Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý bệnh đơn bào Leucocytozoon trên gà tại huyện Mê Linh, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ vnua nghiên cứu bệnh lý leucocytozoon trên gà tại huyện Mê Linh, Hà Nội, cung cấp thông tin quan trọng về bệnh này.

• Tác giả: Đỗ Thị Hồng Thắm
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Đức Tám
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon trên gà tại địa bàn huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. Phần 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2. Phần 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Hiểu biết chung về đơn bào Leucocytozoon spp ký sinh trên gà
• 2.3. Bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà
• 2.4. Tình hình nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu nước ngoài
• 2.4.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.4.3. Tình hình chăn nuôi gà trên địa bàn huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội
• 3. Phần 3. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm thu mẫu
• 3.3. Địa điểm phân tích mẫu
• 3.4. Thời gian nghiên cứu
• 3.5. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.5.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.6. Nội dung nghiên cứu
• 3.7. Tình hình nhiễm ký sinh trùng đường máu Leucocytozoon spp ở gà trên địa bàn huyện Mê Linh
• 3.8. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý bệnh ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon spp gây ra ở gà
• 3.9. Nghiên cứu phương pháp phòng và trị bệnh
• 3.9.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.9.2. Bố trí thí nghiệm
• 3.9.3. Phương pháp làm tiêu bản máu và xác định sự có mặt của căn nguyên gây bệnh
• 3.9.4. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm bệnh lý lâm sàng
• 3.9.5. Đề xuất phác đồ điều trị và phương pháp phòng bệnh
• 3.9.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. Phần 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình nhiễm ký sinh trùng đường máu Leucocytozoon spp ở gà trên địa bàn huyện Mê Linh. Định loài ký sinh trùng ký sinh trên gà tại Mê Linh
• 4.2. Tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon spp trên gà theo mùa vụ
• 4.3. Tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon spp theo tuổi gà
• 4.4. Tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon spp theo phương thức chăn nuôi
• 4.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon spp chung trên đàn gà thuộc huyện Mê Linh. Đặc điểm bệnh lý trên gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp
• 4.5.1. Các triệu chứng lâm sàng ở gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp
• 4.5.2. Bệnh tích đại thể
• 4.5.3. Bệnh tích vi thể
• 4.6. Phòng và trị bệnh do Leucocytozoon
• 4.6.1. Đề xuất sử dụng 3 phác đồ điều trị bệnh do Leucocytozoon spp gây ra
• 4.6.2. Phòng bệnh
• 5. Phần 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Đề nghị
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh lý Leucocytozoon trên gà tại Mê Linh

Bệnh lý do Leucocytozoon gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi gà tại huyện Mê Linh, Hà Nội. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của đàn gà mà còn gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Leucocytozoon spp là một loại ký sinh trùng đơn bào, thường gây ra các triệu chứng như thiếu máu, ủ rũ và giảm năng suất. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định các đặc điểm bệnh lý của Leucocytozoon trên gà tại địa bàn Mê Linh, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho việc chẩn đoán và điều trị bệnh.

1.1. Đặc điểm sinh học của Leucocytozoon spp

Leucocytozoon spp có nhiều hình dạng khác nhau trong quá trình phát triển. Chúng ký sinh chủ yếu trong hồng cầu và bạch cầu của gà. Kích thước của chúng thay đổi tùy thuộc vào dạng và loài, với các dạng như bào tử, tiểu thể và giao tử. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học này giúp trong việc phát hiện và điều trị bệnh.

1.2. Tình hình bệnh Leucocytozoon tại Mê Linh

Tại huyện Mê Linh, bệnh Leucocytozoon đã xuất hiện và gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Tỷ lệ nhiễm bệnh có thể lên đến 70% ở những đàn gà không được điều trị. Bệnh thường gặp ở gà trên 4 tháng tuổi và trong mùa xuân, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát triển của ký sinh trùng.

II. Vấn đề và thách thức trong chăn nuôi gà do Leucocytozoon

Bệnh do Leucocytozoon gây ra là một thách thức lớn cho người chăn nuôi gà tại Mê Linh. Các triệu chứng lâm sàng như thiếu máu, ủ rũ và tiêu chảy khiến cho việc chẩn đoán và điều trị trở nên khó khăn. Hơn nữa, việc thiếu kiến thức và kinh nghiệm trong chăn nuôi cũng làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh. Các biện pháp phòng ngừa chưa được áp dụng hiệu quả, dẫn đến tình trạng bệnh lây lan nhanh chóng trong đàn gà.

2.1. Các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh

Gà mắc bệnh Leucocytozoon thường có các triệu chứng như ủ rũ, kém ăn, gầy yếu và phân có màu xanh lá cây. Những triệu chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của gà mà còn làm giảm năng suất trứng và thịt.

