Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu về quản lý hoạt động Thực hành lâm sàng theo hướng phát triển năng lực sinh viên ngành y ; Chương 2: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thực hành lâm sàng theo định hướng phát triển năng lực của sinh viên ngành y ; Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực tiễn quản lý hoạt động thực hành lâm sàng theo định hướng phát triển năng lực của sinh viên ngành y; Chương 4: Giải pháp quản lý hoạt động thực hành lâm sàng theo định hướng phát triển năng lực của sinh viên ngành y 9 luan an Chƣơng 1 TỔNG QUAN C C NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH L M SÀNG THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN N NG LỰC SINH VIÊN NGÀNH Y Phần tổng quan tài liệu trình bày tóm tắt kết quả tổng quan, lược khảo, phân tích về hiệu quả của việc quản lý hoạt động thực hành lâm sàng theo định hướng phát triển năng lực của sinh viên ngành y. Các nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước về hoạt động học thực hành lâm sàng, những chiến lược giảng dạy, phương pháp học tập, phương pháp lượng giá, xây dựng đề cương chi tiết chương trình đáp ứng theo định hướng phát triển năng lực cho sinh viên ngành y gồm bác sĩ đa khoa, điều dưỡng đa khoa, nha khoa, dược khoa. Các tài liệu tham khảo cập nhật từ năm 2000 đến 2018 được lấy từ các trang tạp chí giáo dục y khoa đáng tin cậy như “Professional Education, Medical Education, Nurse Education Today, PubMed…” và các trang tạp chí y học thành phố Hồ Chí Minh và tạp chí y học thực hành cũng như các nguồn dữ liệu khác. Các nghiên cứu liên quan đến hoạt động thực hành lâm sàng của sinh viên ngành y theo định hƣớng phát triển năng lực Đối với ngành Y, thực hành lâm sàng là một trong những vấn đề quan trọng nhất quyết định đến năng lực khám chữa bệnh của sinh viên sau khi ra trường.
Hoạt động đào tạo truyền thống hiện nay sinh viên vẫn đang học từ nhiều thế hệ thầy cô,kinh nghiệm của anh chị lớp trên, người hướng dẫn lâm sàng lớn tuổi và nhiều kinh nghiệm. Mà theo một trong những người lỗi lạc, hiệu trưởng Đại học Y khoa Havard của Hoa kỳ Sydney Burnwell (1939-1945) đã từng nói với sinh viên của mình “Kinh nghiệm là một trong những điều mà các bạn đã làm sai ngày hôm nay và sẽ tiếp tục làm sai trong tương lai” và chính ông cũng đã làm thất vọng sinh viên của mình khi nói rằng “ Một nữa trong số những kiến thức mà các bạn đang được dạy tại trường Y sẽ trở thành những điều không còn đúng nữa trong vòng 10 năm tới, nhưng vấn đề là không một thầy cô nào của các bạn biết được đó là một nữa nào”. Điều đó chứng tỏ y học luôn không ngừng đổi mớivà đòi hỏi phương pháp dạy của thầy cô và phương pháp học của sinh viên ngành Y phải thay đổi để đáp ứng nhu cầu đào tạo. 10 luan an Sự thay đổi trong đào tạo sinh viên ngành y theo định hướng phát triển năng lực (Competence Based Medical Education) CBME là một phương pháp đào tạo mới, định hướng bằng chuẩn năng lực của người sinh viên cần đạt được sau khi ra trường phù hợp với xu thế thế giới và nhu cầu xã hội.
