Luận văn thạc sĩ tình hình mắc bệnh giun đũa ở bê nghé tại một số xã của huyện đồng hỷ tỉnh thái nguyên và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ phân tích tình hình mắc bệnh giun đũa ở bê nghé tại huyện Đồng Hỷ, Thái Nguyên, đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Triệu Văn Vĩnh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Hữu Hòa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Sư phạm kỹ thuật nông nghiệp
• Đề tài: Tình Hình Mắc Bệnh Giun Đũa Ở Bê, Nghé Tại Một Số Xã Của Huyện Đồng Hỷ - Tỉnh Thái Nguyên Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh học của giun đũa ký sinh ở bê, nghé
• 2.2.1. Vị trí của giun đũa bê, nghé trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái của Neoascaris vitulorum
• 2.2.3. Đặc điểm vòng đời của Neoascaris vitulorum
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu tình hình nhiễm giun đũa ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi ở 3 xã của huyện Đồng Hỷ
• 3.2.2. Nghiên cứu sự phát triển của trứng giun đũa bê, nghé và khả năng tồn tại của trứng có sức gây bệnh ở ngoại cảnh
• 3.2.3. Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 3.2.4. Nghiên cứu biện pháp phòng, trị giun đũa cho bê, nghé
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê, nghé ở huyện Đồng Hỷ
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 3.3.3. Nghiên cứu đề xuất phương pháp phòng, trị bệnh giun đũa cho bê, nghé
• 3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác thú y tại huyện Đồng Hỷ
• 4.2. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê, nghé ở huyện Đồng Hỷ
• 4.3. Khảo sát tình hình nhiễm giun đũa bê, nghé
• 4.4. Nghiên cứu sự phát triển của trứng giun đũa bê nghé và sự tồn tại của trứng có sức gây bệnh ở điều kiện ngoại cảnh
• 4.5. Nghiên cứu những biểu hiện bệnh lý và lâm sàng của bê, nghé bị bệnh giun đũa ở một số xã của huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.6. Nghiên cứu đề xuất biện pháp phòng trị bệnh cho bê, nghé
• 4.6.1. Phương pháp ủ phân nhiệt sinh học theo phương pháp truyền thống có khả năng sinh nhiệt cao để diệt trứng giun đũa bê, nghé
• 4.6.2. Nghiên cứu lựa chọn thuốc điều trị bệnh giun đũa cho bê, nghé và hiệu lực của thuốc
• 4.6.3. Đề xuất quy trình phòng, trị bệnh giun đũa ở bê, nghé
• 4.6.4. Tẩy giun đũa cho bê, nghé
• 4.6.5. Vệ sinh chuồng trại
• 4.6.6. Xử lý phân bê, nghé để diệt trứng giun đũa có trong phân
• 4.6.7. Cải tạo đồng cỏ, bãi chăn thả
• 4.6.8. Tăng cường chăm sóc nuôi dưỡng cho bê, nghé
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 5.1. Tài liệu tiếng việt
• 5.2. Tài liệu tiếng anh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bệnh giun đũa ở bê nghé

Bệnh giun đũa ở bê nghé là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi trâu bò tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Bệnh này do loài giun Neoascaris vitulorum gây ra, ký sinh chủ yếu trong ruột non của bê nghé, dẫn đến nhiều tác hại nghiêm trọng như gầy còm, chậm lớn và thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Theo nghiên cứu, tỷ lệ nhiễm bệnh thường cao hơn ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi, đặc biệt trong mùa đông - xuân. Việc hiểu rõ về tình hình mắc bệnh này là cần thiết để có biện pháp phòng trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm dịch tễ học

Dịch tễ học của bệnh giun đũa cho thấy rằng bê nghé ở miền núi có tỷ lệ nhiễm cao hơn so với các vùng khác. Các yếu tố như điều kiện chăn nuôi, vệ sinh chuồng trại và phương thức chăn thả đều ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh. Nghiên cứu cho thấy, việc thiếu kiến thức về phòng ngừa và điều trị bệnh trong cộng đồng nông dân là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

II. Đặc điểm sinh học của giun đũa

Giun đũa Neoascaris vitulorum có kích thước lớn, với giun cái dài từ 19-23 cm và giun đực dài từ 13-15 cm. Chúng có khả năng sinh sản mạnh mẽ, mỗi con có thể đẻ hàng triệu trứng mỗi năm. Trứng giun có sức đề kháng cao và có thể tồn tại lâu trong môi trường, điều này làm tăng khả năng lây nhiễm cho bê nghé. Việc nắm rõ đặc điểm sinh học của giun đũa sẽ giúp trong việc phát triển các biện pháp phòng trị hiệu quả.

2.1. Vòng đời của giun đũa

Vòng đời của giun đũa là trực tiếp, không qua ký chủ trung gian. Sau khi bê nghé nuốt phải trứng giun, sau khoảng 43 ngày, giun trưởng thành sẽ xuất hiện trong ruột non. Điều này cho thấy sự lây nhiễm có thể xảy ra ngay từ khi bê nghé còn trong bào thai, làm tăng nguy cơ mắc bệnh ngay từ khi sinh ra.

