Luận án tiến sĩ y học nghiên cứu thực trạng ô nhiễm môi trường một số bệnh liên quan và giải pháp can thiệp đối với hộ gia đình chăn nuôi lợn tại phú bình thái nguyên

Nghiên cứu tác động của ô nhiễm môi trường từ chăn nuôi lợn đến sức khỏe hộ gia đình tại Phú Bình, Thái Nguyên. Phân tích mối liên hệ giữa môi trường sống và sức khỏe con người.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Hoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Văn Hàm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Vệ sinh xã hội học và tổ chức y tế
• Đề tài: Ô nhiễm môi trường và sức khỏe: Nghiên cứu hộ gia đình chăn nuôi lợn tại Phú Bình, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Môi trường chăn nuôi
• 1.2. Đặc điểm môi trường chăn nuôi
• 1.2.1. Các yếu tố vi khí hậu
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi lợn

Ô nhiễm môi trường là một vấn đề cấp bách trong lĩnh vực chăn nuôi lợn, đặc biệt tại các hộ gia đình ở Phú Bình, Thái Nguyên. Các nghiên cứu cho thấy rằng ô nhiễm môi trường từ hoạt động chăn nuôi có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe của người lao động. Chất thải từ lợn, bao gồm phân và nước tiểu, thường không được xử lý đúng cách, dẫn đến sự gia tăng nồng độ các chất độc hại như NH3, H2S và vi sinh vật gây bệnh. Theo nghiên cứu của Chenard và cộng sự (2003), nồng độ các chất khí độc hại này tăng cao tại các khu vực chăn nuôi không được quản lý tốt, gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Việc phát hiện và đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường tại các hộ chăn nuôi lợn là cần thiết để đưa ra các giải pháp cải thiện môi trường sống cho người dân.

1.1 Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi lợn bao gồm việc xử lý chất thải không đúng cách, sử dụng hóa chất trong chăn nuôi, và sự gia tăng quy mô chăn nuôi. Chất thải từ lợn không chỉ gây ô nhiễm đất mà còn làm ô nhiễm nguồn nước và không khí. Theo Humenik và cộng sự (2004), nước thải từ chăn nuôi lợn có thể làm tăng hàm lượng NOx trong không khí, gây ra các vấn đề về sức khỏe cho người dân. Việc quản lý chất thải và áp dụng các biện pháp xử lý hiệu quả là cần thiết để giảm thiểu tác động của ô nhiễm đến sức khỏe cộng đồng.

II. Tác động đến sức khỏe của người chăn nuôi

Người chăn nuôi lợn thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố môi trường ô nhiễm, dẫn đến nguy cơ mắc các bệnh nghề nghiệp. Các nghiên cứu chỉ ra rằng sức khỏe của người chăn nuôi bị ảnh hưởng nghiêm trọng do ô nhiễm môi trường. Theo Schiffman S.S (2005), người lao động trong ngành chăn nuôi có nguy cơ cao mắc các bệnh viêm nhiễm cấp tính và mạn tính, đặc biệt là các bệnh liên quan đến hệ hô hấp và da. Các bệnh như bệnh nấm da và nhiễm giun đường ruột đã được xác định có tỷ lệ mắc cao trong cộng đồng chăn nuôi lợn. Việc nâng cao nhận thức về các bệnh này và các biện pháp phòng ngừa là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của người chăn nuôi.

2.1 Các bệnh liên quan đến ô nhiễm

Các bệnh thường gặp ở người chăn nuôi lợn bao gồm bệnh nấm da và nhiễm giun đường ruột. Tỷ lệ mắc bệnh này có thể cao hơn ở những người làm việc trong môi trường ô nhiễm. Nghiên cứu cho thấy rằng người chăn nuôi có thể bị nhiễm nhiều loại bệnh do tiếp xúc trực tiếp với chất thải của lợn và các hóa chất khử trùng. Để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh, việc cải thiện môi trường chăn nuôi và nâng cao kiến thức về phòng bệnh cho người chăn nuôi là rất cần thiết.

III. Giải pháp can thiệp nhằm cải thiện môi trường

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe của người chăn nuôi, cần triển khai các giải pháp can thiệp hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm cải thiện quy trình xử lý chất thải, áp dụng công nghệ xanh trong chăn nuôi, và tăng cường giáo dục sức khỏe cho người chăn nuôi. Việc thực hiện các biện pháp này không chỉ giúp cải thiện môi trường nông thôn mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng. Theo nghiên cứu, việc áp dụng các mô hình can thiệp có thể giúp thay đổi nhận thức và hành vi của người chăn nuôi về phòng ngừa ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe.

3.1 Các biện pháp cải thiện môi trường chăn nuôi

Các biện pháp cải thiện môi trường chăn nuôi bao gồm việc sử dụng công nghệ xử lý chất thải hiện đại, áp dụng quy trình chăn nuôi an toàn sinh học, và tăng cường công tác quản lý môi trường. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn góp phần nâng cao sức khỏe cho người chăn nuôi. Đặc biệt, việc giáo dục cộng đồng về các phương pháp xử lý chất thải và phòng bệnh là rất cần thiết để nâng cao nhận thức và cải thiện chất lượng sống cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Chăn nuôi gia súc, đặc biệt là chăn nuôi lợn tại các hộ gia đình ở Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp và xóa đói giảm nghèo nông thôn. Tuy nhiên, sự gia tăng quy mô đàn lợn tại các hộ gia đình trong điều kiện cơ sở hạ tầng chuồng trại thủ công, công nghệ xử lý chất thải chưa đồng bộ đã làm phát sinh tình trạng ô nhiễm môi trường không khí, đất và nguồn nước. Thực trạng này làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh nghề nghiệp và bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người cho người lao động trực tiếp. Theo tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Hoa, các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào một số cơ sở chăn nuôi công nghiệp hoặc khảo sát đơn lẻ từng yếu tố, trong khi dữ liệu khoa học toàn diện về môi trường lao động chăn nuôi hộ gia đình quy mô vừa (từ 20 con/lứa trở lên), cơ cấu bệnh tật liên quan và mô hình can thiệp kết hợp y tế - môi trường - truyền thông tại cộng đồng còn rất hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm 3 nội dung:

