Nâng cao năng lực giảng dạy cho sinh viên sư phạm tiếng Pháp

Nâng cao năng lực giảng dạy cho sinh viên sư phạm tiếng Pháp là một yêu cầu cấp thiết trong… 81 trang · Université de Pédagogie de Hô Chi Minh Ville · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Yến
• Người hướng dẫn: Madame Nguyễn Thị Tươi
• Trường học: Université de Pédagogie de Hô Chi Minh Ville
• Chuyên ngành: Sư phạm tiếng Pháp
• Đề tài: Nâng cao năng lực giảng dạy cho sinh viên sư phạm tiếng Pháp
• Loại tài liệu: Mémoire de fin d’études universitaires
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHUNG KHÁI NIỆM
• 1.1. Khái niệm về tri thức
• 1.2. Đặc điểm của tri thức
• 1.2.1. Các hoạt động của tri thức: tri thức tái tạo, tri thức kỹ năng, tri thức ứng xử
• 1.2.1.1. Tri thức tái tạo
• 1.2.1.2. Tri thức kỹ năng
• 1.2.1.3. Tri thức ứng xử
• 1.2.2. Các lĩnh vực của tri thức: lĩnh vực nhận thức, lĩnh vực tâm vận động, lĩnh vực cảm xúc - xã hội
• 1.2.2.1. Lĩnh vực nhận thức
• 1.2.2.2. Lĩnh vực tâm vận động
• 1.2.2.3. Lĩnh vực cảm xúc - xã hội
• 1.3. Phân loại: Các tri thức cần thiết của người giáo viên
• 1.3.1. Tri thức chuyên môn
• 1.3.2. Tri thức phương pháp và sư phạm
• 1.3.3. Tri thức tâm lý và xã hội học về học sinh
• 1.3.4. Tri thức yêu cầu từ các học phần: Phương pháp dạy và học FLE, Xây dựng năng lực giảng dạy
• 1.4. Khái niệm về năng lực

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nâng Cao Năng Lực Giảng Dạy Tiếng Pháp 55 ký tự

Nâng cao năng lực giảng dạy cho sinh viên sư phạm tiếng Pháp là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập quốc tế và nhu cầu sử dụng tiếng Pháp ngày càng tăng. Sinh viên sư phạm cần được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và thái độ để trở thành những giáo viên giỏi, đáp ứng được yêu cầu của chương trình giáo dục hiện đại. Bài viết này tập trung vào việc phân tích các vấn đề, thách thức và giải pháp để nâng cao năng lực sư phạm cho sinh viên, đồng thời chia sẻ những kinh nghiệm giảng dạy tiếng Pháp thực tế và hiệu quả. Theo Nguyễn Thị Kim Yến (2022), việc xây dựng năng lực cho sinh viên sư phạm ngay từ năm đầu đại học là vô cùng quan trọng. Mục tiêu cuối cùng là giúp sinh viên tự tin và thành công trong sự nghiệp giảng dạy. Phát triển năng lực ngôn ngữ cũng đóng vai trò then chốt.

1.1. Vai trò của tiếng Pháp trong bối cảnh giáo dục hiện nay

Tiếng Pháp không chỉ là một ngôn ngữ giao tiếp mà còn là một công cụ để tiếp cận văn hóa, khoa học và kỹ thuật. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc thành thạo tiếng Pháp mở ra nhiều cơ hội học tập và làm việc cho sinh viên. Giáo viên tiếng Pháp đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức và khơi gợi niềm đam mê học tập cho học sinh. Việc nâng cao năng lực sử dụng tiếng Pháp trong giảng dạy sẽ giúp giáo viên tự tin và hiệu quả hơn trong công việc. Do đó, việc trau dồi kỹ năng sư phạm tiếng Pháp là không thể thiếu.

1.2. Tầm quan trọng của năng lực sư phạm đối với giáo viên tiếng Pháp

Năng lực sư phạm không chỉ bao gồm kiến thức chuyên môn mà còn bao gồm kỹ năng giao tiếp, quản lý lớp học, thiết kế bài giảng và đánh giá học sinh. Một giáo viên giỏi cần có khả năng tạo ra môi trường học tập tích cực, khơi gợi sự sáng tạo và giúp học sinh phát triển toàn diện. Việc bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm tiếng Pháp thường xuyên sẽ giúp giáo viên cập nhật kiến thức và kỹ năng mới, đáp ứng được yêu cầu của chương trình giáo dục. Giáo viên cần có tâm lý học sư phạm tiếng Pháp vững vàng.

II. Thách Thức Trong Nâng Cao Năng Lực Giảng Dạy Tiếng Pháp 58 ký tự

Mặc dù có nhiều nỗ lực, việc nâng cao năng lực giảng dạy cho sinh viên sư phạm tiếng Pháp vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc vận dụng lý thuyết vào thực tế, thiếu kinh nghiệm giảng dạy và gặp rào cản về ngôn ngữ. Ngoài ra, chương trình đào tạo đôi khi chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, thiếu sự kết nối giữa nhà trường và các cơ sở giáo dục. Việc đánh giá năng lực giảng dạy cũng cần được cải thiện để đảm bảo tính khách quan và công bằng. Theo Yến (2022), nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc quản lý lớp học và phát triển năng lực ngôn ngữ để giảng dạy hiệu quả. Giáo trình giảng dạy tiếng Pháp cần được cập nhật.

2.1. Khó khăn trong việc vận dụng lý thuyết vào thực tế giảng dạy

Sinh viên sư phạm thường được trang bị kiến thức lý thuyết đầy đủ, nhưng lại gặp khó khăn khi áp dụng vào thực tế giảng dạy. Điều này có thể do thiếu thực hành sư phạm tiếng Pháp, thiếu cơ hội quan sát và học hỏi từ các giáo viên giàu kinh nghiệm giảng dạy. Để giải quyết vấn đề này, cần tăng cường các hoạt động thực tế, tạo điều kiện cho sinh viên tham gia vào các dự án giảng dạy và thực tập tại các trường học. Sinh viên cần được hướng dẫn phương pháp giảng dạy tiếng Pháp hiệu quả.

2.2. Rào cản về ngôn ngữ và thiếu tự tin trong giao tiếp tiếng Pháp

Một số sinh viên sư phạm vẫn còn gặp rào cản về ngôn ngữ, đặc biệt là trong giao tiếp tiếng Pháp. Điều này có thể do ít có cơ hội luyện tập tiếng Pháp trong môi trường tự nhiên, thiếu tự tin khi nói trước đám đông. Để khắc phục tình trạng này, cần tạo ra môi trường học tập thân thiện, khuyến khích sinh viên tham gia vào các câu lạc bộ tiếng Pháp, các hoạt động ngoại khóa và các chương trình trao đổi quốc tế. Cần phát triển năng lực ngôn ngữ cho sinh viên sư phạm tiếng Pháp một cách toàn diện.

III. Phương Pháp Nâng Cao Năng Lực Giảng Dạy Tiếng Pháp 56 ký tự

Để nâng cao năng lực giảng dạy cho sinh viên sư phạm tiếng Pháp, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, tăng cường thực hành sư phạm, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc phát triển kỹ năng mềm, kỹ năng giao tiếp và kỹ năng làm việc nhóm cho sinh viên. Việc đổi mới phương pháp dạy học tiếng Pháp cần được thực hiện thường xuyên để đáp ứng yêu cầu của thời đại. Theo Perrenoud (1995), năng lực là khả năng đối mặt và giải quyết các vấn đề trong thực tế. Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy tiếng Pháp là một giải pháp hiệu quả.

3.1. Áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực và lấy người học làm trung tâm

Phương pháp giảng dạy tích cực và lấy người học làm trung tâm giúp sinh viên chủ động hơn trong quá trình học tập, phát huy khả năng sáng tạo và tư duy phản biện. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ và tạo điều kiện cho sinh viên khám phá kiến thức. Các phương pháp như dạy học dự án, dạy học theo nhóm, dạy học dựa trên vấn đề nên được áp dụng rộng rãi. Cần xây dựng môi trường học tập tiếng Pháp tích cực.

3.2. Tăng cường thực hành sư phạm và tạo cơ hội cho sinh viên trải nghiệm

Thực hành sư phạm là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực giảng dạy cho sinh viên. Cần tăng cường số giờ thực hành, tạo cơ hội cho sinh viên tham gia vào các hoạt động giảng dạy thực tế tại các trường học. Sinh viên nên được hướng dẫn cách thiết kế bài giảng, quản lý lớp học và đánh giá học sinh. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và các cơ sở giáo dục trong việc tổ chức thực hành sư phạm. Thực hành sư phạm tiếng Pháp cần được đầu tư đúng mức.

IV. Ứng Dụng CNTT Trong Giảng Dạy Tiếng Pháp Bí Quyết 58 ký tự

Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy tiếng Pháp mang lại nhiều lợi ích, giúp bài giảng trở nên sinh động, hấp dẫn và hiệu quả hơn. Sinh viên có thể sử dụng các phần mềm, ứng dụng và trang web để học từ vựng, ngữ pháp, luyện nghe, luyện nói và viết. Giáo viên có thể sử dụng các công cụ trình chiếu, bảng tương tác và phần mềm quản lý lớp học để tăng cường tương tác và cá nhân hóa quá trình học tập. Việc ứng dụng CNTT cũng giúp sinh viên tiếp cận nguồn tài liệu học tập phong phú và đa dạng. Sáng kiến kinh nghiệm giảng dạy tiếng Pháp cần được chia sẻ rộng rãi.

4.1. Sử dụng phần mềm ứng dụng và trang web hỗ trợ học tiếng Pháp

Có rất nhiều phần mềm, ứng dụng và trang web hỗ trợ học tiếng Pháp, như Duolingo, Memrise, Babbel, TV5Monde, RFI Savoirs. Sinh viên có thể sử dụng các công cụ này để học từ vựng, ngữ pháp, luyện nghe, luyện nói và viết một cách dễ dàng và thú vị. Giáo viên có thể giới thiệu và hướng dẫn sinh viên sử dụng các công cụ này một cách hiệu quả. Phát triển năng lực ngôn ngữ thông qua các ứng dụng là một xu hướng tất yếu.