III. Biện pháp phòng trị bệnh giun đũa

Để phòng trị bệnh giun đũa ở bê nghé, cần thực hiện một số biện pháp như tẩy giun định kỳ, vệ sinh chuồng trại thường xuyên và xử lý phân đúng cách. Việc áp dụng phương pháp ủ phân nhiệt sinh học có thể giúp tiêu diệt trứng giun trong phân, từ đó giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm. Ngoài ra, việc tăng cường chăm sóc dinh dưỡng cho bê nghé cũng góp phần nâng cao sức đề kháng của chúng.

3.1. Tẩy giun định kỳ

Tẩy giun định kỳ là một trong những biện pháp quan trọng nhất để kiểm soát bệnh giun đũa. Việc sử dụng thuốc tẩy giun hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu số lượng giun trong cơ thể bê nghé, từ đó cải thiện sức khỏe và năng suất chăn nuôi. Nghiên cứu cho thấy, việc tẩy giun đúng thời điểm và đúng liều lượng có thể giảm tỷ lệ nhiễm bệnh đáng kể.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chăn nuôi trâu, bò tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp sức kéo nông nghiệp và nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao gồm thịt đỏ và sữa. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi đại gia súc thường xuyên bị đe dọa bởi các bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng ở giai đoạn gia súc non. Trong đó, bệnh giun đũa ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi do loài Neoascaris vitulorum (hay Toxocara vitulorum) gây ra là một trong những bệnh lý đường tiêu hóa phổ biến nhất. Dù không bùng phát thành dịch lớn ồ ạt như các bệnh do virus hay vi khuẩn, bệnh giun đũa kéo dài âm ỉ, làm tổn thương niêm mạc ruột non, gây hội chứng tiêu chảy phân trắng, nhiễm độc cơ thể, làm gia súc non còi cọc, chậm lớn và có thể dẫn đến tử vong nếu không được can thiệp kịp thời.

Huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên là địa bàn miền núi có diện tích bãi chăn thả rộng lớn, tạo điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển chăn nuôi trâu, bò sinh sản và lấy thịt. Tuy nhiên, tập quán chăn thả tự do, điều kiện vệ sinh chuồng trại còn hạn chế cùng sự biến đổi khí hậu đã tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh ký sinh trùng tồn tại và phát tán ngoài môi trường. Trước thực tế đó, đề tài "Tình hình mắc bệnh giun đũa ở bê, nghé tại một số xã của huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị" được thực hiện nhằm cung cấp các cứ liệu khoa học và giải pháp kỹ thuật cụ thể.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định gồm 2 nhiệm vụ chính:

1. Tìm hiểu một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh giun đũa bê, nghé trong điều kiện chăn nuôi hiện nay tại địa phương.
2. Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé và xây dựng biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả, phù hợp với điều kiện chăn nuôi trâu bò ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Bê, nghé dưới 3 tháng tuổi được nuôi tại các nông hộ; loài giun đũa ký sinh Neoascaris vitulorum; các mẫu bệnh phẩm phân tươi, mẫu cặn nền chuồng, mẫu đất bề mặt tại khu vực bãi chăn thả và xung quanh chuồng trại.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa tại 3 xã gồm Khe Mo, Văn Hán và Linh Sơn thuộc huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Các phân tích, xét nghiệm mẫu được tiến hành tại Phòng Thí nghiệm Khoa Chăn nuôi - Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu và thu thập số liệu thực nghiệm được triển khai từ ngày 02/03/2015 đến ngày 24/05/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên hệ thống lý luận ký sinh trùng học thú y về loài giun đũa Neoascaris vitulorum Goeze, 1782 (thuộc họ Anisakidae, bộ Ascaridida, lớp Nematoda, ngành Nemathelminthes). Giun trưởng thành ký sinh tại ruột non của bê, nghé, có chu kỳ sinh học trực tiếp không qua ký chủ trung gian. Phương thức truyền lây chính được xác định qua hai con đường: lây qua đường tiêu hóa khi con non nuốt phải trứng cảm nhiễm từ thức ăn, nước uống, vú mẹ; và lây truyền qua nhau thai hoặc sữa đầu từ trâu bò mẹ mang ấu trùng sang bào thai.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và dịch tễ học được triển khai đồng bộ:

