Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn pasteurelia multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở bò tại huyện thạch thất hà nội và biện pháp phòng trị

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở bò tại Thạch Thất, Hà Nội và biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Vương Thị Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Xuân Bình
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất - Hà Nội và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Những hiểu biết về vi khuẩn Pasteurella multocida
• 2.1.1. Hình thái
• 2.1.2. Đặc tính nuôi cấy
• 2.1.3. Đặc tính sinh hóa
• 2.1.4. Sức đề kháng
• 2.1.5. Kháng nguyên
• 2.2. Những hiểu biết về bệnh Tụ huyết trùng ở bò
• 2.2.1. Dịch tễ học
• 2.2.1.1. Loài mắc bệnh
• 2.2.2. Triệu chứng lâm sàng
• 2.2.3. Phòng và trị bệnh Tụ huyết trùng ở bò
• 2.2.4. Tình hình nghiên cứu về bệnh Tụ huyết trùng ở bò trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.4.1. Trên thế giới
• 3. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối Tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Nguyên vật liệu
• 3.5. Môi trường - Hóa chất - Nguyên liệu
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 3.6.2. Phương pháp chẩn đoán lâm sàng
• 3.6.3. Phương pháp nuôi cấy, phân lập và xác định vi khuẩn Pasteurella multocida
• 3.6.4. Phương pháp kiểm tra độc lực của vi khuẩn Pasteurella multocida phân lập được
• 3.6.5. Phương pháp thử kháng sinh đồ
• 3.6.6. Phương pháp PCR (theo Nagai et al.)
• 3.6.7. Thử nghiệm phác đồ điều trị
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình chăn nuôi trâu bò tại huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội
• 4.2. Một số đặc điểm dịch tễ học bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất năm 2018 - 2019
• 4.3. Tình hình bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất năm 2018 và 2019
• 4.4. Tỷ lệ bò mắc bệnh Tụ huyết trùng theo tháng trong năm 2018 và 2019
• 4.5. Tỷ lệ bò mắc bệnh do bệnh Tụ huyết trùng theo lứa tuổi
• 4.6. Triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đặc trưng ở bò mắc bệnh Tụ huyết trùng bò
• 4.7. Tình hình tiêm phòng vắc xin Tụ huyết trùng cho bò của huyện Thạch Thất
• 4.8. Phân lập và xác định đặc tính sinh vật hóa học của Pasteurella multocida trong bệnh tụ huyết trùng bò tại huyện Thạch Thất
• 4.9. Kết quả phân lập và xác định đặc tính sinh vật hóa học của Pasteurella multocida từ dịch ngoáy mũi trâu, bò khỏe và từ các mẫu bệnh phẩm của trâu, bò nghi mắc bệnh
• 4.10. Kết quả giám định vi khuẩn Pasterulla multocida bằng kỹ thuật PCR
• 4.11. Kết quả xác định độc lực của các chủng Pasteurella multocida phân lập được
• 4.12. Kết quả thử kháng sinh đồ các chủng Pasteurella multocida phân lập được
• 4.13. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng bò, đề xuất biện pháp phòng bệnh tụ huyết trùng bò tại huyện Thạch Thất
• 4.14. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh Tụ huyết trùng bò
• 4.15. Đề xuất biện pháp phòng bệnh tụ huyết trùng bò tại huyện Thạch Thất
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vi khuẩn Pasteurella multocida và bệnh tụ huyết trùng

Vi khuẩn Pasteurella multocida là tác nhân chính gây ra bệnh tụ huyết trùng ở bò. Bệnh này thường xảy ra ở những vùng có khí hậu nóng ẩm, đặc biệt là trong mùa mưa. Vi khuẩn này có khả năng gây ra các triệu chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất chăn nuôi. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học của vi khuẩn này là rất cần thiết để phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm hình thái và sinh hóa của Pasteurella multocida

Vi khuẩn Pasteurella multocida có hình dạng cầu trực khuẩn nhỏ, không di động và bắt màu Gram âm. Đặc điểm sinh hóa của vi khuẩn này bao gồm khả năng lên men một số loại đường và không gây dung huyết. Những đặc điểm này giúp xác định và phân lập vi khuẩn trong các mẫu bệnh phẩm.

1.2. Tình hình dịch tễ học bệnh tụ huyết trùng ở bò

Bệnh tụ huyết trùng ở bò thường xảy ra ở nhiều tỉnh thành trên cả nước, đặc biệt là tại huyện Thạch Thất. Tình hình dịch tễ học cho thấy bệnh có thể bùng phát mạnh vào mùa mưa, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Việc nắm rõ tình hình dịch tễ học là cần thiết để có biện pháp phòng ngừa kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng trị bệnh tụ huyết trùng

Bệnh tụ huyết trùng gây ra nhiều thách thức cho ngành chăn nuôi, đặc biệt là trong việc phát hiện và điều trị. Việc tìm kiếm loại kháng sinh phù hợp để điều trị bệnh là một yêu cầu cấp thiết. Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về bệnh này cũng rất quan trọng.

