phát triển và chuyển đổi kinh tế.
• Xây dựng thành công khung phân tích tích hợp ba nhóm nhân tố (cơ sở sản xuất, khách hàng, Nhà nước), bổ sung thang đo thực nghiệm phù hợp với điều kiện sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện thực trạng áp dụng VietGAP/Basic GAP tại 26 tỉnh/thành phố trên cả nước giai đoạn 2011–2015.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm thông qua mô hình hồi quy Order Logistic, chỉ rõ mức độ tác động và thứ tự ưu tiên của các nhân tố thúc đẩy hoặc cản trở cơ sở sản xuất rau áp dụng và duy trì GAP.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ có tính khả thi cho các cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Nông nghiệp các tỉnh) và các chủ thể tham gia chuỗi giá trị rau an toàn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Quy mô mẫu nghiên cứu định lượng còn khiêm tốn (130 cơ sở sản xuất rau phản hồi hợp lệ).
• Do giới hạn nguồn lực, nghiên cứu định tính phỏng vấn sâu chỉ thực hiện tại 2 địa bàn trọng điểm là Hà Nội và Lâm Đồng, chưa bao quát hết tất cả các vùng sinh thái đặc thù.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi đánh giá việc áp dụng GAP sang các ngành nông nghiệp khác như cây ăn quả, chè, chăn nuôi lợn, gia cầm và nuôi trồng thủy sản.
• Nghiên cứu sâu về cấu trúc chuỗi cung ứng rau an toàn áp dụng GAP hoặc tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ (Organic).
• Khảo sát hành vi, mức độ sẵn sàng chi trả của người tiêu dùng và hiệu quả của các kênh phân phối hiện đại đối với nông sản an toàn.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở thực chứng tại Chương 3, Chương 4 và Chương 5 để điều chỉnh các chính sách hỗ trợ cấp chứng nhận VietGAP, quy hoạch vùng chuyên canh và phân bổ nguồn lực thanh tra, kiểm tra an toàn thực phẩm.
• Hợp tác xã, doanh nghiệp và chủ trang trại sản xuất rau: Tham khảo Chương 2 và Chương 5 để nắm vững quy trình tiêu chuẩn (VietGAP, Basic GAP) và các giải pháp tổ chức sản xuất, liên kết thị trường nhằm duy trì chứng nhận bền vững.
• Nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp: Tham khảo khung lý thuyết, quy trình nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phỏng vấn sâu với mô hình hồi quy Order Logistic trên phần mềm STATA tại Chương 2 và Chương 4.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ sở dữ liệu và mẫu khảo sát định lượng của luận án được thực hiện như thế nào?
Luận án tiến hành khảo sát bằng bảng hỏi gửi tới 200 cơ sở sản xuất rau thông qua hệ thống Chi cục Bảo vệ Thực vật từ tháng 01 đến tháng 04 năm 2015. Kết quả thu về 130 phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 66%), phân bố tại 26 tỉnh/thành phố thuộc 7 vùng sinh thái nông nghiệp của Việt Nam, trong đó tập trung nhiều nhất tại Hà Nội (33 cơ sở) và TP. Hồ Chí Minh (26 cơ sở).

2. Mô hình kinh tế lượng nào được sử dụng để phân tích dữ liệu định lượng?
Luận án sử dụng mô hình hồi quy phi tuyến Order Logistic (xử lý trên phần mềm STATA) để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố thuộc về cơ sở sản xuất, khách hàng và Nhà nước tới quyết định cũng như mức độ áp dụng GAP của các cơ sở.

3. Mẫu nghiên cứu định tính gồm những đối tượng nào?
Nghiên cứu định tính được thực hiện vào tháng 08 năm 2014 qua các cuộc phỏng vấn sâu kéo dài trung bình 150 phút với 4 cán bộ quản lý nhà nước (thuộc Cục Trồng trọt, Cục Bảo vệ Thực vật, Sở Nông nghiệp và PTNT Hà Nội, Chi cục Bảo vệ Thực vật Hà Nội) và 6 đại diện cơ sở sản xuất rau tại Hà Nội và Lâm Đồng (gồm các HTX Lĩnh Nam, Đại Lan, Anh Đào, Tân Tiến và các Công ty Đông Nam Á, Đức Nam).