2.2. Tác động kinh tế của bệnh Leucocytozoon

Thiệt hại kinh tế do bệnh Leucocytozoon gây ra là rất lớn. Nhiều hộ chăn nuôi đã phải chịu lỗ nặng do tỷ lệ chết cao và giảm năng suất. Việc điều trị bệnh cũng tốn kém và không phải lúc nào cũng hiệu quả, khiến cho người chăn nuôi gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động sản xuất.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh lý Leucocytozoon trên gà

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích để thu thập dữ liệu về tình hình nhiễm bệnh Leucocytozoon trên gà tại Mê Linh. Các mẫu máu được phân tích dưới kính hiển vi để xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh. Ngoài ra, các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đại thể cũng được ghi nhận để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh.

3.1. Quy trình thu thập mẫu và phân tích

720 mẫu máu gà được thu thập từ các hộ chăn nuôi tại Mê Linh. Các mẫu này được làm tiêu bản và nhuộm theo phương pháp Giemsa, sau đó soi dưới kính hiển vi để tìm kiếm Leucocytozoon. Quy trình này giúp xác định tỷ lệ nhiễm bệnh một cách chính xác.

3.2. Đánh giá triệu chứng lâm sàng và bệnh tích

Các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh được ghi nhận và phân tích. Bệnh tích đại thể cũng được quan sát để xác định mức độ tổn thương do Leucocytozoon gây ra. Việc này giúp cung cấp thông tin quan trọng cho việc chẩn đoán và điều trị bệnh.

IV. Kết quả nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon trên gà

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh Leucocytozoon trên gà tại Mê Linh là 19%. Bệnh thường gặp ở gà trên 4 tháng tuổi và trong mùa xuân. Các triệu chứng lâm sàng chủ yếu bao gồm thiếu máu, ủ rũ và tiêu chảy. Bệnh tích đại thể chủ yếu quan sát được ở tim, gan và lách với biểu hiện sưng và xuất huyết.

4.1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon

Tỷ lệ nhiễm bệnh Leucocytozoon ở gà tại Mê Linh dao động từ 15-20%. Cường độ nhiễm bệnh cũng thay đổi theo mùa vụ và lứa tuổi gà, với tỷ lệ cao hơn ở gà trưởng thành và trong mùa nóng ẩm.

4.2. Hiệu quả điều trị bệnh Leucocytozoon

Nghiên cứu đã thử nghiệm 3 phác đồ điều trị khác nhau cho gà mắc bệnh Leucocytozoon. Kết quả cho thấy tỷ lệ khỏi bệnh đạt 81.11% với phác đồ sử dụng Sulfamonomethoxine. Điều này cho thấy khả năng điều trị hiệu quả nếu áp dụng đúng phương pháp.

V. Kết luận và đề xuất cho tương lai nghiên cứu bệnh Leucocytozoon

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon trên gà tại Mê Linh đã chỉ ra rằng bệnh này có ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của đàn gà và kinh tế của người chăn nuôi. Cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh. Việc nâng cao nhận thức và kiến thức cho người chăn nuôi cũng là điều cần thiết để hạn chế thiệt hại do bệnh gây ra.

5.1. Đề xuất biện pháp phòng ngừa bệnh Leucocytozoon

Cần thực hiện các biện pháp vệ sinh chuồng trại, tiêu diệt vật chủ trung gian như muỗi và dĩn để hạn chế sự lây lan của bệnh Leucocytozoon. Ngoài ra, việc tiêm phòng và theo dõi sức khỏe đàn gà cũng rất quan trọng.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học và vòng đời của Leucocytozoon để phát triển các phương pháp điều trị và phòng ngừa hiệu quả hơn. Việc hợp tác giữa các nhà khoa học và người chăn nuôi cũng sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi gia cầm tại huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội đang trải qua giai đoạn chuyển dịch mạnh mẽ với tổng đàn gà đạt 334.700 con vào tháng 5 năm 2016. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các mô hình nông hộ và trang trại bán thâm canh phải đối mặt với nhiều thách thức dịch bệnh phức tạp, nổi bật là bệnh đơn bào đường máu do ký sinh trùng Leucocytozoon spp gây ra. Đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm qua côn trùng hút máu, từng ghi nhận tỷ lệ tử vong từ 40% đến 70% ở các đàn thả vườn không được can thiệp y tế kịp thời, đồng thời làm suy giảm sản lượng trứng từ 35% đến 40% trên đàn gà sinh sản.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết thực trạng thiếu hụt dữ liệu khoa học chi tiết về dịch tễ học và đặc điểm tổn thương mô bệnh học của bệnh sốt rét gà tại địa phương. Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm: xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon spp theo mùa vụ, lứa tuổi và phương thức chăn nuôi; định danh thành phần loài ký sinh; mô tả chi tiết biến đổi triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể và vi thể; đồng thời thử nghiệm đánh giá hiệu lực của các phác đồ điều trị thực nghiệm.

