Luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách các phường quận Bắc Từ Liêm trong giai đoạn hiện nay

Khám phá luận văn thạc sĩ về quản lý kinh tế và ngân sách tại các phường quận Bắc Từ Liêm trong giai đoạn hiện nay. Phân tích và đánh giá hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Phong
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đại Dũng
• Trường học: Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý ngân sách các phường trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm trong giai đoạn hiện nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN SÁCH CẤP XÃ, PHƯỜNG VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ, PHƯỜNG
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Ngân sách nhà nước và phân cấp quản lý ngân sách nhà nước Việt Nam
• 1.2.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của ngân sách nhà nước
• 1.2.2. Hệ thống ngân sách nhà nước Việt Nam
• 1.2.3. Ngân sách cấp xã, phường và chu trình quản lý ngân sách cấp xã, phường
• 1.2.3.1. Khái niệm, vị trí, vai trò của ngân sách cấp xã, phường
• 1.2.3.2. Chu trình quản lý ngân sách cấp xã, phường
• 1.2.4. Tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã, phường và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý ngân sách cấp xã, phường
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CÁC PHƯỜNG TẠI QUẬN BẮC TỪ LIÊM, HÀ NỘI
• 3.1. Tổng quan đặc điểm tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội quận Bắc Từ Liêm
• 3.2. Thực trạng công tác quản lý ngân sách cấp xã, phường trên địa bàn Quận
• 3.2.1. Công tác quản lý thu ngân sách cấp xã, phường tại các phường thuộc Quận Bắc Từ Liêm
• 3.2.2. Công tác quản lý chi ngân sách cấp xã, phường trên địa bàn Quận
• 3.2.3. Đánh giá những thuận lợi và hạn chế trong quản lý ngân sách các phường trên địa bàn Quận Bắc Từ Liêm
• 3.2.3.1. Những thuận lợi trong quản lý ngân sách các phường trên địa bàn Quận Bắc Từ Liêm
• 3.2.3.2. Những hạn chế còn tồn tại trong công tác quản lý ngân sách cấp xã, phường tại Quận Bắc Từ Liêm
• 3.2.3.3. Nguyên nhân dẫn đến các hạn chế trong công tác quản lý ngân sách cấp xã, phường trên địa bàn Quận Bắc Từ Liêm
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ, PHƯỜNG TẠI CÁC PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BẮC TỪ LIÊM
• 4.1. Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế, xã hội quận Bắc Từ Liêm đến năm 2020, định hướng 2020
• 4.2. Những điểm mới trong thay đổi pháp lý về quản lý ngân sách
• 4.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã, phường tại các phường trên địa bàn Quận Bắc Từ Liêm
• 4.3.1. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã, phường tại các phường trên địa bàn Quận Bắc Từ Liêm
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quản lý ngân sách phường tại quận Bắc Từ Liêm

Quản lý ngân sách là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chính quyền địa phương, đặc biệt là tại các phường thuộc quận Bắc Từ Liêm. Với sự chuyển đổi từ huyện sang quận, công tác quản lý ngân sách đã đối mặt với nhiều thách thức và cơ hội mới. Ngân sách phường đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo các hoạt động kinh tế - xã hội, an ninh trật tự và phát triển cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, việc quản lý ngân sách tại đây còn tồn tại nhiều hạn chế, đòi hỏi các giải pháp cải cách hiệu quả.

1.1. Thực trạng ngân sách phường

Thực trạng ngân sách tại các phường thuộc quận Bắc Từ Liêm cho thấy sự mất cân đối giữa thu và chi. Nguồn thu chủ yếu từ các khoản thuế, phí và lệ phí, nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu chi tiêu lớn cho đầu tư cơ sở hạ tầng và các dịch vụ công. Các phường còn phụ thuộc nhiều vào nguồn bổ sung từ ngân sách cấp trên. Điều này làm giảm tính tự chủ và hiệu quả trong quản lý ngân sách địa phương.

1.2. Thách thức quản lý ngân sách

Các thách thức quản lý ngân sách bao gồm sự thiếu hụt nguồn thu, quy trình phân bổ ngân sách chưa minh bạch và hiệu quả quản lý thấp. Đặc biệt, việc chuyển đổi từ huyện sang quận đã làm gia tăng áp lực về nhu cầu chi tiêu công, trong khi nguồn thu chưa được cải thiện tương xứng. Điều này đòi hỏi các giải pháp quản lý ngân sách hiện đại và hiệu quả hơn.