4. Sự khác biệt cơ bản giữa tiêu chuẩn VietGAP và Basic GAP cho sản xuất rau là gì?
Theo các văn bản của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn được trích dẫn trong luận án, VietGAP (ban hành năm 2008) bao gồm 12 nội dung với 65 tiêu chí đánh giá bắt buộc. Trong khi đó, Basic GAP (ban hành năm 2014) là phiên bản tinh giản nhằm tạo điều kiện áp dụng thuận lợi hơn cho nông hộ, gồm 10 nội dung với 26 điểm kiểm soát chính tập trung vào các yếu tố cốt lõi của an toàn vệ sinh thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Hồng Trang (2016) đã giải quyết toàn diện vấn đề lý luận và thực tiễn về các nhân tố tác động đến việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt tại các cơ sở sản xuất rau ở Việt Nam. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và mô hình định lượng Order Logistic trên mẫu khảo sát 130 cơ sở tại 26 tỉnh/thành phố, luận án đã xác định rõ vai trò và tầm quan trọng của ba nhóm nhân tố: cơ sở sản xuất, khách hàng và Nhà nước. Các phát hiện thực nghiệm và hệ thống giải pháp được đề xuất là cơ sở khoa học quan trọng phục vụ công tác quản lý ngành nông nghiệp, định hướng chính sách hỗ trợ và thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng rau an toàn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Chương này tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài và trong nước có liên quan đến thực hành nông nghiệp tốt, từ đó tìm ra khoảng trống nghiên cứu của luận án. Các nghiên cứu nước ngoài Khái niệm “thực hành nông nghiệp tốt” xuất hiện trên thế giới từ cuối những năm 1990 bởi Tổ chức Nông lương của Liên hợp quốc (Food and Agriculture Organization of The United Nations - FAO) trong bối cảnh nền kinh tế thực phẩm toàn cầu hóa nhanh chóng (Mushobozi, 2010). GAP là kết quả của các mối quan tâm và những cam kết về sản xuất và an ninh lương thực, an toàn và chất lượng thực phẩm và tính bền vững môi trường nông nghiệp của nhiều bên liên quan. Giới nghiên cứu và các nhà quản lý thực tiễn đã rất chú trọng tới việc giải quyết câu hỏi quan trọng của quản lý: “Làm thế nào để duy trì và nhân rộng sản xuất nông sản áp dụng GAP nhằm đảm bảo chất lượng an toàn thực phẩm?”.

Các nghiên cứu cho thấy có hai nhóm yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới việc áp dụng GAP của các cơ sở sản xuất nông sản: (1) nhóm yếu tố bên trong như các đặc điểm của cơ sở sản xuất và (2) nhóm yếu tố bên ngoài như các quy định về an toàn thực phẩm của nhà nước, yêu cầu của thị trường, quan hệ đối tác chiến lược giữa các tác nhân trong chuỗi sản xuất nông sản. Các công trình tập trung vào hai hướng nghiên cứu chính: (1) Nghiên cứu cả hai nhóm yếu tố bên trong và bên ngoài cơ sở ảnh hưởng tới việc áp dụng GAP; và (2) nghiên cứu vai trò của nhà nước đối với việc áp dụng GAP. Nghiên cứu cả hai nhóm yếu tố bên trong và bên ngoài cơ sở ảnh hưởng tới việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt Hướng nghiên cứu thứ nhất phân tích các yếu tố bên trong và bên ngoài cơ sở ảnh hưởng tới việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt trong sản xuất nông sản nói chung, sản xuất rau nói riêng nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và thực hành. 15 sản xuất thân thiện với môi trường.

