Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế, công tác quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) cấp phường giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn lực tài chính cho các hoạt động phát triển địa phương. Phường Dư Hàng Kênh, quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng, với vị trí địa lý thuận lợi và nền kinh tế phát triển đa dạng, có lượng thu - chi ngân sách lớn, đòi hỏi công tác quản lý ngân sách phải được thực hiện chặt chẽ và hiệu quả. Giai đoạn 2017-2021, tổng thu ngân sách phường tăng từ 5.463 triệu đồng lên 8.591 triệu đồng, trong khi tổng chi ngân sách cũng tăng từ 4.187 triệu đồng lên 7.461 triệu đồng, phản ánh sự phát triển kinh tế ổn định nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức trong cân đối thu chi. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách tại phường Dư Hàng Kênh, xác định những điểm mạnh, hạn chế và đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác này trong giai đoạn 2022-2026. Nghiên cứu có phạm vi không gian tại phường Dư Hàng Kênh, quận Lê Chân, và phạm vi thời gian tập trung vào giai đoạn 2017-2021 với các đề xuất áp dụng cho giai đoạn tiếp theo. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp phường, đảm bảo nguồn thu ổn định, chi tiêu hợp lý, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý ngân sách nhà nước cấp phường, bao gồm:

  • Lý thuyết ngân sách nhà nước: Xem ngân sách là công cụ điều tiết vĩ mô, phản ánh các quan hệ kinh tế trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ chung của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng quản lý kinh tế - xã hội.

  • Mô hình chu trình ngân sách cấp phường: Bao gồm các khâu lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm tra, giám sát ngân sách, đảm bảo tính pháp lý và hiệu quả trong quản lý tài chính địa phương.

  • Khái niệm quản lý ngân sách cấp phường: Hoạt động thu thập, xử lý, kiểm tra và giám sát toàn bộ hoạt động kinh tế - tài chính của phường, bao gồm thu, chi ngân sách và các hoạt động tài chính khác theo phân cấp.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: ngân sách nhà nước, ngân sách cấp phường, dự toán ngân sách, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách, kiểm tra giám sát ngân sách, và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách cấp phường.

Phương pháp nghiên cứu

  • Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ các báo cáo, công văn của UBND thành phố Hải Phòng, Sở Tài chính, UBND quận Lê Chân, Phòng Tài chính - Kế hoạch quận, Kho bạc Nhà nước quận Lê Chân và các tài liệu nghiên cứu liên quan.

  • Phương pháp thu thập số liệu: Tổng hợp số liệu quyết toán thu chi ngân sách phường Dư Hàng Kênh giai đoạn 2017-2021, kết hợp với các báo cáo thực trạng và các văn bản pháp luật liên quan.

  • Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích số liệu tuyệt đối và tương đối qua các năm, so sánh dự toán và thực hiện thu chi ngân sách, đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách. Số liệu được xử lý bằng phần mềm Excel để đảm bảo tính chính xác và trực quan.

  • Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2017-2021, đồng thời đề xuất các giải pháp áp dụng cho giai đoạn 2022-2026.

  • Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu toàn diện về ngân sách phường Dư Hàng Kênh trong giai đoạn nghiên cứu, không giới hạn mẫu nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Tăng trưởng thu ngân sách ổn định nhưng không đồng đều: Tổng thu ngân sách phường tăng từ 5.463 triệu đồng năm 2017 lên 8.591 triệu đồng năm 2021, tương ứng mức tăng trung bình khoảng 12% mỗi năm. Tuy nhiên, mức tăng năm 2020 và 2021 giảm do ảnh hưởng của dịch Covid-19, với mức tăng lần lượt 6,47% và 7,86%, thấp hơn so với các năm trước.

  2. Cơ cấu nguồn thu đa dạng và đóng góp lớn từ thuế GTGT, thuế TNCN và tiền thuê đất: Thuế giá trị gia tăng tăng từ 1.289 triệu đồng năm 2017 lên 2.014 triệu đồng năm 2021, thuế thu nhập cá nhân duy trì mức tăng ổn định, tiền thuê đất cũng tăng đều qua các năm, phản ánh sự phát triển kinh tế và hiệu quả trong công tác thu thuế.

  3. Chi ngân sách tăng theo dự toán, ưu tiên chi cho an ninh quốc phòng và các sự nghiệp xã hội: Tổng chi ngân sách tăng từ 4.187 triệu đồng năm 2017 lên 7.461 triệu đồng năm 2021. Chi an ninh quốc phòng và chi sự nghiệp giáo dục, y tế, văn hóa đều tăng, đảm bảo các nhiệm vụ chính trị và an sinh xã hội.

  4. Cân đối thu chi ngân sách có xu hướng giảm dần chênh lệch thặng dư: Chênh lệch thu - chi giảm từ 563 triệu đồng năm 2017 xuống còn 193 triệu đồng năm 2021, cho thấy áp lực cân đối ngân sách ngày càng lớn, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh và các nhiệm vụ chi phát sinh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các kết quả trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Sự tăng trưởng thu ngân sách phản ánh hiệu quả trong công tác quản lý thuế, sự phát triển kinh tế địa phương và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Tuy nhiên, ảnh hưởng của dịch Covid-19 đã làm giảm tốc độ tăng thu, đặc biệt là các khoản thu từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ và thuế thu nhập cá nhân.

Chi ngân sách tăng nhằm đáp ứng các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng và an sinh xã hội, tuy nhiên việc tăng chi cũng đặt ra thách thức trong cân đối ngân sách. Việc giảm dần chênh lệch thu - chi cho thấy áp lực tài chính ngày càng lớn, đòi hỏi công tác quản lý ngân sách phải được nâng cao về hiệu quả và tính bền vững.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành, kết quả phù hợp với xu hướng chung của các địa phương đô thị phát triển, nơi nguồn thu đa dạng nhưng cũng chịu áp lực chi lớn. Việc sử dụng biểu đồ dự toán thu - chi qua các năm giúp minh họa rõ nét xu hướng tăng trưởng và sự biến động trong cân đối ngân sách, hỗ trợ đánh giá chính xác hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường công tác lập dự toán ngân sách sát thực tế: Đề nghị UBND phường phối hợp chặt chẽ với các phòng ban liên quan để xây dựng dự toán dựa trên phân tích kỹ lưỡng tình hình kinh tế - xã hội, tránh dự toán theo kiểu tăng tỷ lệ cố định hàng năm. Thời gian thực hiện: hàng năm trước kỳ lập dự toán; Chủ thể thực hiện: Ban Tài chính phường, UBND phường.

  2. Nâng cao hiệu quả công tác thu ngân sách: Áp dụng các biện pháp quản lý thuế hiện đại, tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp nợ thuế, đặc biệt là tiền thuê đất và thuế thu nhập cá nhân. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Phòng Tài chính - Kế hoạch quận, Chi cục thuế, UBND phường.

  3. Kiểm soát chặt chẽ chi ngân sách, ưu tiên các nhiệm vụ trọng điểm: Rà soát, sắp xếp lại các khoản chi chưa cần thiết, tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực an ninh quốc phòng, giáo dục, y tế và an sinh xã hội. Thời gian: hàng năm; Chủ thể: UBND phường, Ban Tài chính.

  4. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách: Xây dựng hệ thống quản lý ngân sách điện tử, tăng cường minh bạch và giám sát thu chi, giảm thiểu sai sót và thất thoát. Thời gian: 2022-2024; Chủ thể: UBND phường phối hợp với Sở Tài chính thành phố.

  5. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát ngân sách: Lập kế hoạch kiểm tra định kỳ và đột xuất, phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về ngân sách của các tổ chức, cá nhân trên địa bàn. Thời gian: liên tục; Chủ thể: UBND phường, các cơ quan chức năng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Cán bộ quản lý ngân sách cấp phường, xã: Nghiên cứu giúp nâng cao kiến thức, kỹ năng lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách, từ đó cải thiện hiệu quả quản lý tài chính địa phương.

  2. Lãnh đạo UBND quận, thành phố: Tham khảo để xây dựng chính sách, cơ chế phân cấp và hỗ trợ các phường trong công tác quản lý ngân sách, đảm bảo sự phát triển bền vững.

  3. Chuyên gia, nhà nghiên cứu kinh tế và quản lý công: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu về quản lý ngân sách cấp cơ sở, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

  4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Quản lý Kinh tế, Tài chính công: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc học tập, nghiên cứu và thực hành trong lĩnh vực quản lý ngân sách nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

  1. Quản lý ngân sách cấp phường có vai trò gì trong phát triển kinh tế địa phương?
    Quản lý ngân sách cấp phường đảm bảo nguồn tài chính cho các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng và an sinh xã hội, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của địa phương.

  2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý ngân sách cấp phường?
    Bao gồm chính sách pháp luật của Nhà nước, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội địa phương, năng lực tổ chức quản lý, cơ sở vật chất kỹ thuật, và ý thức chấp hành của người dân, tổ chức kinh tế.

  3. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác thu ngân sách tại phường?
    Cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, áp dụng công nghệ thông tin, xử lý nghiêm các trường hợp nợ thuế, đồng thời nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân nộp thuế.

  4. Tại sao cân đối thu chi ngân sách phường lại ngày càng khó khăn?
    Do nhu cầu chi tiêu tăng cao cho các lĩnh vực an sinh xã hội, y tế, giáo dục và an ninh quốc phòng, trong khi nguồn thu bị ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế vĩ mô và dịch bệnh.

  5. Kiểm tra, giám sát ngân sách cấp phường được thực hiện như thế nào?
    Thông qua các cơ quan chức năng như Kho bạc Nhà nước, cơ quan tài chính cấp quận, Hội đồng nhân dân và các tổ chức giám sát khác, với kế hoạch kiểm tra chi tiết, xử lý kịp thời các sai phạm.

Kết luận

  • Công tác quản lý ngân sách tại phường Dư Hàng Kênh giai đoạn 2017-2021 đạt nhiều kết quả tích cực với tổng thu ngân sách tăng từ 5.463 triệu đồng lên 8.591 triệu đồng, chi ngân sách tăng từ 4.187 triệu đồng lên 7.461 triệu đồng.
  • Dịch Covid-19 ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng thu ngân sách, đặc biệt trong các năm 2020-2021, làm giảm chênh lệch thu - chi và đặt ra thách thức trong cân đối ngân sách.
  • Công tác lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách cơ bản tuân thủ quy định pháp luật, tuy nhiên còn tồn tại hạn chế về tính sát thực tế và hiệu quả quản lý.
  • Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm nâng cao chất lượng lập dự toán, tăng cường thu ngân sách, kiểm soát chi tiêu, ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường kiểm tra giám sát.
  • Nghiên cứu mở ra hướng đi cho công tác quản lý ngân sách cấp phường trong giai đoạn 2022-2026, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương bền vững.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng và UBND phường cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời, đảm bảo công tác quản lý ngân sách ngày càng hoàn thiện và hiệu quả hơn.