Đặt vấn đề Ngành chăn nuôi nước ta đã và đang chiếm một vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp nói riêng và trong cơ cấu nền kinh tế của cả nước nói chung. Chăn nuôi, với nhiều phương thức phong phú và đa dạng đã góp phần giải quyết công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho người dân, tạo ra các nguồn thực phẩm cho người tiêu dùng. Trong giai đoạn hiện nay, khi nước ta gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO và các hiệp định tự do thương mại khác thì sản phẩm chăn nuôi thuộc ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung và sản phẩm thịt lợn nói riêng, khi làm ra phải đảm bảo đạt tiêu chuẩn an toàn vệ sinh, không ảnh hưởng tới sức khỏe con người, mới xuất khẩu ra thị trường thế giới và thu ngoại tệ về cho đất nước. Để đáp ứng yêu cầu trên, Đảng và Nhà nước ta đã thực hiện nhiều dự án, chương trình như cải tạo giống lợn, xây dựng quy trình chăm sóc nuôi dưỡng, quy trình phòng dịch bệnh phù hợp để tạo ra sản phẩm “sạch”, có giá trị dinh dưỡng cao, đáp ứng tiêu chuẩn của người tiêu dùng trong nước cũng như hướng tới thị trường quốc tế.
Hiện nay, các giống lợn địa phương, lợn rừng đang thu hút sự quan tâm nhiều do phương thức chăn thả tự do, nhiều nạc, ngon thịt, phù hợp với khẩu vị của người Việt Nam, đang rất được ưa chuộng và trở thành “đặc sản” có giá trị trên thị trường. Lợn rừng mặc dù có sức chống chịu dịch bệnh khá tốt, nhưng vẫn hay mắc một số bệnh, trong đó có những bệnh về đường tiêu hóa, đặc biệt bệnh viêm ruột hoại tử ở lợn con… làm tỷ lệ nuôi sống lợn con khá thấp. Lợn rừng con khi mắc các bệnh này thường khó điều trị do bản năng sinh sống của 2 chúng khá hoang dã, lợn mẹ và lợn con hay sợ hãi khi tiếp xúc với con người. làm cho bệnh thường trầm trọng, tỷ lệ sống thấp, ảnh hưởng lớn đến năng suất và hiệu quả chăn nuôi.
Bệnh viêm ruột hoại tử ở lợn con được nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu, đề cập tới ở nhiều khía cạnh khác nhau. Bệnh do vi khuẩn Clostridium gây ra, gồm các loài như: Clostridium perfringens type A (Viêm ruột hoại tử do sinh ngoại độc tố), Clostridium perfringens type C (Viêm ruột hoại tử xuất huyết). Để phòng bệnh này cho lợn con, hiện nay đã có vắc xin Litterguard của hãng Frizer. Vắc xin này đã được sử dụng khá rộng rãi trên lợn nhà, tuy nhiên việc sử dụng trên lợn rừng chưa được nghiên cứu.
Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Hiệu quả sử dụng vắc xin phòng bệnh viêm ruột hoại tử ở lợn con”.Mục tiêu và yêu cầu của đề tài - Đánh giá được thực trạng và nguyên nhân gây nên bệnh viêm ruột hoại tử ở lợn con. - Thử nghiệm vắc xin phòng bệnh viêm ruột hoại tử ở lợn rừng giai đoạn theo mẹ.Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa trong khoa học - Đề tài xác định được hiệu quả của việc sử dụng vắc xin trong phòng bệnh viêm ruột hoại tử ở lợn rừng con nuôi tại cơ sở chăn nuôi lợn rừng thuộc Chi nhánh công ty NC & PT động thực vật bản địa. - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở khoa học phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo của Chi nhánh công ty NC & PT động thực vật bản địa.Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả nghiên cứu đưa ra các khuyến cáo về sử dụng vắc xin phòng bệnh viêm ruột hoại tử cho lợn rừng con, góp phần giảm thiệt hại và tăng thu nhập cho người chăn nuôi. 3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 2.Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của lợn rừng con Trong cuộc sống hoang dã, lợn con từ 8-12 tuần tuổi mới độc lập với nguồn dinh dưỡng từ mẹ nên sự thay đổi cần thời gian rất dài.
