Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn nuôi tại huyện phổ yên tỉnh thái nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng cysticercus tenuicollis ở lợn tại Phổ Yên, Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thủy
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Do Ấu Trùng Cysticercus Tenuicollis Gây Ra Ở Lợn Nuôi Tại Huyện Phổ Yên, Tỉnh Thái Nguyên Và Đề Xuất Biện Pháp Phòng Chống
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của ấu trùng Cysticercus tenuicollis
• 2.3. Đặc điểm sinh học của sán dây ký sinh ở chó
• 2.3.1. Vị trí của sán dây chó trong hệ thống phân loại động vật học
• 2.3.2. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của sán dây chó
• 2.3.2.1. Đặc điểm chung
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, vật liệu, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.1.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại một số xã thuộc huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.2. Nghiên cứu bệnh học bệnh Cysticercus tenuicollis
• 3.2.3. Bố trí thí nghiệm và phương pháp nghiên cứu
• 3.2.3.1. Bố trí điều tra và phương pháp xác định tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn
• 3.2.3.2. Bố trí điều tra và phương pháp xác định tình hình nhiễm sán dây ở chó
• 3.2.3.3. Phương pháp nghiên cứu tương quan giữa tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis lợn với tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó
• 3.2.3.4. Phương pháp nghiên cứu bệnh học bệnh Cysticercus tenuicollis
• 3.2.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Nghiên cứu mối tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên
• 4.4. Nghiên cứu bệnh học bệnh Cysticercus tenuicollis
• 4.4.1. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu của lợn bị bệnh Cysticercus tenuicollis
• 4.4.2. Tỷ lệ các khí quan có ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh
• 4.4.3. Bệnh tích đại thể ở các khí quan có ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh
• 4.5. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra cho lợn
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu dịch tễ bệnh cysticercus tenuicollis ở lợn tại Phổ Yên Thái Nguyên

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm dịch tễ học của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra trên lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh tăng dần theo tuổi của lợn, phản ánh thời gian tiếp xúc với mầm bệnh. Nhiễm ký sinh trùng này chủ yếu xuất hiện ở các cơ quan như gan, màng treo ruột, và lách. Nghiên cứu cũng chỉ ra mối tương quan giữa tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó và tỷ lệ nhiễm Cysticercus tenuicollis ở lợn, cho thấy sự lây lan bệnh từ chó sang lợn là đáng kể.

1.1. Tình hình nhiễm bệnh tại Phổ Yên

Tại Phổ Yên, tỷ lệ nhiễm Cysticercus tenuicollis ở lợn dao động từ 15-30%, tùy thuộc vào điều kiện chăn nuôi và vệ sinh. Các xã có mật độ chó nuôi cao và thả rông thường có tỷ lệ nhiễm cao hơn. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự phân bố không đồng đều của bệnh, với các khu vực có điều kiện vệ sinh kém bị ảnh hưởng nặng nề hơn.

1.2. Mối tương quan giữa chó và lợn

Nghiên cứu chỉ ra mối tương quan chặt chẽ giữa tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó và tỷ lệ nhiễm Cysticercus tenuicollis ở lợn. Chó thả rông và không được tẩy giun định kỳ là nguồn lây nhiễm chính. Việc kiểm soát bệnh ở chó là yếu tố then chốt để giảm tỷ lệ nhiễm ở lợn.

II. Biện pháp phòng chống bệnh cysticercus tenuicollis

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả để kiểm soát bệnh do Cysticercus tenuicollis gây ra. Các biện pháp bao gồm tẩy giun định kỳ cho chó, quản lý chặt chẽ việc thả rông chó, và cải thiện điều kiện vệ sinh trong chăn nuôi. Ngoài ra, việc giáo dục người chăn nuôi về phòng ngừa bệnh và quản lý dịch bệnh cũng được nhấn mạnh.

2.1. Tẩy giun định kỳ cho chó

Tẩy giun định kỳ cho chó là biện pháp quan trọng để giảm nguồn lây nhiễm Taenia hydatigena, từ đó giảm tỷ lệ nhiễm Cysticercus tenuicollis ở lợn. Nghiên cứu khuyến nghị sử dụng các loại thuốc tẩy giun hiệu quả và thực hiện ít nhất 2 lần/năm.

2.2. Quản lý chăn nuôi và vệ sinh

Cải thiện điều kiện vệ sinh trong chăn nuôi, đặc biệt là việc xử lý phân chó và lợn, là yếu tố then chốt để phòng ngừa bệnh. Nghiên cứu cũng đề xuất việc xây dựng các khu vực chăn nuôi cách ly với khu vực sinh hoạt của chó để giảm nguy cơ lây nhiễm.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu cung cấp những thông tin khoa học quan trọng về đặc điểm dịch tễ và biện pháp phòng chống bệnh do Cysticercus tenuicollis gây ra. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao sức khỏe động vật mà còn giảm thiểu thiệt hại kinh tế trong ngành chăn nuôi. Đây là cơ sở để xây dựng các chính sách và quy trình quản lý dịch bệnh hiệu quả tại địa phương.

3.1. Đóng góp khoa học

Nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm dịch tễ của bệnh và mối tương quan giữa chó và lợn trong chu kỳ lây nhiễm. Đây là cơ sở quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về bệnh ký sinh trùng ở động vật nuôi.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Các biện pháp phòng chống được đề xuất trong nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi tại các địa phương có điều kiện chăn nuôi tương tự. Việc triển khai các biện pháp này sẽ góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe động vật.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis (thể ấu trùng của sán dây Taenia hydatigena) là một trong những bệnh truyền lây nguy hiểm giữa động vật ăn thịt và gia súc nuôi. Theo thống kê dịch tễ học thú y khu vực Đông Nam Á, tỷ lệ gia súc nhiễm các loại giun sán đường tiêu hóa và ấu trùng xoang bụng dao động từ 15% - 45%, gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi thông qua suy giảm thể trạng, viêm hoại tử gan, xuất huyết phúc mạc và tỷ lệ loại thải nội tạng cao tại các cơ sở giết mổ.