Nghiên cứu được triển khai toàn diện từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 9 năm 2016 tại 3 xã chăn nuôi trọng điểm gồm Chu Phan, Hoàng Kim và Tráng Việt thuộc huyện Mê Linh. Kết quả ghi nhận tỷ lệ nhiễm chung là 19,31% trên tổng số 720 mẫu máu khảo sát. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp giải pháp can thiệp điều trị đạt tỷ lệ khỏi bệnh 81,11%, giúp người chăn nuôi bảo vệ đàn gia cầm, giảm tỷ lệ chết xuống mức thấp nhất và nâng cao hiệu quả kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai nền tảng lý thuyết cốt lõi trong ký sinh trùng học và bệnh lý học thú y:

Thứ nhất, học thuyết về chu trình sinh học hai vật chủ của đơn bào đường máu thuộc chi Leucocytozoon. Chu trình phát triển gồm hai giai đoạn chính: giai đoạn sinh sản hữu tính và tạo bào tử nang kéo dài từ 3 đến 18 ngày trong cơ thể vật chủ trung gian truyền bệnh (các loài dĩn Culicoides spp, Simulium spp, muỗi, mạt); và giai đoạn sinh sản vô tính phân liệt trong cơ thể gia cầm mẫn cảm. Hiện nay giới khoa học đã ghi nhận 67 chủng và 34 đồng chủng Leucocytozoon có khả năng gây bệnh trên hơn 100 loài gia cầm, thủy cầm và chim hoang dã.

Thứ hai, lý thuyết cơ chế sinh bệnh học tế bào và phản ứng miễn dịch mô bào. Khi thoi trùng xâm nhập vào máu qua vết cắn của côn trùng, chúng phát triển thành thể phân lập trung gian, tấn công hồng cầu và giải phóng độc tố kháng hồng cầu làm tan máu hàng loạt. Đồng thời, quá trình ký sinh tại các tế bào nội mô và đại thực bào của gan, lách, thận kích thích hình thành các đại hợp bào cực đại với kích thước lên tới 400 µm, gây tắc nghẽn mao mạch, hoại tử mô và xuất huyết phủ tạng nghiêm trọng.

Các khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt gồm: thể phân lập thế hệ một và thế hệ hai, giao tử đực và giao tử cái, đại hợp bào gan, thể bào tử kích thước 10 đến 15 µm, và độc tố làm tan hồng cầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tổng cộng 720 mẫu máu gà sống và 45 mẫu gà bệnh, gà chết để khảo sát bệnh lý. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp giữa chọn mẫu chùm nhiều tầng và chọn mẫu phân tầng được áp dụng nghiêm ngặt. Cụ thể, mẫu chùm đại diện cho 3 vùng chăn nuôi tập trung lớn nhất huyện Mê Linh; các tầng mẫu được chia đồng đều theo 3 nhóm tuổi (dưới 2 tháng tuổi, từ 2 đến 4 tháng tuổi, trên 4 tháng tuổi với 240 mẫu mỗi nhóm), 2 phương thức chăn nuôi (thả vườn 360 mẫu, nuôi nhốt 360 mẫu) và 4 mùa trong năm (mỗi mùa 180 mẫu).

Quy trình phân tích xét nghiệm gồm:

• Tiêu bản phiết máu mỏng cố định bằng cồn 90 độ và nhuộm Giemsa từ 40 đến 45 phút, soi dưới kính hiển vi quang học vật kính dầu độ phóng đại 1000 lần để định loại và tính cường độ nhiễm (phân cấp 1-2 đơn bào là nhẹ, 3-5 đơn bào là trung bình, trên 5 đơn bào trên một vi trường là nặng).
• Mổ khám lâm sàng 45 cá thể gà bệnh theo quy trình chuẩn của Cục Thú y để ghi nhận tổn thương đại thể.
• Thu thập bệnh phẩm mô gan, lách, thận cố định trong dung dịch Formol 10%, đúc khối paraffin, cắt lát mỏng và nhuộm Hematoxylin - Eosin để phân tích tổn thương vi thể ở độ phóng đại 150 đến 400 lần.
• Thử nghiệm lâm sàng 3 phác đồ điều trị chứa hoạt chất Sulfonamide kết hợp thuốc trợ sức, hạ sốt trên đàn gà nhiễm bệnh.

