Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vận dụng phương pháp dự án trong dạy học phần Lịch sử lớp 4 Chương 2: Vận dụng phương pháp dự án trong dạy học phần Lịch Sử lớp 4 Chương 3: Thực nghiệm sư phạm Kết luận và kiến nghị 1. Kiến nghị Luan van NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 4 1. Khái quát về phƣơng pháp dạy học dự án 1. Khái niệm phƣơng pháp dạy học Theo M.
Scatkin, bất cứ phương pháp nào cũng là hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên, là hoạt dộng nhận thức và thực hành có tổ chức của học sinh, nhằm đảm bảo cho học sinh lĩnh hội được nội dung tri thức. [2] Thuật ngữ “ phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp (methodos) có nghĩa là con đường để đạt được mục đích. Theo Nguyễn Ngọc Quang, phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và của trò trong sự phối hợp thống nhất và dưới sự lãnh đạo của thầy, nhằm làm cho trò phát huy được tính tự giác tích cực, tự lực đạt tới mục đích dạy học. [3] Theo Thái Duy Tuyên, phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động, tương tác giữa thầy và trò trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học.
[4] Từ tất cả những ý trên ta biết được, PP dạy học là con đường để đạt được mục đích dạy học. PP dạy học là cách thức, hình thức và bao gồm các hoạt động của GV và HS, thông qua đó GV làm tốt công việc truyền đạt kiến thức của mình và HS là người tiếp thu những kiến thức đó bằng nhiều hính thức khác nhau. Phương pháp dạy học có những đặc trưng như sau: - Phản ánh sự vận động quá trình nhận thức của HS. - Phản ánh nội dung vận động nội dung học vấn nhà trường quy định.
- Phản ánh cách thức trao đổi giữa thầy và trò. - Phản ảnh cách thức quản lí HS của GV. - Phản ảnh cách thức điều khiển nhận thức, kích thích và xây dựng động cơ, tổ chức hoạt động tương tác giữa thầy và trò. Khái niệm phƣơng pháp dạy học dự án Thuật ngữ “ dự án” với nghĩa phổ thông được hiểu là một dự án, đề thảo hay kế hoạch.
Dự án là một dự định, một kế hoạch cần được thực hiện trong điều kiện thời gian, phương tiện tại chính, nhân lực, vật lực nhằm xác định đạt được mục tiêu đã đề ra. Dự án có tính phức hợp, tổng thể, được thực hiện trong hình thức tổ chức dự án, chuyên biệt. Khái niệm dự án thường được sử dụng trong sản xuất kinh doanh, nghiên cứu khoa học, quản lí xã hội. Như được biết thì trong giáo dục, dự án là một công cụ rất hữu hiệu để tổ chức dạy học và dần được sử dụng rộng rãi ở các trường phổ thông và trở thành phổ biến, rộng rãi nhất là các nước phát triển.
- Theo các nhà giáo dục Mỹ: dạy học theo dự án là quá trình mô phỏng và giải quyết các vấn đề thực tế. Trong đó học sinh tự lựa chọn đề tài và thực hiện các dự án học tập dựa trên sở thích và khả năng của bản thân. - Theo tổ chức giáo dục Oracle ( Mỹ) dạy học theo dự án ( project- based learning- hoặc dựa trên mô hình dự án) là một phương pháp học tập mang tính xây dựng, trong đó học sinh tự đưa ra sáng kiến và thực hiện xây dựng phiếu hỏi, thu thập thông tin, phân tích dữ liệu và đưa ra những nhận định, kết quả, kết luận về các vấn đề cụ thể. - Theo dự án Việt – Bỉ: Dạy học theo dự án là một chuỗi các hoạt động dựa trên động cơ bên trong của học sinh nhằm khám phá và phát hiện một phần của thực tế, các chuỗi hoạt động thực tế: Thực hiện nghiên cứu, khám phá các ý tưởng theo sở thích, tìm hiểu và xây dựng kiến thức, học liên môn, giải quyết vấn đề, cộng tác với các thành viên trong nhóm, giao tiếp, phát triển các kĩ năng, thái độ và sự đam mê.
[1] Theo Intel ( Mỹ): Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tế, kết hợp lí thuyết với thực hành và đánh giá kết quả. Hình thức làm việc, chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm hành động có thể giới thiệu được. [12] Theo các tác giả Phạm Đức Quang, Phạm Trịnh Mai( trong dạy học sự án) xác định “dự án” là tập hợp những hành động khác nhau có liên quan với nhau theo một logic, một trật tự xác định nhằm tiến đến những mục tiêu nhất định, Luan van được thực hiện bằng những nguồn lực trong một khoảng thời gian được giới hạn. Dạy học dự án (DHDA) là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu.
Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện. Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của DHDA. Phân loại PP DHDA: Phân loại theo quĩ thời gian thực hiện dự án: Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2 đến 6 giờ. Dự án trung bình: thực hiện trong một số ngày (còn gọi là ngày dự án) nhưng giới hạn trong một tuần hoặc 40 giờ học.