Đề tài "Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn nuôi tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống" tập trung giải quyết các điểm nghẽn trọng yếu trong công tác chẩn đoán, kiểm soát chu kỳ lây nhiễm chéo giữa chó (Canis lupus familiaris - ký chủ cuối cùng) và lợn (Sus domesticus - ký chủ trung gian).

                                  CHU TRÌNH LÂY TRUYỀN DỊCH TỄ
+------------------------------------------------------------------------------------+
|  [Chó (Ký chủ cuối cùng)]                                                          |
|      |                                                                             |
|      +--> Thải đốt sán già / trứng Taenia hydatigena qua phân                      |
|              |                                                                     |
|              v                                                                     |
|  [Môi trường ngoại cảnh (Đất, bãi chăn thả, nguồn nước, chuồng trại nông hộ)]       |
|              |                                                                     |
|              +--> Lợn nuốt phải trứng cảm nhiễm (Ấu trùng 6 móc giải phóng)        |
|                      |                                                             |
|                      v                                                             |
|  [Lợn (Ký chủ trung gian)]                                                         |
|      |  - Ấu trùng xuyên qua vách ruột -> Tĩnh mạch cửa -> Nhu mô gan              |
|      |  - Tạo đường hầm tổn thương gan, di hành vào màng xoang bụng                |
|      |  - Phát triển thành nang ấu trùng Cysticercus tenuicollis bám phúc mạc/tạng  |
|      |                                                                             |
|      +--> Giết mổ không kiểm soát, vứt bỏ nội tạng nhiễm nang nước ra môi trường   |
|              |                                                                     |
|              +----------------------+ (Chó ăn phải nội tạng nhiễm ấu trùng sống)    |
+------------------------------------------------------------------------------------+

Vấn đề thực tiễn (Problem Statement)

1. Thiếu dữ liệu dịch tễ cục bộ: Các mô hình chăn nuôi bán thâm canh xen kẽ nông hộ nhỏ lẻ tại huyện Phổ Yên chưa có khảo sát định lượng chính xác về tỷ lệ và cường độ nhiễm ấu trùng theo độ tuổi, giới tính và mùa vụ.
2. Khó khăn trong chẩn đoán tiền lâm sàng: Ấu trùng ký sinh tạo nang nước trên thanh mạc màng treo ruột, bao gan và lách; không bài thải trứng qua phân lợn khiến các xét nghiệm phân thông thường hoàn toàn mất tác dụng.
3. Mối nguy lây nhiễm chéo không kiểm soát: Tập quán nuôi chó thả rông, phóng uế bừa bãi và việc cho chó ăn phủ tạng tươi sống từ các điểm giết mổ tự phát duy trì ổ dịch lưu hành liên tục.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Xác định tỷ lệ nhiễm (Infection Rate - IR) và cường độ nhiễm (Infection Intensity - II) của ấu trùng Cysticercus tenuicollis trên đàn lợn tại 3 xã trọng điểm (Nam Tiến, Tân Hương, Đắc Sơn) thuộc huyện Phổ Yên.
2. Phân tích biến động dịch tễ theo lứa tuổi ($\le 6$ tháng, $> 6 - 12$ tháng, $> 12$ tháng), tính biệt (đực/cái) và các tháng khảo sát (Tháng 7 đến Tháng 11).
3. Đánh giá sự phân bố loài sán dây ở ruột chó, xác định tương quan tuyến tính ($R$) giữa tỷ lệ nhiễm sán trưởng thành Taenia hydatigena ở chó và ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn.
4. Nghiên cứu tổn thương bệnh học đại thể, đặc điểm hình thái và khối lượng nang sán, từ đó đề xuất gói quy trình kỹ thuật phòng trị tích hợp.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Địa bàn: 3 xã đại diện vùng chăn nuôi tập trung và nông hộ huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.
• Quy mô mẫu: Mổ khám kiểm tra 513 lợn thịt/lợn nái và 318 chó nuôi.
• Giới hạn kỹ thuật: Phương pháp mổ khám định lượng ký sinh trùng theo tiêu chuẩn Skrjabin kết hợp phân loại hình thái học vi thể; giới hạn ở việc quan sát bệnh tích đại thể và thống kê dịch tễ học mô tả cắt ngang.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Phương pháp chẩn đoán	Cơ chế hoạt động	Ưu điểm	Nhược điểm / Hạn chế
Xét nghiệm phân truyền thống (Fülleborn / Benedek)	Phát hiện trứng/đốt sán trong phân	Chi phí thấp, dễ thực hiện diện rộng	Không phát hiện được ở lợn do ấu trùng chỉ tạo bọc ở thanh mạc nội tạng, không thông vào lòng ruột.
Chẩn đoán lâm sàng	Quan sát triệu chứng gầy còm, vàng da, trướng bụng	Thực hiện trực tiếp tại chuồng	Độ đặc hiệu cực thấp; triệu chứng chỉ xuất hiện khi nhiễm độc lực cao hoặc viêm phúc mạc cấp.
Miễn dịch học (ELISA / Kháng nguyên)	Phát hiện kháng thể hoặc kháng nguyên 36.2 kDa, 23.9 kDa	Độ nhạy cao trên vật thể sống	Chi phí hóa chất cao, chưa thương mại hóa kit chẩn đoán nhanh tại cấp trạm thú y xã.
Mổ khám Sau giết mổ (Necropsy Skrjabin)	Giải phẫu bộc lộ toàn bộ xoang ngực và xoang bụng	Độ chính xác 100%, định lượng chính xác số lượng và kích thước nang	Chỉ thực hiện được sau khi giết mổ; đòi hỏi kỹ thuật viên có chuyên môn nhận diện.