• Phương pháp điều tra dịch tễ học lâm sàng: Khảo sát cắt ngang trên đàn bê, nghé dưới 3 tháng tuổi để xác định tỷ lệ nhiễm giun đũa phân theo địa bàn hành chính, theo 5 nhóm lứa tuổi ($\le 15$ ngày, $>15 - 30$ ngày, $>30 - 45$ ngày, $>45 - 60$ ngày, $>60 - 90$ ngày) và theo 3 mức độ vệ sinh chuồng trại (tốt, trung bình, kém).
• Phương pháp xét nghiệm ký sinh trùng học: Thu thập mẫu phân trực tràng hoặc phân tươi mới thải, mẫu đất nền chuồng và mẫu đất bề mặt bãi chăn thả. Sử dụng phương pháp phù nổi Fülleborn với dung dịch nước muối bão hòa NaCl (pha tỷ lệ 380 g NaCl trong 1 lít nước sôi, gạn lọc lấy dịch trong) để tách trứng giun nổi lên bề mặt dựa vào chênh lệch tỷ trọng; kiểm tra hình thái trứng dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100x và 400x; kết hợp buồng đếm McMaster để xác định mật độ trứng giun.
• Phương pháp chẩn đoán lâm sàng: Đo thân nhiệt bằng nhiệt kế thú y 43°C, quan sát triệu chứng toàn thân (dáng đi lù đù, lưng cong, bụng ỏng, xù lông, niêm mạc nhợt nhạt), trạng thái phân (phân lỏng màu trắng sữa, mùi thối khắm đặc trưng, phân dính quanh hậu môn và kheo chân).
• Phương pháp thực nghiệm phòng trị: Bố trí mô hình ủ phân nhiệt sinh học yếm khí theo công thức truyền thống gồm: 800 - 1000 kg phân chuồng, 200 kg lá xanh băm nhỏ, 30 kg tro bếp, 40 kg vôi bột nhằm đánh giá sự sinh nhiệt và khả năng tiêu diệt trứng giun; thử nghiệm hiệu lực tẩy trừ ký sinh trùng của các loại hóa dược thú y chuyên dụng (Bivermectin 1%, Levavet, Dectomax) và đánh giá tỷ lệ sạch trứng sau 15 ngày điều trị.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được thu thập, xử lý và phân tích thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel 2010 với các tham số: tỷ lệ nhiễm (%), tỷ lệ sạch trứng (%), giá trị trung bình cộng ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn ($S_x$) và sai số trung bình mẫu ($m_x$).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của ngành chăn nuôi trâu, bò thịt và sữa tại các tỉnh miền núi phía Bắc, đồng thời chỉ rõ tác hại của bệnh giun đũa Neoascaris vitulorum đối với tỷ lệ sống sót và tốc độ tăng trưởng của gia súc non. Phần mở đầu xác lập rõ ràng mục đích nghiên cứu, ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu dịch tễ học thú y tại địa bàn huyện Đồng Hỷ và ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng quy trình phòng trị dịch bệnh tại nông hộ.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về đặc điểm sinh học, hình thái học, chu kỳ phát triển, dịch tễ học và cơ chế gây bệnh của giun đũa bê, nghé. Tác giả phân tích cấu trúc giải phẫu của Neoascaris vitulorum (giun đực dài 13 - 15 cm, giun cái dài 19 - 23 cm; trứng hình cầu vỏ có cấu trúc lỗ rỗ dạng tổ ong kích thước $0,08 - 0,09 \times 0,07 - 0,075$ mm). Tài liệu tổng quan làm rõ cơ chế di hành của ấu trùng qua gan, phổi, hệ tuần hoàn trước khi định vị ở ruột non hoặc đóng kén tại các cơ quan của trâu bò mẹ, dẫn đến hiện tượng truyền lây qua bào thai và tuyến sữa. Đồng thời, tác giả hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu dịch tễ tại Việt Nam của Trịnh Văn Thịnh, Đỗ Dương Thái, Phạm Văn Khuê, Nguyễn Thị Kim Lan, Phạm Sỹ Lăng, cùng các công trình quốc tế của Davtian, Sukhapesna, Ayilin, Davila về tỷ lệ nhiễm bệnh và các phác đồ hóa dược trị liệu (Piperazin, Levamisol, Mebendazol, Ivermectin, Fenbendazole).

Phần 3: Nội dung, vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết quy trình lấy mẫu và phân tích thực nghiệm tại 3 xã Khe Mo, Văn Hán, Linh Sơn từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2015. Tác giả chuẩn hóa tiêu chí đánh giá vệ sinh chuồng trại (tốt, trung bình, kém), quy trình thao tác xét nghiệm Fülleborn, công thức phối trộn ủ phân nhiệt sinh học (phân chuồng, lá xanh, vôi bột, tro bếp), quy cách sử dụng nhiệt kế theo dõi nhiệt độ khối phân ủ và phương pháp đánh giá mức độ an toàn của thuốc tẩy giun trên vật nuôi trước và sau khi cấp thuốc 1 giờ.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả trình bày toàn bộ số liệu thu thập qua các đợt khảo sát thực tế và thực nghiệm, bao gồm:

1. Hoạt động thú y tại địa phương: Báo cáo kết quả tham gia công tác tiêm phòng vaccine cho đàn vật nuôi tại huyện Đồng Hỷ đạt tỷ lệ an toàn 100% (tiêm phòng dịch tả lợn 1.250 con, tụ dấu lợn 1.220 con, tụ huyết trùng trâu bò 590 con, lở mồm long móng trâu bò 590 con, phòng dại chó 695 con).