Dự án lớn: được thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần, có thể kéo dài trong nhiều tuần. Phân loại theo nhiệm vụ: Dự án tìm hiểu: là dự án khảo sát thực trạng đối tượng. Dự án nghiên cứu: nhằm giải quyết các vấn đề, giải thích các hiện tượng, quá trình. Luan van Dự án kiến tạo( dự án thực hành): tập trung vào việc tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện các hành động thực tiễn, nhằm thực hiện những nhiệm vụ như trang trí, trưng bài, biểu diễn, sáng tác.
Dự án hỗn hợp: là dự án có nội dung kết hợp các dạng nêu trên. Phân loại theo sự tham gia của người học: - Dự án cho nhóm học sinh. - Dự án cho một lớp, một khối. - Dự án toàn trường.
Phân loại theo sự tham gia của giáo viên: dự án dưới sự hướng dẫn của một giáo viên, dự án dưới sự cộng tác hướng dẫn của nhiều giáo viên. Phân loại theo mức độ phức hợp của nội dung học tập: Dự án mang tính thực hành: là dự án có trọng tâm là việc thực hiện một nhiệm vụ thực hành mang tính phức hợp trên cơ sở vận dụng kiến thức, kỹ năng cơ bản đã học nhằm tạo ra một sản phẩm vật chất Dự án mang tính tích hợp: là dự án mang nội dung tích hợp nhiều nội dung hoạt động như tìm hiểu thực tiễn, nghiên cứu lí thuyết, giải quyết vấn đề, thực hiện các hoạt động thực hành, thực tiễn Ngoài các cách phân loại trên, còn có thể phân loại theo chuyên môn (dự án môn học, dự án liên môn, dự án ngoài môn học); theo sự tham gia của người học (dự án cá nhân, dự án nhóm, dự án lớp…). Đặc điểm và nguyên tắc của phƣơng pháp dạy học dự án a) Đặc điểm của PP DHDA: Người học là trung tâm của quá trình dạy học: mọi vấn đề, mọi hoạt động đều do HS là người giải quyết, GV chỉ đưa ra mục đích và HS là người cần tìm đường đến đích bằng sự tư duy, độc lập và năng lực làm việc nhóm của mình nhằm mang lại một thành quả chung, sản phẩm chung và xuyên suốt quá trình làm việc nhóm chung thì mỗi người sẽ được khám phá thêm nhiều kiến thức ngoài có liên quan đến vấn đề cần khám phá và giải quyết, lượng kiến thức đó sẽ tồn tại lâu trong mỗi học sinh lâu hơn một cách cố định. Luan van Dự án có tính liên hệ với thực tế: Phương pháp này gắn liền với thực tế nên tạo điều kiện hình thành cho các em học sinh các kĩ năng cần thiết cũng như những kiến thức thực tế có dụng cho bài nghiên cứu, khám phá của các em.
Việc thực hiện liên kết với thực tế sẽ giúp các em khắc sâu kiến thức nhanh, tại chỗ và lâu hơn, chính xác hơn khi có sự thông qua kiến thức từ sách vở xác nhập với thực tế. Có thể tạo nên các tình huống thực tế thông qua ý kiến của các chuyên gia để các em có sự va chạm và tạo điều kiện tốt nhất, chuẩn nhất cho các em phát huy mọi năng lực khám phá của mình. Chiến lược dạy học đa dạng hỗ trợ phong cách học đa dạng: các chiến lược dạy học đa dạng sẽ giúp tạo ra môi trường học tập đa dạng và kích thích khả năng tư duy, tìm tòi học hỏi của các em một cách tự nhiên, vui vẻ, tự nguyện hơn là sự rạp khuôn một cách gò bó, đảm bảo người học không chỉ có thể tiếp thu được lượng kiến thức có sẵn trong khung chương trình mà còn ghi nhớ khắc sâu được những kiến thức liên quan thực tế với nội dung bài học lâu dài. Người học thể hiện sự hiểu biết của mình thông qua sản phẩm và quá trình thực hiện: Thường thì khi hoàn thành xong những phần nghiên cứu, khám phá thì các em học sinh sẽ thể hiện thành quả của mình bằng việc thuyết trình bài của mình dưới hình thức nói lên những kiến thức, những hiểu biết của mình bằng lời nói và hình ảnh, những mục rồi triển ý ra.
Bài thuyết trình là sản phẩm cuối cùng giúp người học thể hiện khả năng diễn đạt và làm chủ quá trình học tập. Dự án được định hướng theo bộ câu hỏi khung chương trình: Hệ thống câu hỏi của khung chương trình như gợi ý, nền tảng và cơ sở để các em học sinh có thể dựa vào đó làm mục tiêu để đạt đến và khám phá những vấn đề mà bài học đề ra. Học sinh sẽ tận dụng những vốn kiến thức mình sẵn có để khai phá những kiến thức mới và các em tập hợp toàn bộ tư duy của mình một cách sâu sắc nhất để có thể thấy được cốt lõi của vấn đề. Khung chương trình có hệ thống câu hỏi gồm ba dạng: câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung.