phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo đề tài đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý Ngân sách Nhà nƣớc cấp quận; Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lýNgân sách Nhà quận Hải An, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2017-2021; Chƣơng 3: Biện pháp hoàn thiện công tác quản lý Ngân sách Nhà nƣớc quận Hải An, thành phố Hải Phòng giai đoạn 2022-2026. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP QUẬN 1. Tổng quan về Ngân sách Nhà nƣớc và quản lý Ngân sách Nhà nƣớc cấp quận 1. Ngân sách Nhà nước, Ngân sách cấp quận 1.
Khái niệm Ngân sách Nhà nước, Ngân sách cấp quận Trong hệ thống tài chính, ngân sách nhà nƣớc (NSNN) là bộ phận chủ đạo, là điều kiện vật chất quan trọng để Nhà nƣớc thực hiện các nhiệm vụ của mình. M t khác nó còn là công cụ quan trọng để Nhà nƣớc thực hiện điều tiết vĩ mô nền kinh tế xã hội. NSNN bao gồm những nguồn thu cụ thể, những khoản chi cụ thể và đƣợc định hƣớng các nguồn thu đều đƣợc nộp vào một quỹ tiền tệ – quỹ NSNN và các khoản đều đƣợc xuất ra từ quỹ tiền tệ ấy. Những khoản thu nộp và cấp phát qua quỹ NSNN là các quan hệ đƣợc xác định trƣớc, đƣợc định lƣợng và Nhà nƣớc sử dụng chúng để điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế.
NSNN là một bản dự toán thu và chi tài chính hàng năm của nhà nƣớc do Chính phủ lập ra, đệ trình Quốc hội quyết định và giao cho chính phủ thực hiện.Thu, chi quỹ này có quan hệ ràng buộc nhau gọi là cân đối ngân sách đây là một cân đối lớn trong nền kinh tế thị trƣờng. Trong pháp luật, Luật ngân sách Nhà nƣớc năm 2015 có định nghĩa: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhànước”.[2] Những vấn đề cơ bản khi quan niệm về NSNN: NSNN là toàn bộ các khoản thu và chi của Nhà nƣớc nằm trong dự toán đã đƣợc quyết định bởi cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền; Các khoản thu, chi này chỉ đƣợc thực hiện trong thời hạn 1 năm, tính từ ngày 01 tháng 01 cho đến ngày 31 tháng 12 năm dƣơng lịch; 6 Các khoản thu, chi này đƣợc xây dựng và thực hiện nhằm mục tiêu bảo đảm về m t tài chính cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhànƣớc. Nhà nƣớc thực hiện quyết định việc thu – chi dựa trên cơ sở quy định pháp luật. Thu của NSNN phần lớn đều mang tính chất bắt buộc và các khoản chi của NSNN lại không mang tính chất hoàn lại.
Do đó thu - chi của NSNN hoàn toàn không giống bất kỳ một hình thức thu - chi của một loại quỹ nào. Huy động cho NSNN thông qua hệ thống pháp luật tài chính quy định, buộc mọi tổ chức, cá nhân phải thực hiện. Đó là trách nhiệm và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân với Nhà nƣớc. Các nguồn lực tài chính đều phục vụ cho việc hoạt động của NSNN, phản ảnh giữa chủ thể các tổ chức, cá nhân với quan hệ Nhà nƣớc.
Nhà nƣớc tạo lập phát sinh do thông quaNSNN. Các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội đền từ phần thu NSNN tạo ra. Theo Luật NSNN, hệ thống ngân sách Việt Nam bao gồm 4 cấp: Ngân sách Trung ƣơng, ngân sách cấp Tỉnh, ngân sách cấp Huyện và ngân sách cấp Xã. Nhƣ vậy Ngân sách cấp Huyện đóng vai trò quan trọng trong hệ thống ngân sách ở nƣớc ta.
Theo Bộ Tài chính, thì "Ngân sách cấp Huyện (quận) là quỹ tiền tệ tập trung của huyện (quận) được hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện (quận)" [2]. Ngân sách quận thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn quận; đó là mối quan hệ giữa ngân sách với các tổ chức, các đơn vị trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của quận. Đặc điểm của ngân sách Nhà nước “NSNN vừa là nguồn lực để nuôi dƣỡng bộ máy Nhà nƣớc, vừa là công cụ hữu hiệu để Nhà nƣớc quản lý, điều tiết nền kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội nên có những đ c điểm chính sau: 7 - Việc tạo lập và sử dụng quỹ NSNN luôn gắn liền với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nƣớc, đƣợc Nhà nƣớc tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định. NSNN là một bộ luật tài chính đ c biệt, bởi lẽ trong NSNN, các chủ thể của nó đƣợc thiết lập dựa vào hệ thống các pháp luật có liên quan nhƣ hiến pháp, các luật thuế,… nhƣng m t khác, bản thân NSNN cũng là một bộ luật do Quốc hội quyết định và thông qua hằng năm, mang tính chất áp đ t và bắt buộc các chủ thể kinh tế - xó hội cú liên quan phải tuân thủ.
- NSNN luôn gắn ch t với sở hữu Nhà nƣớc và luôn chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng. Nhà nƣớc là chủ thể duy nhất có quyền quyết định đến các khoản thu – chi của NSNN và hoạt động thu – chi này nhằm mụctiêu giúp Nhà nƣớc giải quyết các quan hệ trong xã hội khi Nhà nƣớc tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia giữa Nhà nƣớc với các tổ chức kinh tế - xã hội, các tầng lớp dân cƣ. - NSNN là một bản dự toán thu chi. Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm lập NSNN và đề ra các thông số quan trọng có liên quan đến chính sách mà Chính phủ phải thực hiện trong năm tài khóa tiếp theo.