2.1. Những khó khăn trong việc chẩn đoán bệnh

Chẩn đoán bệnh tụ huyết trùng thường gặp khó khăn do triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu. Việc phân lập và xác định vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm cần phải thực hiện cẩn thận để tránh nhầm lẫn với các bệnh khác.

2.2. Thách thức trong việc điều trị bệnh

Việc điều trị bệnh tụ huyết trùng gặp nhiều khó khăn do sự kháng thuốc của vi khuẩn. Cần có các nghiên cứu để xác định phác đồ điều trị hiệu quả, đồng thời theo dõi tình hình kháng thuốc để có biện pháp điều chỉnh kịp thời.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học của Pasteurella multocida

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của Pasteurella multocida được thực hiện thông qua các phương pháp nuôi cấy, phân lập và xác định vi khuẩn. Các phương pháp này giúp xác định được các đặc tính sinh hóa và độc lực của vi khuẩn, từ đó đưa ra các biện pháp phòng trị hiệu quả.

3.1. Phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn

Vi khuẩn Pasteurella multocida được nuôi cấy trên các môi trường thích hợp như thạch máu và môi trường nước thịt. Việc phân lập vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm cần thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo độ chính xác.

3.2. Phương pháp xác định độc lực của vi khuẩn

Độc lực của vi khuẩn được xác định thông qua các thử nghiệm trên động vật thí nghiệm. Kết quả từ các thử nghiệm này giúp đánh giá mức độ nguy hiểm của các chủng vi khuẩn phân lập được.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về Pasteurella multocida đã cung cấp thông tin quan trọng về đặc điểm sinh học và dịch tễ học của bệnh tụ huyết trùng. Những thông tin này có thể được ứng dụng trong việc phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả cho bò tại huyện Thạch Thất.

4.1. Kết quả phân lập và xác định vi khuẩn

Kết quả phân lập cho thấy tỷ lệ vi khuẩn Pasteurella multocida dương tính cao trong các mẫu bệnh phẩm từ bò mắc bệnh. Điều này khẳng định vai trò của vi khuẩn trong việc gây bệnh tụ huyết trùng.

4.2. Đề xuất biện pháp phòng bệnh hiệu quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp phòng bệnh như tiêm phòng vắc xin và quản lý chăn nuôi hợp lý được đề xuất. Những biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh tụ huyết trùng gây ra.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về Pasteurella multocida và bệnh tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất đã chỉ ra tầm quan trọng của việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của vi khuẩn. Những kết quả đạt được sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm cải thiện sức khỏe đàn bò và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các loại vắc xin hiệu quả và các phương pháp điều trị mới cho bệnh tụ huyết trùng. Điều này sẽ giúp nâng cao khả năng phòng ngừa và điều trị bệnh cho bò.

5.2. Hướng đi mới trong nghiên cứu vi sinh vật

Hướng nghiên cứu mới có thể bao gồm việc ứng dụng công nghệ sinh học trong việc phát hiện và điều trị bệnh. Việc này sẽ mở ra nhiều cơ hội mới trong việc quản lý sức khỏe đàn gia súc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi đại gia súc đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại nhiều địa phương, cung cấp sức kéo, nguồn thịt và sữa chất lượng cao. Tại huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội, tổng đàn trâu bò ghi nhận sự tăng trưởng ổn định từ 7.123 con vào năm 2017 lên 9.213 con trong 6 tháng đầu năm 2019, đạt mức tăng trưởng trên 10,3%. Tuy nhiên, sự phát triển này luôn đối mặt với rủi ro dịch bệnh nghiêm trọng, điển hình là bệnh Tụ huyết trùng (Hemorrhagic Septicemia - HS) do cầu trực khuẩn Pasteurella multocida gây ra. Theo báo cáo chuyên ngành, cả nước có từ 30 đến 35 tỉnh thành thường xuyên xuất hiện ổ dịch, từng làm chết hàng trăm gia súc mỗi năm tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang và Cao Bằng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là xác định sự lưu hành dịch tễ học và đặc tính sinh học của mầm bệnh tại vùng bán sơn địa, nơi tập quán chăn thả tự nhiên làm tăng nguy cơ lây lan. Đề tài hướng tới 3 mục tiêu cụ thể: đánh giá chính xác tỷ lệ nhiễm và tử vong trên đàn bò; phân lập, định danh và xác định độc lực của các chủng Pasteurella multocida bằng kỹ thuật sinh học phân tử; xây dựng cơ sở khoa học để lựa chọn kháng sinh điều trị mẫn cảm cao nhằm kiểm soát dịch tễ tại chỗ.

