Phương Pháp Dự Án Trong Dạy Học Lịch Sử Lớp 4

Luận Văn Tốt Nghiệp: Vận Dụng Phương Pháp Dự Án Trong Dạy Học Lịch Sử Lớp 4

• Tác giả: Ngô Trần Thảo Uyên
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Phan Lâm Quyên
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm - ĐHĐN
• Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học
• Đề tài: Phương Pháp Dự Án Trong Dạy Học Lịch Sử Lớp 4
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Giả thuyết khoa học
• 0.4. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 0.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4.2. Khách thể nghiên cứu
• 0.4.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
• 0.6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 0.7. Cấu trúc đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ LỚP 4
• 1.1. Khái quát về phương pháp dạy học dự án
• 1.1.1. Khái niệm phương pháp dạy học
• 1.1.2. Khái niệm phương pháp dự án
• 1.1.3. Đặc điểm và nguyên tắc của phương pháp dự án
• 1.1.4. Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dự án
• 1.1.5. So sánh phương pháp dự án với các phương pháp dạy học truyền thống
• 1.1.6. Đặc điểm tâm lí của học sinh tiểu học
• 1.1.6.1. Đặc điểm nhận thức
• 1.1.6.2. Đặc điểm tâm sinh lí
• 1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 1.2.1. Phần Lịch sử lớp 4
• 1.2.1.1. Mục tiêu phần Lịch sử lớp 4
• 1.2.1.2. Nội dung các bài học của Lịch sử lớp 4
• 1.2.2. Thực trạng vận dụng phương pháp dự án trong dạy học phần Lịch sử lớp 4
• 1.2.2.1. Mục đích điều tra
• 1.2.2.2. Đối tượng điều tra
• 1.2.2.3. Nội dung điều tra
• 1.2.2.4. Phương pháp điều tra
• 1.2.2.5. Kết quả điều tra
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ LỚP 4
• 2.1. KHẢ NĂNG VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 4
• 2.2. CÁC NGUYÊN TẮC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN
• 2.3. QUY TRÌNH VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 4
• 2.3.1. Sơ đồ quy trình tổng quát
• 2.3.2. Cách thức tổ chức tiến hành cụ thể
• 2.3.2.1. Xác định đề tài cho dự án
• 2.3.2.2. Xác định mục tiêu của dự án
• 2.3.2.3. Xây dựng kế hoạch thực hiện dự án
• 2.3.2.4. Thực hiện dự án
• 2.3.2.5. Thu thập kết quả và trình bày sản phẩm
• 2.3.2.6. Đánh giá dự án
• 2.3.3. Những điểm cần chú ý khi vận dụng phương pháp dự án vào dạy học Lịch sử lớp 4
• 2.3.3.1. Đối với giáo viên
• 2.3.3.2. Đối với học sinh
• 2.3.3.3. Đối với cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học
• 2.4. XÂY DỰNG MỘT SỐ DỰ ÁN DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 4
• 2.4.1. Cơ sở xây dựng các dự án dạy học Lịch sử lớp 4
• 2.4.1.1. Dựa vào mục tiêu, nội dung bài học
• 2.4.1.2. Dựa vào đặc điểm tâm lí của học sinh
• 2.4.1.3. Dựa vào tiêu chí đánh giá các dự án
• 2.4.2. Xây dựng một số dự án trong dạy học Lịch sử lớp 4
• 2.4.2.1. Dự án 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM
• 3.2. NHIỆM VỤ THỰC NGHIỆM
• 3.3. TIẾN HÀNH THỰC NGHIỆM
• 3.3.1. Chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.3.2. Bố trí thực nghiệm
• 3.3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 3.4.1. Kết quả lĩnh hội tri thức của các em học sinh
• 3.4.2. Ý kiến của các em học sinh khi tham gia học theo dự án
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.1. KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• appendix.1. DANH MỤC BẢNG
• appendix.2. DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• appendix.3. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn của phương pháp dự án trong dạy học lịch sử lớp 4

Phương pháp dạy học dự án (PPDA) đã trở thành một trong những phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt trong việc dạy học môn lịch sử lớp 4. Dạy học lịch sử không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức mà còn là quá trình giúp học sinh phát triển tư duy, khả năng tự học và làm việc nhóm. Theo M. Scatkin, phương pháp dạy học là hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên, nhằm đảm bảo cho học sinh lĩnh hội được nội dung tri thức. Phương pháp dạy học dự án được hiểu là một chuỗi các hoạt động dựa trên động cơ bên trong của học sinh nhằm khám phá và phát hiện thực tế. Điều này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Việc áp dụng PPDA trong dạy học lịch sử lớp 4 không chỉ tạo ra môi trường học tập tích cực mà còn khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động và sáng tạo.