Khả năng tiêu hóa các chất dinh dưỡng của lợn rừng con giai đoạn đầu còn rất yếu. Lợn rừng con trong 3 tuần tuổi đầu chỉ có khả năng tiêu hóa cazein, các đường, lipid của sữa, còn các chất khác từ các thức ăn nhân tạo thì chưa có. Khả năng tiêu hóa của lợn con rất hạn chế. Vì lượng axít HCl lúc này tiết ra ít và nó nhanh chóng liên kết với các niêm dịch.
Ngoài sự thiếu HCl tự do còn có sự giảm axít trong dịch vị thức ăn liền với HCl làm cho hàm lượng HCl tự do rất ít hoặc hoàn toàn không có trong dạ dày của lợn con bú sữa. Vì thiếu HCl tự do trong dạ dày nên hệ vi sinh vật dễ lên men gây nên hiện tượng ỉa chảy ở lợn con. Để nuôi lợn con thành công trong giai đoạn cai sữa là cần thiết phải cho lợn con ăn những thức ăn dễ tiêu hóa và chia thành nhiều bữa trong ngày. Khái quát về bệnh viêm ruột hoại tử Bệnh viêm ruột hoại tử do Clostridium perfringens type C, hoặc type A gây ra.
Bình thường Clostridium perfringens hiện diện ở các cơ quan tiêu hóa của tất cả các lợn con trước khi cai sữa. Nếu chăm sóc nuôi dưỡng không tốt, yếu tố ngoại cảnh xấu, sức đề kháng yếu thì lợn con dễ phát bệnh. Gây bệnh trên lợn con còn bú, làm lợn con viêm ruột tiêu chảy nặng và chết. Bệnh thường xuất hiện ở lợn con từ 5 ngày tuổi đến khi cai sữa.Thiệt hại về kinh tế do bệnh viêm ruột hoại tử gây ra Ở Việt Nam, bệnh viêm ruột hoại tử ở lợn do C.
perfringens gây ra từ lâu đã gây nhiều thiệt hại cho chăn nuôi và cho sức khỏe cộng đồng. Các 4 thông báo về bệnh trên người lần đầu tiên đã được công bố vào những năm 70 của thế kỷ XX. Ở gia súc, năm 1994, bệnh viêm ruột hoại tử đã gây chết rất nhiều hươu nai. Nguyễn Ngọc Nhiên và cs (1996)[14] đã nghiên cứu và xác định được nguyên nhân gây bệnh này là do vi khuẩn C.
Kết quả cho thấy, C. perfringens không chỉ gây viêm ruột hoại tử cho lợn con, gây nhiễm độc ruột huyết cho ngựa con mà còn gây viêm ruột hoại tử cho hươu, nai ở mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, vào thời điểm này các nhà khoa học vẫn chưa xác định được bệnh do C. perfringens thuộc type nào gây ra.
Nghiên cứu của Phan Thanh Phượng và cs (1996)[20] về bệnh viêm ruột tiêu chảy ở lợn cũng đã thấy số lượng C. perfringens tăng tới hàng triệu vi khuẩn trong 1 gam phân so với lợn khỏe mạnh. Năm 1997, tại nhiều địa phương trong nước đã xuất hiện hiện tượng bê, nghé, trâu, bò chết đột ngột với số lượng lớn. Ban đầu, bệnh này đã nhầm với bệnh tụ huyết trùng bởi cả hai bệnh này đều gây chết đột ngột.
Tuy nhiên, khi áp dụng các biện pháp phòng trị tụ huyết trùng đối với các gia súc có triệu chứng của bệnh thì không thấy có hiệu quả.Nguyên nhân gây bệnh viêm ruột hoại tử ở lợn Do vi khuẩn Clostridium perfringens type C, A. bệnh chủ yếu lây qua đường tiêu hoá như: thức ăn, nước uống bị nhiễm khuẩn, sữa mẹ. Bình thường Clostridium perfringens hiện diện ở các cơ quan tiêu hoá của tất cả các lợn con trước khi cai sữa. Nếu chăm sóc nuôi dưỡng không tốt, yếu tố ngoại cảnh xấu, sức đề kháng của lợn con yếu vì thể lợn con dễ phát bệnh.