Phân loại yêu cầu hệ thống phòng dịch (MoSCoW Prioritization)

• Must-have: Quy trình mổ khám nhận diện đại thể nang sán; phác đồ điều trị sán dây trưởng thành định kỳ cho đàn chó nuôi bằng Praziquantel / Niclosamide; biện pháp tiêu hủy nội tạng lây nhiễm bằng nhiệt.
• Should-have: Mô hình giám sát dịch tễ định kỳ hàng quý tại các lò mổ tập trung; quy chuẩn vệ sinh chuồng trại ủ phân sinh học tiêu diệt trứng sán.
• Could-have: Ứng dụng phần mềm thống kê sinh học (Minitab 14.0) dự báo dịch tễ học địa phương theo chu kỳ khí hậu.
• Won't-have (giai đoạn này): Xét nghiệm sinh học phân tử Real-time PCR chẩn đoán trên diện rộng do rào cản chi phí nông hộ.

Thiết kế hệ thống

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                HỆ THỐNG QUY TRÌNH GIÁM SÁT VÀ ĐỊNH LOẠI KÝ SINH TRÙNG              |
+------------------------------------------------------------------------------------+
|  [GIAI ĐOẠN 1: THU THẬP MẪU TẠI THỰC ĐỊA]                                          |
|    +-- Thu thập mẫu ấu trùng từ lợn mổ khám (N = 513)                              |
|    +-- Thu thập mẫu sán dây từ chó mổ khám (N = 318)                               |
|                                                                                    |
|  [GIAI ĐOẠN 2: XỬ LÝ VÀ PHÂN LOẠI HÌNH THÁI HỌC VI THỂ]                            |
|    +-- Tiêu bản tạm thời: Hỗn hợp Glyxerin + Axit Lactic + Nước cất (1:1:1)         |
|    +-- Tiêu bản cố định: Ép mẫu -> Cồn 70° -> Nhuộm Phẩm Đỏ Carmin -> Cồn gradient |
|                           -> Làm trong bằng Xylen -> Gắn nhựa Baume-Canada          |
|    +-- Đo đạc vi trắc: Đường kính đầu sán, số lượng móc (26-44 móc), kích thước túi|
|                                                                                    |
|  [GIAI ĐOẠN 3: PHÂN TÍCH THỐNG KÊ SINH HỌC & BIỂU DIỄN DỮ LIỆU]                    |
|    +-- Minitab 14.0: Phân tích phương sai (ANOVA), Chi-square test (P-value)       |
|    +-- Mô hình hồi quy tương quan tuyến tính Pearson: R = Correl(X_dog, Y_pig)     |
+------------------------------------------------------------------------------------+

Tiêu chuẩn kỹ thuật và hóa chất thí nghiệm

• Hệ thống quang học: Kính hiển vi quang học độ phóng đại $40\times - 1000\times$, kính lúp soi nổi trường sáng rộng.
• Hóa chất & Dược phẩm: Cồn tinh chế ($70^\circ, 80^\circ, 96^\circ, 100^\circ$), Thuốc nhuộm Carmine C.I. 75470, Acid Lactic nguyên chất, Glycerol $\ge 99.5%$, Xylene tinh khiết, Nhựa gắn tiêu bản Canada Balsam.
• Thiết bị cân đo: Cân phân tích điện tử độ chính xác $0.01\text{ g}$, thước đo panme trắc vi thị kính.
• Phần mềm xử lý dữ liệu: Minitab v14.0 Enterprise, MS Excel Data Analysis Toolkit.

# Thuật toán thống kê phân tích tương quan dịch tễ học (Pearson Correlation Algorithm)
import math

def calculate_epidemiological_correlation(x_dog_infection, y_pig_infection):
    """
    Tính hệ số tương quan tuyến tính Pearson (R) giữa tỷ lệ nhiễm sán chó
    và tỷ lệ nhiễm ấu trùng trên lợn tại các điểm khảo sát.
    """
    n = len(x_dog_infection)
    if n != len(y_pig_infection) or n == 0:
        raise ValueError("Kích thước tập dữ liệu không đồng nhất.")

    sum_x = sum(x_dog_infection)
    sum_y = sum(y_pig_infection)
    sum_x_sq = sum(x ** 2 for x in x_dog_infection)
    sum_y_sq = sum(y ** 2 for y in y_pig_infection)
    sum_xy = sum(x * y for x, y in zip(x_dog_infection, y_pig_infection))

    numerator = n * sum_xy - sum_x * sum_y
    denominator = math.sqrt((n * sum_x_sq - sum_x ** 2) * (n * sum_y_sq - sum_y ** 2))

    if denominator == 0:
        return 0.0
    return numerator / denominator

Methodology

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp dịch tễ học thú y học mô tả cắt ngang kết hợp mổ khám giải phẫu bệnh học theo Skrjabin (1928) và phân loại định danh theo khóa phân loại Schulz & Gvozdev (1970).