1.1. Khái niệm phương pháp dạy học dự án

Khái niệm phương pháp dạy học dự án được hiểu là một hình thức dạy học trong đó học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Theo tổ chức giáo dục Oracle, dạy học theo dự án là một phương pháp học tập mang tính xây dựng, trong đó học sinh tự đưa ra sáng kiến và thực hiện các dự án học tập dựa trên sở thích và khả năng của bản thân. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp và giải quyết vấn đề. Giáo viên lịch sử cần nắm vững các nguyên tắc và quy trình của PPDA để có thể hướng dẫn học sinh một cách hiệu quả, từ việc xác định đề tài cho dự án đến việc đánh giá kết quả cuối cùng.

1.2. Đặc điểm và nguyên tắc của phương pháp dạy học dự án

Đặc điểm nổi bật của phương pháp dạy học dự án là người học là trung tâm của quá trình dạy học. Mọi hoạt động đều do học sinh tự giải quyết, giáo viên chỉ đưa ra mục đích và hỗ trợ khi cần thiết. Dự án có tính liên hệ với thực tế, giúp học sinh hình thành các kỹ năng cần thiết và kiến thức thực tế. Nguyên tắc quan trọng trong PPDA là sự hợp tác và làm việc nhóm, điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Việc thực hiện dự án cũng giúp học sinh thể hiện sự hiểu biết của mình thông qua sản phẩm và quá trình thực hiện, từ đó nâng cao khả năng tự tin và sáng tạo trong học tập.

II. Vận dụng phương pháp dự án trong dạy học lịch sử lớp 4

Việc vận dụng phương pháp dự án trong dạy học lịch sử lớp 4 không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết. Để thực hiện điều này, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của dự án, xây dựng kế hoạch thực hiện và hướng dẫn học sinh trong từng bước của quá trình. Giáo dục tiểu học cần chú trọng đến việc tạo ra các dự án phù hợp với nội dung bài học và đặc điểm tâm lý của học sinh. Việc tổ chức các hoạt động nhóm, thảo luận và trình bày kết quả sẽ giúp học sinh phát huy khả năng tư duy và sáng tạo. Hơn nữa, việc đánh giá kết quả dự án cũng cần được thực hiện một cách công bằng và khách quan, nhằm khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

2.1. Quy trình vận dụng phương pháp dự án

Quy trình vận dụng phương pháp dự án trong dạy học lịch sử lớp 4 bao gồm các bước cơ bản như xác định đề tài, mục tiêu của dự án, xây dựng kế hoạch thực hiện và thực hiện dự án. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh trong việc thu thập thông tin, phân tích dữ liệu và trình bày kết quả. Việc thực hiện dự án không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về nội dung bài học mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và khả năng giao tiếp. Đặc biệt, giáo viên cần chú ý đến việc tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động và sáng tạo.

2.2. Những điểm cần chú ý khi vận dụng phương pháp dự án

Khi vận dụng phương pháp dự án vào dạy học lịch sử lớp 4, giáo viên cần chú ý đến một số điểm quan trọng. Đầu tiên, cần đảm bảo rằng đề tài dự án phù hợp với nội dung bài học và khả năng của học sinh. Thứ hai, giáo viên cần tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động. Cuối cùng, việc đánh giá kết quả dự án cần được thực hiện một cách công bằng và khách quan, nhằm khuyến khích học sinh phát huy khả năng sáng tạo và tư duy độc lập.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục tiểu học hiện đại, nhu cầu phát triển toàn diện cho học sinh về thể chất, trí tuệ và kỹ năng ngày càng được chú trọng. Phương pháp dạy học truyền thống trong môn Lịch sử thường đặt giáo viên ở vị trí trung tâm, giữ vai trò chủ đạo thông qua thuyết giảng, đọc chép và giải đáp sẵn các câu hỏi. Cách tiếp cận này khiến học sinh rơi vào trạng thái tiếp thu thụ động, thiếu cơ hội tương tác với giáo viên và bạn bè, khó ghi nhớ kiến thức lâu dài và giảm hứng thú đối với các sự kiện lịch sử của dân tộc. Đặc thù của môn Lịch sử lớp 4 bao gồm nhiều kiến thức về các thời kỳ lịch sử xa xưa, mang tính trừu tượng cao, đòi hỏi phương pháp tiếp cận mới để kích thích tính tự lực và khả năng tư duy của người học. Từ thực tiễn đó, tác giả Ngô Trần Thảo Uyên đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp ngành Giáo dục Tiểu học với đề tài: "Vận dụng phương pháp dự án trong dạy học phần Lịch sử lớp 4".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là xây dựng hệ thống quy trình và áp dụng phương pháp dạy học dự án vào phân môn Lịch sử lớp 4, nhằm tạo nền tảng, hình thành phương pháp học tập tích cực và nâng cao hứng thú học tập cho học sinh, đồng thời bổ sung tài liệu phương pháp dạy học tích cực cho giáo viên tiểu học.