Lý do lựa chọn phương pháp nhuộm Giemsa và giải phẫu bệnh vi thể vì đây là tiêu chuẩn vàng kinh điển, mang tính trực quan cao, cho phép đánh giá chính xác mức độ tổn thương thực thể của tế bào mà các xét nghiệm sinh hóa thông thường không thể hiện được. Toàn bộ dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học trên phần mềm chuyên dụng. Timeline nghiên cứu thực hiện liên tục trong 12 tháng từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 9 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình nghiên cứu thực nghiệm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng về tình hình bệnh Leucocytozoon tại địa bàn huyện Mê Linh:

Thứ nhất, định danh thành công sự hiện diện của 2 loài đơn bào ký sinh chủ yếu gồm Leucocytozoon caulleryi (dạng hình tròn đường kính 15 đến 15,5 µm làm biến đổi hồng cầu vật chủ thành hình tròn) và Leucocytozoon sabrazesi (dạng hình thuôn dài kích thước 20 x 5 µm kéo dài nguyên sinh chất hồng cầu thành hình thoi nhọn). Tỷ lệ nhiễm chung toàn huyện đạt 19,31% (139 trên 720 gà dương tính). Về cường độ nhiễm, tỷ lệ nhiễm nhẹ chiếm ưu thế với 51,80%, nhiễm trung bình chiếm 30,94% và nhiễm nặng chiếm 17,26%.

Thứ hai, tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh phụ thuộc chặt chẽ vào mùa vụ. Tỷ lệ nhiễm đạt đỉnh cao nhất vào mùa xuân với 27,22% (trong đó 18,37% nhiễm nặng), tiếp theo là mùa hè với 24,44% (20,45% nhiễm nặng), giảm dần vào mùa thu xuống 16,67% và chạm mức thấp nhất vào mùa đông với 8,89% (100% mẫu ở mức nhiễm nhẹ).

Thứ ba, sự phân hóa rõ rệt theo lứa tuổi và phương thức chăn nuôi. Gà trên 4 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 28,33% (tỷ lệ nhiễm nặng 20,59%), cao gấp 2,72 lần so với gà dưới 2 tháng tuổi (10,42% tỷ lệ nhiễm, 12,00% nhiễm nặng). Phương thức chăn nuôi thả vườn ghi nhận tỷ lệ nhiễm lên tới 25,56% với cường độ nhiễm nặng là 26,09%, cao gần gấp 2 lần so với phương thức nuôi nhốt hoàn toàn có tỷ lệ nhiễm 13,06% và cường độ nhiễm nặng chỉ dừng ở mức 6,38%.

Thứ tư, xác lập bức tranh bệnh lý lâm sàng và hiệu lực điều trị. Trong số gà nhiễm bệnh, 32,37% cá thể xuất hiện triệu chứng rõ rệt với các biểu hiện đặc trưng nhất là thiếu máu mào tích nhợt nhạt (88,89%), ủ rũ kém vận động (86,67%), giảm ăn (82,22%) và tiêu chảy phân màu xanh lá cây (68,89%). Mổ khám 45 gà bệnh phát hiện bệnh tích đại thể tập trung cao nhất ở tim mềm tích dịch bao tim (89,19%), xuất huyết cơ (83,78%), gan hoại tử và lách sưng to (81,08%), thận sưng xuất huyết (72,97%). Thử nghiệm điều trị bằng phác đồ chứa Sulfamonomethoxine đạt hiệu quả trị khỏi cao nhất lên đến 81,11%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng đột biến của tỷ lệ nhiễm vào mùa xuân và mùa hè bắt nguồn từ điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa tại miền Bắc. Thời tiết nồm ẩm mưa phùn vào các tháng 2, 3, 4 tạo môi trường lý tưởng cho các loài dĩn và muỗi phát triển bùng nổ mật độ cá thể, làm tăng tần suất hút máu truyền bệnh. Dữ liệu này khi được trình bày qua các biểu đồ phân bố cột trực quan cho thấy đường cong tỷ lệ nhiễm biến thiên hoàn toàn trùng khớp với chu kỳ phát triển của côn trùng trung gian.

Hiện tượng gà trên 4 tháng tuổi và gà thả vườn có tỷ lệ nhiễm vượt trội (28,33% và 25,56%) được lý giải do thời gian phơi nhiễm ngoài môi trường tự nhiên kéo dài, cấu trúc chuồng trại thô sơ hở vách bằng phên tre hay lưới B40 tạo điều kiện cho véc-tơ truyền bệnh tiếp cận dễ dàng. Ngược lại, gà nuôi nhốt khép kín được vệ sinh khử trùng thường xuyên nên giảm thiểu nguy cơ tiếp xúc mầm bệnh.