4.2. Khai thác các công cụ trình chiếu bảng tương tác và phần mềm quản lý lớp học

Các công cụ trình chiếu, bảng tương tác và phần mềm quản lý lớp học giúp giáo viên tạo ra các bài giảng sinh động, hấp dẫn và tương tác cao. Giáo viên có thể sử dụng PowerPoint, Prezi, Nearpod, ClassDojo để trình bày kiến thức, tổ chức các hoạt động nhóm và theo dõi tiến độ học tập của sinh viên. Cần đổi mới phương pháp dạy học tiếng Pháp bằng CNTT.

V. Đánh Giá Năng Lực Phương Pháp Khách Quan Toàn Diện 59 ký tự

Việc đánh giá năng lực giảng dạy của sinh viên sư phạm cần được thực hiện một cách khách quan, toàn diện và thường xuyên. Cần sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau, như bài kiểm tra, bài tập thực hành, dự án giảng dạy, quan sát lớp học và phỏng vấn. Việc đánh giá không chỉ tập trung vào kiến thức chuyên môn mà còn chú trọng đến kỹ năng sư phạm, thái độ làm việc và khả năng thích ứng. Kết quả đánh giá cần được sử dụng để cải thiện chương trình đào tạo và hỗ trợ sinh viên phát triển. Cần có tiêu chí đánh giá năng lực giảng dạy tiếng Pháp rõ ràng.

5.1. Sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau để đảm bảo tính toàn diện

Để đánh giá năng lực giảng dạy một cách toàn diện, cần sử dụng nhiều hình thức đánh giá khác nhau, như bài kiểm tra kiến thức, bài tập thực hành kỹ năng, dự án giảng dạy thực tế, quan sát lớp học và phỏng vấn sinh viên. Mỗi hình thức đánh giá có ưu điểm và nhược điểm riêng, do đó cần kết hợp chúng một cách hợp lý. Cần đánh giá năng lực sử dụng tiếng Pháp trong giảng dạy.

5.2. Đảm bảo tính khách quan công bằng và phản hồi kịp thời cho sinh viên

Việc đánh giá cần được thực hiện một cách khách quan, công bằng và minh bạch. Tiêu chí đánh giá cần được công bố rõ ràng trước khi thực hiện. Giáo viên cần cung cấp phản hồi kịp thời và chi tiết cho sinh viên, giúp họ nhận ra điểm mạnh, điểm yếu và có hướng cải thiện. Cần tạo ra môi trường đánh giá hỗ trợ và khuyến khích sự phát triển của sinh viên. Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm tiếng Pháp là một quá trình liên tục.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Nâng Cao Năng Lực 52 ký tự

Nâng cao năng lực giảng dạy cho sinh viên sư phạm tiếng Pháp là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự nỗ lực của cả nhà trường, giáo viên và sinh viên. Bằng cách áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, tăng cường thực hành sư phạm, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới, và ứng dụng công nghệ thông tin, chúng ta có thể giúp sinh viên trở thành những giáo viên giỏi, đáp ứng được yêu cầu của xã hội. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp đào tạo mới, phù hợp với xu hướng phát triển của giáo dục và nhu cầu của người học. Phát triển năng lực ngôn ngữ cho sinh viên sư phạm tiếng Pháp cần được đặt lên hàng đầu.

6.1. Tổng kết các giải pháp hiệu quả và đề xuất hướng phát triển

Các giải pháp hiệu quả bao gồm: áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực, tăng cường thực hành sư phạm, ứng dụng CNTT, đánh giá khách quan và toàn diện. Hướng phát triển là tiếp tục nghiên cứu và đổi mới phương pháp đào tạo, tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng mạng lưới giáo viên tiếng Pháp mạnh mẽ. Cần chia sẻ sáng kiến kinh nghiệm giảng dạy tiếng Pháp.

6.2. Tầm nhìn về một thế hệ giáo viên tiếng Pháp giỏi và tâm huyết

Tầm nhìn là xây dựng một thế hệ giáo viên tiếng Pháp giỏi chuyên môn, vững kỹ năng sư phạm, tâm huyết với nghề và có khả năng truyền cảm hứng cho học sinh. Những giáo viên này sẽ đóng góp quan trọng vào sự phát triển của giáo dục tiếng Pháp tại Việt Nam và trên thế giới. Cần có tâm lý học sư phạm tiếng Pháp vững vàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong đào tạo giáo viên, sứ mệnh phát triển năng lực nghề nghiệp là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự tự đánh giá thường xuyên của người dạy (Perrenoud, 2018). Việc thực hành đơn thuần, bắt chước các giáo viên giàu kinh nghiệm hay chỉ nắm vững tri thức lý thuyết là chưa đủ để hình thành năng lực sư phạm toàn diện; người học cần phải trải qua quá trình rèn luyện mang tính phản tư (entraînement réflexif).