Khóa luận xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc dạy học phân môn Lịch sử lớp 4 bằng phương pháp dạy học dự án.
2. Đề xuất quy trình tổ chức phương pháp dự án trong dạy học phân môn Lịch sử lớp 4.
3. Xây dựng một số dự án học tập cụ thể trong chương trình Lịch sử lớp 4.
4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại trường tiểu học để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các dự án và quy trình đã đề xuất.

Giả thuyết khoa học của đề tài: Nếu phương pháp dự án được vận dụng trong dạy học Lịch sử lớp 4 theo hướng đảm bảo vai trò chủ đạo và tích cực của học sinh từ khâu xây dựng kế hoạch, thực hiện đến đánh giá kết quả, thì hiệu quả dạy và học phân môn này sẽ được nâng cao rõ rệt.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quy trình dạy học theo dự án trong dạy học phần Lịch sử lớp 4.
• Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học phân môn Lịch sử lớp 4 tại trường tiểu học.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8/2017 đến tháng 1/2018.
  • Không gian nghiên cứu: Khảo sát và thực nghiệm trên giáo viên và học sinh khối lớp 4 tại Trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ và Trường Tiểu học Đinh Bộ Lĩnh (quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng).
  • Nội dung nghiên cứu: Phân môn Lịch sử trong chương trình Lịch sử và Địa lý lớp 4 hiện hành.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết

Khóa luận tổng hợp các quan điểm lý luận về phương pháp dạy học của M. Scatkin, Nguyễn Ngọc Quang, Thái Duy Tuyên, xác định phương pháp dạy học là con đường, cách thức tương tác phối hợp giữa giáo viên và học sinh nhằm đạt mục tiêu giáo dục.

Về phương pháp dạy học dự án (Project-Based Learning), tác giả tổng hợp định nghĩa từ các tổ chức và chuyên gia giáo dục:

• Quan điểm của các nhà giáo dục Mỹ: Dạy học theo dự án là quá trình mô phỏng và giải quyết các vấn đề thực tế, trong đó học sinh tự chọn đề tài và thực hiện dựa trên sở thích, khả năng cá nhân.
• Định nghĩa của tổ chức Oracle (Mỹ): Phương pháp học tập mang tính xây dựng, học sinh tự đưa ra sáng kiến, xây dựng phiếu hỏi, thu thập và phân tích dữ liệu để rút ra kết luận.
• Định nghĩa theo dự án Việt – Bỉ: Chuỗi hoạt động dựa trên động cơ nội tại của học sinh nhằm khám phá thực tế, học tập liên môn, phát triển kỹ năng giao tiếp và cộng tác.
• Định nghĩa của Intel (Mỹ) và các tác giả Phạm Đức Quang, Phạm Trịnh Mai: Hình thức dạy học mà người học thực hiện nhiệm vụ phức hợp gắn với thực tiễn, kết hợp lý thuyết và thực hành để tạo ra các sản phẩm cụ thể có thể giới thiệu, trong đó làm việc nhóm là hình thức tổ chức cốt lõi.

Hệ thống phân loại dự án được khóa luận tổng hợp theo nhiều tiêu chí:

• Theo quỹ thời gian: Dự án nhỏ (2–6 giờ), dự án trung bình (1 tuần hoặc 40 giờ), dự án lớn (từ 1 tuần đến nhiều tuần).
• Theo nhiệm vụ: Dự án tìm hiểu, dự án nghiên cứu, dự án kiến tạo (thực hành), dự án hỗn hợp.
• Theo sự tham gia: Dự án nhóm, dự án lớp, dự án khối, dự án toàn trường; dự án cá nhân hoặc dự án nhóm.
• Theo mức độ phức hợp: Dự án mang tính thực hành, dự án mang tính tích hợp.
• Theo chuyên môn: Dự án môn học, dự án liên môn, dự án ngoài môn học.

Khóa luận phân tích đặc điểm tâm sinh lý và nhận thức của học sinh tiểu học (tri giác đại thể gắn với trực quan, tư duy cụ thể đang chuyển dần sang trừu tượng, trí nhớ trực quan - hình tượng chiếm ưu thế, chú ý không chủ định chiếm tỷ trọng cao) để làm căn cứ thiết kế dự án phù hợp với năng lực tiếp nhận của học sinh lớp 4.