Triệu chứng phân xanh lá cây đặc trưng (68,89%) và mào tích trắng bợt xuất huyết được giải thích bởi cơ chế vỡ hồng cầu hàng loạt dưới tác động của độc tố kháng hồng cầu, giải phóng một lượng lớn Biliverdin và Bilirubin đào thải qua đường ruột. Khi so sánh với nghiên cứu tại các tỉnh Nam Trung Bộ (tỷ lệ vùng đồng bằng chỉ 12,46%), tỷ lệ nhiễm 19,31% tại Mê Linh là mức tương đối cao, cho thấy công tác kiểm soát côn trùng truyền bệnh tại vùng ven đô Hà Nội vẫn còn nhiều lỗ hổng cần sớm khắc phục.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật có tính ứng dụng cao nhằm kiểm soát triệt để bệnh ký sinh trùng đường máu trên đàn gà:

1. Áp dụng phác đồ điều trị đặc hiệu bằng Sulfonamide: Khi phát hiện đàn gà có dấu hiệu mào tái và phân xanh, tiến hành cách ly và điều trị ngay bằng thuốc chứa hoạt chất Sulfamonomethoxine hoặc Sulfadimethoxine với liều lượng 50 đến 75 mg/kg thể trọng, kết hợp bổ sung Vitamin K chống xuất huyết, Vitamin C, Gluco KC thảo dược và Paracetamol giảm sốt liên tục trong 5 đến 7 ngày. Mục tiêu nâng tỷ lệ chữa khỏi toàn đàn lên trên 85% và giảm tỷ lệ tử vong xuống dưới 5% trong vòng 10 ngày can thiệp. Chủ thể thực hiện: Chủ trang trại và cán bộ thú y cơ sở.

2. Tiêu diệt triệt để véc-tơ truyền bệnh trung gian: Định kỳ phun hóa chất diệt côn trùng bằng Hantox-spray hoặc Deltamethrin với chu kỳ 2 đến 3 tuần một lần xung quanh khu vực chuồng trại, tập trung cao điểm từ tháng 2 đến tháng 7 hàng năm. Phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh ứ đọng nước trong bán kính 10 đến 15 mét quanh chuồng nuôi. Mục tiêu tiêu diệt trên 80% mật độ dĩn và muỗi. Chủ thể thực hiện: Nông hộ chăn nuôi phối hợp cùng Trạm Thú y huyện.

3. Cải tạo cấu trúc chuồng trại và chuyển đổi phương thức nuôi: Khuyến khích các hộ gia đình chuyển đổi dần từ nuôi thả vườn tự do sang mô hình bán thâm canh hoặc nuôi nhốt kiểm soát có lắp đặt lưới chống côn trùng mắt nhỏ quanh chuồng úm và chuồng nuôi hậu bị. Nâng cao nền chuồng, giữ chất độn chuồng luôn khô ráo để cắt đứt chu kỳ sinh thái của ký sinh trùng. Mục tiêu hạ tỷ lệ nhiễm bệnh trên đàn gà địa phương xuống dưới 10% trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Các hộ chăn nuôi gia cầm tại 18 xã, thị trấn của huyện Mê Linh.

4. Tăng cường giám sát dịch tễ và tập huấn kỹ thuật: Tổ chức định kỳ 4 đến 6 lớp tập huấn hàng năm cho người chăn nuôi về kỹ thuật nhận diện sớm bệnh tích lâm sàng và chẩn đoán phân biệt với các bệnh Tụ huyết trùng, Newcastle, Gumboro. Lập kế hoạch kiểm tra tiêu bản máu định kỳ vào đầu mùa xuân. Mục tiêu đạt 100% hộ chăn nuôi quy mô từ 500 con trở lên nắm vững quy trình an toàn sinh học. Chủ thể thực hiện: Trạm Thú y huyện Mê Linh phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, là tài liệu tham khảo đắc lực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật thú y tuyến cơ sở: Giúp nâng cao năng lực chẩn đoán phân biệt tại thực địa dựa trên tổ hợp triệu chứng mào tích nhợt nhạt (88,89%), ỉa chảy phân xanh (68,89%) và bệnh tích tim mềm tích dịch (89,19%), từ đó áp dụng phác đồ Sulfamonomethoxine kịp thời đạt hiệu lực trên 81%.

2. Chủ trang trại và các hộ nông dân chăn nuôi gà: Cung cấp hiểu biết khoa học về nguy cơ lây truyền bệnh theo mùa vụ (cao điểm mùa xuân 27,22%) và phương thức thả vườn (nhiễm 25,56%), giúp người nuôi chủ động lịch phun thuốc diệt dĩn muỗi định kỳ và điều chỉnh thiết kế chuồng trại an toàn.

