Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Kinh Phí Ngân Sách Địa Phương Tại Các Cơ Quan Hành Chính Nhà Nước Ở TP.HCM

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cải thiện kết quả sử dụng kinh phí ngân sách địa phương tại các cơ quan hành chính nhà nước đơn vị, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Võ Hoài Nam
• Người hướng dẫn: PGS. TS: Nguyễn Văn Luận
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Kinh Phí Ngân Sách Địa Phương Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NSNN, CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC VÀ ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP
• 1.1. Lý luận chung về Ngân sách nhà nước
• 1.1.1. Khái niệm Ngân sách nhà nước
• 1.1.2. Bản chất của Ngân sách nhà nước
• 1.1.3. Vai trò của Ngân sách nhà nước
• 1.1.4. Hệ thống Ngân sách nhà nước
• 1.2. Hệ thống ngân sách nhà nước ở Việt Nam
• 1.2.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 1.2.2. Vai trò của các cấp ngân sách ở Việt Nam
• 1.3. Cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.3.1. Khái niệm cơ quan hành chính nhà nước
• 1.3.2. Những đặc điểm cơ bản của cơ quan hành chính nhà nước
• 1.3.3. Hệ thống cơ quan hành chính nhà nước
• 1.3.4. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.4. Nguyên tắc chung về quản lý, sử dụng kinh phí ngân sách đối với cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG TẠI CQHC, ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP Ở TP. HỒ CHÍ MINH TRONG NHỮNG NĂM QUA
• 2.1. Quản lý và sử dụng ngân sách địa phương tại cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp ở TP.HCM trước khi có Luật Ngân sách
• 2.1.1. Lập và phê duyệt dự toán
• 2.1.2. Chấp hành dự toán
• 2.1.3. Quyết toán chi ngân sách
• 2.2. Quản lý và sử dụng ngân sách địa phương tại cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp ở TP.HCM sau khi có Luật Ngân sách
• 2.2.1. Công tác lập và giao dự toán
• 2.2.2. Cấp phát, thanh toán và sử dụng ngân sách
• 2.2.3. Quyết toán chi ngân sách
• 2.3. Quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách đối với đơn vị thực hiện cơ chế tự chủ tài chính ngân sách TP
• 2.4. Quản lý chi đối với ngân sách cấp xã, phường
• 2.5. Đánh giá những kết quả và tồn tại trong quản lý chi tiêu ngân sách địa phương cho các cơ quan, ĐVSN ở thành phố Hồ Chí Minh
• 2.5.1. Những kết quả đạt được
• 2.5.2. Những hạn chế, tồn tại cần khắc phục
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG KINH PHÍ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG TẠI CÁC CQHC, ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Mục tiêu, định hướng
• 3.2. Những biện pháp hoàn thiện
• 3.2.1. Đổi mới việc lập, phân bổ dự toán chi ngân sách
• 3.2.2. Hướng tới lập dự toán ngân sách trung hạn, quản lý ngân sách theo đầu ra
• 3.2.3. Cải tiến hình thức cấp phát, thanh toán các khoản chi ngân sách
• 3.2.4. Cải tiến nội dung, phương thức lập và phê duyệt quyết toán chi ngân sách
• 3.2.5. Cải tiến công tác giám sát chi tiêu ngân sách
• 3.2.6. Phân định trách nhiệm, quyền hạn của từng cơ quan trong chu trình Ngân sách
• 3.2.7. Hoàn thiện hệ thống kế toán nhà nước
• 3.2.8. Hoàn thiện cơ chế tài chính đối với CQHC, đơn vị sự nghiệp thực hiện chế độ tự chủ
• 3.2.9. Đổi mới phương thức quản lý chi ngân sách cấp xã
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Ngân Sách Địa Phương TP

Nền kinh tế TP.HCM đóng vai trò quan trọng trong cả nước. Việc quản lý ngân sách địa phương hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững. Ngân sách nhà nước (NSNN) là dự toán thu chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm. NSNN là kế hoạch tài chính cơ bản của quốc gia, bao gồm kế hoạch thu, kế hoạch chi và được lập theo phương pháp cân đối. Theo Luật NSNN Việt Nam, NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. TP.HCM đã đạt được những chuyển biến tích cực trong phương thức quản lý chi tiêu, được Chính phủ đánh giá cao về phương thức thực hiện khoán chi và cho nhân rộng toàn quốc. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế cần khắc phục để nâng cao hiệu quả sử dụng kinh phí.

1.1. Ngân Sách Địa Phương TP.HCM Định Nghĩa và Bản Chất

Luật NSNN Việt Nam định nghĩa Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Bản chất của NSNN là hệ thống những mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và xã hội. Các quan hệ kinh tế này bao gồm quan hệ giữa NSNN với các doanh nghiệp, đơn vị hành chính sự nghiệp, tầng lớp dân cư và trường tài chính. Việc hiểu rõ bản chất và định nghĩa Ngân sách địa phương là tiền đề quan trọng để quản lý và sử dụng hiệu quả.

1.2. Vai Trò của Ngân Sách Địa Phương trong Phát Triển TP.HCM

NSNN là công cụ huy động nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của nhà nước, được xác định trên cơ sở bản chất kinh tế. NSNN có vai trò quan trọng trong việc định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh và chống độc quyền. NSNN cung cấp nguồn kinh phí để nhà nước đầu tư cho cơ sở kết cấu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp thuộc các ngành then chốt. Quản lý ngân sách là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế - xã hội của nhà nước, đồng thời cũng là một chính sách NSNN thắt chặt hay nới rộng đều có thể tác động mạnh mẽ đến cung cầu xã hội.

