phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài - Chƣơng 2. Sử dụng phần mềm mô phỏng thí nghiệm trong dạy học chƣơng oxi - lƣu huỳnh. Thực nghiệm sƣ phạm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. rên th gi i Giáo dục dựa trên năng lực (Competency – based education – CBE) bắt đầu phát triển từ những năm 1970s ở M. Nếu giáo dục truyền thống là giáo dục theo nội dung kiến thức, tập trung vào tích lũy kiến thức và vận dụng kiến thức tập trung vào việc thực hành kĩ năng thì giáo dục theo năng lực tập trung vào phát triển các năng lực cần thiết để HS có thể thành công trong cuộc sống cũng nhƣ trong công việc. Các năng lực thƣờng đƣợc tập trung phát triển gồm năng lực xử lí thông tin, giải quyết vấn đề, phản biện, năng lực học tập suốt đời (Jackson, 2007).
Trong những thập kỉ gần đây với sự phát triển mạnh của khoa học kĩ thuật cũng nhƣ tri thức giáo dục nếu chỉ hƣớng tới việc nắm vững kiến thức là không đủ bởi kiến thức hôm qua còn mới, hôm nay đã thành lạc hậu. Do đó, nhiều hệ thống giáo dục đã hƣớng tới việc giáo dục để ngƣời học có đủ khả năng làm chủ kiến thức và sử dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong khoa học cũng nhƣ trong thực tế. Từ cuối thập niên 80 của thế kỉ XX, nhiều nhà giáo dục M nhƣ Steven Cohen, Irwin Unger Timothy J.Newby, Judith H, Sandholtz.đã đề cập đến việc sử dụng CNTT trong dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực của ngƣời học, nhất là yếu tố đa phƣơng tiện (Multimedia) có tác động tích cực đến các giác quan của HS. Và ngày nay, việc nghiên cứu ứng dụng CNTT vào quá trình dạy học đƣợc triển khai mạnh mẽ ở nhiều nƣớc trên thế giới.
Ở nhiều nƣớc phát triển nhƣ M , Đức, Anh, Hàn Quốc,. các công ty sản xuất thiết bị dạy học về ứng dụng CNTT đã sản xuất nhiều sách điện tử, các phƣơng tiện dạy học, cho ra đời nhiều phần mềm phục vụ quá trình giảng dạy, hệ thống trƣờng học đƣợc trang bị phòng học đa chức năng với mạng máy tính, máy chiếu khuyếch đại,. đánh dấu một cuộc cách mạng mới trong công nghệ. i t m Đổi mới giáo dục “theo hƣớng tiếp cận năng lực ngƣời học”, nghĩa là HS đã học đƣợc gì và vận dụng đƣợc gì thông qua việc học.
Trong lĩnh vực giáo dục, tuyển dụng lao động, cụm từ: “k năng thiết yếu thế kỷ XXI” đƣợc đề cập đến khá nhiều. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng trình giáo dục phổ thông mới hiện nay đƣợc xây dựng theo định hƣớng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh, trong đó có năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo là một trong những năng lực chung đƣợc hình thành và phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục. Đã có một số đề tài luận văn thạc sĩ và một số bài báo nghiên cứu về vấn đề dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề và áp dụng vào giảng dạy tại một số trƣờng phổ thông. Phát triển năng lực GQVĐ và sáng tạo cho HS trung học phổ thông qua dạy học chƣơng oxi lƣu huỳnh của tác giả Nguyễn Thị Phƣơng đã đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển năng lực GQVĐ và sáng tạo thông qua dạy học chƣơng oxi - lƣu huỳnh.
Qua đó, xây dựng đƣợc 14 tình huống có vấn đề gắn liền với thực tiễn, phân tích đƣợc 14 ví dụ tổ chức dạy học GQVĐ, đề xuất 7 danh mục dự án và xây dựng bộ câu hỏi định hƣớng cho 5 dự án; đồng thời thiết kế 2 kế hoạch dạy học theo hƣớng phát triển năng lực GQVĐ và sáng tạo cho HS THPT [12]. Phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh phổ thông tại hai trƣờng THPT Nguyễn Tất Thành và Việt Trì thuộc địa phận tỉnh Phú Thọ thông qua sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn phần hóa học phi kim lớp 10. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy tính khả thi của đề tài với kết quả học tập lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng. Học sinh lớp TN đạt loại khá, giỏi (17,07; 52,44) cao hơn lớp ĐC (17,32; 20,73), học sinh đạt kết quả yếu kém của lớp TN (26,58) ít hơn nhiều lớp ĐC (54,88) [21].
Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho HS ở một số trƣờng trên địa bàn huyện Mê Linh, Hà Nội thông qua dạy học tích hợp chƣơng dẫn xuất halogen - ancol và phenol phần hóa học 11. Tác giả đã thiết kế đƣợc 3 giáo án với các chủ đề dạy học tích hợp sử dụng phƣơng pháp dạy học tích cực, áp dụng giảng dạy tại 6 lớp 11 thuộc 3 trƣờng phổ thông. Kết quả thực nghiệm cho thấy tính khả thi của vấn đề nghiên cứu với tỉ lệ HS đạt loại giỏi, khá của lớp TN là (19,09%; 49,09%) cao khá rõ rệt so với lớp đối chứng (6,36%; 29,09%). Và ngƣợc lại, tỉ lệ HS yếu kém của lớp TN thấp hơn nhiều so với lớp ĐC (8,18% và 22,73%) [9].
Phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho một nhóm học sinh trƣờng THPT Bình Sơn - Kiên Giang thông qua dạy học tích hợp chủ đề nƣớc. Nghiên cứu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không những bồi dƣỡng năng lực GQVĐ cho HS mà còn rèn kĩ năng sống và làm việc của ngƣời học. Kết quả TN cho thấy tính khả thi của nghiên cứu với tỉ lệ HS khá giỏi của lớp TN (25%; 30,5%) cao hơn lớp ĐC (19,4%; 13,8%) [15]. Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tại 2 trƣờng THPT Yên Phong số 1 và THPT Hàn Thuyên, tỉnh Bắc Ninh thông qua dạy học các chủ đề tích hợp chƣơng nhóm nito - hóa học 11 nâng cao.
Đây là 2 trƣờng có chất lƣợng HS tƣơng đối cao của tỉnh. Nghiên cứu đã đƣa ra quy trình xây dựng chủ đề tích hợp, đồng thời đề xuất hệ thống các chủ đề tích hợp chƣơng nhóm Nito và 1 số biện pháp phát triển năng lực GQVĐ cho HS áp dụng dạy học 3 chủ đề của chƣơng [8]. Từ việc nghiên cứu nội dung các công trình trên, tôi nhận thấy: Năng lực giải quyết vấn đề đƣợc nhiều ngƣời quan tâm, nghiên cứu. Các tác giả trong các công trình của mình đã nghiên cứu phân tích đƣợc cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề, đề xuất đƣợc bộ công cụ để đánh giá năng lực, đề ra các biện pháp để hình thành và phát triển các năng lực đó, chủ yếu sử dụng PPDH GQVĐ, PPDH dự án, hay sử dụng các bài tập hóa học,.vào bài dạy.
Mặt khác, với sự phát triển của CNTT và truyền thông trong những năm gần đây, việc ứng dụng CNTT nhằm đổi mới PPDH là vấn đề đƣợc nhiều GV quan tâm. Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về việc ứng dụng CNTT, sử dụng các phần mềm trong dạy học hóa học ở trƣờng phổ thông. Sử dụng phần mềm Activinspire trong giảng dạy tại 3 trƣờng THPT Hòa Bình tỉnh An Giang, THPT Phan Bội Châu và Hà Huy Tập thuộc tỉnh Khánh Hòa. Nghiên cứu đã đƣa ra quy trình thiết kế bài lên lớp bằng phần mềm, và thiết kế đƣợc hệ thống 17 bài lên lớp thuộc chƣơng trình hóa học lớp 11.
Kết quả cho thấy phần mềm hỗ trợ tốt cho việc học tƣơng tác góp phần đổi mới PPDH, nâng cao kết quả học tập của HS. Cụ thể, HS tích cực tham gia vào các hoạt động đa dạng trong giờ học với tỉ lệ HS khá - giỏi tại nhóm lớp TN (54,76%; 21,83%) cao hơn nhiều so với lớp ĐC (43,05%; 5,98%). Tỉ lệ HS yếu, kém tại lớp TN (1,19%) thấp hơn nhiều so với lớp ĐC (9,46%) [16]. Sử dụng phần mềm Lecture Maker trong dạy học hóa học lớp 11 trung học phổ thông tại 3 trƣờng: THPT Phú Ngọc và Lê Hồng Phong thuộc tỉnh Đồng Nai, trƣờng THPT Nguyễn Thị Định thuộc tỉnh Bến Tre theo hƣớng tích cực hóa hoạt 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động ngƣời học.
Tác giả đã đề xuất các nguyên tắc lựa chọn, thiết kế, quy trình soạn bài giảng điện tử bằng phần mềm Lecture Maker. Theo đó, tác giả biên soạn đƣợc 10 bài dạy theo nội dung SGK hóa học 11 và tiến hành giảng dạy với 6 giáo án trong số đó. Nghiên cứu thực nghiệm cho kết quả tính khả thi của đề tài với kết quả học tập của lớp thực nghiệm cao hơn lớp đối chứng. Cụ thể, thông qua bài kiểm tra số 2, điểm trung bình của lớp TN là 7,41 trong khi đó điểm của lớp ĐC là 6,75.
Điểm khá giỏi của lớp TN là (76,09%) luôn cao hơn lớp ĐC (58,7%) còn điểm yếu kém của lớp TN (2,17%) thấp hơn so với lớp ĐC (7,61%) [10]. Trên cơ sở phân tích các nghiên cứu có thể rút ra một số điểm chung nhƣ sau: Ứng dụng CNTT vào dạy học là một hƣớng đổi mới mang lại hiệu quả. Nhờ đó GV có thể thiết kế các bài giảng sinh động hơn. Với các môn khoa học thực nghiệm nhƣ Vật lý, Hóa học, việc sử dụng các thí nghiệm mô phỏng vào bài dạy cho thấy HS rất thích thú, hào hứng sau mỗi giờ học, HS chú ý và hiểu sâu hơn nội dung bài dạy.
Tuy nhiên, việc nghiên cứu về vấn đề sử dụng các phần mềm vào dạy học phần thí nghiệm, cụ thể là phần mềm Croccodile Chemistry vào thiết kế và giảng dạy một bài, một chƣơng cụ thể nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh còn chƣa đƣợc quan tâm đúng mức. Trong bộ môn Hóa học cũng chƣa có nhiều nghiên cứu sử dụng phần mềm Crocodile Chemistry trong dạy học thí nghiệm, vì vậy việc lựa chọn hƣớng đề tài này với mong muốn đổi mới phƣơng pháp dạy học, nâng cao hiệu quả dạy học ở trƣờng phổ thông hiện nay, đặc biệt học sinh ở địa phƣơng còn thiếu phòng thí nghiệm để thực hiện thí nghiệm cho học sinh. Những định hƣớng đổi mới và phát triển phƣơng pháp dạy học hiện nay 1.