                      TIMELINE VÀ CÁC MỐC TRIỂN KHAI DỰ ÁN
+------------------------------------------------------------------------------------+
| Tháng 07/2014: Khảo sát địa bàn xã Nam Tiến, lập phiếu điều tra và thu thập mẫu 1  |
| Tháng 08/2014: Khảo sát xã Tân Hương, tiến hành mổ khám đợt 2, xét nghiệm phân chó |
| Tháng 09/2014: Khảo sát xã Đắc Sơn, thu mẫu lợn/chó đợt 3, làm tiêu bản Carmin     |
| Tháng 10/2014: Thu thập mẫu chuyên sâu giai đoạn chuyển mùa, đo lường bệnh tích    |
| Tháng 11/2014: Hoàn thành đợt mổ khám cuối, tổng hợp cơ sở dữ liệu thực địa        |
| Tháng 12/2014: Xử lý thống kê sinh học trên Minitab 14.0, nghiệm thu giải pháp     |
+------------------------------------------------------------------------------------+

---

Implementation và kết quả

Development process (Quy trình thực nghiệm)

Quy trình xử lý tiêu bản và giải phẫu đại thể được chuẩn hóa qua 5 bước nghiêm ngặt:

1. Bộc lộ xoang tạng: Rạch mở đường trắng giữa xoang bụng và lồng ngực lợn; quan sát trực tiếp màng mỡ chài, màng treo ruột, bề mặt gan, bao lách và cơ hoành.
2. Thu thập và định lượng: Dùng kẹp phẫu thuật bóc tách nguyên vẹn nang ấu trùng, đếm số lượng cá thể trên từng cơ quan, cân trọng lượng ấu trùng bằng cân điện tử.
3. Mổ khám ký chủ cuối cùng: Mổ khám toàn bộ đường tiêu hóa chó theo phương pháp Skrjabin, rửa cặn ruột non qua rây kim loại mắt lưới $0.1\text{ mm}$ để thu thập sán dây trưởng thành.
4. Cố định và nhuộm mẫu: Sán dây được duỗi thẳng trong nước lạnh, ép nhẹ giữa 2 phiến kính, cố định trong cồn $70^\circ$ trong 10 ngày; nhuộm Carmin từ 10 - 15 phút, làm mất nước qua dãy cồn tăng dần ($70^\circ \to 80^\circ \to 96^\circ \to 100^\circ$), làm trong bằng Xylen và gắn vĩnh viễn bằng Baume-Canada.
5. Định danh loài vi thể: Soi kính hiển vi phân tích các chỉ số: đường kính giác bám ($0.099 - 0.310\text{ mm}$), số móc bám ($26 - 44\text{ móc}$ xếp 2 hàng), nhánh tử cung đốt già ($5 - 10\text{ nhánh ngang}$).

               QUY TRÌNH KỸ THUẬT NHUỘM TIÊU BẢN CỐ ĐỊNH CARMIN
+------------------------------------------------------------------------------------+
|  [Mẫu sán tươi duỗi thẳng]                                                         |
|         |                                                                          |
|         v                                                                          |
|  [Ép phẳng giữa 2 lam kính] ---> Cố định trong Cồn 70° (10 ngày)                   |
|                                         |                                          |
|                                         v                                          |
|                                  [Nhuộm phẩm Carmin] (10 - 15 phút)                |
|                                         |                                          |
|                                         v                                          |
|    [Rút nước qua thang cồn]: 70° -> 80° -> 96° -> 100° (15 - 30 phút/bước)         |
|                                         |                                          |
|                                         v                                          |
|                                  [Làm trong bằng Xylen]                            |
|                                         |                                          |
|                                         v                                          |
|                                  [Gắn tiêu bản]: Nhỏ Baume-Canada + Đậy Lamen      |
+------------------------------------------------------------------------------------+

Testing và validation

Nghiên cứu tiến hành giải phẫu kiểm chứng trên tổng đàn mẫu lớn ($N_{lợn} = 513$, $N_{chó} = 318$), đảm bảo độ tin cậy thống kê với mức ý nghĩa $\alpha = 0.05$.

Kết quả khảo sát tỷ lệ và cường độ nhiễm tại 3 xã

Địa phương (Xã)	Số lợn mổ khám (con)	Số lợn nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhiễm (ấu trùng/con)
Nam Tiến	168	18	10.71%	1 - 39
Tân Hương	153	22	14.38%	2 - 46
Đắc Sơn	192	32	16.67%	2 - 34
Tính chung	513	72	14.04%	1 - 46

Biến động tỷ lệ nhiễm theo nhóm tuổi của lợn

Lứa tuổi (tháng)	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ (ấu trùng/con)
$\le 6$ tháng	182	14	7.69%	1 - 24
$> 6 - 12$ tháng	204	31	15.20%	1 - 32
$> 12$ tháng	127	27	21.26%	1 - 46
Tổng cộng	513	72	14.04%	1 - 46

Biến động tỷ lệ nhiễm theo tính biệt và thời gian

Chỉ tiêu phân loại	Phân nhóm	Số kiểm tra	Số nhiễm	Tỷ lệ (%)	Giá trị P (Chi-square)
Tính biệt	Đực	246	33	13.41%	$P > 0.05$ (Sai khác không có ý nghĩa thống kê)
	Cái	267	39	14.61%
Tháng theo dõi	Tháng 7	96	13	13.54%	$P > 0.05$ (Mức độ nhiễm ổn định quanh năm)
	Tháng 8	102	14	13.73%
	Tháng 9	106	15	14.15%
	Tháng 10	111	16	14.41%
	Tháng 11	98	14	14.29%