Nghiên cứu được triển khai trên đàn bò tại 3 xã trọng điểm gồm Tiến Xuân, Yên Bình và Yên Trung thuộc huyện Thạch Thất trong khung thời gian từ tháng 8 năm 2018 đến tháng 8 năm 2019. Đề tài khảo sát trực tiếp trên 6.254 con bò, đóng góp dữ liệu dịch tễ học thực địa giá trị, giúp hạ thấp tỷ lệ chết do dịch bệnh xuống dưới 0,20% và tối ưu hóa chi phí thú y dự phòng cho người chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết dịch tễ học kinh điển của Lignieres, Carter và De Alwis về bệnh truyền nhiễm nhiệt đới trên động vật nhai lại. Cơ chế bệnh sinh tập trung vào độc lực của Pasteurella multocida – cầu trực khuẩn Gram âm kích thước 0,6 - 2,5 µm x 0,2 - 0,4 µm, có tính chất bắt màu lưỡng cực đặc trưng. Vi khuẩn tồn tại dưới các nhóm huyết thanh vỏ chính gồm A, B, D, E và F; trong đó serotype B:2 chiếm ưu thế gây thể bại huyết cấp tính ở châu Á.

Khung phân tích tích hợp 4 khái niệm cốt lõi:

• Kháng nguyên vỏ (K) cấu tạo từ polysaccharide quy định tính kháng thực bào.
• Kháng nguyên thân (O) chứa phức hợp lipopolysaccharide (LPS) tạo ra nội độc tố mạnh.
• Trạng thái mang trùng không triệu chứng (carrier state) tại đường hô hấp trên khi sức đề kháng của vật chủ bình thường.
• Ngưỡng mẫn cảm kháng sinh học thuật được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn của Hội đồng Quốc gia Hoa Kỳ (NCCLS/CLSI) với đường kính vòng vô khuẩn trên 20 mm được phân loại là rất mẫn cảm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua phương pháp dịch tễ học hồi cứu kết hợp điều tra cắt ngang thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 6.254 con bò được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đại diện tại 3 xã: Tiến Xuân (867 con), Yên Bình (1.254 con) và Yên Trung (4.133 con). Mẫu bệnh phẩm vi sinh bao gồm dịch ngoáy mũi từ bò khỏe mạnh và mẫu phủ tạng (máu tim, gan, lách, tủy xương) thu thập từ các cá thể nghi mắc bệnh hoặc chết trong ổ dịch.

Phương pháp phân tích vi sinh học áp dụng quy trình nuôi cấy trên môi trường thạch máu 5%, môi trường chọn lọc MacConkey và nước thịt pepton ở 37°C trong 24 giờ. Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp nuôi cấy truyền thống với kỹ thuật sinh học phân tử PCR sử dụng cặp mồi xuôi 5'-ATC CGC TAT TTA CCC AGT GG-3' và mồi ngược 5'-GCT GTA AAC GAA CTC GCC AC-3' (Nagai et al., 1994) là nhằm khuếch đại đoạn gen đặc hiệu có kích thước 457 bp, đảm bảo độ nhạy 100% và loại trừ hoàn toàn sai số chẩn đoán phân biệt với bệnh ung khí thán (Clostridium chauvoei) hay nhiệt thán (Bacillus anthracis).

Độc lực thực nghiệm được kiểm tra bằng phương pháp tiêm xoang bụng trên chuột nhắt trắng trọng lượng 18 - 22 g với liều 0,2 ml/chuột, theo dõi liên tục trong 72 giờ đến 7 ngày. Tính mẫn cảm kháng sinh được xác định bằng kỹ thuật khuếch tán đĩa thạch Kirby-Bauer trên thạch Mueller-Hinton. Toàn bộ số liệu được phân tích thống kê sinh học bằng phần mềm Minitab với ngưỡng tin cậy thống kê P < 0,05 xuyên suốt tiến trình từ tháng 8/2018 đến tháng 8/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tổng hợp điều tra dịch tễ học trong 2 năm 2018 và 2019 xác định tỷ lệ mắc bệnh Tụ huyết trùng chung trên toàn đàn khảo sát là 1,76% (110/6.254 con) và tỷ lệ tử vong trên tổng đàn là 0,19% (12/6.254 con). Phân bố ca bệnh có sự chênh lệch rõ rệt giữa các địa bàn: xã Yên Trung có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 2,01% (83 con mắc, 8 con chết), tiếp theo là xã Yên Bình với 1,44% (18 con mắc, 2 con chết) và xã Tiến Xuân ghi nhận 1,04% (9 con mắc, 2 con chết). Sự sai khác giữa xã Tiến Xuân với hai xã còn lại có ý nghĩa thống kê rõ rệt (P < 0,05).

Quy luật mùa vụ thể hiện sự tập trung cao độ vào giai đoạn chuyển mùa từ tháng 3 đến tháng 7 hàng năm, chiếm từ 11,82% đến 20,00% tổng số ca bệnh của cả năm. Đỉnh dịch xuất hiện vào tháng 4 với 22 ca mắc, chiếm tỷ lệ cao nhất là 20,00%, trong khi các tháng mùa khô như tháng 1 chỉ ghi nhận 1 ca bệnh (0,91%).