II. Các Vấn Đề Trong Quản Lý Chi Tiêu Ngân Sách TP

Mặc dù đạt được những thành tựu đáng kể, quản lý ngân sách tại TP.HCM vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tồn tại những hạn chế trong khâu lập, phân bổ dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách. Chi tiêu ngân sách còn chế độ, lãng phí trong lĩnh vực sử dụng trụ sở làm việc như xây vượt định mức tiêu chuẩn cho phép; sử dụng trụ sở sai mục đích như cho thuê các hoạt động dịch vụ kinh doanh; còn lãng phí mua sắm vượt định mức quy định, sử dụng sai mục đích. Ý thức trách nhiệm của người đứng đầu trong các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp sử dụng kinh phí ngân sách chưa cao. Do đó, cần đánh giá đúng thực trạng để đưa ra giải pháp phù hợp.

2.1. Lập và Phân Bổ Dự Toán Điểm Nghẽn trong Phân Bổ Ngân Sách

Theo tài liệu nghiên cứu, một trong những vấn đề còn tồn tại là khâu chức lập, phân bổ dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách. Điều này có thể dẫn đến việc phân bổ ngân sách hợp lý không hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực. Sự chồng chéo trong quy trình phê duyệt cũng là một yếu tố làm chậm tiến độ thực hiện các dự án. Cần có giải pháp để đơn giản hóa quy trình và nâng cao tính minh bạch trong khâu lập dự toán và phân bổ.

2.2. Kiểm Soát Chi Tiêu Lỗ Hổng trong Kiểm Soát Chi Tiêu Ngân Sách

Việc kiểm soát chi tiêu ngân sách hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo nguồn lực được sử dụng đúng mục đích và đạt hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn tình trạng lãng phí, thất thoát trong quá trình sử dụng kinh phí ngân sách. Các quy định về định mức chi tiêu chưa được thực hiện nghiêm túc, dẫn đến việc chi tiêu vượt quá quy định. Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

2.3. Sử Dụng Tài Sản Công Lãng Phí trong Quản Lý Sử Dụng

Thực trạng về sử dụng trụ sở làm việc như xây vượt định mức tiêu chuẩn cho phép; sử dụng trụ sở sai mục đích như cho thuê các hoạt động dịch vụ kinh doanh; còn lãng phí mua sắm vượt định mức quy định, sử dụng sai mục đích. Ý thức trách nhiệm của người đứng đầu trong các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp sử dụng kinh phí ngân sách chưa cao.

III. Cách Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Ngân Sách TP

Để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Đổi mới việc lập, phân bổ dự toán chi ngân sách. Hướng tới lập dự toán ngân sách trung hạn, quản ngân sách theo đầu ra. Cải tiến hình thức cấp phát, thanh toán các khoản chi NS. Cải tiến nội dung, phương thức lập và phê duyệt quyết toán chi ngân sách. Cải tiến công tác giám sát chi tiêu ngân sách. Phân định trách nhiệm, quyền hạn của từng cơ quan trong chu trình ngân sách. Hoàn thiện hệ thống kế toán nhà nước. Hoàn thiện cơ chế tài chính đối với cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp thực hiện chế độ tự chủ.

3.1. Đổi Mới Lập Dự Toán Hướng Đến Ngân Sách Trung Hạn

Việc lập dự toán theo phương pháp truyền thống thường mang tính ngắn hạn và không đảm bảo tính ổn định. Do đó, cần chuyển sang lập dự toán theo hướng trung hạn, dựa trên kết quả đầu ra. Cách tiếp cận này giúp các đơn vị chủ động hơn trong việc lập kế hoạch và sử dụng kinh phí ngân sách một cách hiệu quả. Đồng thời, cũng giúp tăng cường trách nhiệm giải trình của các đơn vị.

3.2. Cải Tiến Kiểm Soát Chi Tiêu Tăng Cường Giám Sát và Minh Bạch

Để hạn chế tình trạng lãng phí, thất thoát, cần tăng cường công tác kiểm soát chi tiêu ngân sách. Cần có cơ chế giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời, cần công khai minh bạch thông tin về ngân sách, chi tiêu để người dân có thể giám sát và phản biện. “Minh bạch ngân sách TP.HCM” là một trong những yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng.

3.3. Hoàn Thiện Cơ Chế Tự Chủ Trao Quyền và Nâng Cao Trách Nhiệm

Hoàn thiện cơ chế chính đối với CQHC, đơn sự nghiệp thực hiện chế độ tự chủ. Đổi mới phương thức quản lý chi ngân sách cấp 508/1). Cơ chế tự chủ có thể đem lại sự linh hoạt và chủ động cho các đơn vị trong việc sử dụng kinh phí ngân sách, đồng thời cũng nâng cao trách nhiệm giải trình. Cần có quy định rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của các đơn vị tự chủ để đảm bảo sử dụng ngân sách địa phương hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tế và Kết Quả Nghiên Cứu tại TP

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách cần được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng. Việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp cũng rất quan trọng để có thể điều chỉnh và cải thiện liên tục. Các nghiên cứu cụ thể tại TP.HCM cho thấy việc áp dụng các giải pháp quản lý tài chính công tiên tiến đã mang lại những kết quả tích cực. Cụ thể trong các mặt: Phục vụ người dân trong quy trình giao dịch một cửa, nâng cao năng lực và trách nhiệm đội ngũ cán bộ công chức. Trong lĩnh vực khoán chỉ, các đơn khoán được chủ động trong phân phối thu nhập cũng như xét duyệt định mức khen thưởng đối với số kinh phí kiệm được.