1. Mô tả thực trạng ô nhiễm một số yếu tố môi trường tại các hộ chăn nuôi lợn.
2. Xác định tỷ lệ mắc một số bệnh có liên quan đối với người chăn nuôi lợn.
3. Đánh giá hiệu quả của một số giải pháp can thiệp tại các hộ gia đình chăn nuôi lợn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu:
  • Môi trường lao động tại các hộ gia đình chăn nuôi lợn: các yếu tố vi khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, vận tốc gió), vi sinh vật hiếu khí trong không khí, hơi khí độc ($\text{CO}_2, \text{NH}_3$) và trứng giun (giun đũa, giun móc, giun tóc) trong đất.
  • Người chăn nuôi lợn: người tham gia chăn nuôi trực tiếp từ 4 giờ/ngày trở lên, chăn nuôi lợn với quy mô liên tục từ 20 con/lứa trở lên, cư trú và chăn nuôi liên tục từ 2 năm trở lên tại địa bàn nghiên cứu.
  • Đối tượng phụ trợ: 40 cán bộ y tế (trạm y tế, y tế thôn bản) và cán bộ địa phương (ủy ban nhân dân xã, ban chăn nuôi thú y, trưởng xóm).
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, tập trung tại 3 xã có mật độ hộ chăn nuôi lợn quy mô $\ge 20$ con/lứa cao nhất: xã Thanh Ninh (108 hộ, 197 người chăn nuôi), xã Kha Sơn (181 hộ, 340 người chăn nuôi) và xã Dương Thành (125 hộ, 232 người chăn nuôi).
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 02/2006 đến tháng 10/2009, chia làm 3 giai đoạn:
  • Giai đoạn I (02/2006 – 11/2006): Nghiên cứu mô tả cắt ngang thực trạng trước can thiệp.
  • Giai đoạn II (11/2006 – 11/2008): Triển khai mô hình can thiệp trong thời gian 24 tháng.
  • Giai đoạn III (02/2009 – 10/2009): Thu thập số liệu đầu ra, đánh giá hiệu quả sau can thiệp và phân tích dữ liệu.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến ô nhiễm môi trường chăn nuôi, tác động sức khỏe và các giải pháp can thiệp:

• Ô nhiễm môi trường chăn nuôi: Chenard và cộng sự (2003) ghi nhận nồng độ khí $\text{H}_2\text{S}, \text{NH}_3, \text{CO}_2$ tăng cao tại nơi ẩm thấp khi phân lợn không được xử lý đúng quy trình. Humenik và cộng sự (2004) chỉ ra nước thải chăn nuôi lợn làm gia tăng hàm lượng $\text{NO}_x$. Hur và cộng sự (2004) công bố chất thải từ lợn trên toàn cầu đóng góp 65% lượng $\text{N}_2\text{O}$, 9% $\text{CO}_2$, 37% lượng khí $\text{CH}_4$ và làm tăng tỷ lệ $\text{NH}_3$ lên 64%. Banhazi (2008) khảo sát 169 trang trại lợn tại Úc, chỉ ra vi khí hậu chuồng nuôi (độ ẩm 58,9%, nhiệt độ 20,3°C, vận tốc gió 0,12 m/s) kém thuận lợi hơn môi trường ngoài trời. Tại Việt Nam, Hoàng Kim Giao (2007) cho biết cả nước có hơn 61 triệu tấn phân vật nuôi thải ra mỗi năm nhưng chỉ 40% được xử lý. Nguyễn Văn Tuệ và cộng sự (1998) đo nồng độ $\text{NH}_3$ ($0,06 - 0,08\text{ mg/m}^3$) và $\text{H}_2\text{S}$ ($0,016 - 0,021\text{ mg/m}^3$) tại trại lợn Thụy Phương. Phùng Thị Vân và cộng sự (2006) tại Hà Nội ghi nhận nồng độ $\text{NH}_3$ trong chuồng nuôi đạt $0,94\text{ mg/l}$ và $\text{H}_2\text{S}$ đạt $0,038\text{ mg/m}^3$. Nguyễn Phú Ngọc và cộng sự (2007) tại Hoài Đức và Thanh Trì phát hiện 89,01% nước thải và 90,28% phân lợn thải trực tiếp ra cống rãnh không qua xử lý. Nguyễn Thạc Hòa và cộng sự (2008) điều tra 10 trang trại lợn tại nhiều tỉnh thành ghi nhận chưa có cơ sở nào vận hành hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn.
• Bệnh tật ở người chăn nuôi và lây truyền từ lợn sang người: Schiffman (2005), O'Brien và cộng sự (2007) chỉ rõ môi trường ẩm ướt và khí độc khiến người chăn nuôi dễ mắc bệnh da, giun đường ruột, hô hấp. El Kettani và Azzouzi el M (2006) tại Morocco ghi nhận 4,2% người tiếp xúc chất thải chăn nuôi nhiễm giun; Yajima và cộng sự (2009) tại Hòa Bình xác định tỷ lệ nhiễm giun đũa 45,2% và giun tóc 13,5% ở nông dân. Thorne và cộng sự (1992) ghi nhận tương quan chặt chẽ giữa vi sinh vật không khí chuồng lợn và bệnh hô hấp ($r = 0,86$). Donham K.J xác định 25% công nhân chăn nuôi lợn mắc hen không dị ứng và 70% viêm phế quản cấp. Trần Thanh Hà (2005), Nguyễn Đức Trọng và cộng sự (2005) ghi nhận người chăn nuôi chịu tác động của vi khí hậu xấu, bụi hữu cơ, tiếng ồn ($91,2 - 96,7\text{ dB}$), nồng độ vi khuẩn hiếu khí cao ($85.816\text{ VK/m}^3$), tỷ lệ mắc bệnh tai mũi họng đạt 73 - 77,5%. Về bệnh lây truyền, các tác giả nhấn mạnh nguy cơ từ vi khuẩn đóng dấu lợn (Erysipelothrix rhusiopathiae), E. coli, liên cầu lợn (Streptococcus suis), Salmonella, xoắn khuẩn Leptospira và virus cúm lợn type A (H1N1, H1N2, H3N2, H3N1) theo các báo cáo dịch tễ học của CDC và Sym và cộng sự (2009).
• Giải pháp can thiệp: Vũ Đình Tôn, Lại Thị Cúc và Nguyễn Văn Duy (2008), Lê Đức Ngoan và cộng sự (1996), Bùi Cách Tuyến và cộng sự (1998) chứng minh hầm biogas giúp giảm 66,85% - 96,7% COD và 75% - 97,4% $\text{BOD}_5$. Lebuhn và cộng sự (2008) khẳng định biogas tiêu diệt 99% trứng giun sán. Các tác giả Teruo Higa (1980), Đậu Ngọc Hào và cộng sự (2001), Trần Văn Phùng và Từ Quang Hiển (2004) ứng dụng chế phẩm vi sinh hữu hiệu EM/Bokashi giúp giảm phát thải khí độc $\text{NH}_3, \text{H}_2\text{S}$ và mùi hôi.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án tập trung giải quyết: Thiết lập dữ liệu định lượng có đối chứng về thực trạng môi trường lao động, xác định cơ cấu bệnh lý phổ biến (đặc biệt là bệnh nấm da và nhiễm giun đường ruột) ở người chăn nuôi lợn hộ gia đình tại vùng trung du Bắc Bộ; đồng thời xây dựng, thực nghiệm và lượng giá hiệu quả của gói giải pháp can thiệp kết hợp giữa truyền thông giáo dục sức khỏe (TT-GDSK), cải thiện môi trường lao động (xây hầm biogas, ủ phân đúng kỹ thuật, cải tạo chuồng trại) và tư vấn điều trị y tế tại tuyến cơ sở.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và tiêu chuẩn đánh giá