Về độ tuổi mẫn cảm, nhóm bò từ 1 đến 3 năm tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao vượt trội, chiếm 60,91% (67/110 con) tổng số ca nhiễm. Nhóm bò từ 4 đến 5 năm tuổi chiếm 23,64% (26 con), trong khi nhóm bê dưới 1 năm tuổi và bò già trên 5 năm tuổi chỉ chiếm lần lượt 6,36% và 9,09%. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu bao gồm ủ rũ, mệt mỏi (89,09%), sốt cao 41 - 42°C (88,18%), sưng hạch dưới hầu (75,45%) gây khó thở và thè lưỡi đặc trưng. 100% chủng vi khuẩn phân lập cho kết quả phản ứng sinh hóa chuẩn (catalase dương tính, oxidase dương tính, indole dương tính, không làm tan máu) và tạo đoạn khuếch đại gen PCR chính xác 457 bp, thể hiện độc lực mạnh gây chết chuột thí nghiệm trong vòng 8 - 48 giờ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ mắc và chết cao tại xã Yên Trung và Yên Bình xuất phát từ đặc thù địa hình đồi gò, mật độ chăn nuôi lớn kết hợp phương thức bán chăn thả tự do làm mầm bệnh dễ phát tán qua đường hô hấp và nguồn nước uống chung. Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin đạt thấp tại một số cụm dân cư vùng sâu cũng là yếu tố nguy cơ hàng đầu.

Sự bùng phát dịch vào các tháng 3 - 7 hoàn toàn phù hợp với quy luật khí hậu nhiệt đới gió mùa tại miền Bắc: thời tiết giao mùa có độ ẩm không khí cao, lượng mưa tăng đột ngột gây stress nhiệt, làm suy giảm hàng rào miễn dịch niêm mạc hô hấp của gia súc. Đây là thời cơ để vi khuẩn Pasteurella multocida tiềm sinh ở hầu họng nhân lên, gia tăng độc lực và xâm nhập vào hệ tuần hoàn. Bò trong độ tuổi 1 - 3 năm bước vào giai đoạn khai thác làm việc hoặc sinh sản, đồng thời lượng kháng thể thụ động từ sữa mẹ đã suy kiệt hoàn toàn trong khi miễn dịch chủ động chưa hoàn thiện vững chắc, khiến nhóm tuổi này trở nên mẫn cảm nhất.

Dữ liệu diễn biến dịch tễ theo thời gian và lứa tuổi có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột kết hợp đường biểu diễn xu hướng (tương quan giữa lượng mưa hàng tháng và số ca nhiễm) cùng bảng ma trận phân tích phương sai hai nhân tố. Cách thức trình bày này giúp các cơ quan quản lý dễ dàng nhận diện ngưỡng nguy cơ bùng phát dịch theo chu kỳ năm. Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công bố dịch tễ học tại Lai Châu, Bắc Giang và Sơn La, củng cố tính quy luật của bệnh thể bại huyết tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập kế hoạch tiêm phòng vắc xin Tụ huyết trùng vô hoạt (chủng nhũ dầu P52 hoặc keo phèn Robert I) đồng loạt 2 đợt trong năm vào tháng 3 và tháng 8, hướng tới mục tiêu tối thiểu 85% tổng đàn bò được tạo miễn dịch chủ động trước mùa phát dịch, do Trạm Chăn nuôi và Thú y huyện Thạch Thất chủ trì phối hợp cùng Ủy ban nhân dân các xã.
2. Thực hiện quy trình vệ sinh tiêu độc khử trùng chuồng trại định kỳ 1 lần/tuần bằng dung dịch nước vôi 1% hoặc hóa chất sát trùng chuyên dụng trong các tháng cao điểm mưa ẩm (tháng 4 - tháng 7), nhằm giảm trên 50% mật độ vi khuẩn tồn lưu trong môi trường nền chuồng và bãi chăn thả, do các chủ hộ gia trại trực tiếp thực hiện.
3. Áp dụng phác đồ điều trị kháng sinh sớm ngay trong 12 - 24 giờ đầu khi gia súc xuất hiện triệu chứng sốt cao trên 40°C và sưng hạch hầu, ưu tiên sử dụng các loại kháng sinh có độ mẫn cảm cao đạt đường kính vòng vô khuẩn trên 20 mm theo kháng sinh đồ thực nghiệm, kết hợp thuốc trợ tim mạch và hạ sốt nhằm nâng tỷ lệ điều trị khỏi bệnh lên trên 90%, giao mạng lưới thú y viên cơ sở phụ trách.
4. Tổ chức định kỳ 5 - 10 lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật nhận biết lâm sàng và phương pháp chăm sóc dinh dưỡng tăng sức đề kháng cho khoảng 500 hộ chăn nuôi trọng điểm tại các xã vùng núi trong quý I hàng năm, phối hợp giữa Phòng Kinh tế huyện và Hội Nông dân địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thú y và cơ quan dịch tễ địa phương: Sử dụng bản đồ phân bố tỷ lệ nhiễm theo tháng và độ tuổi để lập kế hoạch dự trữ vật tư vắc xin, xây dựng kịch bản dập dịch chủ động tại các vùng bán sơn địa.
2. Chủ trang trại và hộ chăn nuôi bò thịt, bò sinh sản: Vận dụng kiến thức nhận diện triệu chứng điển hình (sốt 41 - 42°C, sưng hạch hầu, thở khó) và quy trình cách ly gia súc từ 1 - 3 năm tuổi nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế do chết đột ngột.
3. Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Thú y: Tham khảo quy trình chuẩn hóa từ lấy mẫu thực địa, giám định sinh vật hóa học, kỹ thuật khuếch đại gen PCR đoạn 457 bp đến phương pháp thử kháng sinh đồ Kirby-Bauer làm tài liệu học thuật giá trị.
4. Các công ty sản xuất và phân phối thuốc thú y, vắc xin: Khai thác dữ liệu thực nghiệm về mức độ nhạy cảm và kháng kháng sinh của vi khuẩn Pasteurella multocida để cải tiến công thức chế phẩm điều trị đặc hiệu trên đàn gia súc.

