CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 1. Cơ sở khoa học về quản lý thu chi ngân sách nhà nước cấp huyện. Khái niệm, đặc điểm, vai trò ngân sách nhà nước 1. Khái niệm ngân sách nhà nước Theo Luật Ngân sách Nhà nước được Quốc hội khoá XIII ban hành ngày 25 tháng 6 năm 2015 thì "Ngân sách Nhà nước là tất cả những khoản thu và tổng chi của Nhà nước theo dự toán đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và được thực hiện trong một năm nhằm bảo đảm thực hiện những mục tiêu và chính sách của Nhà nước" (Luật Ngân sách Nhà nước, 2015).
Từ định nghĩa ngân sách Nhà nước như trên có thể hiểu thu và chi ngân sách Nhà nước là hai chức năng cơ bản của Ngân sách Nhà nước. Trong thực tế, NSNN là việc hình thành và quản lý quỹ tài chính của Nhà nước. Trong hoạt động phân bổ kinh tế xã hội thì nguồn lực tài chính luôn chuyển động sang một phía là Nhà nước và một bên là những chủ thể kinh tế xã hội. Đằng sau những chuyển động tài chính là các mối quan hệ của Nhà nước với những chủ thể khác, qua sự khai thác và quản lý nguồn tài chính tập trung của nhà nước chuyển của một phần thu nhập bằng tiền mặt của những chủ thể đó sang thu nhập của nhà nước và Nhà nước chuyển thu nhập đó để những chủ thể được hưởng nhằm thực hiện những chức trách công việc của Nhà nước.
Đặc điểm NSNN Với vai trò là loại hình quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nên NSNN có những đặc thù riêng biệt khác với những quỹ tiền tệ tập trung khác. Một là, quy trình hình thành, phân bổ và quản lý quỹ tiền tệ trong phạm vi NSNN gắn liền với nhiệm vụ kinh tế – tài chính và trách nhiệm do Nhà nước thực hiện theo mỗi thời kỳ lịch sử. Việc thực hiện quy trình đó theo 7 những văn bản quy phạm pháp luật phải dưới sự quản lý, giám sát của cơ quan cao nhất thuộc bộ máy Nhà nước. Hai là, nguồn tạo lập quỹ tiền tệ tập trung của NSNN phần lớn là từ các kết quả thặng dư của đầu tư trong và ngoài nước gây ra và được thu dưới nhiều dạng như thuế, tín dụng, quyên góp ủng hộ và tài trợ.
Ba là, toàn bộ quá trinh hình thành quỹ tiền tệ tập trung của NSNN chỉ được thực hiện thông qua phương thức huy động trực tiếp và không có hình thức đối giá chéo. Bốn là, việc phân bổ và quản lý quỹ NSNN chỉ tập trung vào việc thực hiện những chỉ tiêu kinh tế xã hội tổng quát của đất nước và quỹ không có tính thu hồi trực tiếp. Năm là, kết quả thực hiện của quỹ NS là chỉ tiêu kinh tế vĩ mô được xét từ góc độ vĩ mô và không coi chỉ số thu nhập là thước đo chủ yếu. Vai trò của NSNN NSNN có vai trò hết sức to lớn đối với mọi hoạt động kinh tế – xã hội, chính trị, an ninh – ngoại giao của đất nước.
Vai trò của NS nhà nước cũng đi kèm với vai trò của nhà nước theo từng thời kỳ cụ thể. NSNN có các vai trò chủ yếu như là: Vai trò của NSNN đối với việc bảo đảm cho sự ra đời và hoạt động của bộ máy Nhà nước. Nhà nước sử dụng quyền lực của mình (trước tiên là quyền lực chính trị và thứ đến là quyền lực kinh tế, uy tín và ngoại giao.) nhằm phân bổ một phần lớn tài sản xã hội sang cho Nhà nước để thoả mãn yêu cầu đảm bảo sự tồn tại và hoạt động của bộ máy Nhà nước. Các nguồn tiền đóng góp vào ngân sách Nhà nước có thể từ trong nội địa và quốc tế nhưng hầu hết là trong nội địa và ở mọi mặt hoạt động, mọi loại hình kinh tế và mọi chủ thể KT - XH dưới mọi dạng khác nhau, trong đĩ thuế là phương thức phổ biến và nguồn thu chính.
Vai trò của NS Nhà nước đối với việc thực hiện những mục tiêu kinh tế. 8 Thứ nhất, NSNN giữ vai trò chủ đạo đối với việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế phát triển có kết quả. Thuế là công cụ hữu hiệu để Nhà nước giảm bao cấp và hạn chế những tác động nước ngoài ứng và hướng sản xuất, giảm lưu thông không cân đối và cung ứng hàng hoá thiết yếu. Thứ hai, NSNN có vai trò quyết định đối với việc thực hiện những chỉ tiêu tăng trưởng nhằm bình ổn kinh tế vĩ mô.
Nhà nước sử dụng tiền năng trong ngân sách (thu thuế và chi tiêu NS) và thị trường tiền tệ (ảnh hưởng của tín dụng và tỷ giá hối đoái) nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế dài hạn và nâng cao thu nhập nhằm hạn chế các ảnh hưởng tiêu cực từ lạm phát và lãi suất tăng cao của chu kì kinh doanh. * Vai trò của NS Nhà nước đối với việc thực hiện những mục tiêu xã hội. Trong xử lý những vấn đề xã hội thì vai trò của NSNN còn được biểu hiện thông qua những hoạt động chi tiêu: Cụ thể, tài trợ cải tạo hoặc xây mới những công trình trong hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội tại các khu vực đặc biệt khó khăn hoặc đóng góp vào việc thực hiện chương trình xoá đói giảm nghèo hoặc tài trợ kinh phí vào tạo việc làm. Bên cạnh đó, Nhà nước sử dụng công cụ thuế và công cụ chi tiêu nhằm giảm dần thu nhập của nhóm người có thu nhập cao và nhóm người có thu nhập thấp để góp phần giảm dần sự bất bình đẳng về phân bố thu nhập.