3. Học viên cao học, sinh viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Thú y: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn mực với 720 mẫu xét nghiệm, quy trình nhuộm tiêu bản Giemsa, phương pháp giải phẫu mô bệnh học HE và mô tả chi tiết hình thái của hai loài L. caulleryi và L. sabrazesi.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và Trạm Thú y cấp huyện: Cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học thực địa để hoạch định chính sách phòng chống dịch bệnh gia cầm, xây dựng kế hoạch tổng vệ sinh tiêu độc khử trùng diện rộng vào các đợt tiêm phòng mùa xuân hàng năm.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu nhận biết đặc trưng nhất của gà mắc bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon là gì? Gà mắc bệnh thể hiện rõ nhất qua tình trạng thiếu máu nghiêm trọng khiến mào, tích nhợt nhạt hoặc tím tái (xuất hiện ở 88,89% số gà bệnh) và tiêu chảy ra phân có màu xanh lá cây đặc trưng kèm chất nhầy (68,89%). Hiện tượng này xuất phát từ việc hồng cầu bị phá vỡ hàng loạt làm đào thải sắc tố mật Biliverdin qua đường tiêu hóa.

Bệnh do Leucocytozoon thường bùng phát mạnh nhất vào thời điểm nào trong năm? Bệnh có tính chu kỳ mùa vụ rất rõ rệt, bùng phát mạnh nhất vào mùa xuân (tỷ lệ nhiễm 27,22%) và mùa hè (24,44%), sau đó giảm mạnh vào mùa đông (8,89%). Khí hậu mưa phùn, nóng ẩm của mùa xuân hè tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các loài dĩn và muỗi sinh sản, truyền mầm bệnh vào đàn gà.

Tại sao gà nuôi thả vườn lại có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn gà nuôi nhốt hoàn toàn? Kết quả khảo sát chỉ ra gà thả vườn có tỷ lệ nhiễm 25,56%, cao gần gấp đôi gà nuôi nhốt (13,06%). Nguyên nhân do gà thả vườn tiếp xúc thường xuyên với không gian tự nhiên nhiều cây bụi, ao hồ rãnh nước – nơi cư trú của côn trùng hút máu, trong khi chuồng nuôi nhốt được khử trùng tốt hơn và hạn chế véc-tơ xâm nhập.

Phác đồ điều trị nào mang lại hiệu quả cao nhất đối với bệnh Leucocytozoon trên gà? Phác đồ sử dụng thuốc đặc trị chứa hoạt chất Sulfamonomethoxine hoặc Sulfadimethoxine phối hợp cùng Vitamin K chống xuất huyết nội tạng, hạ sốt Paracetamol và Gluco KC thảo dược mang lại hiệu quả chữa khỏi cao nhất, đạt tỷ lệ 81,11% sau liệu trình điều trị liên tục từ 5 đến 7 ngày.

Gà sau khi điều trị khỏi bệnh có còn nguy cơ truyền lây mầm bệnh hay không? Gà sống sót sau khi khỏi bệnh thường chuyển sang thể mạn tính mang trùng. Đơn bào vẫn có thể tồn tại trong cơ thể vật chủ hơn 1 năm. Nếu côn trùng hút máu từ những cá thể mang trùng này, chúng sẽ tiếp tục phát tán thoi trùng sang những cá thể khỏe mạnh khác trong đàn, tạo thành nguồn dịch tiềm tàng nguy hiểm.

Kết luận

• Xác định tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon spp trên đàn gà tại huyện Mê Linh là 19,31% (139/720 con), trong đó nhiễm nhẹ chiếm 51,80% và nhiễm nặng chiếm 17,26%.
• Định danh 2 loài căn nguyên gây bệnh phổ biến trên địa bàn là Leucocytozoon caulleryi và Leucocytozoon sabrazesi.
• Làm rõ quy luật dịch tễ: Tỷ lệ nhiễm cao nhất vào mùa xuân (27,22%), ở nhóm gà trên 4 tháng tuổi (28,33%) và theo phương thức chăn nuôi thả vườn (25,56%).
• Xác lập bệnh tích đặc trưng phục vụ chẩn đoán: Tích dịch bao tim (89,19%), xuất huyết cơ (83,78%), tổn thương hoại tử sưng to ở gan và lách (81,08%).
• Khẳng định hiệu lực của phác đồ điều trị chứa hoạt chất Sulfamonomethoxine đạt tỷ lệ chữa khỏi cao lên đến 81,11%.