Câu hỏi thường gặp

Vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh Tụ huyết trùng ở bò có đặc điểm hình thái và sinh hóa nhận diện nào?
Vi khuẩn là cầu trực khuẩn Gram âm, kích thước 0,6 - 2,5 µm x 0,2 - 0,4 µm, bắt màu lưỡng cực sẫm ở hai đầu tế bào, không hình thành nha bào và không di động. Khi nuôi cấy trên thạch máu, vi khuẩn không gây dung huyết; kết quả thử nghiệm sinh hóa cho thấy phản ứng catalase, oxidase, indole dương tính và lên men đường glucose, mannitol nhưng không lên men lactose.

Tại sao nhóm bò từ 1 đến 3 năm tuổi lại có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất trong đàn?
Số liệu thực tế chỉ ra nhóm 1 - 3 tuổi chiếm tới 60,91% tổng số ca mắc. Ở độ tuổi này, gia súc đã mất hoàn toàn lượng kháng thể thụ động nhận từ sữa mẹ lúc sơ sinh, đồng thời bắt đầu vận động cày kéo hoặc thay đổi chế độ dinh dưỡng gây stress, tạo điều kiện cho mầm bệnh tiềm ẩn bùng phát mạnh mẽ hơn so với bò trưởng thành đã có miễn dịch thích ứng.

Thời điểm nào trong năm có nguy cơ bùng phát ổ dịch Tụ huyết trùng cao nhất tại miền Bắc?
Bệnh xuất hiện quanh năm nhưng tập trung cao độ từ tháng 3 đến tháng 7, đỉnh điểm vào tháng 4 chiếm 20,00% tổng số ca bệnh. Đây là giai đoạn chuyển mùa nóng ẩm, mưa nhiều làm nền chuồng lầy lội, độ ẩm cao gây ức chế hô hấp và thúc đẩy vi khuẩn nhân lên nhanh chóng trong môi trường chăn thả.

Làm cách nào để chẩn đoán phân biệt bệnh Tụ huyết trùng với bệnh nhiệt thán và ung khí thán trên thực địa?
Bệnh Tụ huyết trùng đặc trưng bởi hiện tượng phù thũng hạch hầu làm thè lưỡi và tích dịch xoang ngực màu vàng khi mổ khám. Trái lại, bệnh nhiệt thán biểu hiện máu đen đặc khó đông chảy ra từ các lỗ tự nhiên và lách sưng to gấp 2 - 3 lần; còn ung khí thán có các ổ sưng bắp thịt chứa khí, ấn vào nghe tiếng kêu lạo xạo và thịt hoại tử màu đen.

Nguyên tắc cốt lõi khi sử dụng kháng sinh điều trị bệnh Tụ huyết trùng bò là gì?
Kháng sinh chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng sớm trong vòng 12 - 24 giờ đầu của thể cấp tính trước khi xảy ra nhiễm trùng huyết toàn thân. Phải chọn kháng sinh có đường kính vòng vô khuẩn trên 20 mm theo kháng sinh đồ, kết hợp thuốc trợ sức, trợ lực và tuyệt đối tuân thủ đủ liệu trình 3 - 5 ngày để tránh hiện tượng kháng thuốc.