4.1. Mô Hình Điểm Áp Dụng Quản Lý Ngân Sách Theo Kết Quả Đầu Ra

Một số đơn vị tại TP.HCM đã triển khai mô hình quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chương trình, dự án. Mô hình này đã giúp các đơn vị nâng cao trách nhiệm giải trình và sử dụng kinh phí ngân sách một cách hiệu quả hơn. Cần nhân rộng mô hình này ra nhiều đơn vị khác để đạt được hiệu quả lan tỏa.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Phân Tích Tác Động Của Ngân Sách Đến KT XH

Cần có công cụ và phương pháp đánh giá hiệu quả để phân tích tác động của ngân sách đến sự phát triển kinh tế - xã hội của TP.HCM. Việc đánh giá này giúp các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra quyết định chính xác hơn và phân bổ ngân sách một cách hiệu quả hơn. Cần chú trọng đến việc thu thập và phân tích dữ liệu để có được kết quả đánh giá chính xác và tin cậy.

V. Kết Luận và Định Hướng Quản Lý Ngân Sách Tương Lai 59 ký tự

Việc nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Bằng cách áp dụng các giải pháp quản lý tài chính công tiên tiến, tăng cường giám sát và minh bạch, cũng như trao quyền tự chủ cho các đơn vị, TP.HCM có thể sử dụng ngân sách một cách hiệu quả hơn và đóng góp vào sự phát triển bền vững của thành phố. Đề kiến nghị các nhà hoạch định chính sách cần quan tâm đổi mới các mặt sau: ~ Đổi mới trong khâu chức lập dự toán, phân bổ dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách.

5.1. Cải Cách Tài Chính Công Xu Hướng và Triển Vọng tại TP.HCM

Với sự phát triển của nền kinh tế và yêu cầu ngày càng cao về hiệu quả quản lý, cải cách tài chính công là một xu hướng tất yếu tại TP.HCM. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các mô hình quản lý tài chính công tiên tiến trên thế giới để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đảm bảo sự phát triển bền vững của thành phố.

5.2. Quản Lý Ngân Sách Thông Minh Ứng Dụng Công Nghệ và Dữ Liệu

Trong kỷ nguyên số, việc ứng dụng công nghệ thông tin và dữ liệu lớn vào quản lý ngân sách là một xu hướng quan trọng. Quản lý ngân sách thông minh giúp các nhà quản lý có thể phân tích và dự báo chính xác hơn, từ đó đưa ra các quyết định chính sách hiệu quả hơn. Đồng thời, cũng giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước tại các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập đóng vai trò then chốt trong việc duy trì hiệu lực của bộ máy công quyền và phát triển kinh tế - xã hội. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, quy mô dự toán chi ngân sách địa phương đã ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc từ 7.240,44 tỷ đồng năm 2003 lên 14.524,42 tỷ đồng năm 2006, tương đương mức tăng hơn 100,6% chỉ sau 4 năm. Trong cơ cấu phân bổ, chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo với khoảng 45,13%, trong khi chi đầu tư phát triển chiếm khoảng 33,06% tổng dự toán ngân sách.

Sự gia tăng nhanh chóng của quy mô chi tiêu công đặt ra thách thức lớn đối với công tác kiểm soát tài khóa. Thực tiễn giai đoạn trước khi áp dụng triệt để Luật Ngân sách nhà nước cho thấy tình trạng chậm trễ nghiêm trọng trong khâu giao dự toán, với 0% đơn vị được phê duyệt dự toán trước ngày 31/12 trong giai đoạn 1997 - 2001. Bên cạnh đó, các hành vi chi tiêu sai chế độ, lãng phí trong mua sắm xe ô tô công, xây dựng trụ sở vượt định mức và tình trạng cho thuê mặt bằng công sản sai mục đích vẫn diễn biến phức tạp.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng quản lý, phân bổ, chấp hành và quyết toán kinh phí ngân sách địa phương tại các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh; từ đó xác định các điểm nghẽn thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn công. Phạm vi nghiên cứu bao quát các sở, ban, ngành, 24 quận, huyện và hệ thống đơn vị sự nghiệp trực thuộc trong giai đoạn 1996 - 2006, tập trung phân tích sâu chu kỳ tài chính 2003 - 2006. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần tiết kiệm ngân sách hàng chục tỷ đồng mỗi năm, tối ưu hóa quy trình kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước và thúc đẩy cơ chế tự chủ tài chính công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế học công cộng của Richard Musgrave về ba chức năng trọng yếu của ngân sách nhà nước: phân bổ nguồn lực công hiệu quả, tái phân phối thu nhập công bằng và ổn định kinh tế vĩ mô. Đồng thời, tác giả kết hợp khung lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management - NPM) với định hướng chuyển đổi phương thức quản lý tài chính từ kiểm soát các yếu tố đầu vào truyền thống sang quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra (Output-based budgeting).

Khung lý thuyết của đề tài xoay quanh năm khái niệm nền tảng:

• Ngân sách nhà nước và ngân sách địa phương: Kế hoạch tài chính bằng tiền toàn diện được cơ quan quyền lực nhà nước phê chuẩn hàng năm.
• Cơ quan hành chính nhà nước: Thiết chế cấu thành bộ máy quyền lực hành pháp, hoạt động hoàn toàn dựa trên kinh phí ngân sách cấp phát.
• Đơn vị sự nghiệp công lập: Tổ chức cung cấp dịch vụ công thiết yếu (y tế, giáo dục, văn hóa, khoa học) được phân loại thành đơn vị tự bảo đảm toàn bộ, tự bảo đảm một phần hoặc do ngân sách bảo đảm toàn bộ chi phí.
• Cơ chế khoán chi hành chính và tự chủ tài chính: Việc phân cấp quyền tự quyết và tự chịu trách nhiệm về tài chính theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 43/2006/NĐ-CP.
• Chu trình ngân sách: Bốn giai đoạn khép kín gồm lập dự toán, phê duyệt, chấp hành và quyết toán ngân sách dựa trên 4 nguyên tắc cốt lõi: tính thống nhất, tính đầy đủ toàn bộ, tính trung thực và tính công khai minh bạch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm nền tảng phương pháp luận, kết hợp phương pháp thống kê kinh tế, so sánh đối chiếu và phân tích định lượng lẫn định tính.

• Cỡ mẫu và phạm vi thu thập: Mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 24 quận, huyện và hơn 50 sở, ban, ngành chuyên môn cùng hệ thống đơn vị sự nghiệp trực thuộc trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, với tổng quy mô khảo sát vượt trên 500 đơn vị dự toán cấp 1 và cấp cơ sở.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ đối với khối cơ quan hành chính cấp thành phố, quận, huyện và phương pháp chọn mẫu điển hình đối với các đơn vị sự nghiệp có thu trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và dịch vụ công ích.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc phân tích thống kê mô tả chuỗi thời gian kết hợp đối chiếu đa chiều giữa hai giai đoạn (trước và sau khi Luật Ngân sách nhà nước có hiệu lực) giúp nhận diện rõ sự biến động của các dòng tiền công, đo lường chính xác tỷ lệ thất thoát, lãng phí và đánh giá mức độ tương thích của các định mức chi tiêu với thực tế biến động giá cả thị trường.
• Nguồn dữ liệu và timeline: Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp trực tiếp từ phiếu khảo sát và hồ sơ tài chính tại các đơn vị; dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo quyết toán ngân sách trình Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, số liệu kiểm soát chi của Kho bạc Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh và Sở Tài chính từ năm 1996 đến năm 2006. Quá trình nghiên cứu và xử lý dữ liệu được thực hiện liên tục trong khoảng thời gian 24 tháng (từ năm 2005 đến năm 2007).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô dự toán chi ngân sách địa phương tại Thành phố Hồ Chí Minh tăng trưởng nhanh nhưng cơ cấu chi có sự phân hóa mạnh mẽ. Tổng chi cân đối ngân sách tăng từ 7.240,44 tỷ đồng năm 2003 lên 10.188,65 tỷ đồng năm 2004, đạt 12.253,43 tỷ đồng năm 2005 và chạm mốc 14.524,42 tỷ đồng năm 2006 (tăng trưởng 100,6%). Trong đó, chi thường xuyên cho sự nghiệp giáo dục - đào tạo tăng từ 859,85 tỷ đồng lên 1.359,99 tỷ đồng (tăng 58,16%); chi quản lý hành chính nhà nước và đoàn thể tăng đột biến từ 257,50 tỷ đồng năm 2003 lên 766,53 tỷ đồng năm 2006 (tăng 197,68%).

Thứ hai, công tác quản lý tồn quỹ và kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước ghi nhận bước tiến vượt bậc. Giai đoạn 2002 - 2006, số dư tồn quỹ ngân sách thành phố duy trì mức bình quân hàng ngày là 1.070 tỷ đồng, tăng gấp 4 lần so với thời kỳ trước năm 2002. Tỷ lệ số dư tài khoản tiền gửi của các đơn vị dự toán tại Kho bạc Nhà nước chỉ bằng 0,52 lần số dư tồn quỹ, giảm 2,75 lần so với trước. Nhờ quy trình kiểm soát chặt chẽ 4 nhóm mục chi, Kho bạc Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2002 - 2006 đã từ chối thanh toán 9.653 món chi không đúng chế độ, tiêu chuẩn với tổng số tiền lên tới 96,7 tỷ đồng.

Thứ ba, điểm nghẽn nghiêm trọng nằm ở khâu lập, phân bổ dự toán và tiến độ đầu tư xây dựng cơ bản. Giai đoạn 1997 - 2001 có 0% đơn vị được duyệt dự toán trước ngày 31/12 của năm trước; có tới 60% đơn vị phải chờ đến hết quý I và 30% chờ đến hết quý II mới có dự toán chính thức. Giai đoạn 2002 - 2006, dù có cải thiện nhưng tỷ lệ được duyệt trước ngày 31/12 cũng chỉ đạt khoảng 10%, 70% được duyệt trong quý I và 20% còn lại sau quý I. Về đầu tư xây dựng cơ bản, thời gian chuẩn bị thủ tục từ lập dự án đến phê duyệt đối với dự án nhóm C (dưới 15 tỷ đồng) mất tối thiểu 18 tháng, và dự án nhóm B (từ 15 đến 500 tỷ đồng) mất tới 27 tháng theo quy định tại Nghị định 112/2006/NĐ-CP.

Thứ tư, bất cập về tiêu chuẩn, định mức chi tiêu dẫn đến hiện tượng vượt rào chính sách trên diện rộng. Định mức thuê phòng nghỉ đi công tác theo Thông tư 118/2004/TT-BTC tối đa 120.000 đồng/ngày/người và Thông tư 23/2007/TT-BTC là 150.000 đồng/ngày/người quá thấp so với thực tế giá cả tại đô thị. Khoản khoán tiền điện thoại cho lãnh đạo sở theo Quyết định 78/2001/QĐ-TTg là 250.000 đồng/tháng nhưng địa phương chi 400.000 đồng/tháng (vượt 60%); tiền nước uống hội nghị quy định 5.000 đồng/ngày nhưng quận, huyện chi 10.000 đồng/ngày (vượt 100%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của việc chậm giao dự toán xuất phát từ cơ chế ngân sách lồng ghép 4 cấp của Việt Nam. Quốc hội thường họp phê chuẩn ngân sách vào tháng 11, khiến các cấp chính quyền địa phương chỉ còn chưa đầy 30 ngày để phân khai chi tiết cho hàng trăm cơ quan thụ hưởng. Bên cạnh đó, các sở, ngành có xu hướng giữ lại kinh phí dự phòng để phân bổ vào cuối năm, dẫn đến hiện tượng chi chạy ngân sách và giải ngân dồn ứ vào quý IV.