Tại Khoa Tiếng Pháp - Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (DF de l'UPHCM), các học phần định hướng nghề nghiệp được đưa vào giảng dạy từ học kỳ 2 năm thứ nhất cho sinh viên chuyên ngành Sư phạm tiếng Pháp (sinh viên – tương lai là giáo viên tiếng Pháp ngoại ngữ - FLE). Tuy nhiên, qua quan sát thực tế, nhiều sinh viên vẫn gặp phải các khó khăn nhất định trong quá trình xây dựng năng lực giảng dạy, tiêu biểu là hạn chế trong năng lực quản lý lớp học và năng lực diễn đạt tiếng Pháp chuẩn xác. Thực tế này là động lực để tác giả thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm tìm hiểu cách thức sinh viên khóa 44 nhận thức và xây dựng năng lực giảng dạy trong khuôn khổ hai học phần nghề nghiệp: Phương pháp dạy/học tiếng Pháp ngoại ngữ (Méthodologie d’enseignement/apprentissage du FLE) và Xây dựng năng lực giảng dạy (Construction des compétences d’enseignement).

Vấn đề nghiên cứu được cụ thể hóa qua câu hỏi khởi đầu:

• Sinh viên – giáo viên tiếng Pháp tương lai nhận thức về việc xây dựng năng lực giảng dạy như thế nào (Comment les étudiants – futurs enseignants de FLE prennent-ils conscience de la construction des compétences d’enseignement ?)

Từ câu hỏi khởi đầu, tác giả xác định hai câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Sinh viên – giáo viên FLE tương lai xây dựng các năng lực giảng dạy như thế nào?
2. Vì những lý do nào mà các sinh viên này thành công hoặc chưa thành công trong việc xây dựng các năng lực đó?

Hai giả thuyết nghiên cứu tương ứng được thiết lập:

1. Sinh viên biết cách huy động các tri thức và kỹ năng tích lũy từ trước (pré-acquis) để thực hiện các nhiệm vụ trong hai học phần phương pháp, nhưng chưa có nhiều sinh viên thực sự áp dụng quy trình rèn luyện mang tính phản tư.
2. Các lý do ngoại tại như khoảng cách giữa thực tế giảng dạy và kết quả mong muốn, sự thất vọng hay áp lực tâm lý là chưa đủ để kích hoạt quá trình tự nhận thức sâu sắc nhằm quyết định sự thành công trong việc xây dựng năng lực.

Khách thể và phạm vi nghiên cứu là sinh viên khóa 44 (Promotion 44) ngành Sư phạm tiếng Pháp, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, tham gia hai học phần nghề nghiệp nêu trên và hoàn thành khóa luận vào tháng 5/2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng từ các công trình nghiên cứu về giáo dục học, lý luận dạy học ngoại ngữ và xã hội học giáo dục:

• Khái niệm tri thức (Le savoir): Dựa trên nghiên cứu của François-Marie Gerard (2000) và Michel Develay (2015), tri thức được phân biệt với thông tin (information) và kiến thức (connaissance). Tri thức bao gồm ba nhóm hoạt động: tái tạo tri thức (savoir-reproduire, gồm tái tạo nguyên văn và tái tạo chuyển đổi), thực hành (savoir-faire), và phẩm chất/thái độ (savoir-être). Ba nhóm này hoạt động trong ba lĩnh vực: nhận thức (cognitif), tâm vận động (psychomoteur) và cảm xúc – xã hội (socio-affectif).
• Tri thức của người giáo viên: Dựa trên phân loại của tạp chí Sciences Humaines (1996) cùng các tác giả Develay (1993, 1995), Jean-Louis Martinand (1991), Louise Dabène (1991) và Jean-Pierre Cuq, bao gồm: tri thức chuyên ngành (savoirs disciplinaires), tri thức lý luận dạy học và sư phạm (savoirs didactiques et pédagogiques), cùng tri thức tâm lý – xã hội học về người học (savoirs psychologiques et sociologiques sur l'élève).
• Khái niệm năng lực (La compétence): Tiếp cận theo quan điểm của Philippe Perrenoud (1995, 2004, 2015) và Guy Le Boterf. Năng lực được định nghĩa là "kỹ năng thực hành cấp cao" (savoir-faire de haut niveau), là khả năng huy động tích hợp các nguồn lực nhận thức để giải quyết một chuỗi tình huống phức tạp. Quá trình xây dựng năng lực gồm hai giai đoạn: tiếp thu các nguồn lực và học cách huy động chúng thông qua rèn luyện phản tư.
• Nhận thức và thực hành phản tư: Vận dụng lý thuyết về người thực hành phản tư (praticien réflexif) của Donald Schön, Louise Lafortune và Perrenoud (2018); khái niệm tập quán nghề nghiệp (habitus) của Pierre Bourdieu (1972, 1980) và Perrenoud (2018); khái niệm lược đồ hành động (schème) của Gérard Vergnaud (1990); và lý thuyết về vô thức thực hành cùng các động lực kích hoạt nhận thức của Pierre Vermersch (1994), Jean Piaget và Perrenoud (2018).