Một số nghiên cứu quan tâm đến vấn đề này như Sriwichailamphan và cộng sự (2008), Zhou và Jin (2009), Jayasinghe-Mudalige (2005), Holleran và cộng sự (1999) và Hobbs (2003). Sriwichailamphan và cộng sự (2008) đã nghiên cứu tầm quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định áp dụng thực hành nông nghiệp tốt trong canh tác dứa tại Thái Lan. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng trong xây dựng và phân tích mô hình hồi quy áp dụng cho một mẫu gồm 350 người trồng. Có hai câu hỏi nghiên cứu cần trả lời là: (1) những người trồng dứa có áp dụng GAP hay không? Và (2) đặc điểm của người trồng dứa đã áp dụng GAP và các yếu tố kinh tế khác ảnh hưởng đến cơ hội hoặc khả năng áp dụng GAP là gì? Mô hình logit được sử dụng để phân tích biến phụ thuộc nhị phân cho biết người trồng dứa có áp dụng GAP hay không.

Các biến độc lập ảnh hưởng đến quyết định áp dụng GAP của người trồng dứa bao gồm: tuổi, giới tính, trình độ học vấn, số năm kinh nghiệm của người trồng dứa, sản lượng bình quân, giá sản phẩm nông nghiệp trung bình, người trồng dứa có hợp đồng với công ty dứa đóng hộp hay không, người trồng tiên tiến hay truyền thống, có đồng ý với những nguyên tắc an toàn thực phẩm của nước nhập khẩu dứa không, áp dụng GAP vì luật bắt buộc hay không, áp lực từ người mua, áp lực từ các tổ chức phi chính phủ, áp lực từ hiệp hội những người trồng dứa, sự quan tâm đến môi trường. Nghiên cứu chỉ ra các yếu tố bên ngoài có tác động quan trọng như giá trung bình sản phẩm nông nghiệp, có hợp đồng đầu ra với các công ty, các yêu cầu về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của nước nhập khẩu. Bên cạnh đó các yếu tố thuộc về cơ sở như sản lượng bình quân, tuổi của người trồng, là một nông dân tiến bộ và sự quan tâm đến môi trường của người trồng cũng có ảnh hưởng quan trọng đến quyết định áp dụng GAP. Khuyến khích áp dụng các tiêu chuẩn an toàn và chất lượng thực phẩm của các hợp tác xã nông nghiệp Trung Quốc được xem như một biện pháp hữu hiệu thay thế cho việc giám sát quá trình sản xuất của những hộ nông dân nhỏ, qua đó vẫn đảm bảo nâng cao chất lượng của các thực phẩm do họ sản xuất (Zhou và Jin, 2009).

Dựa trên dữ liệu điều tra từ 124 hợp tác xã trồng rau ở tỉnh Chiết Giang,. 16 nghiên cứu này đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng các tiêu chuẩn an toàn và chất lượng thực phẩm của các hợp tác xã nông nghiệp ở Trung Quốc. Mô hình nghiên cứu gồm biến phụ thuộc là biến nhị phân về việc có hay không áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm và các biến độc lập được giả định là có ảnh hưởng đến quyết định áp dụng như: quy mô hợp tác xã, tính đổi mới, nhận thức, danh tiếng, chi phí và lợi ích dự kiến, giá cao, thu hút khách hàng, có thị trường đầu ra và sự ủng hộ từ người mua. Nghiên cứu vận dụng phương pháp định lượng xây dựng hàm hồi quy cho kết quả là các yếu tố gồm: quy mô hợp tác xã, nhận thức và thái độ đối với các tiêu chuẩn, danh tiếng, chi phí và lợi ích dự kiến và có thị trường đầu ra có tác động tích cực tới việc các hợp tác xã quyết định áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Jayasinghe-Mudalige (2005) đã tiến hành phân tích thực nghiệm các động lực kinh tế ảnh hưởng tới việc áp dụng các kiểm soát an toàn thực phẩm tại các doanh nghiệp chế biến thực phẩm Canada. Tác giả đã kết hợp sử dụng cả hai phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Phân tích định tính nhằm xác định các động lực để các doanh nghiệp áp dụng các kiểm soát an toàn thực phẩm nâng cao. Nghiên cứu chỉ ra các động lực phổ biến ở cấp độ doanh nghiệp bao gồm: tác động đến chi phí/tài chính, tăng hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực, hiệu quả quy trình sản xuất, là một “thực hành tốt”, doanh thu, danh tiếng, áp lực thương mại, quy định của Chính phủ hiện có, quy định của Chính phủ dự kiến và Luật Trách nhiệm.