Trong lĩnh vực xây dựng cơ bản, việc áp dụng cơ chế tính chi phí tư vấn (thiết kế, lập dự án, thẩm định) theo tỷ lệ phần trăm cố định trên tổng giá trị xây lắp đã tạo kẽ hở khuyến khích đơn vị tư vấn đẩy dự toán công trình lên mức tối đa để hưởng phí cao, gây lãng phí kép cho ngân sách nhà nước. Hiện tượng nhiều trụ sở mới xây dựng vượt tiêu chuẩn, trang bị phòng khánh tiết ít sử dụng hoặc ngăn mặt tiền làm kios cho thuê kinh doanh phản ánh lỗ hổng trong phân định trách nhiệm cá nhân của thủ trưởng đơn vị.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công trình của GS. Sử Đình Thành (2004, 2005) về tính tất yếu phải triển khai khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF) và quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra; đồng thời củng cố nhận định của TS. Đặng Văn Thanh (2005) về việc mở rộng khoán chi hành chính để giảm áp lực phân bổ ngân sách theo cơ chế xin - cho.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua hai công cụ:

• Biểu đồ cột chồng phân tích sự dịch chuyển cơ cấu giữa chi thường xuyên (45,13%) và chi đầu tư phát triển (33,06%) trên tổng quy mô 14.524,42 tỷ đồng trong chu kỳ 2003 - 2006.
• Bảng ma trận so sánh đối chiếu tiến độ phê duyệt dự toán trước và sau Luật Ngân sách nhà nước, làm nổi bật tỷ lệ đơn vị nhận dự toán đúng hạn tăng từ 0% lên 10% và tỷ lệ rút vốn bằng lệnh chi tiền giảm từ mức 28% năm 1996 xuống mức kiểm soát an toàn qua Kho bạc.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới căn bản quy trình lập và giao dự toán ngân sách hướng tới khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF).

• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Sở Tài chính phối hợp Bộ Tài chính.
• Hành động cụ thể: Thiết lập quy trình lập dự toán 3 năm cuốn chiếu; chuyển đổi từng bước từ phân bổ theo định mức đầu vào sang giao ngân sách dựa trên kết quả đầu ra và khối lượng dịch vụ công hoàn thành.
• Target metric: Nâng tỷ lệ cơ quan, đơn vị nhận dự toán chính thức trước ngày 31/12 hàng năm từ mức 10% lên tối thiểu 90%; xóa bỏ 100% tình trạng giữ lại kinh phí phân bổ chậm sau quý I.
• Timeline: Giai đoạn 2008 - 2010.

Thứ hai, hiện đại hóa quy trình cấp phát, thanh toán và kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước.

• Chủ thể thực hiện: Kho bạc Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh, các tổ chức tín dụng thương mại.
• Hành động cụ thể: Chuyển đổi toàn bộ việc chi trả lương, phụ cấp sang tài khoản cá nhân qua thẻ ATM; áp dụng thanh toán điện tử trực tiếp cho nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ; siết chặt điều kiện tạm ứng tiền mặt.
• Target metric: Giảm tỷ trọng giao dịch chi bằng tiền mặt tại các cơ quan hành chính xuống dưới mức 15%; giảm số món chi vi phạm chế độ từ 9.653 món xuống dưới 2.000 món trong chu kỳ 5 năm, tiết kiệm ước tính 25 - 30 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách.
• Timeline: Giai đoạn 2008 - 2009.

Thứ ba, cải tiến thủ tục đầu tư xây dựng cơ bản và xóa bỏ phương thức tính phí tư vấn theo tỷ lệ phần trăm xây lắp.

• Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Xây dựng, Sở Tài chính.
• Hành động cụ thể: Ban hành quy chế khoán trần chi phí quản lý dự án và tư vấn thiết kế gắn liền với hiệu quả tiết kiệm chi phí thi công thực tế; phân cấp mạnh thẩm quyền thẩm định dự án nhóm C cho các quận, huyện.
• Target metric: Rút ngắn thời gian chuẩn bị và phê duyệt dự án nhóm C từ 18 tháng xuống dưới 9 tháng (giảm 50%), dự án nhóm B từ 27 tháng xuống dưới 14 tháng; ngăn chặn triệt để tình trạng xây trụ sở vượt định mức hoặc chuyển đổi công năng công sản trái phép.
• Timeline: Giai đoạn 2008 - 2011.

Thứ tư, đẩy mạnh thực hiện tự chủ tài chính theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 43/2006/NĐ-CP gắn với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.