Đóng góp chính của luận văn là hoàn thiện cơ sở dữ liệu khoa học toàn diện về dịch tễ học và bệnh học mô bào của bệnh sốt rét gà tại vùng đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời đề xuất quy trình can thiệp điều trị chuẩn hóa mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa dịch bệnh trong các giai đoạn tiếp theo, các địa phương cần sớm triển khai kế hoạch phun thuốc diệt dĩn muỗi định kỳ vào đầu mùa xuân hàng năm. Quý bạn đọc, người chăn nuôi và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo chi tiết toàn văn luận văn thạc sĩ để áp dụng thành công các giải pháp kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐỖ THỊ HỒNG THẮM NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ BỆNH ĐƠN BÀO ĐƯỜNG MÁU LEUCOCYTOZOON TRÊN GÀ TẠI ĐỊA BÀN HUYỆN MÊ LINH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành : Thú y Mã số : 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học : TS. Trần Thị Đức Tám NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm… Tác giả luận văn Đỗ Thị Hồng Thắm i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc TS. Trần Thị Đức Tám đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Giải phẫu – Tổ chức, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo và các đồng nghiệp tại Trạm Thú y huyện Mê Linh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Đồng thời, tôi xin chân thành cảm ơn TS. Bùi Khánh Linh đã tận tình giải đáp các thắc mắc, làm sáng tỏ những băn khoăn của tôi trong quá trình hoàn thành luận văn. Lời cuối cùng, cho phép tôi gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, người thân và bạn bè đã luôn bên cạnh động viên, giúp đỡ tôi vượt qua mọi khó khăn trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài. Xın chân thành cảm ơn.

Hà Nội, ngày.năm 2016 Tác giả luận văn Đỗ Thị Hồng Thắm ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục từ viết tắt v Danh mục bảng vi Danh mục hình vii Trích yếu luận văn viii Thesis abstract ix Phần 1. Tính cấp thiết của đề tài 1 1. Mục đích nghiên cứu 2 1. Ý nghĩa của đề tài 2 Phần 2.

Tổng quan tài liệu 3 2. Cơ sở khoa học của đề tài 3 2. Hiểu biết chung về đơn bào Leucocytozoon spp ký sinh trên gà 3 2. Bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà 7 2.

Tình hình nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon 14 2. Tình hình nghiên cứu nước ngoài 14 2. Tình hình nghiên cứu trong nước 16 2. tình hình chăn nuôi gà trên địa bàn huyện mê linh, thành phố hà nội 17 Phần 3.

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu 18 3. Địa điểm nghiên cứu 18 3. Địa điểm thu mẫu 18 3. Địa điểm phân tích mẫu 18 3.

Thời gian nghiên cứu 18 3. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 18 3. Đối tượng nghiên cứu 18 3. Vật liệu nghiên cứu 18 3.

Nội dung nghiên cứu 19 3. Tình hình nhiễm ký sinh trùng đường máu Leucocytozoon spp ở gà trên địa bàn huyện Mê Linh. 19 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý bệnh ký sinh trùng đường máu do Leucocytozoon spp gây ra ở gà 19 3.

Nghiên cứu phương pháp phòng và trị bệnh 19 3. Phương pháp nghiên cứu 19 3. Bố trí thí nghiệm 19 3. Phương pháp làm tiêu bản máu và xác định sự có mặt của căn nguyên gây bệnh 20 3.

Phương pháp nghiên cứu đặc điểm bệnh lý lâm sàng 21 3. Đề xuất phác đồ điều trị và phương pháp phòng bệnh 23 3. Phương pháp xử lý số liệu 23 Phần 4. Kết quả và thảo luận 24 4.

Tình hình nhiễm ký sinh trùng đường máu Leucocytozoon spp ở gà trên địa bàn huyện Mê Linh. Định loài ký sinh trùng ký sinh trên gà tại Mê Linh 24 4. Tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon spp trên gà theo mùa vụ 25 4. Tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon spp theo tuổi gà 27 4.

Tỷ lệ, cường độ nhiễm Leucocytozoon spp theo phương thức chăn nuôi 29 4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon spp chung trên đàn gà thuộc huyện Mê Linh. Đặc điểm bệnh lý trên gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp 33 4. Các triệu chứng lâm sàng ở gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp 33 4.

Bệnh tích đại thể 36 4. Bệnh tích vi thể 40 4. Phòng và trị bệnh do Leucocytozoon 44 4. Đề xuất sử dụng 3 phác đồ điều trị bệnh do Leucocytozoon spp gây ra 44 4.

Phòng bệnh 45 Phần 5. Kết luận và đề nghị 47 5. Đề nghị 48 Tài liệu tham khảo 49 Phụ lục 52 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt % : Phần trăm Kg : Kilogram mg : Miligram ppm (Parts per million) : Đơn vị đo mật độ TB : Trung bình TT : Thể trọng UBND : Ủy ban nhân dân v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Bố trí thí nghiệm kiểm tra tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon trên gà 20 Bảng 3.

Phác đồ đề xuất điều trị bệnh do Leucocytozoon 23 Bảng 4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon spp trên gà theo mùa vụ 25 Bảng 4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon spp trên gà theo lứa tuổi 28 Bảng 4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh Leucocytozoon spp ở gà theo phương thức chăn nuôi.

Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon spp trên gà tại địa bàn huyện Mê Linh 31 Bảng 4. Biểu hiện lâm sàng gà mắc bệnh do Leucocytozoon spp 33 Bảng 4. Tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh Leucocytozoon spp 34 Bảng 4. Bệnh tích đại thể của gà mắc bệnh do đơn bào Leucocytozoon 37 Bảng 4.