Phương pháp nghiên cứu thực tế là phân tích tài liệu định tính (analyse de corpus / journaux d'apprentissage). Nguồn dữ liệu gồm 12 nhật ký học tập (JA - Journal d'apprentissage) định dạng kỹ thuật số (PDF/Word) do sinh viên khóa 44 biên soạn trong học phần Xây dựng năng lực giảng dạy. Tác giả tiến hành mã hóa ẩn danh toàn bộ 12 sinh viên, phân loại sơ bộ thành 3 nhóm chất lượng, sau đó chọn ra 3 trường hợp tiêu biểu đại diện cho 3 mức độ nhận thức để phân tích trường hợp chuyên sâu (case study).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khung khái niệm lý thuyết (Cadre conceptuel)

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa tri thức, năng lực và quá trình hình thành nhận thức sư phạm:

1. Bản chất của tri thức và năng lực: Khẳng định việc phát triển năng lực không đồng nghĩa với việc loại bỏ tri thức, mà năng lực dựa trên nền tảng tri thức mở rộng và tường minh.
2. Cơ chế hình thành habitus và schème: Phân tích cấu trúc hành động sư phạm của giáo viên. Habitus đóng vai trò như một "ngữ pháp tạo sinh" định hình nhận thức và hành vi nghề nghiệp.

Tiêu chí	Pierre Bourdieu (1972, 1980)	Philippe Perrenoud (2018)
Thuật ngữ	Ngữ pháp tạo sinh (Grammaire génératrice)	Ngữ pháp tạo sinh (Grammaire génératrice)
Thành phần	Hệ thống các xu hướng bền vững và có thể chuyển hóa: lược đồ (schèmes)	Hệ thống các xu hướng được lưu giữ: các trải nghiệm trong quá khứ
Chức năng	Định hướng nhận thức, đánh giá và hành động để thực hiện các nhiệm vụ đa dạng	Định hướng suy nghĩ và hành động
Cách thức vận hành	Các lược đồ thay đổi để giải quyết các vấn đề có cấu trúc tương đồng	Tích hợp các lược đồ thành hệ thống
Phương thức nhận diện	Được suy ra thông qua quan sát hành động thực tế	Được suy ra thông qua quan sát hành vi và cách thức tương tác trong các tình huống tương tự

3. Động lực kích hoạt sự nhận thức: So sánh quan điểm của Vermersch (cho rằng nhận thức chỉ xuất hiện khi gặp thất bại, trở ngại bên ngoài hoặc chênh lệch giữa mục tiêu và kết quả) và Perrenoud (nhấn mạnh rằng trong nghề dạy học, chỉ có áp lực bên ngoài là chưa đủ mà cần phải hình thành một tư thế phản tư nội tại thường trực).

Chương 2: Phương pháp luận nghiên cứu (Méthodologie de recherche)

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình thu thập và xử lý ngữ liệu nghiên cứu:

1. Thu thập dữ liệu qua nhật ký học tập (JA): Cấu trúc chuẩn của một bản JA trong học phần gồm 4 phần:

   • Chuẩn bị cho tiết học (préparation à la séance de classe);
   • Dạy thử nghiệm và đối chiếu thực hành cá nhân/nhóm (simulation et confrontation de la pratique individuelle/collective);
   • Nhận xét về thực hành của người khác (remarques sur la pratique d’autrui);
   • Phản tư cá nhân (réflexion personnelle).

2. Mã hóa và phân loại ngữ liệu: Tác giả mã hóa 12 sinh viên tham gia khảo sát (từ A1 đến V12, không sử dụng JA của chính tác giả để đảm bảo tính khách quan).

Nhóm phân loại	Mã định danh sinh viên	Đặc điểm phân tích trong nhật ký
Nhóm 1 (Tốt nhất)	H6, T8	Quan sát toàn diện các nhóm; phân tích sự kiện đi kèm suy ngẫm và đề xuất giải pháp cụ thể.
Nhóm 2 (Trung bình)	A2, C4, D5, T9, T11, V12	Có ghi nhận quan sát nhưng bỏ sót 2–3 nhóm; có suy ngẫm nhưng giải pháp đưa ra chưa đều đặn.
Nhóm 3 (Hạn chế)	B3, T10, A1, L7	Chủ yếu tường thuật sự việc (đóng vai người kể chuyện), tập trung vào nhóm mình, không đưa ra giải pháp khắc phục.

Từ kết quả phân loại trên, tác giả chọn 3 sinh viên đại diện gồm H6 (Nhóm 1), A2 (Nhóm 2), và B3 (Nhóm 3) để thực hiện phân tích chi tiết trong Chương 3.

Chương 3: Phân tích dữ liệu (Analyse des données)

Chương 3 tập trung phân tích 3 trường hợp đại diện nhằm làm rõ các năng lực đã đạt được và các yếu tố ảnh hưởng đến sự nhận thức của sinh viên:

1. Các nhóm năng lực hình thành và cách thức xây dựng

• Năng lực chung (Compétences générales): Cả A2, B3 và H6 đều phát triển được năng lực hợp tác (thông qua làm việc nhóm, thảo luận tìm giải pháp đồng thuận) và năng lực tự học (thông qua lập kế hoạch và xác định mục tiêu học tập).