• Chủ thể thực hiện: Thủ trưởng các cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập.
• Hành động cụ thể: Xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ công khai, minh bạch; lượng hóa kết quả công việc để phân phối thu nhập tăng thêm cho cán bộ, công chức; khuyến khích các đơn vị sự nghiệp y tế, giáo dục mở rộng dịch vụ chất lượng cao để tăng nguồn thu hợp pháp.
• Target metric: Giảm gánh nặng trợ cấp chi thường xuyên từ ngân sách cho các đơn vị sự nghiệp có thu từ 5% đến 10% mỗi năm; nâng thu nhập bình quân của công chức từ nguồn kinh phí tiết kiệm thêm từ 0,5 đến 1,2 lần mức lương ngạch bậc.
• Timeline: Giai đoạn 2008 - 2012.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực nghiệm của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý tài chính công (Bộ Tài chính, Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước): Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để hoàn thiện các thông tư hướng dẫn Luật Ngân sách nhà nước, tháo gỡ bất cập về định mức chi tiêu công và thiết kế lộ trình chuyển đổi sang mô hình quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra cho các đô thị đặc thù với quy mô ngân sách trên 14.000 tỷ đồng.
• Thủ trưởng các cơ quan hành chính nhà nước và giám đốc đơn vị sự nghiệp công lập: Đây là cẩm nang hướng dẫn thực hành quản trị chi tiêu nội bộ, xây dựng phương án tự chủ tài chính theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 43/2006/NĐ-CP, giúp đơn vị tối ưu hóa từ 10% đến 20% định mức văn phòng phẩm, năng lượng và gia tăng quỹ thu nhập cho người lao động.
• Chuyên viên kế toán, kiểm toán viên nhà nước và kiểm soát viên Kho bạc: Luận văn hệ thống hóa quy trình kiểm soát chi 3 bước (trước, trong và sau chi tiêu), nhận diện dấu hiệu sai phạm của hơn 9.000 món chi thực tế, hỗ trợ nghiệp vụ thẩm định quyết toán và loại bỏ các chứng từ chi khống, thanh toán vượt định mức.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế học, Quản lý công và Tài chính - Ngân hàng: Nguồn tài liệu học thuật với chuỗi dữ liệu thực nghiệm 10 năm (1996 - 2006), cung cấp phương pháp luận phân tích chi tiêu công cấp địa phương và mô hình phân cấp tài khóa giữa các tầng nấc chính quyền.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao công tác giao dự toán ngân sách địa phương tại Thành phố Hồ Chí Minh thường bị chậm trễ trong giai đoạn nghiên cứu? Nguyên nhân chính do cơ chế ngân sách lồng ghép 4 cấp, phụ thuộc vào kỳ họp tháng 11 của Quốc hội. Thời gian còn lại 1 tháng quá ngắn để thành phố phân bổ cho hơn 500 đơn vị dự toán. Thực tế giai đoạn 1997 - 2001 có 0% và giai đoạn 2002 - 2006 chỉ có 10% đơn vị được giao dự toán trước ngày 31/12, khiến 70% đơn vị phải chờ đến hết quý I năm sau mới có dự toán chính thức.

Kho bạc Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh đóng vai trò như thế nào trong việc kiểm soát và ngăn chặn thất thoát ngân sách? Kho bạc Nhà nước thực hiện kiểm soát chi trực tiếp trước khi xuất quỹ, đối chiếu với 4 nhóm mục dự toán và định mức tiêu chuẩn. Trong giai đoạn 2002 - 2006, đơn vị đã phát hiện và từ chối thanh toán 9.653 món chi sai quy định với số tiền 96,7 tỷ đồng, đồng thời duy trì tồn quỹ bình quân 1.070 tỷ đồng mỗi ngày để phục vụ điều hành tài khóa.

Hiện tượng vượt rào chế độ, định mức chi tiêu công tại địa phương bắt nguồn từ đâu? Hiện tượng này phát sinh do định mức chi của Trung ương chậm đổi mới, không theo kịp mặt bằng giá đô thị. Điển hình, Thông tư 118/2004/TT-BTC quy định tiền phòng công tác 120.000 đồng/ngày là không khả thi. Do đó, các quận huyện đã tự nâng tiền nước hội nghị lên 10.000 đồng/ngày (gấp 2 lần quy định 5.000 đồng) hoặc thành phố nâng phụ cấp điện thoại lên 400.000 đồng/tháng (vượt mức 250.000 đồng).

Cơ chế khoán chi theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP mang lại lợi ích gì cho đơn vị hành chính? Cơ chế khoán giúp cơ quan chủ động tiết kiệm chi phí hành chính, điện nước và công tác phí. Nguồn kinh phí tiết kiệm được dùng để phân phối thu nhập tăng thêm cho cán bộ công chức từ 0,5 đến 1,2 lần lương cấp bậc, đồng thời giảm hiện tượng chi chạy kinh phí rút tiền mặt vào cuối năm vốn từng chiếm 28% tổng chi năm 1996.

Điểm nghẽn lớn nhất trong quản lý chi đầu tư xây dựng cơ bản tại các cơ quan, đơn vị là gì? Quy trình thủ tục quá phức tạp kéo dài thời gian chuẩn bị từ 18 tháng đối với dự án nhóm C (dưới 15 tỷ đồng) đến 27 tháng đối với dự án nhóm B (từ 15 đến 500 tỷ đồng). Ngoài ra, cơ chế tính chi phí tư vấn theo tỷ lệ phần trăm giá trị xây lắp khiến tư vấn cố tình đẩy tổng mức dự toán lên cao, gây thất thoát nguồn vốn công.

Kết luận

• Quy mô dự toán chi ngân sách địa phương Thành phố Hồ Chí Minh tăng trưởng mạnh mẽ từ 7.240,44 tỷ đồng năm 2003 lên 14.524,42 tỷ đồng năm 2006, khẳng định vai trò nguồn lực công trong phát triển đô thị.
• Hoạt động kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước ghi nhận bước tiến quan trọng khi từ chối 9.653 món chi sai phạm, bảo vệ an toàn 96,7 tỷ đồng cho ngân quỹ thành phố trong giai đoạn 2002 - 2006.
• Cải cách thể chế lập ngân sách trung hạn (MTEF) là yêu cầu tất yếu nhằm nâng tỷ lệ giao dự toán đúng hạn trước ngày 31/12 từ mức 10% lên trên 90%.
• Cần cắt giảm từ 40% đến 50% thời gian chuẩn bị thủ tục đầu tư xây dựng cơ bản (từ mức 18 - 27 tháng xuống còn 9 - 14 tháng) và xóa bỏ cách tính phí tư vấn theo tỷ lệ phần trăm xây lắp.
• Đẩy mạnh tự chủ tài chính theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và Nghị định 43/2006/NĐ-CP, phấn đấu giảm từ 5% đến 10% trợ cấp ngân sách thường xuyên cho các đơn vị sự nghiệp có thu.