Khi đào tạo theo CBME nhà trường cần xây dựng khung chương trình, phương pháp đào tạo, đội ngũ giảng viên, kế hoạch giảng dạy phù hợp để đáp ứng được các yêu cầu theo chuẩn đầu ra của khu vực hay thế giới. Rất nhiều tác giả như Curry & Docherty, 2017, Gravina và cộng sự 2017, Frank và cộng sự 2010 đã nghiên cứu về hiệu quả của CBME trong việc phát triển năng lực thực hànhvà chứng minh rằng CBME mang lại hiệu quả rất cao trong việc phát triển năng lực thực hành lâm sàng cho sinh viên y khoa, dược khoa, điều dưỡng, nha khoa [84; 46]. Bên cạnh đó Gruppen và cộng sự 2012 đã chứng minh CBME mang lại sự phát triển và nâng cao việc chăm sóc sức khỏe cho toàn thế giới [65]. Khi nói đến CBME nghĩa là nói đến sự đổi mới toàn diện từ chương trình học, phương pháp giảng dạy, phương pháp học, và phương pháp lượng giá cho người học mà trong đó hoạt động thực hành lâm sàng là hoạt động quan trọng nhất.
CBME đã được rất nhiều học giả định nghĩa, nghiên cứu bằng các nghiên cứu hệ thống cho kết luận rằng đây là một phương pháp toàn diện nhất nhằm mang lại chất lượng cho việc đào tạo năng lực thực hành lâm sàng cho sinh viên ngành ynhư tác giả L. Những nghiên cứu này hứa hẹn đào tạo những đội ngũ nhân viên y tế chuyên nghiệp nhất theo tác giả L. Parson, Childs và Elize năm 2018 [67]. Tại các nước phát triển trên thế giới, phương pháp giảng dạy thực hành lâm sàng đã ngày càng cải tiến và được thống kê bằng bằng nghiên cứu cụ thể.
Về phương ph p, có rất nhiều tác giả đưa ra những kết luận về các phương pháp dạy thực hành lâm sàng hiệu quả theo CBME: Theo tác giả Chikotas và cộng sự 2009, nghiên cứu phương pháp dạy thực hành lâm sàng cho sinh viên điều dưỡng phát triển được năng lực giải quyết vấn đề, kỹ năng ra quyết định và ứng dụng được kiến thức vào thực tế cũng như xóa bỏ được rào cản giữa sự khác biệt lý thuyết và thực tế thì sinh viên cần được dạy và học lâm sàng dựa trên giải quyết vấn đề “problem based teaching (PBT)”and problem based learning (PBL). Nghiên cứu của Chikotas đã cho thấy được sự hài lòng, tự tin của sinh viên khi thực hành lâm sàng sau khi đào tạo bởi phương pháp này. 11 luan an Bên cạnh đó, theo tác giả Al-Dabbagh và Al-Taee thì đào tạo thực hành lâm sàng y khoa phát triển theo năng lực tốt nhất cần áp dụng phương pháp dạy học dựa trên nhiệm vụ “task based teaching (TBT). Dựa vào nhiệm vụ sinh viên thực hiện, luyên tập và rút ra được kinh nghiệm lâm sàng cho bản thân.
Đây là một trong những phương pháp đã được ứng dụng hơn 3 thập kỷ trong lĩnh vực đào tạo y khoa và cho đến nay vẫn mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy lâm sàng. Ngoài ra, theo xu thế phát triển của bằng chứng khoa học, thực hành lâm sàng y khoa hiện đại đã chuyển mình và phát triển theo xu thế dạy học dựa trên bằng chứng “evidenced based teaching (EBT). Khi so sánh giữa dạy họctheo vấn đề (PBT) và học dựa trên bằng chứng (EBT) thì theo kết quả của nghiên cứu thống kê (systermatic review) từ kết quả của 15 nghiên cứu trong 22 năm từ 1985 đến 2007 của tác giả Hartling và cộng sự [71] đưa ra bằng chứng rằng phương pháp dạy theo vấn đề chỉ mang lại kết quả cao trong thực hành tiền lâm sàng hơn là hiệu quả trong thực hành lâm sàng y khoa. Chính vì vậy xu thế đào tạo thực hành theo bằng chứng (EBT) hiện nay đang chiếm ưu thế.