Luận án vận dụng quan điểm y tế công cộng và y học lao động, kết hợp chiến lược "Một thế giới một sức khỏe" (One World One Health) của FAO/OiE/WHO/UNICEF và mô hình TT-GDSK của WHO/UNICEF. Các biến số và chỉ tiêu được đối chiếu theo hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành của Việt Nam:

• Đánh giá môi trường không khí theo Quyết định số 3733/2002/QĐ-BYT của Bộ Y tế, Thường quy kỹ thuật xét nghiệm của Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường (2002) và TCVN 5938 - 2005.
• Đánh giá chất lượng không khí chuồng nuôi theo Tiêu chuẩn không khí chuồng nuôi (2006).

Yếu tố môi trường	Đơn vị	Tiêu chuẩn không khí (TCKK) [60], [3]	Tiêu chuẩn chuồng nuôi (TCCN) [11]
Nhiệt độ không khí	°C	18 – 32	18 – 32
Độ ẩm không khí	%	$\le 80$	55 – 85
Tốc độ gió	m/s	0,3 – 1,5	0,5 – 3,0
Nồng độ $\text{NH}_3$	$\text{mg/m}^3$	0,0002	0,0075
Nồng độ $\text{CO}_2$	‰	0,3 – 0,4	2,5 – 3,0
Vi sinh vật hiếu khí	$\text{VK/m}^3$	$\le 10^3$	$\le 10^6$

Thiết kế nghiên cứu và chọn mẫu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp mô tả cắt ngang, nghiên cứu can thiệp cộng đồng có so sánh trước – sau và nhóm đối chứng, kết hợp nghiên cứu định tính.

• Chọn mẫu nghiên cứu mô tả: Chọn chủ đích huyện Phú Bình và 3 xã (Thanh Ninh, Kha Sơn, Dương Thành). Toàn bộ 414 hộ chăn nuôi $\ge 20$ con/lứa và 769 người trực tiếp chăn nuôi tại 3 xã được đưa vào khảo sát mô tả.
• Quy mô mẫu đo môi trường: Tính theo công thức ước lượng giá trị trung bình $n = Z_{1-\alpha/2}^2 \frac{s^2}{(X \cdot \varepsilon)^2}$ với $X = 35.440\text{ vsv/m}^3$, $s = 18.234$, $\varepsilon = 0,15$, tính ra $n = 45,19$ mẫu, làm tròn và dự phòng thành 50 hộ/xã. Tại mỗi hộ, đo tại 2 vị trí (cửa nhà ở và cửa chuồng lợn).
• Mẫu xét nghiệm phân: Xét nghiệm cho người chăn nuôi tại các hộ đo môi trường (Thanh Ninh: 91 người; Dương Thành: 93 người; Kha Sơn: 95 người).
• Chọn mẫu can thiệp:
  • Nhóm can thiệp: Xã Thanh Ninh (108 hộ, 197 người chăn nuôi), áp dụng gói can thiệp toàn diện (TT-GDSK, cải thiện môi trường, tư vấn điều trị).
  • Nhóm đối chứng: Xã Dương Thành (125 hộ, 232 người chăn nuôi), không can thiệp từ đề tài.
  • Xã Kha Sơn: Chỉ khảo sát giai đoạn mô tả, loại khỏi nghiên cứu can thiệp do có Quốc lộ 37 chạy qua nhằm loại trừ yếu tố gây nhiễu về môi trường và kinh tế - xã hội.
• Nghiên cứu định tính: Thực hiện thảo luận nhóm người chăn nuôi, thảo luận nhóm cán bộ địa phương và 3 cuộc phỏng vấn sâu lãnh đạo địa phương (Trạm trưởng trạm y tế, Phó Chủ tịch xã phụ trách văn hóa - xã hội, Chủ tịch Hội Nông dân xã).