II. Giải pháp quản lý ngân sách phường

Để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách phường, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ cải cách quy trình đến tăng cường kiểm soát và minh bạch hóa ngân sách. Giải pháp quản lý ngân sách cần tập trung vào việc tối ưu hóa nguồn thu, phân bổ ngân sách hợp lý và tăng cường giám sát chi tiêu công. Điều này sẽ giúp đảm bảo cân đối ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại quận Bắc Từ Liêm.

2.1. Tối ưu hóa nguồn thu

Việc tối ưu hóa nguồn thu cần được thực hiện thông qua việc đa dạng hóa các khoản thu, tăng cường thu thuế và phí từ các hoạt động kinh tế trên địa bàn. Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả quản lý các khoản thu hiện có, đảm bảo thu đúng, thu đủ và tránh thất thoát ngân sách.

2.2. Phân bổ ngân sách hợp lý

Phân bổ ngân sách cần được thực hiện một cách minh bạch và công bằng, ưu tiên các lĩnh vực trọng điểm như đầu tư cơ sở hạ tầng, giáo dục và y tế. Cần xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo ngân sách được sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí và tham nhũng.

III. Hiệu quả quản lý ngân sách và ứng dụng thực tiễn

Hiệu quả quản lý ngân sách không chỉ đảm bảo cân đối thu chi mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại quận Bắc Từ Liêm. Các giải pháp đề xuất trong nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện công tác quản lý ngân sách tại các phường, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi từ huyện sang quận. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống người dân và xây dựng một đô thị hiện đại, bền vững.

3.1. Ứng dụng thực tiễn

Các giải pháp quản lý ngân sách được đề xuất có thể được áp dụng ngay tại các phường thuộc quận Bắc Từ Liêm, đặc biệt trong việc quản lý thu chi và phân bổ ngân sách. Việc áp dụng các giải pháp này sẽ giúp cải thiện hiệu quả quản lý ngân sách, đảm bảo cân đối thu chi và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

3.2. Ý nghĩa nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng ngân sách phường tại quận Bắc Từ Liêm mà còn đề xuất các giải pháp thiết thực để cải thiện hiệu quả quản lý ngân sách. Đây là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngân sách nhà nước đóng vai trò thiết yếu trong việc điều chỉnh kinh tế vĩ mô, phát triển xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng. Tại Việt Nam, phân cấp quản lý ngân sách nhà nước được thực hiện nhằm phù hợp với cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền các cấp, trong đó ngân sách cấp xã, phường giữ vị trí quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội tại địa phương. Quận Bắc Từ Liêm, thành lập năm 2014 trên cơ sở tách từ huyện Từ Liêm cũ, có diện tích 4.335,34 ha với dân số khoảng 320.000 người, gồm 13 phường. Quá trình chuyển đổi từ địa bàn nông thôn sang đô thị hiện đại đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý ngân sách cấp xã, phường.

Nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng quản lý ngân sách các phường trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm giai đoạn 2011-2015, phân tích các yếu tố thuận lợi và khó khăn, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 13 phường thuộc quận Bắc Từ Liêm, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo quyết toán ngân sách, niên giám thống kê và các văn bản pháp luật liên quan. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đảm bảo cân đối ngân sách, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đáp ứng yêu cầu đô thị hóa nhanh chóng của địa phương.

Việc nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp các cấp chính quyền địa phương nâng cao năng lực quản lý tài chính, đảm bảo sử dụng ngân sách hiệu quả, minh bạch và công bằng, góp phần xây dựng quận Bắc Từ Liêm trở thành đô thị sạch, xanh, hiện đại theo định hướng phát triển đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý nhà nước và kinh tế học vĩ mô, vi mô để phân tích quản lý ngân sách cấp xã, phường. Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết phân cấp quản lý ngân sách nhà nước: Nhấn mạnh vai trò phân cấp trong việc tăng tính chủ động, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cấp chính quyền địa phương. Phân cấp ngân sách giúp địa phương tự chủ trong huy động và sử dụng nguồn lực tài chính, đồng thời đảm bảo sự thống nhất trong hệ thống ngân sách nhà nước.

2. Mô hình chu trình quản lý ngân sách: Bao gồm ba khâu chính là lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách. Mô hình này giúp đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách qua từng giai đoạn, từ kế hoạch đến thực thi và kiểm tra, giám sát.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: ngân sách cấp xã, phường; cân đối ngân sách; chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển; dự toán ngân sách; quyết toán ngân sách; phân cấp quản lý ngân sách; hiệu quả quản lý ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm phương pháp luận xuyên suốt. Về thu thập và xử lý số liệu, kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập các văn bản pháp luật, các đề tài nghiên cứu liên quan, niên giám thống kê và các báo cáo quyết toán ngân sách của quận Bắc Từ Liêm.

• Phương pháp thống kê - so sánh: Phân tích số liệu thu, chi ngân sách qua các năm 2011-2015, so sánh tuyệt đối và tương đối giữa các phường và các giai đoạn trước và sau khi thành lập quận.

• Phương pháp tỷ trọng, tỷ lệ: Đánh giá mối quan hệ giữa các khoản thu, chi của từng phường so với tổng ngân sách quận.

• Phương pháp tổng hợp - phân tích: Kết hợp các số liệu tài chính và phi tài chính để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Nguồn dữ liệu chính là số liệu thứ cấp từ Phòng Kế hoạch Tài chính Quận Bắc Từ Liêm, niên giám thống kê quận, các văn bản pháp luật về ngân sách nhà nước và các tài liệu nghiên cứu trước đây. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 13 phường trên địa bàn quận trong giai đoạn 2011-2015. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ đối tượng nghiên cứu nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động thu ngân sách cấp xã, phường giai đoạn 2011-2015: Tổng thu ngân sách 9 xã thuộc huyện Từ Liêm cũ giảm mạnh từ 261,6 tỷ đồng năm 2011 xuống còn 63,9 tỷ đồng năm 2013, tương đương giảm 75,5%. Nguyên nhân chủ yếu do suy thoái kinh tế và chậm tiến độ giải phóng mặt bằng các dự án bất động sản. Sau khi thành lập quận Bắc Từ Liêm năm 2014, tổng thu ngân sách các phường tăng trở lại, đạt 189,8 tỷ đồng năm 2014 và 256 tỷ đồng năm 2015, tương đương tăng 300% so với năm 2013.

2. Phân bố thu ngân sách giữa các phường: Phường Xuân Đỉnh chiếm tỷ trọng thu cao nhất, gần 25% tổng thu ngân sách quận năm 2015. Các phường được thành lập hoàn toàn trên cơ sở xã cũ như Thượng Cát, Liên Mạc, Minh Khai có mức tăng nhẹ nhưng tỷ trọng thu giảm từ 1,5 đến 4,2 điểm phần trăm do chưa phát triển hạ tầng đô thị. Phường Cổ Nhuế 1 và Cổ Nhuế 2 tăng tỷ trọng thu lên gần 24% nhờ mở rộng địa bàn và dân số.

3. Hiệu quả quản lý thu ngân sách: Các phường đều thực hiện thu vượt dự toán, năm 2014 gấp 4 lần và năm 2015 gần 2,5 lần dự toán, cho thấy công tác thu ngân sách được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, sự chênh lệch lớn giữa dự toán và quyết toán cũng phản ánh khó khăn trong dự báo và lập kế hoạch ngân sách.

4. Cân đối thu chi ngân sách: Giai đoạn 2011-2015, nhiều phường gặp khó khăn trong cân đối ngân sách do chi đầu tư phát triển tăng cao, trong khi nguồn thu chưa ổn định. Tỷ lệ bội chi ngân sách có xu hướng giảm sau khi thành lập quận, nhờ tăng cường quản lý và kiểm soát chi tiêu.

Thảo luận kết quả

Sự giảm sút thu ngân sách giai đoạn 2011-2013 phản ánh tác động tiêu cực của suy thoái kinh tế và các khó khăn trong giải phóng mặt bằng dự án bất động sản, đặc biệt tại phường Xuân Đỉnh. Việc thành lập quận Bắc Từ Liêm và chuyển đổi địa giới hành chính đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc tăng thu ngân sách, thể hiện qua mức tăng trưởng thu ngân sách giai đoạn 2014-2015.