Kết luận

• Luận văn xác lập bức tranh dịch tễ học thực chứng toàn diện tại huyện Thạch Thất với tỷ lệ mắc bệnh Tụ huyết trùng chung là 1,76% và tỷ lệ chết 0,19% trên tổng đàn 6.254 con bò khảo sát.
• Xác định chính xác nhóm nguy cơ cao nhất là bò từ 1 đến 3 năm tuổi (chiếm 60,91% ca bệnh) và khoảng thời gian bùng phát dịch trọng điểm từ tháng 3 đến tháng 7 (đỉnh điểm tháng 4 chiếm 20,00%).
• Định danh thành công các chủng vi khuẩn phân lập thuộc loài Pasteurella multocida mang độc lực cao bằng kỹ thuật PCR với kích thước sản phẩm gen chuẩn 457 bp.
• Cung cấp dữ liệu kháng sinh đồ chuẩn xác làm căn cứ khoa học để xây dựng phác đồ điều trị sớm, giúp khống chế tỷ lệ tử vong hiệu quả tại cơ sở chăn nuôi.
• Đề xuất quy trình phòng bệnh chủ động bằng vắc xin định kỳ vào tháng 3 và tháng 8 kết hợp vệ sinh tiêu độc chuồng trại nghiêm ngặt.
• Đóng góp chính: Cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học và sinh học phân tử chuẩn xác, bổ sung vào bản đồ dịch tễ học thú y khu vực đồng bằng và bán sơn địa phía Bắc.
• Kế hoạch tiếp theo: Tiếp tục theo dõi sự biến đổi tính kháng thuốc của vi khuẩn và ứng dụng công nghệ sinh học để thử nghiệm các dòng vắc xin tái tổ hợp thế hệ mới trong giai đoạn tới.
• Lời kêu gọi hành động: Các cấp quản lý thú y, kỹ thuật viên và người chăn nuôi cần áp dụng ngay lịch tiêm phòng định kỳ và phác đồ can thiệp sớm từ nghiên cứu này nhằm bảo vệ an toàn đàn gia súc và phát triển chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những hiểu biết về vi khuẩn Pasteurella multocida 1. Hình thái Pasteurella multocida là một cầu trực khuẩn nhỏ 2 đầu tròn, kích thước từ 0,6 - 2,5µm x 0,2 - 0,4 µm, vi khuẩn không có lông, không di động, không hình thành nha bào và bắt màu Gram âm (Smith JE. Trong cơ thể bệnh, vi khuẩn hình thành giáp mô nhưng khó quan sát và khi nhuộm vi khuẩn có hiện tượng bắt màu sẫm hơn ở hai đầu tế bào nên P.multocida được gọi là vi khuẩn lưỡng cực (Smith JE.

Hình thái và kích thước của vi khuẩn có thể thay đổi tuỳ thuộc vào các điều kiện nuôi cấy khác nhau (Rimler R. Trong máu động vật, hình thái của vi khuẩn thường đồng nhất, còn khi phát triển trong môi trường nhân tạo vi khuẩn thường đa hình thái, hình trứng, hình cầu hoặc hình que. Khi nuôi cấy trong môi trường có cho thêm carbonhydrate, vi khuẩn thường kết lại thành chuỗi dài (Rosenbusch C. Đặc tính nuôi cấy P.

multocida là vi khuẩn yếu khí tùy tiện, nhiệt độ thích hợp 370C, pH thích hợp từ 7,2-7,4. Mọc chủ yếu trên các môi trường nuôi cấy thông thường, môi trường có bổ sung huyết thanh hoặc máu thì vi khuẩn mọc tốt (Nguyễn Như Thanh và cộng sự, 2001). Tuy nhiên không mọc trên thạch MacConkey. Môi trường nước thịt: sau 24 giờ nuôi cấy, môi trường đục vừa, mùi tanh đặc biệt như mùi nước dãi khô, lắc có vẩn như sương mù rồi lại mất, đáy ống có cặn nhày, trên mặt môi trường có màng mỏng.

Môi trường thạch thường: sau 24 giờ nuôi cấy trên mặt thạch hình thành khuẩn lạc dạng S nhỏ, trong suốt, long lanh như giọt sương. Nuôi lâu khuẩn lạc có màu trắng ngà dính vào môi trường. multocida có thể phát triển thành khuẩn lạc dạng S, dạng R hay dạng M trong môi trường này. Khuẩn lạc dạng S (Smooth) là khuẩn lạc trơn, bóng láng, mặt vồng, có dung quang sắc cầu vồng, là dạng khuẩn lạc có độc lực mạnh, vi khuẩn thuộc dạng khuẩn lạc này thường LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 tạo thành lớp giáp mô nhiều hơn khuẩn lạc dạng xù xì.

Khuẩn lạc dạng R (Rough) thường dẹt, có rìa nhám xù xì, trơn nhám, có dung quang màu xanh, có độc lực yếu hơn. Khuẩn lạc dạng M (Mucoid) ướt nhày, có kích thước to nhất, rìa khuẩn lạc nhẵn, dung quang sắc cầu vồng yếu hơn dạng S. Hình dạng khuẩn lạc có thể thay đổi, khi nuôi cấy lâu ngày khuẩn lạc tăng kích thước, nhớt và dính chặt vào mặt thạch, còn khi cấy chuyển nhiều lần thì giáp mô mất đi, kích thước khuẩn lạc nhỏ lại, không màu và trong suốt. Môi trường thạch máu: vi khuẩn không gây dung huyết, phát triển tốt, khuẩn lạc to hơn thạch thường.