Kết quả đạt được

• Đặc tính phân bố bệnh tích: Nang ấu trùng ký sinh tập trung nhiều nhất ở màng treo ruột ($68.05%$) và màng mỡ chài ($54.16%$), tiếp theo là bề mặt gan ($37.50%$) và bao lách ($12.50%$).
• Hình thái và kích thước bọc sán: Kích thước nang biến động từ $8 \times 8\text{ mm}$ đến $80 \times 100\text{ mm}$, trọng lượng từ $0.5\text{ g}$ đến $38.2\text{ g/nang}$; dịch nang trong suốt chứa 01 đầu sán lộn vào trong.
• Tương quan dịch tễ học: Đã chứng minh mối tương quan thuận rất chặt chẽ giữa tỷ lệ nhiễm sán dây Taenia hydatigena ở chó và tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở lợn tại Phổ Yên với hệ số tương quan đạt $R \approx 0.98$ ($P < 0.01$).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuẩn hóa bản đồ dịch tễ cấp huyện: Cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng đầu tiên và toàn diện nhất về thực trạng nhiễm Cysticercus tenuicollis tại địa bàn huyện Phổ Yên, làm rõ sự khác biệt giữa phương thức chăn nuôi công nghiệp (Nam Tiến - 10.71%) và chăn nuôi nông hộ thả rông (Đắc Sơn - 16.67%).
2. Xác lập bằng chứng tương quan chu kỳ: Chứng minh khoa học mối liên kết sinh học trực tiếp giữa nguồn thải mầm bệnh từ chó và tỷ lệ mắc bệnh trên lợn; khẳng định kiểm soát sán ở chó là chìa khóa then chốt để dập tắt chu kỳ lây nhiễm.
3. So sánh tương quan với các công trình công bố:

Tác giả & Địa bàn	Đối tượng nghiên cứu	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhiễm (ấu trùng)	Đặc điểm so sánh
Nguyễn Thị Thủy (2015) - Phổ Yên, Thái Nguyên	Lợn nuôi nông hộ & trang trại	14.04%	1 - 46	Tỷ lệ trung bình; phân hóa rõ nét theo phương thức chăn nuôi.
Nguyễn Thị Kim Lan (2012) - Phú Thọ	Trâu, Bò, Lợn	23.10% (Lợn: 10.28 - 37.66%)	1 - 56	Vùng bán sơn địa, chăn thả hỗn hợp, mức độ nhiễm cao hơn.
Phạm Văn Khuê (1996) - Miền Bắc Việt Nam	Lợn nuôi truyền thống	44.00%	Biến động lớn	Giai đoạn cũ, vệ sinh thú y chưa phát triển, tỷ lệ nhiễm rất cao.
Junquera P. et al. (2011) - Quốc tế (Ethiopia)	Dê, Cừu, Gia súc	21.01%	2 - 50	Gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng trên động vật nhai lại.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng thực địa

• Tại trạm thú y cấp xã: Triển khai quy trình kiểm soát thân thịt và phủ tạng tại 100% điểm giết mổ tư nhân; tuyệt đối nghiêm cấm việc vứt bỏ nội tạng có bọc sán ra kênh mương hoặc cho chó ăn sống.
• Tại nông hộ chăn nuôi: Áp dụng mô hình chuồng nuôi cách ly với khu vực nuôi chó; xây dựng hố ủ phân sinh học bổ sung vôi bột ($1 - 2%$) hoặc chế phẩm vi sinh để nhiệt độ ủ đạt $55 - 65^\circ\text{C}$, tiêu diệt hoàn toàn phôi 6 móc sau 20 - 30 ngày.

Phác đồ can thiệp thú y đồng bộ

1. Tẩy trừ sán trên đàn chó (Nguồn gieo rắc mầm bệnh):
   • Hoạt chất ưu tiên: Praziquantel ($5\text{ mg/kg}$ thể trọng) hoặc Niclosamide (Yomesan) ($100 - 150\text{ mg/kg}$ thể trọng).
   • Liệu trình: Tẩy định kỳ 3 - 4 tháng/lần đối với chó nuôi vùng nông thôn.
2. Xử lý ổ dịch và vệ sinh môi trường:
   • Phun tiêu độc khử trùng chuồng trại bằng dung dịch vôi tôi $10%$ hoặc Cloramin B $2 - 3%$.
   • Thu gom toàn bộ phân chó trong vòng 48 giờ sau khi dùng thuốc tẩy để đốt hoặc chôn sâu kèm chất sát trùng.

                   CƠ CẤU CHI PHÍ VÀ LỢI ÍCH KINH TẾ (ROI)
+------------------------------------------------------------------------------------+
| CHI PHÍ ĐẦU TƯ CHO ĐÀN 100 LỢN THỊT + 2 CHÓ BẢO VỆ (1 NĂM):                       |
|   1. Thuốc Praziquantel định kỳ cho chó (3 liều/năm):               50,000 VND     |
|   2. Vôi bột & hóa chất tiêu độc chuồng trại:                      300,000 VND     |
|   3. Nhân công vệ sinh & ủ phân kỵ khí:                            500,000 VND     |
|   TỔNG CHI PHÍ PHÒNG DỊCH:                                         850,000 VND     |
|                                                                                    |
| TỔN THẤT KINH TẾ ĐƯỢC NGĂN CHẶN:                                                   |
|   - Giảm tỷ lệ lợn còi cọc, chậm lớn (5 con x 400,000 VND):      2,000,000 VND     |
|   - Tránh loại thải gan/nội tạng do bọc sán (14 bộ x 150,000 VND): 2,100,000 VND   |
|   TỔNG LỢI ÍCH THU HỒI:                                          4,100,000 VND     |
|                                                                                    |
| LỢI NHUẬN RÒNG (NET PROFIT):                                     3,250,000 VND     |
| TỶ SUẤT HOÀN VỐN (ROI):                                                 382.3%     |
+------------------------------------------------------------------------------------+

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Phương pháp phát hiện ấu trùng phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động mổ khám sau giết mổ, chưa thực hiện được tầm soát diện rộng trên đàn lợn nái đang mang thai hoặc đàn lợn giống còn sống.
• Chưa ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR Sequencing) để giải trình tự đoạn gen ty thể (COX1, ND1) nhằm đánh giá biến dị di truyền của các chủng Taenia hydatigena lưu hành tại Thái Nguyên.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hoàn thiện quy trình tinh sạch kháng nguyên đặc hiệu $36.2\text{ kDa}$ từ dịch nang ấu trùng để chế tạo que thử chẩn đoán nhanh (Lateral Flow Strip Test) kháng thể trong huyết thanh lợn sống.
• Xây dựng mô hình GIS (Geographic Information System) tích hợp dữ liệu mật độ đàn chó, vị trí lò mổ và tỷ lệ nhiễm giun sán để tự động hóa cảnh báo vùng nguy cơ cao trên toàn tỉnh Thái Nguyên.