2. Tình hình nhiễm giun đũa theo địa bàn: Kết quả xét nghiệm 419 bê, nghé tại 3 xã ghi nhận 105 con nhiễm giun đũa, chiếm tỷ lệ chung là 25,06%.

• Xã Văn Hán có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 28,42% (52/183 con).
• Xã Khe Mo có tỷ lệ nhiễm đạt 23,36% (32/137 con).
• Xã Linh Sơn có tỷ lệ nhiễm thấp nhất đạt 21,21% (21/99 con).

Địa bàn khảo sát (Xã)	Số con kiểm tra	Số con nhiễm (+)	Tỷ lệ nhiễm (%)
Khe Mo	137	32	23,36
Văn Hán	183	52	28,42
Linh Sơn	99	21	21,21
Tính chung	419	105	25,06

3. Tỷ lệ nhiễm giun đũa theo lứa tuổi: Sự cảm nhiễm giun đũa thay đổi rõ rệt theo ngày tuổi của gia súc non:

• Giai đoạn $\le 15$ ngày tuổi: tỷ lệ nhiễm là 16,92% (11/65 con).
• Giai đoạn $>15 - 30$ ngày tuổi: tỷ lệ nhiễm là 24,05% (19/79 con).
• Giai đoạn $>30 - 45$ ngày tuổi: tỷ lệ nhiễm đạt đỉnh cao nhất là 36,08% (35/97 con).
• Giai đoạn $>45 - 60$ ngày tuổi: tỷ lệ nhiễm giảm xuống 31,40% (27/86 con).
• Giai đoạn $>60 - 90$ ngày tuổi: tỷ lệ nhiễm thấp nhất đạt 14,13% (13/92 con).

Nhóm tuổi (ngày)	Số con kiểm tra	Số con nhiễm (+)	Tỷ lệ nhiễm (%)
$\le 15$	65	11	16,92
$>15 - 30$	79	19	24,05
$>30 - 45$	97	35	36,08
$>45 - 60$	86	27	31,40
$>60 - 90$	92	13	14,13
Tính chung	419	105	25,06

4. Tỷ lệ nhiễm theo điều kiện vệ sinh chăn nuôi: Môi trường chăn nuôi có tương quan mật thiết với mức độ nhiễm bệnh:

• Vệ sinh tốt: tỷ lệ nhiễm là 17,46% (22/126 con), chủ yếu nhiễm nhẹ.
• Vệ sinh trung bình: tỷ lệ nhiễm là 25,56% (34/133 con).
• Vệ sinh kém: tỷ lệ nhiễm lên tới 30,63% (49/160 con), xuất hiện nhiều ca bệnh nặng với triệu chứng ỉa chảy, lông xù, suy nhược.

Tình trạng vệ sinh	Số con kiểm tra	Số con nhiễm (+)	Tỷ lệ nhiễm (%)
Tốt	126	22	17,46
Trung bình	133	34	25,56
Kém	160	49	30,63
Tính chung	419	105	25,06

5. Ô nhiễm trứng giun ở ngoại cảnh: Xét nghiệm 55 mẫu nền chuồng và 52 mẫu đất bề mặt xung quanh chuồng nuôi:

• Mẫu nền chuồng: tỷ lệ nhiễm trứng chung là 23,63% (13/55 mẫu). Trong đó xã Văn Hán cao nhất 26,31% (5/19 mẫu), Khe Mo 23,52% (4/17 mẫu), Linh Sơn 21,05% (4/19 mẫu).
• Mẫu đất xung quanh chuồng: tỷ lệ nhiễm trứng chung là 19,23% (10/52 mẫu). Xã Văn Hán 21,05% (4/19 mẫu), Khe Mo 18,75% (3/16 mẫu), Linh Sơn 17,64% (3/17 mẫu).

Địa phương	Nền chuồng kiểm tra	Mẫu (+)	Tỷ lệ (%)	Xung quanh chuồng	Mẫu (+)	Tỷ lệ (%)
Khe Mo	17	4	23,52	16	3	18,75
Văn Hán	19	5	26,31	19	4	21,05
Linh Sơn	19	4	21,05	17	3	17,64
Tính chung	55	13	23,63	52	10	19,23