So sánh với các nghiên cứu về quản lý ngân sách cấp xã tại các địa phương khác, kết quả cho thấy Bắc Từ Liêm có sự phục hồi nhanh hơn nhờ chính sách cải cách hành chính, đẩy mạnh thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính. Tuy nhiên, sự chênh lệch lớn giữa dự toán và quyết toán ngân sách cho thấy cần cải thiện công tác dự báo và lập kế hoạch ngân sách để tránh tình trạng dự toán không sát thực tế.

Việc cân đối ngân sách vẫn là thách thức do áp lực chi đầu tư phát triển hạ tầng đô thị lớn, đòi hỏi các phường phải tăng cường quản lý chi tiêu, ưu tiên các khoản chi thiết yếu và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động thu ngân sách theo năm và bảng so sánh tỷ trọng thu giữa các phường để minh họa rõ nét xu hướng và sự phân bố nguồn thu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác lập dự toán ngân sách sát thực tế: Cần phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban, cơ quan thuế, tài chính và các đơn vị sử dụng ngân sách để xây dựng dự toán chính xác, dự phòng các biến động kinh tế và các khoản chi phát sinh. Thời gian thực hiện: hàng năm trước kỳ họp HĐND; Chủ thể: UBND các phường phối hợp Phòng Tài chính Quận.

2. Nâng cao hiệu quả công tác thu ngân sách: Tăng cường kiểm tra, giám sát thuế, xử lý nghiêm các hành vi trốn thuế, gian lận; đẩy mạnh cải cách hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân nộp thuế đúng hạn. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Cơ quan thuế, UBND phường.

3. Quản lý chi ngân sách chặt chẽ, ưu tiên chi đầu tư phát triển thiết yếu: Xây dựng kế hoạch chi tiết, ưu tiên các dự án hạ tầng có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội, tránh dàn trải, lãng phí. Thời gian: theo kế hoạch ngân sách hàng năm; Chủ thể: UBND phường, Ban quản lý dự án.

4. Tăng cường công khai, minh bạch và giám sát ngân sách: Thực hiện công khai dự toán, quyết toán ngân sách tại các kỳ họp HĐND, tạo điều kiện cho cộng đồng và Mặt trận Tổ quốc giám sát, nâng cao trách nhiệm giải trình. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: UBND phường, HĐND phường, Mặt trận Tổ quốc.

5. Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cán bộ quản lý ngân sách: Tổ chức các khóa đào tạo về quản lý tài chính công, kỹ năng lập dự toán, quyết toán ngân sách cho cán bộ cấp phường. Thời gian: định kỳ hàng năm; Chủ thể: Phòng Tài chính Quận phối hợp các cơ sở đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý ngân sách cấp phường, quận: Nghiên cứu giúp nâng cao hiểu biết về quy trình, phương pháp quản lý ngân sách, từ đó áp dụng hiệu quả trong công tác thu chi ngân sách địa phương.

2. Các nhà hoạch định chính sách tài chính công: Tham khảo để xây dựng các chính sách phân cấp ngân sách phù hợp, đảm bảo cân đối thu chi và phát triển bền vững.

3. Giảng viên, sinh viên chuyên ngành quản lý kinh tế, tài chính công: Tài liệu tham khảo thực tiễn về quản lý ngân sách cấp xã, phường trong bối cảnh chuyển đổi địa giới hành chính và đô thị hóa.

4. Các tổ chức giám sát tài chính, Mặt trận Tổ quốc và cộng đồng dân cư: Hiểu rõ cơ chế quản lý ngân sách, từ đó tham gia giám sát, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngân sách cấp xã, phường gồm những khoản thu nào?
   Ngân sách cấp xã, phường bao gồm các khoản thu hưởng 100% như thuế tài nguyên, thuế môn bài, thuế sử dụng đất; các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm từ thuế giá trị gia tăng, thu nhập doanh nghiệp, thu nhập cá nhân; thu bổ sung từ ngân sách cấp trên và thu chuyển nguồn từ năm trước.

2. Chu trình quản lý ngân sách cấp xã, phường gồm những bước nào?
   Chu trình gồm ba bước chính: lập dự toán ngân sách (lập kế hoạch thu chi), chấp hành ngân sách (thực hiện thu chi theo dự toán), và quyết toán ngân sách (tổng kết, đánh giá và báo cáo kết quả thu chi).

3. Nguyên nhân chính dẫn đến khó khăn trong quản lý ngân sách tại Bắc Từ Liêm là gì?
   Khó khăn chủ yếu do chuyển đổi địa giới hành chính, tốc độ đô thị hóa nhanh, chậm tiến độ giải phóng mặt bằng các dự án bất động sản, biến động kinh tế vĩ mô và hạn chế về hạ tầng xã hội, đô thị.