• Năng lực chuyên môn/sư phạm (Compétences professionnelles):

  • Soạn giáo án và phân bổ chương trình: Cả ba sinh viên đều biết áp dụng lý thuyết phương pháp dạy học FLE. Riêng sinh viên A2 thể hiện rõ năng lực phân bổ thời lượng 5 tiết học cho một bài học (Bài 11 giáo trình Le Nouveau Taxi A1) và tự nhận diện lỗi bố trí quá nhiều kiến thức ngữ pháp trước khi rèn luyện kỹ năng giao tiếp.
  • Sử dụng thiết bị và đồ dùng dạy học: Sinh viên H6 thể hiện sự sáng tạo nổi bật khi sử dụng bản đồ và các biểu tượng thời tiết trực quan để người học tự thiết kế bản tin dự báo thời tiết.
  • Tích hợp giáo dục phẩm chất công dân: Sinh viên H6 đã tích hợp nội dung bảo vệ chủ quyền biển đảo (chỉ dẫn Quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trên bản đồ Việt Nam) trong tiết thực hành luyện nói (Production orale - PO).
  • Quản lý lớp và hỗ trợ người học: H6 và B3 biết cách lại gần hỗ trợ học sinh; H6 tận dụng ngôn ngữ cơ thể và điều chỉnh âm lượng giọng nói để tạo không khí lớp học sôi nổi.

• Năng lực chuyên ngành ngôn ngữ (Compétences disciplinaires): Cả ba sinh viên đều nhận thức được điểm yếu về ngữ âm (lỗi nối âm, nguyên âm mũi, ngữ điệu) và diễn đạt tiếng Pháp. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở chiến lược hành động:

  • Sinh viên A2 và B3 chỉ dừng lại ở mức nhận thức chung rằng cần cố gắng hơn mà không nêu chiến lược cụ thể.
  • Sinh viên H6 xây dựng quy trình tự rèn luyện 3 bước rõ ràng: (1) Nghe chủ động (Active listening qua YouTube người bản xứ để quan sát khẩu hình miệng); (2) Bắt chước (Imitation lặp lại câu từ); (3) Ghi âm giọng đọc đoạn văn 200 từ rồi tự nghe sửa lỗi và gửi bạn bè nhận xét.

2. Các yếu tố quyết định mức độ thành công trong xây dựng năng lực

• Động lực nhận thức: Đa số sinh viên (A2, B3) chỉ bắt đầu nhận thức và sửa đổi khi đối mặt với yếu tố ngoại tại (bị giảng viên yêu cầu sửa giáo án lần hai, đi học muộn, sợ bị mất lượt dạy thử). Ngược lại, sinh viên H6 thể hiện tư thế phản tư nội tại bền vững: chủ động quan sát lỗi của bạn để rút kinh nghiệm phòng ngừa cho bản thân, đồng thời phân tích các điểm mạnh của bạn (như tính điềm tĩnh của bạn D giúp hạn chế lỗi ngữ pháp) để học hỏi.
• Thời gian và nỗ lực đầu tư: Số lượng ngày ghi nhật ký phản ánh trực tiếp mức độ đầu tư: H6 ghi chép 17 ngày, A2 ghi chép 15 ngày, và B3 ghi chép 13 ngày. Chiều sâu phân tích của H6 vượt trội khi tập trung vào tiến trình sư phạm (démarche d'enseignement) và tính hợp lý của các phiếu bài tập thay vì chỉ dừng ở các yếu tố bề mặt như trang phục hay tư thế.

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã tổng hợp mức độ hình thành năng lực của các sinh viên qua dữ liệu thực nghiệm:

Nhóm năng lực	Sinh viên A2	Sinh viên B3	Sinh viên H6
Năng lực chung	Hợp tác, Tự học	Hợp tác, Tự học	Hợp tác, Tự học
Năng lực chuyên môn	Soạn giáo án, phân bổ chương trình, phân tích giáo án, thực hành giảng dạy, đặt câu hỏi/chỉ dẫn	Soạn giáo án, thực hành giảng dạy, phân tích giáo án, dẫn dắt hỗ trợ học sinh	Soạn giáo án, phân bổ chương trình, thực hành giảng dạy, sáng tạo học liệu (PPT, biểu tượng), quản lý tương tác lớp, tích hợp giáo dục lòng yêu nước
Năng lực ngôn ngữ	Nhận biết lỗi ngữ âm và diễn đạt (chưa có giải pháp cụ thể)	Nhận biết lỗi ngữ âm và diễn đạt (chưa có giải pháp cụ thể)	Nhận diện lỗi và triển khai chiến lược 3 bước (nghe chủ động, nhại âm, ghi âm tự sửa lỗi)
Mức độ phản tư	Phản tư từng phần, phụ thuộc nhắc nhở	Ghi chép tường thuật, ít phân tích	Tư thế phản tư nội tại, phân tích tiến trình và đề xuất giải pháp

2. Giải pháp và đề xuất của tác giả

• Đối với sinh viên: Cần thiết lập kế hoạch tự rèn luyện ngôn ngữ có hệ thống (áp dụng các bước nghe chủ động, ghi âm giọng đọc); rèn luyện kỹ năng quan sát giờ dạy của bạn học bằng cách phân tích logic tiến trình sư phạm thay vì chỉ quan sát hình thức bề ngoài.
• Đối với việc sử dụng nhật ký học tập (JA): Sinh viên cần chuyển đổi từ cách viết tường thuật sự kiện sang việc phân tích nguyên nhân và chủ động đề xuất phương án xử lý sư phạm.
• Đối với phương pháp giảng dạy: Khuyến khích việc thiết kế hoạt động dạy học tích hợp liên môn, gắn bài học ngôn ngữ với giáo dục ý thức công dân và thực tiễn đời sống.