6. Giải pháp phòng trị: Tác giả thảo luận về hiệu quả diệt trừ trứng giun thông qua ủ phân nhiệt sinh học, cơ chế tác động của các chế phẩm thuốc tẩy giun đường tiêm và uống, từ đó đề xuất quy trình kỹ thuật 5 bước gồm: định kỳ tẩy giun đũa cho bê nghé ở lứa tuổi thích hợp, thực hiện vệ sinh chuồng trại khô ráo, xử lý phân bằng nhiệt sinh học, cải tạo bãi chăn thả và nâng cao chế độ chăm sóc dinh dưỡng cho trâu bò mẹ và gia súc sơ sinh.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khóa luận đúc kết các kết luận chính về tỷ lệ nhiễm bệnh tại huyện Đồng Hỷ (25,06%), nhóm tuổi cảm nhiễm cao nhất ($30 - 45$ ngày tuổi), mức độ ô nhiễm mầm bệnh trong môi trường chăn nuôi; đồng thời đưa ra kiến nghị về việc áp dụng quy trình phòng trị đồng bộ và tẩy giun định kỳ cho bê, nghé ở giai đoạn $30 - 60$ ngày tuổi tại các nông hộ miền núi.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác lập tỷ lệ nhiễm giun đũa Neoascaris vitulorum trung bình trên đàn bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại huyện Đồng Hỷ là 25,06%, trong đó xã Văn Hán có tỷ lệ cảm nhiễm cao nhất (28,42%).
• Chứng minh quy luật biến động tỷ lệ nhiễm theo tuổi: tăng dần từ sơ sinh (16,92%), đạt đỉnh ở giai đoạn 30 - 45 ngày tuổi (36,08%), sau đó giảm mạnh ở giai đoạn 60 - 90 ngày tuổi (14,13%) do hệ thống miễn dịch của gia súc non dần hoàn thiện.
• Xác định rõ sự khác biệt có ý nghĩa về tỷ lệ nhiễm theo điều kiện vệ sinh: chuồng trại vệ sinh kém có tỷ lệ nhiễm 30,63%, cao hơn 1,75 lần so với chuồng trại vệ sinh tốt (17,46%).
• Đánh giá mức độ ô nhiễm mầm bệnh ở ngoại cảnh: tỷ lệ mẫu đất nền chuồng mang trứng giun là 23,63% và khu vực xung quanh chuồng là 19,23%.

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật

• Tẩy giun chủ động: Khuyến cáo người chăn nuôi tiến hành tẩy giun đũa cho bê, nghé vào giai đoạn 30 - 60 ngày tuổi bằng các loại thuốc đặc trị ký sinh trùng (Bivermectin 1%, Levavet, Dectomax) theo đúng liều lượng hướng dẫn.
• Xử lý chất thải chăn nuôi: Áp dụng phương pháp ủ phân nhiệt sinh học yếm khí truyền thống phối trộn phân chuồng với lá xanh băm nhỏ, vôi bột và tro bếp để sinh nhiệt tiêu diệt triệt để trứng giun đũa trước khi bón cho cây trồng.
• Vệ sinh và quản lý chăn thả: Giữ nền chuồng khô ráo, định kỳ tiêu độc khử trùng; vệ sinh bầu vú trâu bò mẹ trước khi cho con bú; luân canh bãi chăn thả nhằm cắt đứt vòng chu chuyển mầm bệnh từ môi trường sang vật nuôi.
• Dinh dưỡng bổ trợ: Tăng cường chăm sóc nuôi dưỡng trâu bò mẹ trong giai đoạn mang thai và tiết sữa để nâng cao chất lượng sữa đầu, tăng sức đề kháng tự nhiên cho bê, nghé sơ sinh.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã bổ sung nguồn dữ liệu dịch tễ học thực địa về bệnh giun đũa đại gia súc tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên; cung cấp luận cứ thực nghiệm chứng minh vai trò quyết định của điều kiện vệ sinh nông hộ và lứa tuổi gia súc đối với tỷ lệ mắc bệnh, làm cơ sở xây dựng quy trình can thiệp thú y cơ sở phù hợp với điều kiện kinh tế miền núi.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian nghiên cứu thực địa tập trung trong giai đoạn ngắn (từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2015 - thời điểm cuối xuân đầu hè), chưa theo dõi liên tục biến động dịch tễ học qua tất cả các mùa trong năm (đặc biệt là mùa đông - thời điểm trâu bò vùng cao sinh sản tập trung). Phạm vi điều tra giới hạn ở 3 xã thuộc một huyện miền núi.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quy mô toàn tỉnh Thái Nguyên qua nhiều chu kỳ mùa vụ; đánh giá sâu hơn về động thái kháng thể truyền qua sữa mẹ bằng các kỹ thuật huyết thanh học chuyên sâu (như ELISA) và thử nghiệm so sánh chi tiết hiệu lực kinh tế - kỹ thuật của các phác đồ thuốc mới trên đàn gia súc quy mô lớn.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi, Sư phạm Kỹ thuật Nông nghiệp; cán bộ thú y tuyến xã, trạm thú y cấp huyện; các khuyến nông viên và chủ hộ chăn nuôi trâu, bò sinh sản.
• Nội dung giá trị: Các quy trình chuẩn bị mẫu và thao tác xét nghiệm phù nổi Fülleborn tìm trứng giun; bảng số liệu dịch tễ chi tiết về tỷ lệ nhiễm bệnh theo tuổi và điều kiện vệ sinh; công thức phối trộn ủ phân nhiệt sinh học diệt mầm bệnh ngoại cảnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm giun đũa trung bình ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại huyện Đồng Hỷ là bao nhiêu?
Theo kết quả xét nghiệm 419 mẫu phân bê, nghé tại 3 xã (Khe Mo, Văn Hán, Linh Sơn), tỷ lệ nhiễm giun đũa trung bình là 25,06% (105 con dương tính). Trong đó, xã Văn Hán có tỷ lệ nhiễm cao nhất với 28,42%, tiếp theo là Khe Mo với 23,36% và Linh Sơn là 21,21%.