Đây là môi trường dùng để nhân và giữ giống vi khuẩn (Nguyễn Như Thanh và cs, 2001). Đặc trưng của vi khuẩn P. multocida là khuẩn lạc có mùi thơm ngọt và không gây dung huyết. Môi trường thạch - huyết thanh - huyết cầu tố: là môi trường dùng để phân lập, giám định, xác định độc lực của vi khuẩn.

Môi trường này, khuẩn lạc hình thành có hiện tượng tán sắc (iridescent). Khi xem khuẩn lạc dưới kính hiển vi hai thị kính với độ phóng đại thấp (x20) và góc chiếu phản quang của ánh sáng đèn điện 450, tùy theo độc lực của vi khuẩn mà màu sắc của khuẩn lạc khác nhau.Vi khuẩn có độc lực cao thì khuẩn lạc của chúng quan sát thấy 2/3 diện tích khuẩn lạc về phía đèn có màu xanh lơ hay xanh lá mạ; 1/3 diện tích khuẩn lạc có màu vàng ánh kim hay màu da cam; gọi là khuẩn lạc Fg (Greenish Fluorescent). Vi khuẩn có độc lực vừa biểu hiện 2/3 diện tích khuẩn lạc về phía đèn có màu vàng ánh kim hay màu da cam, gọi là khuẩn lạc Fo (Orange Fluorescent). Vi khuẩn có độc lực yếu, khuẩn lạc của chúng không có hiện tượng tán sắc, không màu gọi là Nf (Not Fluorescent).

Hiện tượng tán sắc của khuẩn lạc thấy rõ sau nuôi cấy 24 giờ, chúng sẽ mất đi nếu để qua 72 giờ nuôi cấy. Môi trường nước thịt pepton: sau cấy 24 giờ vi khuẩn làm đục môi trường, vài ngày sau môi trường trở nên trong, dưới đáy có cặn nhày, lắc khó tan. Để nuôi cấy vi khuẩn chế tạo vắc xin người ta thường sử dụng môi trường cơ bản có thêm đường sucrose, peptone và chất chiết men bia. Theo Namioka và Murata (1961), môi trường nuôi cây tốt nhất cho vi khuẩn P.

multocida là LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Yeast extract Pepton-L-Cystin (YPC) có thêm sucrose và natri sulfite (Na2SO3). Đây là môi trường giúp cho sự tái tạo giáp mô của vi khuẩn và cũng là môi trường phân lập, giữ giống và nhân giống. Môi trường Hottinger cũng rất tốt cho vi khuẩn Pasteurella phát triển. Đặc tính sinh hóa Mỗi vi khuẩn có một phản ứng sinh hóa đặc trưng, vì vậy bước đầu cần giám định các đặc tính sinh hóa của các chủng vi khuẩn nghiên cứu.

Đa số các chủng vi khuẩn P. multocida có khả năng lên men không sinh hơi đường galactose, glucose, mannose, sorbitol, mannit, sozbit, xylose và sucrose. multocida không lên men đường lactose, maltose, arabino, rammo, salixin, dunxin, adonit. multocida không làm tan chảy gelatin, không mọc trên môi trường khoai tây, không làm đông vón sữa.

Các chủng vi khuẩn P. multocida có khả năng sinh indol và khi thay đổi thành phần của môi trường cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh indol sớm hay muộn. multocida sẽ mất đặc tính sinh indol khi cấy chuyển nhiều lần trên môi trường nhân tạo. Nhưng chúng sẽ có lại đặc tính này khi tăng cường giống bằng cách tiêm truyền cho bản động vật.

Ngoài ra vi khuẩn này còn cho kết quả catalazavà oxydaza dương tính. Nhiều nghiên cứu đã cho biết đặc tính sinh hóa của các chủng P.multocida được phân lập từ các vùng khác nhau: Phùng Duy Hồng Hà (1990) đã nghiên cứu về khả năng lên men đường của P. multocida phân lập từ gia cầm bị bệnh Tụ huyết trùng tại Việt Nam, chúng có đặc tính hoá thông thường như lên men glucose, sucrose. Riêng đường sorbitol có 3 chủng luôn cho phản ứng âm tính, 3 chủng luôn cho phản ứng dương tính, 26 chủng còn lại cho kết quả thay đổi, lúc âm lúc dương.multocida trên lợn của Úc và Việt Nam của Trần Xuân Hạnh (2002) cho thấy khoảng 24,1% dương tính với đường lactose và 100% dương tính với đường sorbitol.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc tính sinh hóa chung của Pasteurella multocida (Theo Smith JE, 1959) Đặc tính sinh hóa Kết quả Dung huyết - Glucoza + Lactoza - H2 S - Catalaza + Oxidaza + Indol + Ureaza - Chú thích: “-”: âm tính, “+” : dương tính. Theo Hoàng Ðăng Huyến (2004) nghiên cứu về đặc tính sinh hóa của vi khuẩn P. multocida phân lập từ trâu, bò tại Bắc Giang và Phạm Thị Phương Lan và cộng sự (2012) xác định đặc tính sinh hóa các chủng vi khuẩn này tại hai tỉnh Hà Giang và Cao Bằng đều cho biết 100% các chủng P.