---

Đối tượng hưởng lợi

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                            MA TRẬN GIÁ TRỊ CÁC BÊN HƯỞNG LỢI                        |
+------------------------------------------------------------------------------------+
|  [Sinh viên & Nghiên cứu sinh Thú y]                                               |
|    +-- Tiếp cận phương pháp mổ khám Skrjabin chuẩn hóa                             |
|    +-- Nắm vững quy trình nhuộm Carmin và kỹ thuật trắc vi hiển vi                |
|                                                                                    |
|  [Bác sĩ Thú y & Cán bộ khuyến nông cơ sở]                                         |
|    +-- Sở hữu dữ liệu dịch tễ học thực địa chính xác tại địa phương                 |
|    +-- Quy trình kiểm soát giết mổ và phác đồ tẩy sán chó chuẩn hóa               |
|                                                                                    |
|  [Chủ trang trại & Hộ chăn nuôi lợn]                                               |
|    +-- Giảm thiểu tỷ lệ thất thoát kinh tế từ loại bỏ phủ tạng                      |
|    +-- Tối ưu hóa chi phí phòng dịch với ROI đạt trên 300%                         |
|                                                                                    |
|  [Cộng đồng & Ngành Y tế công cộng (One Health)]                                   |
|    +-- Ngăn chặn nguồn lây truyền bệnh ấu trùng sán sang người                      |
|    +-- Cải thiện vệ sinh môi trường nông thôn và an toàn thực phẩm                 |
+------------------------------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật tối thiểu để triển khai quy trình giám sát tại trạm thú y là gì?

Cơ sở cần trang bị tối thiểu kính hiển vi quang học độ phóng đại $\ge 400\times$, bộ dụng cụ mổ khám thú y tiêu chuẩn, hóa chất cố định tiêu bản (cồn $70^\circ$, glycerol, dung dịch nhuộm carmin) và phòng cách ly thu gom phủ tạng nhiễm bệnh.

2. Tại sao tỷ lệ nhiễm ở lợn trên 12 tháng tuổi (21.26%) lại cao vượt trội so với lợn dưới 6 tháng tuổi (7.69%)?

Đây là đặc trưng tích lũy thời gian của dịch tễ học ký sinh trùng. Lợn nuôi thời gian càng dài (như lợn nái, lợn hậu bị) có tần suất và thời gian tiếp xúc với nguồn thức ăn, nước uống nhiễm trứng sán tích lũy từ môi trường cao hơn gấp nhiều lần so với lợn thịt nuôi ngắn ngày.

3. Có thể dùng thuốc tẩy giun sán thông thường để trị ấu trùng nang nước trong bụng lợn không?

Hiện tại chưa có thuốc điều trị đặc hiệu có khả năng tiêu diệt hoàn toàn nang ấu trùng Cysticercus tenuicollis khi chúng đã cố định trên màng treo ruột và gan lợn mà không gây ngộ độc cho vật chủ. Chiến lược bắt buộc là phòng bệnh gián tiếp bằng cách cắt đứt chu trình sinh học tại mắt xích sán trưởng thành ở chó.

4. Thuốc nào hiệu quả nhất để tẩy sán dây Taenia hydatigena trên chó?

Hoạt chất Praziquantel (liều $5\text{ mg/kg}$ thể trọng tiêm hoặc uống) hoặc Niclosamide/Yomesan (liều $100 - 150\text{ mg/kg}$ thể trọng) mang lại hiệu lực tẩy trừ đạt $95 - 100%$ đối với các loài sán dây đường ruột ở chó sau $48 - 72\text{ giờ}$.

5. Ăn phải thịt lợn có nang ấu trùng Cysticercus tenuicollis có nguy hiểm cho người không?

Ấu trùng Cysticercus tenuicollis là dạng ấu trùng của sán dây chó Taenia hydatigena, tuy người không phải ký chủ trung gian tối ưu nhưng y văn thế giới đã ghi nhận các ca bệnh nang sán lạc chỗ ở người (Casaux, 1914). Ngoài ra, thịt và phủ tạng nhiễm nang ấu trùng bị biến tính nghiêm trọng về mặt dinh dưỡng và cảm quan, vi phạm tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm.

---

Kết luận

Đề tài khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thủy đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua việc làm sáng tỏ bức tranh dịch tễ học của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis trên đàn lợn tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm trung bình $14.04%$ và cường độ $1 - 46$ ấu trùng/con. Nghiên cứu đã chứng minh bằng thực nghiệm mối tương quan dịch tễ sinh học sống còn giữa đàn chó mang sán Taenia hydatigena và đàn lợn nhiễm ấu trùng, đồng thời xác lập gói giải pháp can thiệp kỹ thuật thú y mang tính thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Bệnh sán dây là một bệnh rất phổ biến ở đàn chó nước ta. Ấu trùng một số loài sán dây ký sinh và gây bệnh ở người và một số loài gia súc khác, gây nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi cũng như sức khoẻ con người. Một trong những ấu trùng đó là ấu trùng Cysticercus tenuicollis. Đây là ấu trùng của sán dây Taenia hydatigena, ký sinh và gây bệnh ở lợn, dê, cừu, trâu, bò, thỏ, ngựa.