Phương pháp định lượng được thực hiện trên dữ liệu thu thập từ một điều tra trên toàn quốc thông qua bảng hỏi nhằm đánh giá tính độc lập của các động lực được giả thuyết và để định lượng mức độ mà các động lực này ảnh hưởng đến hành vi áp dụng kiểm soát an toàn thực phẩm của doanh nghiệp. Trong mô hình nghiên cứu, tác giả cũng đã đưa ra một số biến về đặc điểm của doanh nghiệp và thị trường doanh nghiệp hoạt động. Trái ngược với phát hiện từ các phân tích có xu hướng quá nhấn mạnh vai trò của quy định của chính phủ và những hạn chế của thị trường, nghiên cứu này cho rằng các động lực dựa trên thị trường như: nhận thức về việc áp dụng các kiểm soát an toàn thực phẩm nâng cao là một “thực hành tốt”; doanh thu;. 17 danh tiếng; hiệu quả sản xuất; và áp lực thương mại, đóng vai trò lớn hơn quy định (các quy định của chính phủ hiện có và dự kiến) và động lực trách nhiệm.

Tuy nhiên, tác động của các động lực là rất khác nhau giữa các doanh nghiệp được đăng ký cấp liên bang và các doanh nghiệp được tỉnh cấp giấy phép. Các kết quả cho thấy các hệ thống quy định phải dựa trên việc khuyến khích nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp nâng cấp các kiểm soát an toàn thực phẩm của họ. Thách thức đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách là phải vượt qua các quy định truyền thống và thực hiện một hệ thống quản lý đủ linh hoạt thể hiện được những khác biệt trong việc khuyến khích từng doanh nghiệp. Holleran và cộng sự (1999) cho rằng động lực để các công ty áp dụng các kiểm soát an toàn thực phẩm xuất phát từ cả hai loại động lực bên trong công ty và động lực bên ngoài từ phía khách hàng và quy định.

Các tác giả chỉ ra các động lực bên trong bao gồm các chi phí và lợi ích gắn liền với quá trình hoạt động của một công ty áp dụng kiểm soát an toàn thực phẩm. Ví dụ như cải thiện việc kiểm soát các hoạt động của công ty, giảm tỷ lệ phế phẩm và thiết lập các quy trình biện pháp khắc phục. Áp lực từ các nhà cung cấp và khách hàng, môi trường pháp lý, và mức độ mà công ty thâm nhập vào thị trường thực phẩm chỉ là một số trong những yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến quyết định của công ty. Từ quan điểm thực nghiệm, cách phân loại các động lực như trên có chút phức tạp vì các động lực bên trong đã nêu có thể bắt nguồn từ các động lực bên ngoài.

Ngoài ra, các động lực áp dụng GAP của người trồng còn có thể được chia thành các động lực về kinh tế, về pháp lý và về vốn con người (Hobbs, 2003). Các động lực kinh tế bao gồm tăng và ổn định doanh thu, giảm chi phí trung bình, cải thiện việc tiếp cận thị trường, tăng giá vốn tài sản cố định, giảm rủi ro cho hoạt động nông nghiệp của người nghèo; động lực pháp lý bao gồm những thay đổi trong quyền sở hữu, thuế, trách nhiệm pháp lý, các khen thưởng; và các động lực về nguồn nhân lực bao gồm việc tiếp cận những kỹ năng mới. Khi nghiên cứu về các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng tới việc áp dụng thực hành nông nghiệp tốt, quan hệ đối tác chiến lược giữa các tác nhân trong chuỗi sản. 18 xuất nông sản được đề cập đến trong nhiều nghiên cứu, chẳng hạn như Wannamolee (2008), Mushobozi (2010), Jiao và cộng sự (2010), Henson và Northen (1998).

Các nghiên cứu này chỉ ra việc áp dụng GAP trong sản xuất nông sản nói chung, rau an toàn nói riêng là kết quả từ quan hệ đối tác chiến lược giữa các tác nhân trong chuỗi sản xuất nông sản nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường. Các tác nhân của ba công đoạn sản xuất, chế biến và tiêu thụ trong chuỗi giá trị nông sản bao gồm: nhà sản xuất, nhà chế biến và nhà tiêu thụ.