2. Bê, nghé ở lứa tuổi nào có tỷ lệ nhiễm giun đũa Neoascaris vitulorum cao nhất và thấp nhất?
Tỷ lệ nhiễm đạt cao nhất ở giai đoạn $>30 - 45$ ngày tuổi với 36,08% (35/97 con). Tỷ lệ nhiễm thấp nhất ở giai đoạn $>60 - 90$ ngày tuổi với 14,13% (13/92 con) do hệ miễn dịch của gia súc non ở lứa tuổi này đã phát triển hoàn thiện hơn.

3. Điều kiện vệ sinh chuồng trại ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ nhiễm bệnh giun đũa?
Gia súc non nuôi ở chuồng trại vệ sinh kém có tỷ lệ nhiễm giun đũa lên tới 30,63% (49/160 con), thường xuất hiện nhiều ca bệnh nặng. Trong khi đó, nhóm nuôi trong điều kiện vệ sinh trung bình có tỷ lệ nhiễm là 25,56% (34/133 con) và nhóm vệ sinh tốt chỉ nhiễm 17,46% (22/126 con) ở cường độ nhẹ.

4. Khóa luận sử dụng phương pháp xét nghiệm ký sinh trùng nào để phát hiện trứng giun đũa?
Tác giả sử dụng phương pháp phù nổi Fülleborn dùng dung dịch nước muối bão hòa NaCl (pha 380 g muối trong 1 lít nước sôi) có tỷ trọng lớn hơn trứng giun để làm nổi trứng lên bề mặt, sau đó gạn váng kiểm tra hình thái học dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100x và 400x, kết hợp buồng đếm McMaster.

5. Đề tài đề xuất những nhóm giải pháp kỹ thuật chính nào để phòng trị bệnh giun đũa cho bê, nghé?
Khóa luận đề xuất quy trình tổng hợp gồm: tẩy giun đũa cho bê nghé ở giai đoạn $30 - 60$ ngày tuổi bằng các thuốc đặc trị (Bivermectin 1%, Levavet, Dectomax); xử lý phân bằng phương pháp ủ nhiệt sinh học yếm khí (phối trộn phân chuồng, lá xanh băm nhỏ, vôi bột, tro bếp); định kỳ tiêu độc chuồng trại; vệ sinh vú trâu bò mẹ và tăng cường chăm sóc dinh dưỡng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Triệu Văn Vĩnh đã phản ánh chân thực tình hình dịch tễ bệnh giun đũa do Neoascaris vitulorum gây ra trên đàn bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm chung là 25,06%. Công trình đã chỉ ra rõ mối tương quan giữa lứa tuổi gia súc, điều kiện vệ sinh thú y nông hộ và mức độ ô nhiễm trứng giun ngoài môi trường với tỷ lệ phát bệnh. Các giải pháp kỹ thuật đề xuất về lịch tẩy giun ở giai đoạn $30 - 60$ ngày tuổi kết hợp ủ phân nhiệt sinh học mang tính ứng dụng thực tiễn cao, hỗ trợ tích cực cho công tác kiểm soát dịch bệnh và nâng cao hiệu quả chăn nuôi trâu, bò tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Chăn nuôi trâu, bò ở nước ta trước đây chủ yếu để cung cấp sức kéo cho nông nghiệp và lâm nghiệp. Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi của nước ta phát triển khá mạnh, góp phần ổn định đời sống nhân dân và sự phát triển kinh tế - xã hội. Ngành chăn nuôi trâu bò cung cấp cho con người hai loại thực phẩm có giá trị cao và hoàn chỉnh về dinh dưỡng là thịt và sữa. Thịt trâu, bò được xếp vào loại thịt đỏ có giá trị dinh dưỡng cao, hàng năm thế giới tiêu thụ khoảng 40 - 50 triệu tấn thịt, giá 1kg thịt dao động từ 6- 7 USD/kg.

Sữa bò được xếp vào loại thực phẩm cao cấp vì đây là loại thực phẩm hoàn chỉnh về dinh dưỡng và giúp tiêu hóa tốt. Trâu bò là những gia súc nhai lại có khả năng biến thức ăn rẻ tiền như cây cỏ, rơm rạ thành hàng trăm thành phần khác nhau của thịt, sữa. Tuy nhiên, các bệnh xảy ra ở lứa tuổi bê, nghé đã gây ảnh hưởng rất lớn đến công tác phát triển chăn nuôi trâu bò, trong đó phải kể đến bệnh giun đũa bê, nghé. Bệnh giun đũa bê, nghé nói riêng và bệnh ký sinh trùng nói chung không gây thành ổ dịch lớn như các bệnh do vi khuẩn và virus, nhưng nó thường kéo dài âm ỉ, làm giảm năng suất chăn nuôi, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của bê, nghé.