kể cả con người. Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [9] cho biết: ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh trên bề mặt các khí quan trong xoang bụng của vật chủ và gây bệnh. Ấu trùng là những bọc nước có kích thước to, nhỏ không đều nhau bám ở bề mặt màng treo ruột, lách, gan, thận, phổi. Vì thế, trong quá trình giết mổ, có thể nhầm lẫn ấu trùng với các bọc nước bình thường, từ đó không có biện pháp phòng tránh nên làm tăng nguy cơ nhiễm sán dây ở chó Theo Phạm Sỹ Lăng (2002) [10], bệnh phân bố ở khắp các vùng, đặc biệt là những nơi nuôi nhiều chó và giết mổ gia súc bừa bãi, không kiểm soát vệ sinh chặt chẽ.

Tỷ lệ nhiễm bệnh tăng dần theo tuổi do thời gian và cơ hội tiếp xúc với mầm bệnh tăng dần. Khi bị nhiễm ấu trùng, vật chủ có một số triệu chứng như gầy yếu dần, đau bụng, bụng căng to, ấn vào vùng bụng con vật có cảm giác bị đau, nếu nhiễm nặng có thể hoàng đản da và niêm mạc. Vật chủ có thể chết do thiếu máu, nội quan bị huỷ hoại hoặc do các bệnh kế phát. Hiện nay, bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu chỉ điều trị triệu chứng.

Ngoài ra, việc chẩn đoán bệnh đối với con vật còn sống rất khó khăn do đặc điểm dịch tễ và triệu chứng e 2 bệnh không điển hình. Đặc biệt, không thể tìm ấu trùng bằng cách xét nghiệm phân do ấu trùng ký sinh trên bề mặt các khí quan trong xoang bụng. Trong những năm gần đây, chó vẫn được nuôi phổ biến ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước, trong đó có tỉnh Thái Nguyên. Tuy nhiên, chó thường được nuôi theo phương thức thả rông, nếu chó bị nhiễm sán dây thì rất dễ phát tán đốt và trứng sán dây, làm cho người và các vật nuôi khác dễ nhiễm và mắc bệnh ấu trùng Cysticercus tenuicollis.

Đặc biệt, việc đảm bảo yêu cầu vệ sinh thú y trong giết mổ chó cũng như các loài gia súc khác tại tỉnh Thái Nguyên vẫn chưa được quan tâm đúng mức, tình trạng chó thải phân bừa bãi còn phổ biến khiến nguy cơ lây nhiễm bệnh ấu trùng sán dây trên vật nuôi và người là khá cao, đồng thời thực trạng giết mổ trâu, bò, lợn, dê như hiện nay khiến nguy cơ chó nhiễm sán dây cũng tăng lên. Những vấn đề trên cho thấy, việc tìm hiểu đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở một số loài vật nuôi chính, để từ đó xây dựng quy trình phòng chống thích hợp là hết sức cần thiết. Nghiên cứu này không những góp phần hạn chế tỷ lệ nhiễm sán dây ở chó, mà còn góp phần phòng chống bệnh ấu trùng sán dây cho người và một số loài vật nuôi khác, đặc biệt là lợn, là loại vật nuôi có số lượng lớn trong ngành chăn nuôi và thường được nuôi rất gần với chó nên càng dễ nhiễm bệnh ấu trùng sán dây hơn so với các loài gia súc khác. Xuất phát từ thực tiễn trên, chúng tôi thực hiện đề tài: "Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn nuôi tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống".

Mục đích của đề tài Xác định được cơ sở khoa học để đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn, phù hợp với điều kiện chăn nuôi ở huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra trên lợn tại huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên; về biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả; có một số đóng góp mới cho khoa học. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng biện pháp phòng, trị bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra trên lợn, nhằm hạn chế tỷ lệ và cường độ nhiễm, hạn chế thiệt hại do bệnh gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi lợn.

e 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm của ấu trùng Cysticercus tenuicollis Ấu trùng Cysticercus tenuicollis là ấu trùng của sán dây Taenia hydatigena. Sán dây trưởng thành ký sinh ở ruột chó, cáo, chó sói; ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh ở bề mặt các khí quan trong xoang bụng nhiều loài gia súc và người.

Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [6] cho biết, ấu trùng Cysticercus tenuicollis là một bọc có kích thước to nhỏ khác nhau, có thể bằng hạt đậu, quả cam hoặc quả bưởi, trong bọc có nhiều nước. Có một đầu sán bám vào màng trong của bọc, đầu sán có 4 giác bám, có 29 - 44 móc. Ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh trên bề mặt gan, lách, màng treo ruột, màng mỡ chài… của gia súc (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 2008 [7]). Trong quá trình hoàn thành giai đoạn ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở kí chủ trung gian, các ấu trùng 6 móc chui qua niêm mạc ruột, theo máu đến bề mặt gan, màng treo ruột, phổi, gây ra những tổn thương lớn ở các cơ quan này (Woinshet Samuel - Girma G.