Công cụ thuế thường sử dụng theo hướng: tăng thuế luỹ tiến đối với thu nhập cao hoặc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt với thuế suất cao cho các hàng hoá chỉ người có thu nhập cao mới có thể mua được và sử dụng nhiều hoặc giảm thuế suất cho các hàng hoá tiêu dùng thông thường mà người mua có thu nhập thấp mua và sử dụng nhiều. Những vai trò hữu ích trên của NSNN hoàn toàn có thể có được nếu sử dụng đúng những chức năng của nó trong thực tế. Trong tình huống trái lại, nếu sử dụng công cụ NSNN không đúng đắn thì hoàn toàn có thể tạo cản trở đối với sự tăng trưởng kinh tế xã hội và ngày càng gia tăng khuyết tật xã hội. Khái niệm, vai trò NSNN cấp huyện 1.
Khái niệm NSNN cấp huyện NSNN bao gồm NSTW và NSĐP. NSĐP gồm NS của những tổ chức chính quyền cùng cấp có HĐND và UBND. Theo qui định của Pháp lệnh tổ chức HĐND và UBND hiện hành thì NS huyện các quận, thị xã và thành phố trực thuộc tỉnh (viết tắt là NS huyện) gồm NS cấp huyện và NS của xã phường, thị trấn. Theo quy định thì NS huyện là tất cả những nguồn thu và tổng chi đã quyết định đưa vào ngân sách được HĐND huyện quy định và giao về UBND huyện quản lý thực hiện theo một quãng thời hạn cố định (thông thường là một năm) nhằm đảm bảo thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ nhà nước của chính quyền cấp huyện.
Như vậy, NS huyện là một cấp NS thực hiện vai trò và chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi lãnh thổ huyện. NS huyện có tính chất của NSNN, đó là mối quan hệ của chính quyền Nhà nước cấp huyện với những đơn vị và người dân trên địa huyện trong việc xác lập, phân bổ và quản lý nguồn NS của huyện. Trên cơ sở đó mới xác định được nguồn kinh phí để thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ của chính quyền nhà nước cấp huyện. Mối quan hệ ấy được điều chỉnh và điều tiết làm sao cho đúng với thực chất Nhà nước XHCN.
Đó là Nhà nước của dân, do dân và phục vụ dân dưới sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Do đó, NS huyện có đầy đủ năm đặc điểm NSNN. Vai trò của NSNN cấp huyện NS huyện là công cụ chủ yếu của chính quyền cấp huyện đối với quá trình thúc đẩy sự tăng trưởng KT - XH trên địa huyện. Vai trò của NSNN được xác định trên cơ sở vai trò thực hiện chức năng quản lý của Nhà nước theo mỗi thời kỳ nhất định.
10 Phát huy vai trò của NSNN như là tiêu chí đo lường kết quả điều hành và quản lý của Chính phủ. Trong nền KTTT định hướng XHCN tại nước ta ngày nay thì NS huyện có những vai trò cơ bản như: - Thu hút được dòng vốn để đáp ứng yêu cầu tiêu dùng nhằm đảm bảo việc sống và sản xuất của cơ quan Quản lý Nhà nước ở địa phương. - Là công cụ điều hoà cung cầu, ổn định giá và kiểm soát lạm phát nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở địa phương. - Là công cụ giúp giải quyết những bài toán dân số về việc xoá đói giảm nghèo, đào tạo và xây dựng hạ tầng cơ sở, việc làm.
giúp cân bằng mức sống của từng nhóm dân số ở địa phương 1. Khái niệm thu - chi ngân sách 1. Khái niệm thu NSNN Thu NSNN thể hiện những hoạt động tài chính phát sinh thông qua việc Nhà nước sử dụng sức mạnh chính trị nhằm tiến hành phân bổ những nguồn lực kinh tế dưới dạng chi phí để hình thành quỹ tiền của Nhà nước. Như vậy, thu NSNN phản ánh tất cả những nguồn thu phát sinh phụ thuộc vào bàn tay nhà nước nhằm hình thành quỹ NSNN phục vụ thực hiện những nhu cầu tài chính nhất định của nhà nước.
Khái niệm quản lý thu NSNN Quản lý thu NSNN là việc Nhà nước sử dụng đồng bộ những cơ chế chính sách và luật pháp nhằm thực hiện quản lý thu thuế và những khoản thu ngoài thuế của NSNN để bảo đảm sự công bằng thúc đẩy SXKD phát triển. Đây là khoản mà Nhà nước thu vào ngân sách mà không chịu trách nhiệm về nghĩa vụ trả lại đối với chủ thể thu ngân sách. Phần lớn những khoản thu NSNN thường có tính tự nguyện nên buộc mọi cá nhân và mọi tổ chức kinh tế đều nghiêm chỉnh chấp hành. Trong công tác quản lý các khoản thu ngân sách thì thuế là khoản thu quan trọng nhất.
Thuế không những đóng góp một tỉ trọng đáng kể trong tổng thu NSNN mỗi năm và là phương tiện của nhà nước trong quản lý điều hành 11 nền kinh tế quốc dân.