Bệnh giun đũa là khá phổ biến ở bê nghé nước ta. Bệnh thường phát vào vụ đông - xuân, ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi. Bê nghé ở miền núi nhiễm giun đũa cao hơn vùng trung du và đồng bằng. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [8], Phan Địch Lân và cs (2005) [1010], bệnh do giun Neoascaris vitulorum gây ra, chúng ký sinh trong ruột non của bê, nghé và gây ra các tác hại như: gây tổn thương ruột non, một số cơ quan (gan, phổi.) do ấu trùng di hành, giun lấy chất dinh e 2 dưỡng làm cho bê, nghé gầy còm, chậm lớn.

Ngoài ra, giun đũa còn tiết độc tố làm cho bê, nghé bị trúng độc, sốt cao, ỉa chảy, gầy sút và dễ chết nếu không được điều trị kịp thời. Đồng Hỷ là huyện miền núi, bãi chăn thả rộng, có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển chăn nuôi trâu bò thịt. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về bệnh giun đũa bê, nghé và biện pháp phòng trị vẫn chưa được chú ý. Vì vậy, bê, nghé ở các địa phương của huyện còn bị mắc bệnh, gây thiệt hại kinh tế đáng kể.

Mặt khác, điều kiện tự nhiên, thời tiết khí hậu, phương thức chăn thả, điều kiện chăn nuôi các tỉnh miền núi nói chung và huyện Đồng Hỷ nói riêng có nhiều thay đổi. Điều đó có thể ảnh hưởng và làm thay đổi sự sinh tồn của ký sinh trùng, từ đó ảnh hưởng đến đặc điểm dịch tễ của bệnh. Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn chăn nuôi trâu bò ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên và những vấn đề đề cập ở trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh giun đũa ở bê, nghé tại một số xã của huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”. Mục đích nghiên cứu - Tìm hiểu một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh giun đũa bê, nghé trong điều kiện chăn nuôi hiện nay.

- Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé và xây dựng được biện pháp phòng chống bệnh giun đũa bê, nghé hiệu quả, phù hợp với điều kiện chăn nuôi trâu bò ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng và biện pháp phòng chống bệnh giun đũa bê, nghé; đồng thời có thêm một số đóng góp mới cho khoa học, góp phần phát triển chăn nuôi trâu bò. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng, trị bệnh giun đũa, nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê, nghé, hạn chế thiệt hại do giun đũa gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi trâu, bò phát triển.

e 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh học của giun đũa ký sinh ở bê, nghé 2. Vị trí của giun đũa bê, nghé trong hệ thống phân loại động vật Bệnh giun đũa do loài giun Neoascaris vitulorum, hay còn có tên gọi khác là Toxocara vitulorum thuộc họ Anikidae gây ra.

Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [28], giun đũa bê, nghé có vị trí trong hệ thống phân loại động vật học như sau: Ngành Nemathelminthes Schneider, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân Lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Ascaridida Skrjabin et Schulz, 1940 Phân bộ Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ Anisakidae Skrjabin et Karokhin, 1945 Giống Neoascaris Travassos, 1927 Loài Neoascaris vitulorum Goeze, 1782. Đặc điểm hình thái của Neoascaris vitulorum Theo Đỗ Dương Thái và Trịnh Văn Thịnh (1978) [22], giun đũa Neoascaris vitulorum ký sinh ở bê nghé có kích thước: Giun đực ở nghé dài 13 - 15 cm, đường kính 0,3 cm; ở bê dài 14 - 16 cm. Giun cái ở nghé dài 19 - 23 cm, đường kính 0,5 cm, trứng 0,07 - 0,075 x 80 - 90 mm; giun cái ở bê dài 20 - 26 cm, trứng 0,075 - 0,085 x 0,09 - 0,1 mm. Vị trí âm hộ của giun cái là 1/8 phần trước thân.

Theo Phạm Văn Khuê và cs (1996) [6]; Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [8], giun tròn Neoascaris vitulorum có thân màu vàng nhạt, đầu có ba lá môi, rìa của những môi này có răng cưa, thực quản dài 3 - 4,5 mm, chỗ nối e 5 tiếp với ruột phình thành dạ dày nhỏ, vòng thần kinh và lỗ bài tiết ở ngang nhau phần đầu. Giun đực không có cánh đuôi, dài 13 - 15 cm, rộng nhất 0,35 cm, đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon tròn, trước và sau hậu môn ở phía bụng có 20 - 27 gai, có một đôi gai giao hợp dài 0,95 - 1,20 mm. Giun cái dài 19 - 23 cm, chỗ rộng nhất là 0,5 cm, âm hộ ở khoảng 1/8 trước thân, đuôi hình nón dài 0,37 - 0,42 mm, đuôi có nhiều gai bao phủ. Trứng giun hơi tròn, có vỏ với nhiều lỗ lõm nhỏ, dài 0,08 - 0,09 mm, rộng 0,07 - 0,075 mm.