Tuy nhiên, Horntvedt và đồng tác giả năm 2018 trong một nghiên cứu thống kê đã chứng minh rằng phương pháp EBT trong thực hành lâm sàng khi ứng dụng cũng có nhiều khó khăn, bất cập. Kết quả của phương pháp này là mang lại hiệu quả là sinh viên y khoa nâng cao được năng lực phân tích vấn đề, tư duy thấu đáo, sử dụng nghiên cứu khoa học làm bằng chứng để mang lại sự an toàn tốt nhất cho người bệnh. Tuy nhiên để đào tạo thực hành lâm sàng theo EBT hiệu quả cần có rất nhiều chiền lược phối hợp nhiều đơn vị liên quan, giáo viên giảng dạy cần nắm rõ các nguyên lý đào tạo theo EBT và sinh viên phải giỏi kỹ năng trình bày ngôn ngữ viết học thuật [Dẫn theo 74]. Về mặt nguyên lý, sinh viên ngành Y là một đối tượng người học đặc biệt với nhu cầu tự học và tự định hướng cao.
Chính vì thế đào tạo thực hành lâm sàng cho sinh viên ngành y cần phối hợp những nguyên tắc của dạy học người lớn (Adult teaching) và dạy học Y khoa (Pedagogy) đáp ứng theo chuẩn năng lực. Tác giả Jauhiainen 2009 đã khuyến nghị rằng đào tạo sinh viên theo chuẩn sư phạm y học (PBL pedagogy) sẽ nâng cao kiến thức, kỹ năng viết, tư duy tích cực, kỹ năng giao tiếp, và làm việc đội nhóm. Tuy nhiên nếu phối hợp PBL pedagogy và elearning trong thực hành lâm sàng thì sinh viên có khả năng phát triển 12 luan an năng lực giải quyết vấn đề, tự đánh giá, phản hồi và hỗ trợ đồng đội [Dẫn theo 49]. Điều đó chứng minh rằng muốn đào tạo theo đúng chuẩn năng lực, chúng ta cần hiểu rõ nguyên tắc của sư phạm y học và dạy học cho người lớn, trong đó rèn luyện việc tự học, tự lượng giá là một vấn đề rất quan trọng.
Vế hiến lượ , để tiếp cận việc dạy thực hành lâm sàng theo định hướng năng lực cần bao gồm việc tiếp cận các phương pháp giảng dạy cũng như việc dứng dụng công nghệ khoa học, các phần mềm hoặc trí thông minh nhân tạo, cũng như ứng dụng khoa học nhận thức, phương pháp kích thích tư duy vào việc giảng dạy cho sinh viên đã được áp dụng tại các nước trên thế giới. Theo tác giả Lauria 2017,ứng dụng một vài chiến lược, kỹ xảo trong giảng dạy thực hành như kể chuyện, lý tưởng hóa, kiểm tra và gợi nhớ là những cách thức hiệu quả trong giảng dạy y khoa giúp tác động vào nhận thức của người học [77]. Ngoài ra, một vài tác giả khác như Hoffart và cộng sự 2017, Nousiainen và cộng sự 2018 cũng khuyến nghị các chiến lược giảng dạy thú vị hơn mang lại hứng thú và cảm xúc cho người học (một trong những nguyên tắc dạy học người lớn) đó chính là study board, game based cũng đã được áp dụng và mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy cho sinh viên ngành y [Dẫn theo 80; 77] Mô h nh giảng ạy theo định hướng năng lực cho sinh viên ngành y bao gồm thực hành lâm sàng dựa trên nguyên tắc CBME cũng được kiểm chứng bằng các nghiên cứu thực nghiệm trong 10 năm trở lại đây cho kết quả là khi có sự thống nhất giữa việc dạy và học tại trường học (mô phỏng) và thực tế ở bệnh viện sẽ ảnh hưởng rất tích cực đến kết quả thực hành lâm sàng của sinh viên ngành y [76; 55]. Chính vì thế một trong những tiêu chí quan trọng của CBME là chú trọng đến các phương pháp dạy mô phỏng lâm sàng trên người bệnh chuẩn (standardized simulation) với thực tế, giúp sinh viên dễ dàng thích nghi với việc thực hành lâm sàng, đồng thời mang lại sự an toàn cho người bệnh.