4. Làm thế nào để đảm bảo cân đối ngân sách cấp xã, phường?
   Cần lập dự toán sát thực tế, tăng cường thu ngân sách, quản lý chi tiêu chặt chẽ, ưu tiên các khoản chi thiết yếu, đồng thời thực hiện công khai, minh bạch và giám sát ngân sách.

5. Vai trò của công khai, minh bạch trong quản lý ngân sách cấp xã, phường?
   Công khai, minh bạch giúp nâng cao trách nhiệm giải trình của các cấp chính quyền, tạo điều kiện cho cộng đồng giám sát, hạn chế thất thoát, lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Kết luận

• Ngân sách cấp xã, phường tại quận Bắc Từ Liêm có biến động lớn giai đoạn 2011-2015, giảm mạnh trước khi thành lập quận và phục hồi nhanh sau đó.
• Phân bố thu ngân sách không đồng đều giữa các phường, phản ánh sự khác biệt về phát triển kinh tế và hạ tầng đô thị.
• Công tác quản lý thu ngân sách được cải thiện rõ rệt, tuy nhiên còn tồn tại khoảng cách lớn giữa dự toán và quyết toán.
• Cân đối ngân sách vẫn là thách thức do áp lực chi đầu tư phát triển, đòi hỏi quản lý chi tiêu hiệu quả và minh bạch.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách gồm cải thiện lập dự toán, tăng cường thu ngân sách, quản lý chi tiêu chặt chẽ, công khai minh bạch và đào tạo cán bộ.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách trong các giai đoạn tiếp theo để điều chỉnh phù hợp. Các cơ quan quản lý và cán bộ địa phương được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại quận Bắc Từ Liêm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan và cơ sở lý luận về ngân sách cấp xã, phường và công tác quản lý ngân sách cấp xã, phường Chương 2. Phương pháp nghiên cứu Chương 3. Thực trạng quản lý ngân sách tại các phường trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm giai đoạn 2011- 2015 Chương 4.

Phương hướng, giải pháp quản lý ngân sách tại các phường trên địa bàn quận Băc Từ Liêm. TONG QUAN VA CƠ SỞ LÝ LUẬN NGAN SÁCH CAP XÃ, PHUONG VÀ CÔNG TAC QUAN LÝ NGÂN SÁCH CÁP XÃ, PHƯỜNG 1. Tông quan van đề nghiên cứu Trong phạm vi nghiên cứu, không ké đến các văn bản pháp luật hướng dan, có khá nhiều các đề tài nghiên cứu về quản lý thu — chi, thực hành kế toán ngân sách từ cấp tỉnh đến cấp huyện, cấp xã, phường điền hình như: Trần Thị Thúy (2015) đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về NSNN huyện/quận va phân tích thực trạng công tac quản ly chi thường xuyên ngân sách quận Nam Từ Liêm chủ yếu trong 2 năm 2012, 2013 (huyện Từ Liêm cũ) và 6 tháng đầu năm 2014 (quận Nam Từ Liêm). Từ đó, tác giả chỉ ra những ưu — khuyết điểm trong nghiên cứu công tác quan lý chi thường xuyên ngân sách, tạo cơ sở đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tac quản ly chi thường xuyên ngân sách, hạn chế những biểu hiện tham ô, lãng phí gây thất thoát NSNN.

Kết hợp khảo sát số liệu với phỏng van sâu, tác giả tìm ra biện pháp tối ưu dé hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách quận, đó là: mở rộng dân chủ, thực hiện triệt để công khai tài chính. Các giải pháp pháp chỉ tiết cho từng giai đoạn được đưa ra cũng đã đóng góp tích cực cho quá trình đổi mới và hoàn thiện quản lý tài chính của Hà Nội nói chung và quận Nam Từ Liêm nói riêng. Lựa chọn địa bàn nghiên cứu tại Thành phố Hội An, Võ Minh Nhật Phương (2012) đã đề cập đến một số vấn đề cơ bản nhất về kế toán NSNN cấp xã và quá trình thực hiện, chấp hành và quyết toán ngân sách cấp xã, phường tại địa phương. ĐI sâu vào mảng kế toán, bên cạnh các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ tổ chức hệ thống chứng từ kế toán, kiến nghị về việc bồ sung mục lục ngân sách, bé sung thém tài khoản quản ly, dé tai cũng đề cập đến các giải pháp tăng cường quan ly chi đầu tư ngân sách cấp xã, phường và thực hiện nhiệm vụ thu ngân sách (như tăng cường chỉ đạo, kiêm tra, giám sát của các câp, kêt hợp với các ban ngành có liên quan, bôi dưỡng cán bộ, thực hiện các chế tài xử phạt,.) dưới góc độ người hành nghề kế toán.