Theo Phan Lục (2005) [17] cho biết, giun tròn có kích thước to, dài khoảng 13-22 cm, thân màu vàng nhạt, đầu có 3 lá môi, rìa của những môi này có răng cưa, tròn đầu có 3 môi. Thực quản hình ống dài, phần cuối có chỗ phình to ra gọi là dạ dầy giả. Xung quanh lỗ hậu môn của giun đực có nhiều gai chồi, có hai gai giao hợp to bằng nhau. Trứng có 4 lớp vỏ màu nhạt, lớp ngoài cùng lỗ chỗ như tổ ong, trứng dài 0,08 - 0,09 mm, rộng 0,07 - 0,75mm.

Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [16] đã mô tả cấu tạo của giun đũa: Giun đực dài 110 - 189 mm, rộng nhất 3,52 - 4,81mm; đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon dần về cuối mút; thực quản dài 4,49 mm; gai sinh dục dài 0,57 - 1,19 mm, có màng mỏng bao bọc; ở phía trước hậu môn có 20 - 27 nhú xếp thành 2 hàng, sau hậu môn có 5 đôi nhú, đôi nhú thứ nhất kép. Giun cái dài 151 - 200mm, rộng 4,0 - 5,7 mm; đuôi hình nón, phủ nhiều gai, dài 0,37 - 0,42mm; gần mút đuôi có 2 nhú bên; lỗ sinh dục nằm ở phần trước cơ thể, cách mút đầu khoảng 1/10 - 2/10 chiều dài cơ thể; trứng hình cầu kích thước 0,076 - 0,095 x 0,065 - 0,080 mm. Theo Phạm Sỹ Lăng và Phan Địch lân (1996) [11] cho biết, con đực dài 13 - 15 cm, rộng nhất 0,35 cm. Đuôi dài 0,21 - 0,46 mm thon dần, từ phần giữa đuôi trở xuống có hình ngón tay.

Trước và sau hậu môn ở phía bụng có nhiều gai từ 20 - 27 cái; ở mặt bụng có 2 hàng, 5 đôi gai sau hậu môn, trong e 6 đó có một đôi gai giao hợp dài 0,95 - 1,20 mm, có một màng mỏng trong suốt dọc chiều dài. Con cái dài 19 - 23 cm, rộng nhất 0,5 cm, âm hộ khoảng 1/8 trước thân. Đuôi hình nòn dài 0,37 - 0,42 mm. Gần chóp đuôi có hai bên mặt bụng, đuôi giống con đực bao phủ nhiều gai.

Trứng hơi tròn, màng ở ngoài có cấu tạo như tổ ong: kích thước 0,08 - 0,09 x 0,07 - 0,075 mm. Theo những nghiên cứu của Taira và Fujita (1991) [46] từ năm 1982 - 1988 về giun tròn. Hai tác giả đã nghiên cứu 7 giun đũa đực và 21 giun đũa cái về hình thái học ở hai huyện Kyushu và Okinawa, Nhật Bản. Tác giả cho biết: độ dài trung bình của giun đực là 15,64 cm (14-18cm) giun cái 25,75 cm (16,5 - 34cm), thân trắng đục và mềm.

Trứng giun dài 81,6 µm và rộng 71,8µm, bề mặt vỏ trứng trơn nhẵn, không nhăn nheo. (1989) [41] đã quan sát giun đũa Neoascaris vitulorum trên kính hiển vi điện tử thấy cấu trúc bề mặt của giun gồm môi, răng, gai nhỏ và phần đuôi; ở giun non răng hình nón và nhọn chúng dài hơn khi tuổi giun tăng lên. Theo mô tả của Urquhart G.M và cs (1996) [47], thì giun đũa Neoascaris vitulorum là ký sinh trùng đường ruột lớn nhất của bê nghé, giun dài có thể đến 30 cm, giun đũa có thân dày, màu hơi hồng khi còn sống, và lớp biểu bì khá trong suốt nên có thể nhìn thấy các cơ quan nội tạng. Trứng giun đũa có một lớp vỏ dày và trong suốt.

Đặc điểm vòng đời của Neoascaris vitulorum Vòng đời của giun đũa bê, nghé là vòng đời trực tiếp không qua ký chủ trung gian. Dactian (1934-1937) làm thí nghiệm: cho bê nuốt trứng giun đũa có sức gây bệnh thì sau 43 ngày có thể thấy giun đũa trưởng thành và con non ở cơ thể bê. Ngoài ra, nếu cho bò mẹ trước khi đẻ 124 -192 ngày nuốt trứng e 7 giun có sức gây bệnh thì bê đẻ ra 20 - 31 ngày trong phân đã có trứng giun đũa. Điều đó chứng tỏ giun đũa bê, nghé có thể qua máu truyền vào bào thai.

Ở trâu mẹ thời kỳ chửa đầu nuốt trứng giun cảm nhiễm thì tất cả nghé đẻ ra đều bị nhiễm giun qua nhau thai. Giun đũa bê, nghé nhiễm vào cơ thể bằng 2 con đường: nhiễm trực tiếp và nhiễm qua bào thai (Trích dẫn theo Nguyễn Hùng Nguyệt và cs (2008) [19]).