Khái quát về vi khuẩn Clostridium perfringens type A, Clostridium perfringens type C và cơ chế gây bệnh viêm ruột hoại tử - Hiểu biết về Clostridium perfringens type A Vi khuẩn C. perfringens type A là vi khuẩn thường xuyên có sẵn trong 5 đường ruột của lợn, có thể là nguyên nhân gây bệnh viêm ruột ở lợn con lợn mẹ và lợn sau cai sữa. Mầm bệnh có mặt ở trong đất, phân, chất chứa đường tiêu hóa nên bệnh có thể xảy ra bất kỳ lúc nào; cùng một trang trại có thể thấy nhiều con trong đàn bị mắc bệnh (Taylor, 2006)[32]. Bệnh viêm ruột do C.
perfringens type A chủ yếu là gây hiện tượng tiêu chảy do tiết dịch còn hiện tượng hoại tử tế bào biểu mô ruột thì không rõ ràng. - Mầm gây bệnh C. perfringens type A cũng giống như C. perfringens type C, nhưng khuẩn lạc của type A trên môi trường thạch máu tạo thành 2 vòng dung huyết đặc trưng.
Vòng dung huyết ngoài tạo ra do a-toxin, còn vòng trong do y-toxin. perfringens type A sản sinh ra độc tố ruột khi tạo nha bào (dạng nha bào), có một số khác (C. perfringens type A dạng dinh dưỡng) sinh ra độc tố ruột và thường tạo ra nhiều độc tố a. Vì thế đã làm xuất hiện hai hội chứng có liên quan đến C.
Cả hai nhóm tạo nha bào sản sinh độc tố ruột và nhóm tạo độc tố ruột sản sinh a - toxin khi ở dạng dinh dưỡng đều đã được xác minh ở trên lợn (Taylor D. - Đặc điểm dịch tễ Vi khuẩn thường tồn tại ở chất chứa trong đường ruột và đất. Nha bào có thể sống sót trong đá lạnh 00C và nước sôi 1000C trong 10 phút, nhưng các tế bào dinh dưỡng lại rất dễ bị tác động bởi nhiệt. Trong thực tế, đặc điểm dịch tễ của bệnh do C.
perfringens type A gây ra ở lợn đến giờ vẫn chưa được nghiên cứu nhiều, vì thế còn nhiều điểm chưa được làm sáng tỏ. Bệnh xảy ra ở các trang trại chăn nuôi và trong một ổ lợn là sự kết hợp của các nhóm C. perfringens type A với các đặc tính sinh vật giống nhau. Tuy nhiên cho đến nay người ta vẫn chưa có thể xác định một cách chắc chắn chúng thuộc nhóm vi khuẩn C.
perfringens type A nào (dạng nha bào hay dinh dưỡng).E (1986)[33] cho biết: Một số nhóm C. perfringens type A có gen sản sinh độc tố ruột (Entertoxin) có khả năng gây ra ngộ độc thực phẩm cho người, thường xảy ra với đồ ăn nguội là thịt lợn và cho đến bây giờ người ta vẫn chưa biết một cách chính xác mối liên quan giữa các nhóm vi khuẩn gây ngộ độc cho người này với khả năng gây bệnh cho vật nuôi. - Sinh bệnh học Bệnh nhiễm khuẩn C. perfringens type A thường xảy ra ở lợn con sau khi đẻ khoảng vài giờ, vi khuẩn có thể được tìm thấy ở ngay phân sữa.
Trong chất chứa ruột (đoạn ruột chay, ruột hồi) có thể phát hiện được 108 - 109 CFU/g, tương đương với số lượng vi khuẩn có trong ruột già và trong phân. Vi khuẩn dạng dinh dưỡng (Vegetative forms) sản sinh độc tố a và có thể một số độc tố khác gây hoại tử ở tế bào biểu mô ruột của lợn trong gây bệnh thực nghiệm.