3. Đóng góp của đề tài

Tác giả đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm cụ thể về quá trình sinh viên sư phạm tiếng Pháp chuyển hóa tri thức lý thuyết thành năng lực giảng dạy thực tế trong môi trường đại học sư phạm tại Việt Nam, đồng thời minh chứng vai trò của công cụ nhật ký học tập trong việc hình thành tư thế phản tư nghề nghiệp theo lý thuyết của Perrenoud.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi một khóa đào tạo (khóa 44) tại Khoa Tiếng Pháp, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM. Việc phân tích định tính chuyên sâu được giới hạn trên 3 trường hợp đại diện (H6, A2, B3) trong khuôn khổ hai học phần nghề nghiệp tại trường, chưa bao quát toàn bộ quá trình thực hành thực tế tại các trường phổ thông.
• Hướng phát triển: Nghiên cứu đề xuất mở rộng khảo sát trên các khóa đào tạo tiếp theo và tiếp tục theo dõi sự biến chuyển năng lực cùng mức độ phản tư của sinh viên trong giai đoạn thực tập sư phạm chính thức (stage pédagogique) tại các cơ sở giáo dục phổ thông.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng hưởng lợi: Tài liệu có giá trị tham khảo thiết thực cho sinh viên ngành Sư phạm tiếng Pháp (FLE), sinh viên các ngành sư phạm ngoại ngữ chuẩn bị bước vào các học phần rèn luyện nghiệp vụ sư phạm và thực tập giảng dạy. Đồng thời, giảng viên phụ trách các học phần phương pháp giảng dạy ngoại ngữ có thể sử dụng tài liệu để hoàn thiện tiêu chí đánh giá nhật ký học tập.
• Nội dung tham khảo trọng tâm: Khung tiêu chí phân tích cấu trúc nhật ký học tập (JA), phương pháp chuyển đổi từ phản xạ mô tả sang tư thế phản tư sư phạm, và quy trình 3 bước tự cải thiện ngữ âm tiếng Pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Cấu trúc yêu cầu của một bản nhật ký học tập (JA) trong học phần gồm những nội dung nào?

Theo quy định đánh giá của học phần Xây dựng năng lực giảng dạy, một bản JA đầy đủ gồm 4 phần:

1. Chuẩn bị cho tiết học (élaboration de fiches pédagogiques, supports);
2. Thực hành mô phỏng và đối chiếu thực hành cá nhân/nhóm;
3. Nhận xét về thực hành của người khác;
4. Phản tư cá nhân.

2. Sự khác biệt cơ bản giữa ba sinh viên đại diện (H6, A2, B3) khi phân tích các sự cố sư phạm là gì?

• Sinh viên H6 (Nhóm 1): Mô tả sự kiện $\rightarrow$ Phân tích nguyên nhân và đưa ra suy ngẫm cá nhân $\rightarrow$ Đề xuất giải pháp khắc phục cụ thể.
• Sinh viên A2 (Nhóm 2): Mô tả sự kiện $\rightarrow$ Có suy ngẫm cá nhân nhưng ít khi đưa ra giải pháp cụ thể.
• Sinh viên B3 (Nhóm 3): Sử dụng các câu trần thuật thuần túy, đóng vai người kể chuyện và không đề xuất giải pháp xử lý.

3. Sinh viên H6 đã áp dụng những chiến lược cụ thể nào để tự cải thiện ngữ âm tiếng Pháp?

H6 áp dụng quy trình 3 bước:

• Écoute active (Nghe chủ động): Xem video của người bản xứ trên YouTube, quan sát cử động cơ miệng và khẩu hình phát âm.
• Imitation (Bắt chước): Nhại lại cách phát âm của người Pháp để ghi nhớ âm tiết và tạo phản xạ cơ miệng.
• Enregistrement vocal (Ghi âm giọng nói): Đọc và ghi âm đoạn văn ngắn khoảng 200 từ, tự nghe lại để sửa lỗi phát âm, sau đó gửi file ghi âm cho bạn bè biết tiếng Pháp để nhận phản hồi.

4. Động lực nhận thức (moteur de la prise de conscience) của sinh viên B3 và H6 khác nhau như thế nào?