Bảng so sánh phương pháp dạy học dự án và dạy học truyền thống

Tiêu chí	Dạy học theo dự án	Phương pháp dạy học truyền thống
Mục tiêu	Học sinh hiểu kiến thức, xác nhận và vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.	Học sinh tiếp thu kiến thức lý thuyết và giải quyết các bài tập theo mẫu.
Nội dung	Có tính liên môn, kết hợp nhiều môn học để giải quyết vấn đề dựa trên chuẩn kiến thức chương trình.	Giới hạn trong nội dung đơn môn, khuôn hẹp trong các chuẩn mực kiến thức định sẵn.
Phương pháp	Học sinh làm trung tâm, chủ động lập kế hoạch và lựa chọn phương pháp giải quyết vấn đề dưới sự định hướng của giáo viên.	Giáo viên làm trung tâm, quyết định hoàn toàn phương pháp giảng dạy; học sinh tiếp thu thụ động.
Phương tiện	Do học sinh chủ động tìm tòi, lựa chọn và chuẩn bị.	Do giáo viên trực tiếp lựa chọn và chuẩn bị.
Sản phẩm	Sản phẩm đa dạng do học sinh tự xây dựng (báo cáo, tranh ảnh, mô hình, tiểu phẩm...).	Không tạo ra sản phẩm hành động độc lập; tri thức phản ánh sự truyền đạt của giáo viên.
Đánh giá	Đánh giá thường xuyên xuyên suốt quá trình thực hiện kết hợp đánh giá sản phẩm cuối cùng; có tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng.	Giáo viên là chủ thể duy nhất đánh giá, tập trung vào kết quả kiểm tra cuối cùng.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phương pháp phân tích tài liệu lý thuyết và phân tích hệ thống sách giáo khoa, chương trình Lịch sử lớp 4, các công trình về phương pháp dạy học dự án.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Phương pháp quan sát: Dự giờ các tiết học Lịch sử lớp 4 tại trường tiểu học để ghi nhận thực tế tổ chức hoạt động dạy học.
  • Phương pháp điều tra viết (An-két): Sử dụng phiếu khảo sát gồm các câu hỏi đóng và mở đối với 30 giáo viên dạy khối lớp 4 tại Trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ và Trường Tiểu học Đinh Bộ Lĩnh (Đà Nẵng).
  • Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn sâu giáo viên sau các tiết dự giờ về thuận lợi và khó khăn khi đổi mới phương pháp.
  • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế giáo án thực nghiệm, tổ chức dạy thực nghiệm có lớp đối chứng tại 2 trường tiểu học.
  • Phương pháp thống kê toán học: Lập bảng tần số, tính tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình cộng để xử lý số liệu điều tra và kết quả thực nghiệm.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ LỚP 4

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về bản chất, nguyên tắc, ưu điểm và hạn chế của phương pháp dự án, phân tích đặc điểm tâm lý học sinh tiểu học, cấu trúc nội dung phân môn Lịch sử 4, đồng thời công bố số liệu điều tra thực trạng tại địa bàn nghiên cứu.

Chương trình Lịch sử lớp 4 được chia thành 4 nhóm dạng bài chính:

1. Dạng bài về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội: Gồm các bài như Nước Văn Lang, Nước Âu Lạc, Nhà Lý dời đô ra Thăng Long, Nhà Hậu Lê và việc tổ chức quản lý đất nước, Trịnh - Nguyễn phân tranh, Nhà Nguyễn thành lập...
2. Dạng bài về nhân vật lịch sử: Tiêu biểu như bài Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân.
3. Dạng bài về các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40), Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (năm 938), Kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần I (năm 981) và lần II (1075-1077), Kháng chiến chống quân Mông - Nguyên, Chiến thắng Chi Lăng, Quang Trung đại phá quân Thanh (năm 1789)...
4. Dạng bài về thành tựu văn hóa, khoa học, giáo dục: Chùa thời Lý, Nhà Trần và việc đắp đê, Trường học/Văn học/Khoa học thời Hậu Lê, Kinh thành Huế...

Kết quả khảo sát thực trạng 30 giáo viên tiểu học tại quận Thanh Khê, Đà Nẵng:

Bảng 1.1: Các phương pháp dạy học giáo viên thường sử dụng trong phân môn Lịch sử 4

STT	Phương pháp dạy học	Số lượng giáo viên (N=30)	Tỷ lệ (%)
1	Phương pháp đàm thoại	30	100,0
2	Phương pháp trực quan	30	100,0
3	Phương pháp giảng giải	30	100,0
4	Phương pháp làm việc nhóm	25	83,3
5	Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề	15	50,0
6	Phương pháp đóng vai	10	33,3

Bảng 1.2: Mức độ sử dụng các hình thức tổ chức dạy học Lịch sử 4

STT	Hình thức tổ chức	Thường xuyên (Số lượng / %)	Thỉnh thoảng (Số lượng / %)	Không bao giờ (Số lượng / %)
1	Dạy học cá nhân	26 (86,6%)	4 (13,4%)	0 (0,0%)
2	Dạy học cả lớp	20 (66,3%)	10 (33,7%)	0 (0,0%)
3	Dạy học theo nhóm	30 (100,0%)	0 (0,0%)	0 (0,0%)
4	Dạy học ngoài lớp học	0 (0,0%)	5 (16,7%)	25 (83,3%)