Multocida đều lên men các đường glucose, mannitol, saccarose, fructose, galactose và sorbitol, không lên men đường lactose,mantose, arabinose. Sức đề kháng Vi khuẩn P. multocida có sức đề kháng yếu với các chất sát trùng thông thường, chúng không thể tồn tại lâu ngoài cơ thể động vật, ánh sáng mặt trời và sức nóng. multocida có thể tồn tại trong đất ẩm, nền chuồng, trên đồng cỏ đến hàng tháng, có khi hàng năm.

multocida bị tiêu diệt trong vài giây ở 1000C, 3-5 phút ở nước vôi 1% (Nguyễn Như Thanh, 2001). Kháng nguyên Kháng nguyên của P. multocida có cấu trúc phức tạp và luôn thay đổi. Chúng bao gồm hai loại kháng nguyên là kháng nguyên vỏ và kháng nguyên thân.

- Kháng nguyên vỏ (K) Kháng nguyên vỏ là một bản kháng nguyên, có bản chất là một polysaccarit, che phủ lớp kháng nguyên O. Kháng nguyên vỏ có tính kháng nguyên yếu không có khả năng tạo được sự bảo hộ chuột và thỏ khi thử thách bằng công cường độc. Bằng phương pháp bảo hộ chéo trên chuột bạch Robert (1947) đã LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Multocida có 4 loại kháng nguyên vỏ và được ghi lại theo số La mã là I, II, III và IV.

Đến năm 1961, bằng phản ứng ngưng kết Carter đã xác định thêm type mới đặt tên là E, tác giả đề nghị bỏ type C và bổ sung thêm type F vào năm 1963. - Kháng nguyên thân (O) Kháng nguyên thân lipopolysaccharide của vi khuẩn P. multocida được Pirosky thông báo vào năm 1938. Kháng nguyên thân có 2 nhóm đặc hiệu và không đặc hiệu.

Các chủng khác nhau sẽ khác nhau về kháng nguyên thân. Chỉ có serotyp B hầu như đồng nhất thuộc một nhóm kháng nguyên thân. Kháng nguyên thân có 2 hệ thống phân loại là phân loại theo Namioka và Murata (1961), kháng nguyên thân có 12 yếu tố và phân loại theo Heddleston (1972), kháng nguyên thân có 16 yếu tố. Lipopolysaccharide là kháng nguyên thân quan trọng, có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch cao và đóng vai trò quan trọng trong đáp ứng miễn dịch dịch thể (Ryu H.

Những hiểu biết về bệnh Tụ huyết trùng ở bò 1. Dịch tễ học a. Loài mắc bệnh Trong tự nhiên hầu hết các loài gia súc, gia cầm, loài có vú và loài chim đều mẫn cảm với bệnh. Theo Lignieres (1900) ít nhất có 6 dạng bệnh tụ huyết trùng khác nhau: Ở gà, trâu, bò, lợn, cừu, dê, ngựa và chó, cả 6 dạng bệnh này đều thấy ở thỏ.

Bệnh thấy ở trâu, bò, lợn, thỏ, chó, mèo, hươu, ngựa, chồn, khỉ, dê và cừu (Carter, 1959). Bệnh còn thấy ở bò rừng, nai, sơn dương, lợn rừng, thỏ rừng, voi, lạc đà và báo tuyết ở Hymalaya (De Alwis, 1982). Nhiều tác giả đã khẳng định: Nơi nào có bệnh tụ huyết trùng trâu, bò thì ở đó người ta cũng phát hiện bệnh này ở động vật hoang dã. De Alwis (1982) cho rằng loài vật cảm nhiễm mạnh nhất đối với bệnh tụ huyết trùng là trâu, bò trong đó trâu mẫn cảm hơn bò.

Ở Việt LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Nam, trâu dễ bị nhiễm và mắc bệnh nặng hơn bò.Trâu, bò rừng cũng mắc bệnh (Đoàn Thị Băng Tâm, 1987). Trâu thường chết khi gặp thể quá cấp hoặc cấp tính. Trong phòng thí nghiệm, mức độ mẫn cảm của động vật thí nghiệm với vi khuẩn P. multocida thuộc serotype B:2 giảm dần theo thứ tự thỏ, chuột bạch, trâu bò, chuột lang, bồ câu, lợn, ngựa, cừu và cuối cùng là dê.

Chó, gà, vịt không mẫn cảm (Bain R. Ngoài ra, một số bệnh Tụ huyết trùng cũng đã được thông báo trên lạc đà và hươu. Một số ổ dịch Tụ huyết trùng trâu bò có thể xảy ra đồng thời với bệnh Tụ huyết trùng ở lợn và ngựa.