Sinh viên B3 bị kích hoạt nhận thức chủ yếu bởi các yếu tố ngoại tại (nhận xét nhắc nhở của giảng viên, việc ngủ quên đi muộn dẫn đến nguy cơ mất lượt dạy thử). Trong khi đó, sinh viên H6 hình thành tư thế phản tư nội tại thường trực: chủ động quan sát lỗi của bạn học để rút kinh nghiệm phòng ngừa cho bản thân và phân tích điểm mạnh của đồng đẳng để tự hoàn thiện.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Kim Yến đã làm sáng tỏ cơ chế nhận thức và xây dựng năng lực giảng dạy của sinh viên sư phạm tiếng Pháp khóa 44 tại Trường Đại học Sư phạm TP.HCM qua công cụ nhật ký học tập. Nghiên cứu khẳng định rằng việc tích lũy tri thức lý thuyết chỉ là điều kiện cần; sự thành công trong phát triển năng lực nghề nghiệp phụ thuộc quyết định vào việc hình thành tư thế phản tư nội tại và mức độ nỗ lực rèn luyện của bản thân sinh viên. Kết quả phân tích cung cấp cơ sở thực tiễn hữu ích cho việc đổi mới phương pháp tự học và nâng cao hiệu quả đào tạo giáo viên ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITE DE PEDAGOGIE DE HO CHI MINH VILLE DEPARTEMENT DE FRANÇAIS Mémoire de fin d’études universitaires LA PRISE DE CONSCIENCE DE LA CONSTRUCTION DES COMPÉTENCES D’ENSEIGNEMENT DES ÉTUDIANTS – FUTURS ENSEIGNANTS DE FLE Réalisé par : NGUYỄN Thị Kim Yến Sous la direction de Madame NGUYỄN Thị Tươi Mai 2022 Remerciements - Je voudrais adresser mes plus sincères remerciements à Madame NGUYỄN Thị Tươi – ma madirectrice de recherche pour son soutien, sa compréhension, ses encouragements, sa patience et ses conseils précieux tout au long de la rédaction de ce mémoire. - Un grand remerciement pour Madame LÊ Thị Phương Uyên et Mademoiselle PHẠM Huỳnh Kim Toàn pour leur proposition des documentaires servant à mon sujet de recherche. - Je tiens à remercier… + les membres du jury d’avoir accepté de lire et d’évaluer mon mémoire. + et les professeurs du Département de Français de l’Université de Pédagogie d’Hô Chi Minh-Ville pour leurs enseignements pendant quatres années de formation universitaire.

- Merci beaucoup les étudiants de la Filière de Pédagogie de français de promotion 44, autrement dit mes camarades, pour leur permisson d’utiliser leurs journaux d’apprentissage en vue de réaliser mon mémoire. En outre, j’apprécie beaucoup leur encouragement pendant la réalisation de ce travail. - Enfin, j’adresse mes remerciements à ma famille et mes amis, ceux qui sont toujours à côté de moi pour m’encourager, m’écouter. NGUYỄN Thị Kim Yến 2 INTRODUCTION La mission précieuse d’un enseignant est de “cultiver infiniment les générations”.

Pour ce faire, c’est l’enseignant qui doit ne pas cesser de construire et développer ses compétences en matière de discipline et de profession. En effet, dans un métier humain, il importe de durer, pouvoir bon an mal an, continuer à travailler et à se juger soi-même (Perrenoud, 2018). Pour réussir dans ce métier de l’humain, la pratique intensive, l’imitation des praticiens expérimentés et le réfuge dans les savoirs ne nous permet pas de devenir compétents. Par conséquent, l’enseignant doit faire un entraînement réflexif pour bien se développer.

En appréhendant l’importance de la construction des compétences d’enseignement, dès le deuxième semestre de la première année du cursus universitaire de la formation des enseignants de français langue étrangère (FLE), le Département de Français de l’Université de Pédagogie de Hô-Chi- Minh ville (désormais DF de l’UPHCM) organise des modules à des fins professionnelles auprès des étudiants- futurs enseignants de FLE. D’après une longue observation, il n’y a pas pourtant peu d’étudiants de la Filière de Pédagogie de français ayant des difficultés dans la construction de leurs compétences d’enseignement. Lors de la participation aux modules pédagogiques, certains ne sont pas encore capables de gérer leur classe ou de s’exprimer correctement en français. Cette situation m’incite à mener une recherche portant sur la prise de conscience de la construction des compétences d’enseignement des étudiants – futurs enseignants de FLE.

Cette recherche me permet de savoir comment les étudiants de la Filière de Pédagogie de français de promotion 44 construisent leurs compétences d’enseignement dans le cadre de deux modules à des fins professionnelles - Méthodologie d’enseignement/ apprentissage du FLE et Construction des compétences d’enseignement et pour quelle(s) raison(s) ils réussisent ou pas à les construire. Pour atteindre mes objectifs, je me pose une question de départ : Comment les étudiants – futurs enseignants de FLE prennent-ils conscience de la construction des compétences d’enseignement ? 3 Pour répondre à cette question, je ferai une lecture sur les notions théoriques qui se serviront à formuler, en fin de parcours, les questions de recherche et les hypothèses. Je réaliserai ensuite une phase de collecte des données puis celle d’analyse du corpus afin d’essayer de répondre à ma problématique de départ. Je souhaite à travers la réalisation de ce mémoire, pouvoir apporter aux étudiants de la Filière de Pédagogie du Département de Français quelques éléments à réussir à construire et développer leurs compétences d’enseignement.

4 CHAPITRE 1 : CADRE CONCEPTUEL I. D’après François-Marie Gerard Gerard 1 (2000, p. 29), psychopédagogue et formateur d’adultes montre que si l’on considère “le savoir” come un nom singulier, ce mot signifie l’ensemble de ce qu’un individu sait à un certain moment de son existence. En outre, “le savoir” serait également priopritairement le fait de savoir.