Bảng 1.3: Cách thức giáo viên tổ chức hoạt động học tập cho học sinh

STT	Cách thức tổ chức	Số lượng (N=30)	Tỷ lệ (%)
1	Hướng dẫn các em từng chi tiết nhỏ và các em chỉ việc lắng nghe	3	10,0
2	Khuyến khích, động viên các em tự khám phá kiến thức theo hệ thống câu hỏi giáo viên soạn; giáo viên hướng dẫn, giúp đỡ	28	93,3
3	Dành nhiều thời gian cho hoạt động thảo luận nhóm	24	80,0
4	Rèn luyện cho học sinh khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề dựa vào hệ thống câu hỏi chuẩn mục tiêu bài học	20	66,6

Bảng 1.4: Mức độ hiểu biết của giáo viên về phương pháp dạy học dự án

Nội dung hiểu biết về PPDA	Số lượng giáo viên (N=30)	Tỷ lệ (%)
Nắm được khái niệm	20	66,67
Nắm được hình thức tổ chức	15	50,00
Nắm được quy trình phương pháp	10	33,33

Số liệu cho thấy dù giáo viên có xu hướng chuyển đổi sang dạy học tích cực (93,3% khuyến khích tự khám phá, 83,3% dùng thảo luận nhóm), việc dạy học ngoài không gian lớp học gần như không được triển khai (83,3% không bao giờ tổ chức). Sự am hiểu sâu về quy trình và kỹ thuật tổ chức phương pháp dự án ở giáo viên còn hạn chế (chỉ 33,33% nắm rõ phương pháp), là nguyên nhân khiến PPDA chưa được triển khai rộng rãi trong thực tế giảng dạy Lịch sử lớp 4.

---

CHƢƠNG 2: VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ LỚP 4

Chương 2 đề xuất 2 nguyên tắc chỉ đạo, quy trình 6 bước tổ chức dạy học dự án và thiết kế chi tiết 2 dự án học tập tích hợp cho chương trình Lịch sử 4.

Hai nguyên tắc vận dụng phương pháp dự án:

1. Nguyên tắc chọn lọc tập trung: Lựa chọn bài học phù hợp với quỹ thời gian và điều kiện thực tế; chọn lọc hệ thống câu hỏi định hướng sát năng lực học sinh tiểu học.
2. Nguyên tắc đảm bảo tính đặc trưng của môn học: Việc tích hợp kiến thức không được làm mất tính hệ thống và tính khoa học của lịch sử; câu hỏi định hướng phải bám sát mục tiêu bài học.

Quy trình 6 bước tổ chức tổng quát:

• Bước 1: Xác định đề tài cho dự án: Giáo viên tạo tình huống có vấn đề xuất phát từ mục tiêu bài học, gợi ý hoặc chỉ định đề tài phù hợp với học sinh tiểu học.
• Bước 2: Xác định mục tiêu của dự án: Xác định cụ thể các chuẩn đầu ra về kiến thức, kỹ năng (khảo sát, tìm kiếm thông tin, thuyết trình, cộng tác nhóm) và thái độ.
• Bước 3: Xây dựng kế hoạch thực hiện dự án: Phân công nhiệm vụ các thành viên, xác định thời gian, phương tiện, phương pháp tiến hành và dự kiến dạng sản phẩm.
• Bước 4: Thực hiện dự án: Học sinh tiến hành thu thập tài liệu từ sách báo, Internet, hình ảnh di tích; xử lý dữ liệu và xây dựng sản phẩm dưới sự trợ giúp của giáo viên.
• Bước 5: Thu thập kết quả và trình bày sản phẩm: Trình bày bài báo cáo, diễn thuyết qua tranh ảnh, mô hình hoặc biểu diễn tiểu phẩm trước lớp; thảo luận và trao đổi giữa các nhóm.
• Bước 6: Đánh giá dự án: Học sinh tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng; giáo viên tổng hợp kiến thức theo chuẩn chương trình và đánh giá toàn diện quá trình lẫn sản phẩm.