Thu, chi NSNN là cơ sở để thực hiện các chính sách của Chính phủ. Chính sách nào mà không đƣợc dự kiến trong NSNN thì sẽ không đƣợc thực hiện. Chính vì nhƣ vậy mà, việc thông qua NSNN là một sự kiện chính trị quan trọng, nó biểu hiện sự nhất trí trong Quốc hội về chính sách của Nhà nƣớc. Quốc hội mà khụng thụng qua NSNN thỡ điều đó thể hiện sự thất bại của Chính phủ trong việc đề xuất chính sách đó và có thể gây ra mâu thuẫn về chính trị.
- NSNN là một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia. Hệ thống tài chính quốc gia bao gồm: tài chính nhà nƣớc, tài chính doanh nghiệp, trung gian tài chính và tài chính cá nhân ho c hộ gia đình. Trong đó tài chính nhà nƣớc là khâu chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia. Tài chính nhà nƣớc tác động đến sự hoạt động và phát triển của toàn bộ nền kinh tế - xã hội.
Tài chính nhà nƣớc thực hiện huy động và tập trung một bộ phận nguồn lực tài chính từ các định chế tài chính khác chủ yếu qua thuế và các khoản thu 8 mang tính chất thuế. Trên cơ sở nguồn lực huy động đƣợc, Chính phủ sử dụng quỹ ngân sách để tiến hành cấp phát kinh phí, tài trợ vốn cho các tổ chức kinh tế, các đơn vị thuộc khu vực công nhằm thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đ c điểm của NSNN luôn gắn liền với tính giai cấp. Ngân sách đƣợc dự toán, đƣợc thảo luận và phê chuẩn bởi cơ quan pháp quyền, quyền quyết định là của toàn dân đƣợc thực hiện thông qua Quốc hội.
NSNN đƣợc giới hạn thời gian sử dụng, đƣợc quy định nội dung thu - chi, đƣợc kiểm soát bởi hệ thống thể chế, báo chí và nhân dân. Vai trò của Ngân sách Nhà nước “Ngân sách nhà nƣớc có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đất nƣớc. Cụ thể: - Ngân sách nhà nƣớc là công cụ điều chình vĩ mô nền kinh tế xã hội, định hƣớng phát triển sản xuất, điều tiết thị trƣờng, bình ốn giá cả, điều chỉnh đời sống xã hội.Huy động các nguồn tài chính của ngân sách nhà nƣớc đề đảm bảo nhu cầu chi tiêu của nhà nƣớc. Mức động viên các nguồn tài chính từ các chủ thế trong nguồn kinh tế đòi hỏi phải hợp lí nếu mức động viên quá cao ho c quá thấp thì sẽ ảnh hƣởng đến sự phát triển của nền kinh tế,vì vậy cần phải xác định mức huy động vào ngân sách nhà nƣớc một cách phù hợp với khả năng đóng góp tài chính của các chủ thể trong nền kinh tế.
- Ngân sách nhà nƣớc là công cụ định hƣớng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh và chống độc quyền. Thông qua hoạt động chi Ngân sách, Nhà nƣớc sẽ cung cấp kinh phí đầu tƣ cho cơ sở kết cấu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp thuộc các ngành then chốt trên cơ sở đó tạo môi trƣờng và điều kiện thuận lợi cho sự ra đời và phát triển các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Bên cạnh đó, việc cấp vốn hình thành các doanh nghiệp Nhà nƣớc là một trong những biện pháp căn bản để chống độc quyền và giữ cho thị trƣờng khỏi rơi vào tình trạng cạnh tranh không hoàn hảo. Và trong những điều kiện cụ thể, nguồn kinh phí trong ngân 9 sách cũng có thể đƣợc sử dụng để hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp, đảm bảo tính ổn định về cơ cấu ho c chuẩn bị cho việc chuyển sang cơ cấu mới hợp lý hơn.
Thông qua hoạt động thu, bằng việc huy động nguồn tài chính thông qua thuế, ngân sách nhà nƣớc đảm bảo thực hiện vai trò định hƣớng đầu tƣ, kích thích ho c hạn chế sản xuất kinh doanh. - Về m t kinh tế, kích thích sự tăng trƣởng kinh tế theo sự định hƣớng phát triển kinh tế xã hội thông qua các công cụ thuế và thuế suất của nhà nƣớc sẽ góp phần kích thích sản xuất phát triển thu hút sự đầu tƣ của các doanh nghiệp. Ngoài ra nhà nƣớc còn dùng ngân sách nhà nƣớc đầu tƣ vào cơ sở hạ tầng tạo điều kiện và môi trƣờng thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. - Về m t xã hội, NSNN có vai trò điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cƣ trong xã hội.
Trợ giúp trực tiếp dành cho những ngƣời có thu nhập thấp hay có hoàn cảnh đ c biệt nhƣ chi về trợ cấp xã hội, trợ cấp gián tiếp dƣới hình thức trợ giá cho các m t hàng thiết yếu, các khoản chi phí để thực hiện chính sách dân số, chính sách việc làm, chống mù chữ, hỗ trợ đồng bào bão lụt.