Luận văn đã đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận quản lý tài chính công hiện đại và thực tiễn phong phú tại đầu tàu kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Lộ trình triển khai các nhóm giải pháp từ năm 2008 đến năm 2012 mở ra định hướng quan trọng nhằm hiện đại hóa nền tài chính công, hướng tới xây dựng một bộ máy hành chính công khai, minh bạch và phục vụ hiệu quả sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 | LY LUAN CHUNG VE NGAN SACH NHA NUGC, CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC VÀ ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP 1. Lý luận chung về Ngân sách nhà nước 1. Khái niệm Ngân sách nhà nước Theo khái niệm chung thì NSNN là dự toán thu - chỉ bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm. Như vậy, NSNN là một kế hoạch tài chính cơ bán của quốc gia, trong đó gồm có kế hoạch thu, kế hoạch chỉ và được lập theo phương pháp cân đối: thu phải đủ chị, chỉ không vượt thu.

Theo Luật NSNN Việt Nam thì: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chỉ của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thấm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm đề bảo đâm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Năm NS hay con gọi là năm tài chính, là giai đoạn mà trong đó, dự toán thu - chỉ tài chính đã được phê chuẩn của Quốc hội có hiệu lực thi hành. Ở tất cả các nước, năm NS đều có thời hạn bằng một năm dương lịch, nhưng thời điểm bắt đầu và kết thúc ở mỗi nước có khác nhau. Ở đa số các nước, năm NS trùng với năm dương lịch, bắt đầu ngày 1/1 và kết thúc vào ngày 31/12, như: Pháp, Bí, Hà Lan, Trung Quốc, Philippine,.

Ở các nước khác, thời điểm bắt đầu và kết thúc năm NS thường rơi vào tháng 3, 4, 6 hoặc 7 hàng năm. Cụ thể là: Anh, Nhật, Canada, Singapore. có năm NS bắt đầu vào ngày 1⁄4 năm trước và kết thúc vào ngày 31/3 năm sau; Ý, Na Uy, Dai Loan, Úc. có năm NS bắt đầu vào ngày 1/7 năm trước và kết thúc vào ngày 30/6 năm sau; Mỹ có năm NS bắt đầu vào ngày 1/10 năm trước và kết thúc vào ngày 30/9 năm sau.

Việc quy định năm NŠ hoàn toàn là ý định chú quan của Nhà nước. Tuy nhiên, ý định này cũng bắt nguồn từ những yếu tổ tác động khác nhau, trong đó có hai yếu tế cơ bản 1a: -6- - Đặc điểm hoạt động của nên kinh tế có liên quan đến nguồn thu của NSNN: chế độ kế toán, thống kê; tính thời vụ của sản xuất nông nghiệp. - Đặc điểm hoạt động của cơ quan lập pháp: các kỳ họp của Quốc Hội để phê chuẩn NSNN. | Ở Việt Nam, năm NS bắt đầu từ ngày 1/1 và kết thúc vào ngày 31/12 hàng năm.

Điều này phù hợp với các kỳ họp của Quốc Hội.2, Bản chất của Ngân sách nhà nước NSNN là hệ thống những mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và xã hội, phát sinh trong quá trình nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính nhằm đảm bảo yêu cầu thực hiện các chức năng của Nhà nước. Các quan hệ kinh tế này bao gồm: | - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các doanh nghiệp sản xuất kinh đoanh. | - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các đơn vị hành chính sự nghiệp. - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với các tầng lớp dân cư.

- Quan hệ kinh tế giữa NSNN và thị trường tài chính. - Quan hệ kinh tế giữa NSNN với hoạt động tải chính đối ngoại. Vai trò của Ngân sách nhà nước 1. Công cụ buy động nguồn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chỉ tiêu của nhà nước | Đây là vai trò lịch sử của NSNN mà trong cơ chế nào và trong thời đại nào NSNN cũng phải thực hiện.

Vai trò này của NSNN được xác định trên cơ sở bản chất kinh tế của NSNN. Sự hoạt động của nhà nước trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội luôn đòi hỏi phải có các nguồn tài chính để chỉ tiêu cho những mục đích xác định. Các nhu cầu chí tiêu của nhà nước phải được | thỏa mãn từ các nguồn thu bằng hình thức thuế và thu ngoài thuế. Việc huy động nguồn thu vào tay nhà nước để đảm bảo các yêu cầu chỉ tiêu cân thiệt phải chú y dén ba van dé: am a › F4 at vr * Ề A x -7- - Mức động viên vào NSNN đối với các thành viên trong xã hội qua.

thuế và các khoản thu khác có liên quan phải hợp lý. Mức động viên cao hay thấp đều có tác dụng tiêu cực. - Tỉ lệ động viên vào NSNN đối với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vừa đảm bảo hợp lý với tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, vừa đảm bảo cho đơn vị cơ sở có điều kiện tích tụ vốn để tái sản xuất mở rộng. - Các công cụ kinh tế được sử đụng tạo nguồn thu cho NSNN và thực hiện các khoản chỉ tiêu của NSNN.

Công cụ điều tiết vĩ mô nền KT-XH cña nhà nước Khi để cập đến các công cụ tài chính trong quản lý và điều tiết vĩ mô. nên KT-XH, nhà nước không thể không sử dụng một công cụ rất quan trọng, đó là NSNN. Bởi lẽ, phạm vi phát huy vai trò của NSNN rất rộng và trên một | mức độ lớn, nó tương đồng với phạm vi phát huy chức năng và nhiệm vụ của nhà nước trên mọi lĩnh vực của đời sống KT-XH. Hay nói cách khác, do cơ chế thị trường cần thiết phải có sự điều chính vĩ mô từ phía nhà nước.

Song, nhà nước cũng chỉ có thể thực hiện điêu chỉnh thành công khi có nguồn tài chính đảm bảo, tức là khi sử dụng triệt để và có hiệu quả công cụ NSNN. Vai trò điêu tiết vĩ mô nên KT-XH của NSNN có thể được khái quát hóa trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội và thị trường như sau: Về mặt kinh tỄ | NSNN có vai trò rat quan trọng trong việc định hướng hình thành cơ câu. kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh và chống độc quyền. NSNN cung cấp nguồn kinh phí để nhà nước đầu tư cho cơ sở kết cầu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp thuộc các ngành then chốt, để trên cơ sở đó tạo môi trường và điều kiện thuận lợi cho sự ra đời và phát triển của các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác.

Việc hình thành các doanh nghiệp nhà nước cũng là một trong những biện pháp căn bản để chống độc quyền và giữ cho thị trường khỏi rơi vào tỉnh trạng cạnh tranh không hoàn hảo. | -8- Hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp trong những trường hợp cần thiết đảm báo cho sự ổn định về cơ cầu hoặc chuẩn bị chuyển đỗi sang cơ cầu mdi, cao hon. | Thông qua các khoản thuế và chính sách thuê sẽ đảm bảo thực hiện vai trò định hướng đầu tư, kích thích hoặc bạn chế sản xuất kinh doanh. Các nguồn vay nợ từ nước ngoài và trong nước sẽ tạo thêm nguồn vốn cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng các nguồn vốn vay nợ của nhà nước cũng là một vấn dé can phải xem xét thận trọng khi quyết định thực hiện các biện pháp huy động tiền vay. VỀ mặt xã hội Đầu tư của NS để thực hiện các chính sách xã hội: chỉ Giáo dục - đào tạo, y tế, kế hoạch hóa gia đình, văn hóa, thể thao, truyền thanh, chỉ bảo đảm xã hội, sắp xếp lao động và việc làm, trợ giá mặt hàng. Thông qua thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm điều tiết thu nhập để phân phối lại cho các đối tượng có thu nhập thấp. Thông qua thuế gián thu nhằm hướng dẫn tiêu dùng hợp lý, tiết kiệm.

Tuy nhiên, vấn đề sử đụng công cụ NSNN để điều chỉnh các vấn đề xã hội không đơn giản, đòi hỏi phải được nghiên cứu đầy đủ và phải có sự thống nhất giữa chính sách và biện pháp. Chẳng hạn: Khi trợ giá điện, xăng dầu, địch vụ truyền hình. thì những đối tượng được hưởng không phải là người nghèo, mà chính là những người có thu nhập trung bình hoặc cao. | Về mặt thị trường NSNN có vai trò quan trọng đối với việc thực hiện các chính sách về én định giá cả, thị trường và chống lạm phát.

Bằng công cụ thuế, phí, lệ phí, vay và chính sách chi NSNN có thế điều chỉnh được giá cả, thị trường một cách chủ động. Một chính sách NS thắt chặt hay nới rộng đều có thể tác động mạnh mẽ đến cung - cầu xã hội. Viéc huy déng ctia NSNN dudi cdc hình thức thuế, phí, lệ phí, vay và kế cả bảo hiểm xã hội trên GDP và GNP chiếm tỉ trọng cao thì sự cung ứng vốn đầu tư dài hạn, vốn tiền tệ ngắn hạn của các nhà đầu tư và đầu tư của dân sẽ giảm, vốn tự đầu tư sẽ khan hiểm hơn. Mặt khác, nó sẽ làm cho cầu về hàng hóa, địch vụ của dân cư giảm xuống, nhưng NSNN lại có điều kiện để tăng cầu với quy mô lớn và chỉ cho đầu tư lớn sẽ kích thích tăng cung.

Ngược lại, nếu NSNN huy động trên GDP va GNP chiếm tỉ trọng thấp thì nguồn tự đầu tư tăng lên, thúc đây tăng cung, đồng thời kích thích tăng cầu về hàng hóa, dịch vụ, nhưng NS lại không có điều kiện để tăng cầu và chỉ cho đầu tư. Trên thị trường tài chính, nhà nước vay vốn với lãi suất cao sẽ có tác động tăng cung ứng vốn từ phía các nhà đầu tư và tiết kiệm tiêu dùng để dành cho tương lai, đồng thời làm giảm lượng cầu về vốn đầu tư của doanh nghiệp thuộc các thành phân kinh tế. Ngược lại, khi lãi suất các khoản vay của nhà nước giảm xuống dưới mức lợi tức bình quân toàn xã hội, các nhà đầu tư sẽ tìm môi trường đầu tư vào sản xuất kinh đoanh hàng hóa, dịch vụ mà không muốn cho nhà nước vay. Mặt khác, lãi suất các khoản vay của nhà nước có vị trí quan trọng trên thị trường chứng khoán, có thể tham gia điều tiết quan hệ cung cầu trên thị trường chứng khoán.

Vấn đề dự trữ nhà nước, trong cơ chế thị trường, nhà nước không thể bắt buộc các doanh nghiệp bán hàng theo giá cả quy định, mà ngược lại, giá cả là ‘do thị trường quyết định, phụ thuộc vào quan hệ cung - cầu và các yếu tố khác. Trong quá trình biến đổi của mình, sẽ có lúc giá cả lên cao, gây ra những cơn sốt nhất thời và có lúc giá cả lại xuống quá thấp. Để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và kích thích sản xuất phát triển, nhà nước cần phải theo dõi sự biến động của giá cả trên thị trường và phải có nguồn dự trữ về hàng hóa và. tài chính đề điều chỉnh kịp thời.

Ngưền dự trữ này được hình thành từ kinh phí cấp phát của NSNN.