Sử dụng phương pháp thống kê, so sánh, tổng hợp va phân tích số liệu thu, chi, Tô Thiện Hiền (2012) đã làm sáng tỏ về mặt lý luận hiệu qua quan lý ngân sách nha nước, phân tích thực trạng các hình thức thu, chi NSNN tỉnh trong giai đoạn 2006 — 2010, chi ra những thành tích cũng như những hạn chế của công tác quan ly thu, chi NSNN tỉnh An Giang, từ đó đề xuất những giải pháp cơ bản dé hoàn thiện quản lý NSNN tỉnh nhằm đảm bảo tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững của địa phương tầm nhìn đến năm 2020. Những giải pháp toàn diện được đưa ra là: tăng cường, chan chỉnh quản lý thu, bồi dưỡng nguồn thu, khuyến khích tăng thu; quản lý nguồn thu tập trung vào NSNN; quản lý và sử dụng có hiệu quả các khoán chi NSNN; hoàn thiện cơ chế tự chủ và tự chịu trách nhiệm vẻ tài chính đối với các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp; hoàn thiện, đổi mới cơ chế phân cấp quản lý và điều hành ngân sách nhà nước các cấp; doi mới quy trình lập, chấp hành và quyết toán NSNN; tăng cường thanh tra, kiểm tra, khen thưởng và xử lý kịp thời vi phạm trong quản lý NSNN; và nâng cao trình độ quản lý ngân sách nhà nước. Nguyễn Hữu Khánh (2014) phân tích những vấn đề đối với ngân sách cấp xã, phường trong phân cấp quản lý NSNN, tập trung vào một số thay đổi kinh tế - xã hội nông thôn dẫn đến biến động khoản thu và nhiệm vụ chi của ngân sách cấp xa, phường. Nghiên cứu trường hợp của xã Hoang Diệu (Gia Lộc, Hai Dương), tac gia nhận thấy ngân sách cấp xã, phường biến động mạnh trong thời kỳ nghiên cứu: 2008 — 2013 nguyên nhân do cả những yếu tố kinh tế - xã hội tại địa phương và những thay đổi trong chính sách của Đảng — Nhà nước.

Phân tích tỷ trọng các khoản thu chi, tac giả nhận thấy thu trên địa bàn xã chưa đáp ứng được nhiệm vụ chi và có xu hướng tăng cường phụ thuộc vào nguồn bổ sung ngân sách từ cấp trên, các khoản thu từ hộ gia đình, thuế suất phi nông nghiệp và phí sử dụng đất công ích không phù hợp với thực tiễn (mức thuế suất còn thấp). Bên cạnh đó, đa số người dân không biết hoặc không quan tâm đến ngân sách cấp xã, phường, do đó, dé đạt được các mục tiêu hiệu quả và công băng trong phân câp quản lý ngân sách câp xã, 6 phường, cần có những biện pháp tăng cường hiểu biết của người dân về ngân sách câp xã, phường. Bên cạnh các đê tài nghiên cứu tiêu biêu trên, một sô đê tài vê phân cap, quản lý thu chi ngân sách các cap, có liên quan đên đê tài nghiên cứu như: Vũ Sỹ Cường (2012) phân tích tổng quan phân cấp quản lý ngân sách, so sánh tình hình thu, chi ngân sách địa phương của Việt Nam với các nước đang phát triển và đang chuyên đổi và chỉ ra những kết quả phân cấp quản lý ngân sách Việt Nam đã đạt được cùng với những bất cập hạn chế còn tồn tại. Nhận định rõ ưu, khuyết điểm, đề tài đưa ra một số hướng cải cách phân cấp quản lý ngân sách, cụ thé: (i) Thiét ké lai hé thong ngân sách nhà nước; (ii) Trao cho dia phương quyền tự chủ cao hơn trong quyết định và quản lý nguồn thu; (iii) Các khoản thu được phân chia cho các cấp ngân sách; (iv) Mở rộng quyền tự chủ của địa phương trong quyết định chỉ tiêu; (v) Đổi mới quy trình lập, phân bổ, chấp hành và quyết toán ngân sách; (vi) Tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình về tài chính ở các cấp địa phương, thực hiện nghiêm kỷ luật tài khóa và (vii) Cho phép linh hoạt nhất định trong điều hành ngân sách địa phương dé đối phó với những biến động.