Bệnh tích vi thể một số cơ quan của gà mắc bệnh do Leucocytozoon 40 Bảng 4. Hiệu lực của phác đồ điều trị bệnh đơn bào do Leucocytozoon spp trên gà 44 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4. Hình ảnh Leucocytozoon spp trong máu gà 24 Hình 4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon spp trên gà theo mùa vụ 26 Hình 4.

Cường độ nhiễm đơn bào Leucocytozoon spp ở các lứa tuổi gà 29 Hình 4. Tỷ lệ gà nhiễm bệnh Leucocytozoon spp theo phương thức chăn nuôi 30 Hình 4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà trên địa bàn huyện Mê Linh 32 Hình 4. Tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh Leucocytozoon 34 Hình 4.

Phân gà bị bệnh có màu xanh lá cây 35 Hình 4. Mào gà bị bệnh tím tái, nhợt nhạt 36 Hình 4. Gan gà bệnh có điểm hoại tử 38 Hình 4. Xoang bao tim tích nước 38 Hình 4.

Lách sưng to, xuất huyết 39 Hình 4. Thận sưng, xuất huyết 39 Hình 4. Gan xuất huyết 41 Hình 4. Tế bào gan bị hoại tử 41 Hình 4.

Lách sung huyết 42 Hình 4. Tế báo nhu mô lách bị thoái hóa 42 Hình 4. Thâm nhiễm tế bào viêm ở kẽ thận 43 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đỗ Thị Hồng Thắm Tên luận văn: “ Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon trên gà được nuôi tại huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội”. Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60.01 Cơ sở đào tạo: Học viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Xác định biến đổi lâm sàng, tổn thương bệnh lý của gà mắc Leucocytozoon.

Từ đó cung cấp thêm cơ sở khoa học cho việc chẩn đoán bệnh và xây dựng các biện pháp khống chế bệnh có hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tiễn ở huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội. Phương pháp nghiên cứu Sử dụng 720 mẫu máu gà được lấy theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp giữa việc chọn mẫu chùm nhiều tầng và chọn mẫu phân tầng. Các mẫu máu được làm tiêu bản và nhuộm theo phương pháp nhuộm Giemsa, sau đó đem soi dưới kính hiển vi tìm đơn bào Leucocytozoon để đánh giá tỷ lệ và cường độ mắc bệnh. Quan sát triệu chứng lâm sàng của những gà nhiễm bệnh.

Đối với gà chết, mổ khám để đánh giá bệnh tích đại thể, lấy mẫu làm tiêu bản vi thể. Sử dụng 3 nhóm gà bệnh để thử nghiệm hiệu lực của 3 phác đồ điều trị. Kết quả chính - Tình hình bệnh Leucocytozoon ở gà trên địa bàn huyện Mê Linh (nghiên cứu từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 9 năm 2016). - Tỷ lệ và cường độ mắc bệnh ở gà theo mùa vụ, lứa tuổi, phương thức chăn nuôi.

- Triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể, vi thể của gà bệnh. - Hiệu lực của 3 phác đồ điều trị thử nghiệm. Kết luận Từ các nghiên cứu cho thấy: tỷ lệ mắc bệnh do Leucocytozoon trên gà thuộc địa bàn huyện Mê Linh là 19. Bệnh gặp nhiều ở gà trên 4 tháng tuổi, gà được nuôi theo phương thức thả vườn và vào mùa xuân.

Cường độ nhiễm nặng tỷ lệ thuận với tỷ lệ nhiễm. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu của gà bệnh là thiếu máu, ủ rũ, kém ăn, gầy yếu và ỉa chảy phân màu xanh lá cây. Bệnh tích đại thể quan sát được phần lớn ở tim, gan, lách với biểu hiện sưng, xuất huyết. Gà mắc bệnh được chữa khỏi với tỷ lệ cao đến 81.11% với thuốc có thành phần Sulfamonomethoxine.

Việc vệ sinh tốt, tiêu diệt vật chủ trung gian như muỗi, dĩn là biện pháp hữu hiệu để hạn chế tỷ lệ mắc bệnh. viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS ABSTRACT Author: Do Thi Hong Tham Thesis title: “Researching pathological characteristics of blood protozoa infected diseases Leucocytozoon in chickens raised in Me Linh district, Hanoi” Major: Veterinary medicine Code: 60.01 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture Objectives Basing on the identification of clinical changes, patholigical lesions of Leucocytozoon infected chickens, providing scientific basis to the diagnosis of the disease and the formulation of effective controllable measures, which are suitable to practical conditions in Me Linh district, Hanoi Methodology To use 720 samples of infectious chickens’ blood taken intentionally by combining several-layer sampling and stratified sampling.