Thiết kế 2 dự án dạy học minh họa:

1. Dự án 1: "Hơn một nghìn năm đấu tranh giành độc lập (từ năm 179 TCN đến năm 938)"

• Nội dung tích hợp: Bài 3 (Nước ta dưới ách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc), Bài 4 (Khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40), Bài 5 (Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo năm 938).
• Tổ chức 4 tiểu chủ đề:
  • Tiểu chủ đề 1: Tình hình đất nước dưới ách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc (HS tìm hiểu hoàn cảnh đô hộ, chính sách cai trị, đời sống nhân dân và lập bảng thống kê các cuộc khởi nghĩa lớn).
  • Tiểu chủ đề 2: Thống kê và phân tích các cuộc khởi nghĩa (Nguyên nhân, người lãnh đạo, địa điểm, thời gian, kết quả và ý nghĩa chung).
  • Tiểu chủ đề 3: Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 (Hoàn cảnh phát động, diễn biến qua lược đồ, ý nghĩa lịch sử và các địa danh, tên đường, đền thờ tưởng niệm).
  • Tiểu chủ đề 4: Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 do Ngô Quyền lãnh đạo (Lý do đem quân đánh quân Nam Hán, diễn biến trận địa cọc trên sông Bạch Đằng, mưu lược địa hình sông nước, ý nghĩa chấm dứt ách đô hộ).

2. Dự án 2: "Buổi đầu độc lập (Từ năm 938 đến năm 1009)"

• Nội dung tích hợp: Bài 7 (Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân), Bài 8 (Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất năm 981).
• Tổ chức 3 tiểu chủ đề:
  • Tiểu chủ đề 1: Tiểu sử và tuổi thơ của Đinh Bộ Lĩnh (Lai lịch, tích cờ lau tập trận, công lao thống nhất giang sơn).
  • Tiểu chủ đề 2: Cuộc chiến dẹp loạn 12 sứ quân của Đinh Bộ Lĩnh (Nguyên nhân loạn sứ quân, diễn biến và lược đồ chiến lược dẹp loạn, ý nghĩa lập nên nhà nước Đại Cồ Việt).
  • Tiểu chủ đề 3: Cuộc kháng chiến chống Tống lần thứ nhất năm 981 (Hoàn cảnh xâm lược, việc Thái hậu Dương Vân Nga trao áo long bào cho Thập đạo Tướng quân Lê Hoàn, diễn biến kháng chiến theo lược đồ và ý nghĩa thắng lợi).

---

CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM

Chương 3 trình bày mục đích, đối tượng, phương án bố trí thực nghiệm và khung đánh giá kết quả nhằm kiểm chứng giả thuyết khoa học.

Kế hoạch bố trí thực nghiệm:

Thực nghiệm được triển khai đồng thời tại Trường Tiểu học Đinh Bộ Lĩnh và Trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ trên các cặp lớp có trình độ học lực tương đương:

Bảng 3.1: Phân bố trường, lớp và số lượng học sinh tham gia thực nghiệm

STT	Trường thực nghiệm	Lớp thực nghiệm / đối chứng	Hình thức thiết kế bài giảng	Số lượng học sinh	Tổng số học sinh
1	Tiểu học Đinh Bộ Lĩnh	Lớp 4/3	Dạy học theo Phương pháp dự án	43	85
		Lớp 4/5	Phương pháp truyền thống	40
2	Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ	Lớp 4/1	Dạy học theo Phương pháp dự án	41	83
		Lớp 4/2	Phương pháp truyền thống	42
Tổng cộng		4 lớp			168 học sinh

Nội dung đánh giá thực nghiệm:

Quá trình thực nghiệm tiến hành theo dõi và đo lường thông qua hệ thống tiêu chí:

• Mức độ hứng thú và tự giác học tập của học sinh khi làm việc theo nhóm dự án (đối chiếu nguyên nhân tạo hứng thú và nguyên nhân gây khó khăn).
• Các nhóm kỹ năng hình thành ở học sinh: Kỹ năng thu thập xử lý thông tin, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng hợp tác nhóm, kỹ năng sử dụng lược đồ và tư liệu lịch sử.
• Khả năng liên hệ thực tiễn giữa kiến thức lịch sử với đời sống và địa phương (tên đường phố, di tích lịch sử).
• Đánh giá tính khả thi và mức độ lĩnh hội kiến thức môn học so với lớp dạy theo phương pháp truyền thống.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Khảo sát thực trạng: Phản ánh chính xác thực trạng dạy học Lịch sử 4 tại 2 trường tiểu học trên địa bàn Đà Nẵng: 100% giáo viên sử dụng các phương pháp thuyết trình, đàm thoại và trực quan; 83,3% giáo viên không bao giờ đưa học sinh học tập ngoài không gian lớp học; 66,67% giáo viên mới dừng lại ở việc biết khái niệm PPDA nhưng chỉ 33,33% hiểu rõ quy trình triển khai.
• Xây dựng giải pháp sư phạm: Khóa luận đã hệ thống hóa được quy trình 6 bước khép kín tổ chức PPDA ở tiểu học và cụ thể hóa thành 2 dự án dạy học tích hợp theo chủ đề lịch sử, kèm theo bảng câu hỏi định hướng chi tiết cho từng tiểu chủ đề.
• Tổ chức thực nghiệm: Thiết lập mô hình thực nghiệm đối chứng hoàn chỉnh trên mẫu 168 học sinh thuộc 4 lớp tại 2 trường tiểu học để kiểm định tính ứng dụng của phương pháp.