Kỹ thuật thu thập và phân tích dữ liệu

• Đo vi khí hậu: Sử dụng ẩm kế Assman (nhiệt kế khô/ướt) để xác định nhiệt độ và độ ẩm tương đối; dùng Cata Thermometre đo tốc độ gió khi $< 1\text{ m/s}$. Mỗi vị trí đo 5 lần vào các buổi sáng, trưa, chiều rồi lấy trung bình cộng.
• Hơi khí độc: Định lượng $\text{CO}_2, \text{NH}_3$ theo phương pháp hấp phụ (độ chính xác 0,1%) tại Bộ môn Sức khỏe nghề nghiệp - Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên.
• Vi sinh vật hiếu khí: Nuôi cấy trên môi trường thạch dinh dưỡng (tổng số vi khuẩn trên $100\text{ cm}^2$ thạch để 5 phút tương đương trong 10 lít không khí).
• Ký sinh trùng: Xét nghiệm tìm trứng giun đũa, giun tóc, giun móc trong mẫu đất và mẫu phân theo phương pháp lắng nổi Willis và phương pháp Kato-Katz tại Bộ môn Ký sinh trùng.
• Khám lâm sàng: Khám chuyên khoa hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu, cơ xương khớp, mắt, thần kinh và da liễu. Tiêu chuẩn chẩn đoán nấm da (hắc lào, lang ben, nấm bàn chân - kẽ chân, Candida), viêm da tiếp xúc, viêm da cơ địa và viêm da nhiễm khuẩn (viêm nang lông nông/sâu) thực hiện theo tiêu chuẩn chuyên ngành da liễu.
• Đánh giá KAP: Bộ câu hỏi chuẩn hóa đánh giá kiến thức (Tốt, Trung bình, Kém), thực hành (Đúng, Không đúng) và thái độ (Đúng, Không đúng) về phòng ô nhiễm môi trường, phòng bệnh nấm da, giun đường ruột và bệnh lây từ lợn sang người.
• Xác định ưu tiên can thiệp: Dựa trên 6 tiêu chí: tính phổ biến, tính trầm trọng, nhu cầu cộng đồng, tính khả thi, kinh phí/nguồn lực và lợi ích sức khỏe.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết cơ sở lý luận và bằng chứng thực nghiệm về:

• Đặc điểm môi trường chăn nuôi: Phân tích sự biến động của vi khí hậu, cơ chế tích tụ khí độc ($\text{CO}_2, \text{NH}_3, \text{H}_2\text{S}$), sự phân tán vi sinh vật hiếu khí và trứng giun trong môi trường đất/nước do chất thải gia súc.
• Nguy cơ bệnh tật ở người chăn nuôi: Khái quát cơ chế bệnh sinh của chứng say nóng, say nắng, nhiễm giun truyền qua đất, các thể bệnh da liễu (viêm da tiếp xúc, viêm da cơ địa, viêm nang lông, nấm da nông, nhiễm Candida), bệnh hô hấp (viêm phế quản mạn, hen nghề nghiệp, hội chứng nhiễm độc bụi hữu cơ) và các bệnh truyền nhiễm lây từ lợn sang người (đóng dấu lợn, E. coli, liên cầu lợn S. suis, Salmonella, Leptospira, virus cúm lợn).
• Tổng quan các giải pháp can thiệp: Đánh giá cơ chế xử lý chất thải rắn qua ủ phân sinh nhiệt; xử lý chất thải lỏng bằng công nghệ hầm ủ khí sinh học (biogas); xử lý mùi và khí độc bằng chế phẩm sinh học EM/Bokashi; kết hợp giải pháp thông thoáng chuồng nuôi, trang bị bảo hộ lao động và mô hình TT-GDSK theo khuyến nghị của WHO.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết:

• Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng nghiên cứu môi trường, người chăn nuôi và cán bộ hỗ trợ; địa bàn huyện Phú Bình và đặc điểm 3 xã Thanh Ninh, Kha Sơn, Dương Thành.
• Thiết kế nghiên cứu dịch tễ học can thiệp so sánh trước - sau có đối chứng kết hợp nghiên cứu định tính; các công thức tính cỡ mẫu đại diện cho hộ chăn nuôi, người chăn nuôi, mẫu đo môi trường, xét nghiệm phân và cỡ mẫu can thiệp.
• Quy trình chuẩn hóa thu thập số liệu lâm sàng, cận lâm sàng, quan sát vệ sinh chuồng trại và phỏng vấn bộ công cụ KAP.
• Cấu trúc mô hình can thiệp ba hợp phần tại xã Thanh Ninh:
  1. Hợp phần truyền thông giáo dục sức khỏe (trực tiếp qua y tế thôn bản, đài truyền thanh xã, tờ rơi, tập huấn).
  2. Hợp phần cải thiện môi trường chăn nuôi (hướng dẫn xây dựng hầm biogas, kỹ thuật ủ phân có che phủ, cải tạo hệ thống thoát nước chuồng trại).
  3. Hợp phần y tế (tư vấn phòng bệnh, khám sàng lọc, cấp phát thuốc điều trị bệnh nấm da và tẩy giun định kỳ).
• Phương pháp kiểm soát sai số và tiêu chuẩn đạo đức nghiên cứu y sinh học.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Trình bày các phát hiện định lượng và định tính:

• Thực trạng môi trường lao động trước can thiệp: Môi trường không khí tại cửa chuồng nuôi và cửa nhà ở của các hộ chăn nuôi đều có nồng độ vi sinh vật hiếu khí và khí độc ($\text{CO}_2, \text{NH}_3$) vượt tiêu chuẩn cho phép; ghi nhận sự hiện diện của trứng giun đũa, giun móc, giun tóc trong mẫu đất vườn và lối đi. Tỷ lệ hộ có hệ thống thu gom, xử lý phân và nước tiểu đạt chuẩn còn thấp, phần lớn xả trực tiếp ra ao hồ hoặc rãnh hở.
• Thực trạng bệnh tật và KAP của người chăn nuôi: Tỷ lệ mắc bệnh da liễu (đặc biệt là nấm da) và tỷ lệ nhiễm trứng giun đường ruột chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu bệnh tật của người chăn nuôi trước can thiệp. Điểm trung bình kiến thức và thực hành đúng về phòng chống ô nhiễm môi trường chăn nuôi, phòng bệnh nấm da, bệnh giun và bệnh truyền nhiễm từ lợn ở mức thấp đến trung bình. Tồn tại mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa thực hành vệ sinh kém, không dùng bảo hộ lao động với tình trạng mắc bệnh nấm da và nhiễm giun.
• Xác định ưu tiên can thiệp: Kết quả phân tích định lượng và thảo luận nhóm định tính đồng thuận lựa chọn nâng cao KAP, đẩy mạnh xây dựng hầm biogas, chuẩn hóa kỹ thuật ủ phân và điều trị bệnh da, giun đường ruột là các can thiệp ưu tiên tại xã Thanh Ninh.
• Hiệu quả can thiệp sau 24 tháng:
  • Về KAP: Tỷ lệ người chăn nuôi có kiến thức tốt, thái độ đúng và thực hành đúng về phòng ô nhiễm môi trường, ủ phân, phòng bệnh nấm da, bệnh giun và bệnh lây từ lợn ở nhóm can thiệp (Thanh Ninh) tăng lên rõ rệt so với trước can thiệp và cao hơn hẳn nhóm đối chứng (Dương Thành).
  • Về môi trường: Tăng tỷ lệ hộ thu gom phân và xử lý nước thải qua hầm biogas; mật độ trứng giun trong đất và nồng độ các yếu tố ô nhiễm không khí tại nhóm can thiệp giảm có ý nghĩa thống kê.
  • Về bệnh tật: Tỷ lệ mắc bệnh nấm da và tỷ lệ nhiễm trứng giun đường ruột ở người chăn nuôi nhóm can thiệp giảm rõ rệt so với trước can thiệp và thấp hơn có ý nghĩa so với nhóm đối chứng.
  • Sự chấp nhận của cộng đồng: Mô hình nhận được sự đồng thuận cao từ người dân và chính quyền địa phương, khẳng định tính khả thi trong duy trì hoạt động.

Chương 4: Bàn luận (theo danh mục mục lục)

Tác giả phân tích, so sánh các kết quả đạt được với các nghiên cứu trong và ngoài nước:

• Luận giải cơ chế gây ô nhiễm môi trường lao động và nguồn gốc phát tán mầm bệnh từ phương thức chăn nuôi nông hộ truyền thống.
• Phân tích mối liên hệ nhân quả giữa điều kiện vi khí hậu nóng ẩm, thói quen tiếp xúc trực tiếp không bảo hộ với tỷ lệ mắc nấm da và nhiễm ký sinh trùng.
• Đánh giá hiệu quả cộng hưởng của mô hình can thiệp lồng ghép (kết hợp can thiệp kỹ thuật môi trường với nâng cao năng lực y tế cơ sở và truyền thông thay đổi hành vi), chỉ ra tính bền vững dựa trên sự huy động nguồn lực tại chỗ của cộng đồng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

• Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm toàn diện về đặc điểm môi trường lao động (vi khí hậu, khí độc, vi sinh vật, trứng giun trong đất) tại các hộ chăn nuôi lợn quy mô $\ge 20$ con/lứa ở khu vực nông thôn trung du.
• Xác định rõ cơ cấu bệnh tật đặc thù của người chăn nuôi lợn hộ gia đình, khẳng định bệnh nấm da và nhiễm giun đường ruột là hai vấn đề sức khỏe ưu tiên có tỷ lệ mắc cao liên quan trực tiếp đến thực hành chăn nuôi và điều kiện vệ sinh môi trường.
• Chứng minh hiệu quả can thiệp của mô hình lồng ghép ba thành phần (TT-GDSK, cải thiện môi trường chăn nuôi và tư vấn/điều trị y tế cơ sở) trong việc cải thiện chỉ số vệ sinh môi trường và giảm tỷ lệ mắc bệnh tại cộng đồng.

Những đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp ứng dụng

• Cung cấp cho cán bộ y tế cơ sở (trạm y tế xã, y tế thôn bản) và chính quyền địa phương quy trình truyền thông giáo dục sức khỏe, phương pháp tư vấn, phát hiện sớm và điều trị hiệu quả bệnh nấm da, nhiễm giun đường ruột cho người chăn nuôi.
• Chuyển giao và chuẩn hóa các giải pháp kỹ thuật xử lý chất thải chăn nuôi phù hợp với điều kiện kinh tế hộ gia đình: xây dựng hầm khí sinh học biogas, quy trình ủ phân diệt mầm bệnh, lắp đặt rãnh thoát nước kín và cải tạo thông thoáng chuồng trại.
• Nâng cao nhận thức, thái độ và thực hành (KAP) của người dân về sử dụng trang bị bảo hộ lao động (ủng, găng tay, khẩu trang) và vệ sinh cá nhân sau khi tiếp xúc với gia súc.
• Xây dựng mô hình can thiệp cộng đồng có khả năng nhân rộng cho các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội và tập quán chăn nuôi tương tự trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi can thiệp tập trung tại một huyện thuần nông (Phú Bình, Thái Nguyên) trên nhóm hộ gia đình chăn nuôi quy mô từ 20 con/lứa trở lên; chưa bao phủ các trang trại chăn nuôi công nghiệp quy mô lớn hoặc các vùng sinh thái nông nghiệp khác.
  • Nghiên cứu can thiệp phải loại trừ xã Kha Sơn khỏi nhóm theo dõi can thiệp do có tuyến Quốc lộ 37 đi qua gây nhiễu về các chỉ số môi trường và giao thương.
  • Thời gian theo dõi hiệu quả can thiệp giới hạn trong 24 tháng; các đánh giá về sự biến thiên vi sinh vật và khí độc phụ thuộc vào yếu tố thời tiết và mùa vụ lấy mẫu.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng đánh giá mô hình can thiệp trên các quy mô chăn nuôi trang trại lớn và các vùng địa lý sinh thái khác nhau.
  • Theo dõi dọc dài hạn (trên 3 - 5 năm) về tính bền vững của các công trình biogas hộ gia đình và sự duy trì hành vi thực hành bảo hộ lao động của người dân sau khi kết thúc hỗ trợ nghiên cứu.
  • Đánh giá sâu hơn về mức độ phơi nhiễm mạn tính với bụi hữu cơ, độc tố vi sinh vật và tình trạng kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn lây truyền từ lợn sang người tại cộng đồng.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên ngành Y tế công cộng, Y học lao động, Ký sinh trùng và Vệ sinh môi trường: Tham khảo phương pháp luận thiết kế nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng, kỹ thuật lấy mẫu và định lượng các yếu tố môi trường lao động, phương pháp xây dựng bộ công cụ đánh giá KAP chuẩn hóa.
• Cán bộ y tế cơ sở và cán bộ quản lý trạm y tế xã/phường: Ứng dụng quy trình khám phát hiện, phác đồ tư vấn, điều trị bệnh nấm da và giun đường ruột lồng ghép trong chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu.
• Cán bộ ngành nông nghiệp, khuyến nông và thú y địa phương: Tham khảo quy trình kỹ thuật xử lý chất thải chăn nuôi hộ gia đình (hầm biogas, kỹ thuật ủ phân sinh nhiệt) và các giải pháp cải tạo vi khí hậu chuồng nuôi.
• Nhà hoạch định chính sách y tế và môi trường nông thôn: Cung cấp cơ sở khoa học thực chứng để xây dựng các quy định, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế chăn nuôi hộ gia đình gắn liền với tiêu chí bảo vệ môi trường và an toàn vệ sinh lao động trong xây dựng nông thôn mới.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao xã Kha Sơn bị loại khỏi nhóm nghiên cứu can thiệp dù có tỷ lệ chăn nuôi lợn cao nhất?