Theo Nguyễn Thị Lê (1996) [13], ấu trùng Cysticercus tenuicollis là những dạng hình túi có cổ mỏng, kích thước 8 - 80 x 8 - 100 mm, chứa dịch bên trong. Thành bên trong túi có một đầu sán dây có cổ. Theo Johannes Kaufmann (1996) [27], ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh ở bề mặt gan, mỡ màng chài ở khoang bụng của cừu và gia súc. Gia súc nhiễm ấu sán thường không có biểu hiện triệu chứng bệnh, trừ khi nhiễm một số lượng lớn ấu trùng ở nhu mô gan, tình trạng thiếu máu và chết có thể xảy ra.

e 5 Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996) [3] cho biết: căn bệnh là ấu trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh ở gan, màng mỡ chài, màng treo ruột, lách của lợn, dê, cừu, bò, hươu, đôi khi thấy ở ngựa, người. Kích thước ấu trùng khác nhau, có khi bằng hạt đậu, quả cam, hoặc to hơn, có hình bọc, bên ngoài là mô liên kết, bên trong chứa thể dịch trong và một đầu sán trưởng thành, lộn ra phía ngoài. Ở những vùng nuôi nhiều chó tỷ lệ nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis ở trâu, bò, dê, lợn càng nhiều. Tỷ lệ nhiễm ấu trùng tăng dần theo tuổi, điều này được các tác giả lý giải do thời gian tiếp xúc với căn bệnh tăng.

Tình hình nhiễm ấu trùng Cysticercus tenuicollis của lợn và các động vật khác phụ thuộc vào số chó nhiễm sán trưởng thành. Lợn nuôi gần với chó dễ nhiễm ấu trùng hơn, còn trâu, bò thả trên bãi chăn nhiễm ít hơn. Đặc điểm sinh học của sán dây ký sinh ở chó 2. Vị trí của sán dây chó trong hệ thống phân loại động vật học Nguyễn Thị Kỳ (1994) [4] cho biết: so với các nhóm giun, sán khác thì sán dây ít được nghiên cứu hơn, nên những hiểu biết về thành phần loài sán dây còn chưa được đầy đủ.

Năm 1914, Casaux đã phát hiện được ở gan người hai nang sán Cysticercus tenuicollis của loài sán Taenia hydatigena ký sinh ở chó. Việc nghiên cứu sán dây ở Việt Nam được bắt đầu từ hơn 1 thế kỷ trước. lần đầu tiên mô tả loài sán dây Diphyllobothrium latum tìm thấy ở người Nam Bộ (Việt Nam). Sau đó 10 năm mới xuất hiện các công trình nghiên cứu lẻ tẻ về một vài loài sán dây gây bệnh cho người.

Từ đó, việc nghiên cứu về thành phần sán dây ở người được chú ý hơn, rồi mở rộng phạm vi nghiên cứu sang một số động vật nuôi và một số động vật hoang dã. Cho đến nay các hệ thống phân loại sán dây đã trải qua nhiều thay đổi, song dường như vẫn chưa được thống nhất và ổn định (Nguyễn Thị Kỳ, 2003 [5]). e 6 Kết quả tổng hợp của Phạm Sỹ Lăng (2002) [10] cho biết, đến nay đã phát hiện được 8 loài sán dây ký sinh trên chó ở miền Bắc Việt Nam. Hiện nay trên thế giới có khoảng 40 loài sán dây gây bệnh cho chó và các thú ăn thịt thuộc họ chó, mèo (Vương Đức Chất và cs, 2004 [1].

Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [18], Nguyễn Thị Kỳ (1994) [4], Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [13], Nguyễn Thị Kỳ (2003) [5], hệ thống phân loại sán dây của Việt Nam đã lựa chọn hệ thống phân loại của Schulz và Gvozdev (1970) để sắp xếp các loài sán dây phát hiện được ở người, chim, thú nuôi và hoang dại ở Việt Nam. Trong đó, sán dây Taenia hydatigena ký sinh ở chó có vị trí như sau: Ngành Plathelminthes Lớp Cestoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Eucestoda Southwell, 1930 Bộ Pseudophyllidea Carus, 1863 Họ Diphylloborthriidae Luhe, 1910 Giống Spirometra Mueller, 1937 Loài Spirometra erinacei-europaei (Rudolphi, 1819) Mueller, 1937 Loài Spirometra mansonoides (Mueller, 1935) Mueller, 1937 Bộ Cyclophyllidea Beneden in Braun, 1900 Phân bộ Hymenolepidata Skrjabin, 1940 Họ Dipylidiidae Mola, 1929 Giống Dipylidium Leuckart, 1863 Loài Dipylidium caninum Leuckart, 1758 Phân bộ Tta Skrjabin et Schulz, 1937 Họ Taeniidae Ludwig, 1886 Giống Taenia Linnaeus, 1758 e 7 Loài Taenia hydatigena Pallas, 1766 Loài Taenia pisiformis Bloch, 1780 Giống Echinococcus Rudolphi, 1801 Loài Echinococcus granulosus Batsch, 1786 Giống Multiceps Goeze, 1782 Loài Multiceps multiceps Leske, 1780. Phân bộ Mesocestoidata Skrjabin, 1940 Họ Mesocestoididae Perrier, 1897 Giống Mesocestoides, Wailand, 1863 Loài Mesocestoides lineatus Goeze, 1782 Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [6]: tính đến thời điểm hiện tại, người ta đã biết hơn 30 loài sán dây ký sinh ở loài ăn thịt gây bệnh cho chó, mèo. Chúng đều thuộc bộ Cyclophyllidea và Pseudophyllidea.

Nguyễn Thị Kỳ (2003) [5] cho biết: ở Việt Nam, hiện loài Diphyllobothrium mansoni, Diphyllobothrium reptans còn chưa rõ vị trí phân loại và không có mẫu. Nguyễn Thị Kỳ (2003) [5] đã xem xét lại toàn bộ vị trí phân loại và tình trạng mẫu, tình hình nghiên cứu về từng loài, đã mô tả loài Spirometra erinacei- europaei (Rudolphi, 1819) Mueller, 1937. Theo tài liệu mới nhất về họ Diphyllobothiidae của các tác giả Delaimure S. (1985) Diphyllobothrium mansoni không là tên đồng vật của một loài nào trong họ này.