Đoàn Xuân Hoài (2014) kết hợp các phương pháp thu thập thông tin, thống kê phân tích với so sánh đối chiếu dé hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về việc quan lý ngân sách ở cấp xã, đánh giá tình hình quản lý thu, chi ngân sách cấp xã, phường ở Phường Tân Giang — Hà Tinh va đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện và tăng cường các công tác quản lý và thúc day phát triển ngân sách phường. Thái Văn Hùng (2015) nghiên cứu tình hình thu chi ngân sách phường, xã ở thành phố Vinh từ năm 2010 đến 2012, hệ thống chính sách quản lý ngân sách đối với các phường, xã trên địa bàn dé đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách cấp xã, phường tại thành phô. Như vậy, mặc dù có khá nhiều đề tài nghiên cứu các van đề về ngân sách cấp xã, phường, song chưa có đề tài nào dé cập đến quản lý thu chi ngân sách cấp xã, phường tại Quận Bắc Từ Liêm, đặc biệt trong giai đoạn chuyển giao từ Huyện Từ Liêm cũ thành 2 quận Băc Từ Liêm và Nam Từ Liêm. Các đê tài nghiên cứu trên sẽ là cơ sở lý luận, tài liệu tham khảo hữu ích phục vụ cho đề tài nghiên cứu này.

Ngân sách nhà nước và phân cấp quản lý ngân sách nha nước Việt Nam 12. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của ngân sách nhà nước Luật ngân sách nhà nước đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ hop thứ 9 thông qua ngày 25/06/2015 (có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2017, thay thế cho Luật ngân sách nha nước số 01/2002/QH11) đã định nghĩa: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nha nước có tham quyền quyết định dé bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Xem xét trên 5 góc độ: góc độ khoa học, góc độ kinh tế - xã hội, góc độ nội dung vật chất, góc độ quản lý và góc độ pháp lý, Tô Thiện Hiền (2012) đã rút ra bản chất sâu xa của ngân sách nhà nước: “Ngân sách nha nước là hệ thống (tổng thé) các quan hệ kinh tế, gắn liền với quá trình phân phối các nguồn lực tài chính của xã hội dé hình thành quỹ tiền tệ tập trung nhằm thực hiện các chức năng va nhiệm vụ kinh tế - xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ nhất định”. Trong đó, các quan hệ kinh tế được dé cập đến gồm: quan hệ giữa ngân sách nhà nước với các tô chức kinh tế, quan hệ giữa ngân sách nhà nước với các cơ quan chức năng của nhà nước, quan hệ giữa ngân sách với các tầng lớp dân cư và quan hệ giữa ngân sách với các định chế tài chính quốc tế, với các tổ chức Chính phủ và phi Chính phủ khác.

Còn phân phối các nguồn lực tài chính có phạm vi giới hạn ở các nghiệp vụ có liên quan đến quyền chủ sở hữu và quyền lực chính trị của Nhà nước, cụ thé: (i) Phân phối nguồn lực tài chính và tài trợ vốn cho các doanh nghiệp hoặc chi đầu tư phát triển cơ sở hạ tâng kinh tế - xã hội và (ii) Phân phối thu nhập cho nhu cầu của các cơ quan và tổ chức kinh tế nằm trong cơ cau bộ máy nhà nước từ trung ương đến địa phương. Nhìn nhận toàn diện vé bản chat, có thé thay ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng cả trong nền kinh tế quốc dân và trong hệ thống tài chính, điển hình: 8 () Ngân sách nhà nước là công cụ huy động nguồn tài chính và đảm bảo các nhu cầu chi tiêu của nhà nước. Vai trò trọng yếu về huy động các nguồn lực tài chính của ngân sách nhà nước được thực hiện thông qua các chinh sách thuế - thuế trực thu, thuế gián thu, phí và các nguồn thu khác.