Giải pháp và khuyến nghị tác giả đề xuất

• Đối với giáo viên: Cần chuyển dịch dứt khoát vai trò từ người truyền đạt thụ động sang người định hướng; thiết kế hệ thống câu hỏi mở gắn liền với mục tiêu chuẩn kiến thức; linh hoạt lựa chọn bài học phù hợp với PPDA thay vì áp dụng máy móc cho toàn bộ chương trình.
• Đối với nhà trường và cơ sở vật chất: Cần trang bị các thiết bị hỗ trợ trực quan (máy tính, máy chiếu/ti vi), tạo không gian linh hoạt trong lớp học để học sinh dễ dàng thảo luận nhóm, tạo điều kiện tổ chức các buổi học tập trải nghiệm gắn với di tích lịch sử địa phương.
• Đối với học sinh: Rèn luyện thói quen tự tìm kiếm thông tin, tinh thần trách nhiệm trong phân công nhiệm vụ nhóm và kỹ năng tự tin trình bày sản phẩm trước tập thể.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã cụ thể hóa lý thuyết dạy học dự án vốn thường áp dụng ở các bậc học cao thành quy trình sư phạm khả thi, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh lớp 4 và cấu trúc chương trình Lịch sử tiểu học; cung cấp 2 bộ hồ sơ dự án mẫu có thể áp dụng trực tiếp trong thực tế giảng dạy.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi khảo sát và thực nghiệm chỉ giới hạn ở 30 giáo viên và 4 lớp học sinh (168 em) tại 2 trường tiểu học thuộc quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng, chưa mở rộng ra các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội và cơ sở vật chất khác nhau.
  • Số lượng dự án thiết kế chi tiết mới dừng lại ở 2 dự án tích hợp thuộc giai đoạn lịch sử từ năm 179 TCN đến năm 1009.
  • Quỹ thời gian tiết học tiểu học (35 phút) và sĩ số lớp đông (40–43 học sinh/lớp) là rào cản thực tế đối với việc tổ chức đánh giá cá nhân toàn diện trong dự án.
• Hướng phát triển: Mở rộng nghiên cứu thiết kế hệ thống dự án cho toàn bộ các giai đoạn lịch sử còn lại trong chương trình Lịch sử lớp 4 (thời Hậu Lê, thời Tây Sơn, thời Nguyễn) và tiến hành thực nghiệm trên diện rộng ở nhiều vùng miền khác nhau.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học và Sư phạm Lịch sử làm tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu sư phạm và kỹ thuật thiết kế kế hoạch bài dạy theo dự án.
  • Giáo viên tiểu học đang trực tiếp giảng dạy khối lớp 4 muốn đổi mới phương pháp dạy học phân môn Lịch sử theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.
  • Cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường tiểu học trong việc chỉ đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn và đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học.
• Nội dung giá trị: Quy trình 6 bước tổ chức PPDA và cấu trúc 2 dự án mẫu tích hợp tại Chương 2 (với hệ thống câu hỏi gợi mở theo từng tiểu chủ đề).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận chia chương trình Lịch sử lớp 4 thành những dạng bài nào?
Chương trình được chia thành 4 dạng bài chính: (1) Dạng bài về tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội; (2) Dạng bài về nhân vật lịch sử; (3) Dạng bài về các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch; (4) Dạng bài về thành tựu văn hóa, khoa học, giáo dục.

2. Khảo sát thực trạng cho thấy những rào cản lớn nhất khi triển khai PPDA tại 2 trường tiểu học là gì?
Rào cản lớn nhất gồm: 83,3% giáo viên không bao giờ tổ chức dạy học ngoài lớp học do giới hạn tiết học 35 phút, sĩ số lớp đông (trên 40 HS) và thiếu thốn trang thiết bị; đồng thời chỉ có 33,33% giáo viên thực sự nắm vững quy trình phương pháp dạy học theo dự án.

3. Quy trình vận dụng phương pháp dạy học dự án trong Lịch sử 4 gồm những bước nào?
Quy trình gồm 6 bước tổng quát: Bước 1 - Xác định đề tài cho dự án; Bước 2 - Xác định mục tiêu của dự án; Bước 3 - Xây dựng kế hoạch thực hiện dự án; Bước 4 - Thực hiện dự án; Bước 5 - Thu thập kết quả và trình bày sản phẩm; Bước 6 - Đánh giá dự án.

4. Hai dự án học tập được thiết kế chi tiết trong khóa luận là gì và tích hợp những bài học nào?

• Dự án 1: "Hơn một nghìn năm đấu tranh giành độc lập (từ năm 179 TCN đến năm 938)", tích hợp Bài 3, Bài 4 và Bài 5.
• Dự án 2: "Buổi đầu độc lập (Từ năm 938 đến năm 1009)", tích hợp Bài 7 (Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân) và Bài 8 (Kháng chiến chống Tống lần thứ nhất năm 981).

5. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành với quy mô và đối tượng như thế nào?
Thực nghiệm được thực hiện trên 168 học sinh thuộc 4 lớp tại 2 trường: Trường Tiểu học Đinh Bộ Lĩnh (Lớp TN 4/3 gồm 43 HS; Lớp ĐC 4/5 gồm 40 HS) và Trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ (Lớp TN 4/1 gồm 41 HS; Lớp ĐC 4/2 gồm 42 HS).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Ngô Trần Thảo Uyên đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phương pháp dạy học dự án gắn liền với đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học và đặc trưng phân môn Lịch sử lớp 4. Đề tài làm rõ thực trạng giảng dạy tại quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng, từ đó đề xuất quy trình 6 bước và xây dựng thành công 2 dự án dạy học tích hợp có tính ứng dụng cao. Công trình cung cấp mô hình thực nghiệm đối chứng rõ ràng, đóng góp giải pháp thiết thực cho việc đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở bậc tiểu học theo hướng phát huy tính tích cực và tự lực của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vận dụng phương pháp dự án trong dạy học phần Lịch sử lớp 4 Chương 2: Vận dụng phương pháp dự án trong dạy học phần Lịch Sử lớp 4 Chương 3: Thực nghiệm sư phạm Kết luận và kiến nghị 1. Kiến nghị Luan van NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA PHƢƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 4 1. Khái quát về phƣơng pháp dạy học dự án 1. Khái niệm phƣơng pháp dạy học Theo M.

Scatkin, bất cứ phương pháp nào cũng là hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên, là hoạt dộng nhận thức và thực hành có tổ chức của học sinh, nhằm đảm bảo cho học sinh lĩnh hội được nội dung tri thức. [2] Thuật ngữ “ phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp (methodos) có nghĩa là con đường để đạt được mục đích. Theo Nguyễn Ngọc Quang, phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và của trò trong sự phối hợp thống nhất và dưới sự lãnh đạo của thầy, nhằm làm cho trò phát huy được tính tự giác tích cực, tự lực đạt tới mục đích dạy học. [3] Theo Thái Duy Tuyên, phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động, tương tác giữa thầy và trò trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học.

[4] Từ tất cả những ý trên ta biết được, PP dạy học là con đường để đạt được mục đích dạy học. PP dạy học là cách thức, hình thức và bao gồm các hoạt động của GV và HS, thông qua đó GV làm tốt công việc truyền đạt kiến thức của mình và HS là người tiếp thu những kiến thức đó bằng nhiều hính thức khác nhau. Phương pháp dạy học có những đặc trưng như sau: - Phản ánh sự vận động quá trình nhận thức của HS. - Phản ánh nội dung vận động nội dung học vấn nhà trường quy định.

- Phản ánh cách thức trao đổi giữa thầy và trò. - Phản ảnh cách thức quản lí HS của GV. - Phản ảnh cách thức điều khiển nhận thức, kích thích và xây dựng động cơ, tổ chức hoạt động tương tác giữa thầy và trò. Khái niệm phƣơng pháp dạy học dự án Thuật ngữ “ dự án” với nghĩa phổ thông được hiểu là một dự án, đề thảo hay kế hoạch.

Dự án là một dự định, một kế hoạch cần được thực hiện trong điều kiện thời gian, phương tiện tại chính, nhân lực, vật lực nhằm xác định đạt được mục tiêu đã đề ra. Dự án có tính phức hợp, tổng thể, được thực hiện trong hình thức tổ chức dự án, chuyên biệt. Khái niệm dự án thường được sử dụng trong sản xuất kinh doanh, nghiên cứu khoa học, quản lí xã hội. Như được biết thì trong giáo dục, dự án là một công cụ rất hữu hiệu để tổ chức dạy học và dần được sử dụng rộng rãi ở các trường phổ thông và trở thành phổ biến, rộng rãi nhất là các nước phát triển.

- Theo các nhà giáo dục Mỹ: dạy học theo dự án là quá trình mô phỏng và giải quyết các vấn đề thực tế. Trong đó học sinh tự lựa chọn đề tài và thực hiện các dự án học tập dựa trên sở thích và khả năng của bản thân. - Theo tổ chức giáo dục Oracle ( Mỹ) dạy học theo dự án ( project- based learning- hoặc dựa trên mô hình dự án) là một phương pháp học tập mang tính xây dựng, trong đó học sinh tự đưa ra sáng kiến và thực hiện xây dựng phiếu hỏi, thu thập thông tin, phân tích dữ liệu và đưa ra những nhận định, kết quả, kết luận về các vấn đề cụ thể.