Xã Kha Sơn có tuyến Quốc lộ 37 chạy qua địa bàn, tạo ra lưu lượng giao thông lớn và hoạt động kinh tế phức tạp, dễ gây nhiễu đến các chỉ số đo lường môi trường không khí (bụi, khí thải giao thông) và điều kiện kinh tế - xã hội của các hộ dân. Nhằm đảm bảo tính thuần nhất và kiểm soát sai số gây nhiễu, tác giả chỉ đưa xã Kha Sơn vào giai đoạn nghiên cứu mô tả thực trạng trước can thiệp và chọn xã Thanh Ninh (nhóm can thiệp) cùng xã Dương Thành (nhóm đối chứng) cho giai đoạn nghiên cứu can thiệp.

2. Tiêu chuẩn chọn hộ gia đình và người chăn nuôi tham gia nghiên cứu gồm những gì?

• Đối với hộ gia đình: Chăn nuôi lợn với quy mô thường xuyên từ 20 con/lứa trở lên.
• Đối với người chăn nuôi: Sống và trực tiếp chăn nuôi lợn liên tục từ 2 năm trở lên tại địa bàn xã nghiên cứu; có thời gian tham gia lao động chăn nuôi trực tiếp từ 4 giờ/ngày trở lên.

3. Những yếu tố ô nhiễm môi trường lao động nào được đo lường tại các hộ chăn nuôi?

Luận án tiến hành đo lường 4 nhóm yếu tố tại vị trí cửa chuồng lợn và cửa nhà ở của hộ chăn nuôi:

• Vi khí hậu: Nhiệt độ không khí, độ ẩm tương đối và vận tốc gió.
• Hơi khí độc: Nồng độ $\text{NH}_3$ ($\text{mg/m}^3$) và $\text{CO}_2$ (‰).
• Vi sinh vật: Mật độ vi sinh vật hiếu khí trong không khí ($\text{VK/m}^3$).
• Ký sinh trùng: Sự hiện diện và tỷ lệ nhiễm trứng giun đũa, giun tóc, giun móc trong mẫu đất.

4. Hai nhóm bệnh chính có tỷ lệ mắc cao nhất ở người chăn nuôi lợn được xác định là gì?

Luận án xác định bệnh nấm da (bao gồm hắc lào, lang ben, nấm bàn chân - kẽ chân, nấm da do Candida) và bệnh nhiễm giun đường ruột (giun đũa, giun móc, giun tóc) là hai bệnh phổ biến nhất ở người chăn nuôi lợn hộ gia đình tại địa bàn nghiên cứu, liên quan mật thiết đến môi trường đất/nước ô nhiễm và thói quen không sử dụng bảo hộ lao động.

5. Mô hình can thiệp của luận án gồm các giải pháp cụ thể nào?

Mô hình can thiệp lồng ghép gồm 3 giải pháp chính triển khai trong 24 tháng:

1. Truyền thông giáo dục sức khỏe: Nâng cao KAP cho người chăn nuôi qua hệ thống truyền thanh xã, tập huấn nhóm, phát tờ rơi và hướng dẫn trực tiếp từ y tế thôn bản.
2. Cải thiện môi trường: Hướng dẫn kỹ thuật xây dựng và vận hành hầm biogas, chuẩn hóa kỹ thuật ủ phân sinh nhiệt, lắp đặt rãnh thoát nước thải có nắp đậy, cải tạo độ thông thoáng chuồng trại.
3. Tư vấn và điều trị y tế: Tổ chức khám sàng lọc định kỳ, cấp phát thuốc điều trị đặc hiệu bệnh nấm da, tẩy giun đường ruột và hướng dẫn sử dụng trang thiết bị bảo hộ lao động (ủng, găng tay, khẩu trang).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Hoa đã phản ánh bức tranh thực trạng ô nhiễm môi trường lao động và gánh nặng bệnh tật (đặc biệt là nấm da và giun đường ruột) ở người chăn nuôi lợn hộ gia đình tại huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Bằng phương pháp nghiên cứu dịch tễ học can thiệp có đối chứng kết hợp định tính, công trình đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của mô hình can thiệp lồng ghép ba thành phần: truyền thông giáo dục sức khỏe, cải thiện hạ tầng môi trường và can thiệp y tế cơ sở. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe nghề nghiệp cho lao động nông thôn và quản lý vệ sinh môi trường chăn nuôi tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Môi trường chăn nuôi Môi trường lao động (MTLĐ) chăn nuôi tồn tại các yếu tố vi khí hậu bất lợi, khí độc (CO2, NH3, H2S), bụi, vi sinh vật gây bệnh. Nghiên cứu của Smith P.T và cs (2008) [112], Tajik M và Minkler M (2006) [115] cho thấy lao động thủ công nặng nhọc là phổ biến, nguy cơ chấn thương, nguy cơ lây nhiễm cao bởi các vi sinh vật và các yếu tố sinh học có hại gây ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động nông nghiệp. Đặc điểm môi trường chăn nuôi 1.

Các yếu tố vi khí hậu Vi khí hậu bao gồm các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ nhiệt, vận tốc gió [9], [18]. Các yếu tố vi khí hậu bất lợi sẽ có ảnh hưởng đến sức khỏe của người tiếp xúc với các yếu tố đó. Nhiệt độ không khí: nhiệt độ không khí có liên quan mật thiết tới quá trình phát sinh và phát triển đối với một số côn trùng, vi trùng gây bệnh [19], [34]. Nhiệt độ không khí có ảnh hưởng tới vật nuôi.

Trong chăn nuôi, khi môi trường không khí khắc nghiệt sẽ ảnh hưởng không tốt tới sự phát triển vật nuôi. Không khí chuồng nuôi là tiểu khí hậu chuồng nuôi [61]. Độ ẩm không khí: là một đại lượng chỉ sự có mặt của hơi nước trong không khí. Nhiệt độ và độ ẩm không khí có mối quan hệ mật thiết với nhau.

Nhiệt độ cao và độ ẩm cao (nóng ẩm) gây cản trở quá trình thải nhiệt, cơ thể tích nhiệt dẫn đến say nóng. Nhiệt độ cao và độ ẩm thấp (nóng khô) gây mất nước nhiều, dẫn đến hiện tượng suy kiệt (hội chứng Moriquan). Nhiệt độ thấp và độ ẩm cao (lạnh ẩm) gây mất nhiệt dẫn đến cảm lạnh. Nhiệt độ thấp và độ ẩm thấp (lạnh khô) gây da khô, nứt nẻ, chảy máu.

Độ ẩm và nhiệt độ không khí quyết định khả năng tồn tại các loại vi sinh vật, ký sinh trùng gây bệnh, đặc biệt là các loại nấm thường thích nghi ở nơi có độ ẩm cao [19], [31]. Độ ẩm không khí trong chuồng nuôi do hơi nước từ các chất thải của gia súc như hơi thở, nước tiểu, phân (chiếm tới 75%), còn lại do hơi nước từ nền chuồng, máng uống. Độ ẩm không khí thấp làm hạn chế sự phát triển vi sinh vật, -5- ký sinh trùng, làm quá trình phân giải chất hữu cơ giảm, lượng khí độc trong chuồng ít. Độ ẩm không khí thấp là điều kiện để gió, bụi dễ phát tán mầm bệnh đi xa, tăng khả năng lây lan bệnh [61].

Gió: có tác dụng điều chỉnh một cách tự nhiên độ ẩm và nhiệt độ của môi trường, có ảnh hưởng đến khả năng vận chuyển vi sinh vật gây bệnh, nấm, xạ khuẩn từ nơi có bệnh đến nơi không bệnh [34]. Gió tác dụng làm thông thoáng chuồng nuôi, giảm khí độc hại trong chuồng nuôi, làm sạch môi trường. Gió có tác động trực tiếp lên cơ thể gia súc, gió phát tán mầm bệnh đi các nơi [61]. Các yếu tố hóa học Ảnh hưởng của khí CO2: khí cacbonic còn gọi là anhydrite cacbonic là một chất khí không màu, không mùi, nặng hơn không khí, tỷ trọng là 1,524, do đó anhyrit cacbonnic thường có nhiều ở những chỗ trũng trên mặt đất như hầm mỏ, cống rãnh, chuồng trại.

CO2 được sinh ra do quá trình hô hấp của sinh vật, nhất là khí thở ra của người, các sinh vật thở ra hoặc là khi đốt cháy cácbon [19], [31]. Ở các chuồng nuôi không đảm bảo kỹ thuật: lầy lội, ẩm ướt, kín gió… lượng CO2 tăng cao do sự phân giải của vi sinh vật với các chất thải và sự thải ra qua hô hấp của gia súc. Nồng độ CO2 trong môi trường không khí cao có thể gây kích thích đường hô hấp trên, gây tăng tiết khí phế quản, co thắt cơ trơn của khí phế quản, gây viêm phế quản. Trong môi trường có nồng độ CO2 cao làm tăng nhiệt độ không khí sẽ gây hiện tượng hiệu ứng nhà kính.

Tỷ lệ CO2 là một chỉ số quan trọng trong đánh giá sự ô nhiễm chuồng nuôi. Nếu lượng CO2 tăng 0,01% đã ảnh hưởng tới hô hấp của vật nuôi rõ rệt. Khi lượng CO2 trong chuồng nuôi lên tới 1% hô hấp của vật nuôi tăng làm cho gia súc thở sâu [61]. Ảnh hưởng của NH3: amoniac là một chất khí kiềm tính, có độ hoà tan trong nước cao, có mùi đặc biệt, kích thích mạnh.

Amoniac có mặt trong môi trường có nguồn gốc từ các quá trình chuyển hóa, nông nghiệp, công nghiệp và từ khử trùng nước bằng chloramine. Chăn nuôi gia súc quy mô lớn có thể làm gia tăng lượng ammoniac trong nước bề mặt. Amoniac có trong nước là thể hiện sự ô nhiễm do chất thải động vật, nước cống và khả năng nhiễm khuẩn. Nghiên cứu của Aneja V.P và cs (2008) [62], Bajwa K.P (2008) [64] cho thấy nồng độ NH3 tăng cao trong nước thải của các trang trại lợn.

-6- Ảnh hưởng của H2S: H2S là sản phẩm phân huỷ các hợp chất có chứa lưu huỳnh như: methionin, cystein… và đặc biệt trong thức ăn có chứa nhiều protein và gia súc đó bị bệnh đường ruột làm khả năng phân huỷ các chất này không hoàn toàn và sản sinh ra H2S. Trong môi trường chuồng trại có chứa nhiều H2S sẽ gây ra một số bệnh như: viêm mắt, phổi, dạ dày mạn tính. Vi sinh vật trong không khí Vi sinh vật bao gồm có vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, nấm, xạ khuẩn. Trong môi trường nông nghiệp có nhiều loại vi khuẩn và nấm.

Vi khuẩn phát triển được ở nhiệt độ 20 đến 420C, nhiệt độ thích hợp là 370C, pH = 7, môi trường để nuôi cấy vi sinh vật là trong môi trường lỏng hoặc môi trường đặc [10]. Thông thường để xác định vi sinh vật trong môi trường nông nghiệp thường xác định tổng số vi sinh vật hiếu khí trong môi trường không khí và môi trường nuôi cấy là môi trường thạch thường. Môi trường chuồng trại bị ô nhiễm là do vi sinh vật từ chất thải của gia súc như phân, nước tiểu. , chuồng trại ẩm ướt, bẩn tối.

Vi sinh vật được phát tán nhờ gió, nước, nồng độ vi sinh vật có nhiều trong đất, phát tán vào môi trường không khí [61]. Trứng giun ở trong đất Do người chăn nuôi có tập quán canh tác lạc hậu, sử dụng phân tươi, vệ sinh kém, không sử dụng bảo hộ lao động (BHLĐ) khi tiếp xúc với nguồn chất thải của lợn. Mặt khác, còn do điều kiện môi trường như nhiệt độ cao, độ ẩm cao… tạo điều kiện cho trứng giun phát triển trong môi trường đất. Tỷ lệ nhiễm trứng giun trong đất chủ yếu là nhiễm trứng giun truyền qua đất (giun đũa, tóc, móc) ở vị trí lấy mẫu đất cạnh hố xí cao hơn cạnh chuồng lợn.

Nghiên cứu về mầm bệnh giun đường ruột tại các hộ gia đình nông thôn ở Pleiku và Kontum của Nguyễn Văn Dũng và cs (2007) [13] cho thấy tỷ lệ nhiễm giun trong đất cạnh nhà vệ sinh (71,27%) cao hơn cạnh chuồng lợn (32,80%), p < 0,05. Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường chăn nuôi Có rất nhiều nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường do chăn nuôi được trình bày ở hình 1. -7- Người chăn nuôi Ô nhiễm không khí thiếu KAP Thói quen, phong tục, tập quán của người Quản lý và xử lý Ô NHIỄM chăn nuôi chất thải rắn MÔI TRƯỜNG CHĂN NUÔI Quản lý, xử lý chất thải Quản lý và xử lý chăn nuôi chưa tốt chất thải lỏng Ô nhiễm nước Hệ thống chuồng trại Quản lý và xử lý chăn nuôi chất thải khí Ô nhiễm đất Lý học Sinh học Hóa học (bụi, nhiệt độ, (nấm, vi khuẩn, (CO2, NH3, độ ẩm, vận tốc virus, ký sinh H2S, NOx…) gió…) trùng…) Hình 1. Sơ đồ nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường chăn nuôi Theo nghiên cứu của Nesbakken T, Eckner K và Rotterud O.J (2008) [106] ô nhiễm môi trường do chăn nuôi từ chất thải rắn không chỉ là phân mà còn là lượng lớn chất độn chuồng, thức ăn thừa, xác gia súc gia cầm chết, chất thải từ lò mổ.

Zweifel C và cs (2008) [120], Radon (2002) [109] cho rằng ô nhiễm môi trường do chất thải khí trong chăn nuôi như CO2, CO, NH3, H2S… Ô nhiễm do các chất thải lỏng trong chăn nuôi như nước tiểu, nước rửa chuồng, nước rửa dụng cụ và nước tắm rửa hàng ngày.T và cs [90] các khí như amoniac (NH3) thải ra trong quá trình phân hủy vi sinh từ phân, nước tiểu; khí cacbon dioxyt (CO2) từ khí thở ra của vật nuôi, từ quá trình lên men phân hủy phân. Một số khí khác như CO, H2S, SO2, CH4 và các khí có thành phần Oxytnitơ (NOx) do quá trình phân hủy và đốt cháy nguyên liệu đã gây ô nhiễm môi trường chăn nuôi (ONMTCN) một cách nghiêm trọng. Các yếu tố vi khí hậu trong môi trường chăn nuôi có ảnh hưởng lớn đến chăn nuôi và sức khỏe của người chăn nuôi. Nghiên cứu của Banhazi T.M (2008) [66] về điều kiện môi trường ở 169 trang trại lợn tại Queensland, phía Nam Australia và trang trại lợn tại Victoria, ở phía tây Australia cho thấy điều kiện -8- môi trường tại chuồng nuôi là độ ẩm 58,9%, nhiệt độ là 20,30C, tốc độ gió là 0,12 m/s.

Các yếu tố vi khí hậu trong chuồng nuôi xấu hơn so với các yếu tố vi khí hậu đo ở ngoài trang trại. Tác giả cũng khuyến nghị cần cải thiện điều kiện môi trường để đảm bảo khí hậu trong chuồng nuôi. Hautekiet V và cs (2008) [85] cho rằng chăn nuôi phát triển, thiếu quy hoạch xử lý môi trường, không đánh giá tác động của môi trường khi sản xuất, các chất thải, khí độc và vi sinh vật có hại trong môi trường cao hơn mức cho phép đã làm ô nhiễm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người chăn nuôi và cộng đồng.J (2000) [76], lao động sản xuất trong ngành chăn nuôi rất đa dạng ở nhiều hình thức tổ chức và phương thức, quy mô chăn nuôi. Các loại hình lao động cũng phức tạp tiềm ẩn nhiều nguy hiểm do phải tiếp xúc với nhiều chất thải, hóa chất khử trùng.

Theo nghiên cứu của O'Brien S.B và cs (2007) [108] môi trường chuồng trại ẩm ướt, cùng với các khí độc làm cho người lao động thường mắc một số bệnh như các bệnh da, bệnh giun đường ruột, bệnh đường hô hấp. Nghiên cứu của Ngowi H.A và cs (2008) [107], Kweon S.S và cs (2009) [95] môi trường chăn nuôi bị ô nhiễm còn do người chăn nuôi thiếu kiến thức, thực hành về bảo vệ môi trường. Do thói quen như sử dụng phân gia súc chưa ủ đủ thời gian, không có thói quen sử dụng bảo hộ lao động khi chăm sóc gia súc.