phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn còn đƣợc cấu trúc trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiến Chƣơng 2: Sử dụng Bản đồ Tƣ duy thiết kế các bài giảng chƣơng “Chuyển hoá vật chất và năng lƣợng ở động vật” – Sinh học 11 (ban nâng cao) Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm - 6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Khái niệm Bản đồ Tư duy Bản đồ Tƣ duy (Mind Map) là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tƣởng.Trong đó, tƣ duy của con ngƣời đƣợc thể hiện dƣới dạng sơ đồ, bản đồ. Ở giữa bản đồ là một ý tƣởng hay hình ảnh trung tâm. Ý tƣởng hay hình ảnh trung tâm này sẽ đƣợc phát triển bằng các nhánh tƣợng trƣng cho các ý chính và đều đƣợc nối với trung tâm.20] Các nhánh chính lại đƣợc phân thành các nhánh nhỏ nhằm nghiên cứu chủ đề ở mức độ sâu hơn. Những nhánh nhỏ này lại tiếp tục phân thành nhiều nhánh nhỏ hơn, nhằm nghiên cứu vấn đề ở mức độ sâu hơn nữa.
Nhờ sự kết nối giữa các nhánh, các ý tƣởng cũng có sự liên kết dựa trên mối quan hệ của bản thân chúng, điều này khiến Bản đồ Tƣ duy có thể bao quát đƣợc các ý tƣởng trên một phạm vi sâu , rộng mà một bản liệt kê các ý tƣởng thông thƣờng không thể làm đƣợc. 21] Một bản đồ tƣ duy thông thƣờng có cấu trúc gồm hai phần chính: các từ hình ảnh (hay từ khóa) và các đƣờng nối liên kết chúng với nhau. Ở vị trí trung tâm bản đồ là một hình ảnh hay một từ khóa thể hiện một ý tƣởng hay KN chủ đạo. Ý trung tâm sẽ đƣợc nối với các hình ảnh hay từ khóa cấp 1 bằng các nhánh chính, từ các nhánh chính lại có sự phân nhánh đến các từ khóa cấp 2 để nghiên cứu sâu hơn.
Cứ thế, sự phân nhánh cứ tiếp tục và các KN hay hình ảnh luôn đƣợc nối kết với nhau. Chính sự liên kết này sẽ tạo ra một “bức tranh tổng thể” mô tả về ý trung tâm một cách đầy đủ và rõ ràng. [8] - 7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2: Cấu trúc của bản đồ tư duy Bản đồ Tƣ duy là một công cụ tổ chức tƣ duy nền tảng. Bản đồ Tƣ duy là phƣơng pháp dễ nhất để chuyển tải thông tin vào bộ não của bạn rồi đƣa thông tin ra ngoài bộ não.
Nó là một phƣơng tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệu quả theo đúng nghĩa của nó. 24] Bản đồ Tƣ duy là một công cụ tuyệt vời để sắp xếp ý nghĩ của bạn. Tất cả các Bản đồ Tƣ duy đều giống nhau ở một số điểm. Chúng đều sử dụng màu sắc, có một cấu trúc cơ bản đƣợc phát triển rộng ra từ trung tâm, chúng dùng các đƣờng kẻ, các biểu tƣợng, từ ngữ và hình ảnh theo một bộ các quy tắc đơn giản, cơ bản, tự nhiên và dễ hiểu.
Với một Bản đồ Tƣ duy, một danh sách dài những thông tin đơn điệu có thể biến thành một bản đồ đầy màu sắc, sinh động, dễ nhớ, đƣợc tổ chức chặt chẽ. Nó kết hợp nhịp nhàng với cơ chế hoạt động tự nhiên của não bộ. 25] Bản đồ Tƣ duy có thể đƣợc so sánh với bản đồ của một thành phố. Trung tâm của Bản đồ Tƣ duy giống với trung tâm thành phố và tƣợng trƣng cho ý tƣởng quan trọng nhất của bạn.
Những con đƣờng chính tỏa ra từ trung tam, tƣợng trƣng cho các nhánh chính trong quá trình tƣ duy của bạn. Các con đƣờng nhỏ hơn hay các nhánh đƣờng tƣợng trƣng cho các nhánh tƣ duy tỏa ra - 8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com từ nhánh chính và cứ tiếp tục nhƣ vậy … Các hình ảnh hay hình khối đặc biệt có thể tƣợng trƣng cho tầm nhìn chứa đựng sở thích, đam mê hay những ý tƣởng đặc biệt thú vị. Lợi ích của Bản đồ Tư duy Bản đồ Tƣ duy cho ta một cái nhìn tổng quan về một vấn đề hay một lĩnh vực rộng lớn. Bản đồ Tƣ duy cho ta cách học nhanh hơn, hiệu quả hơn để có thể vƣợt qua các kì thi với điểm số tốt.
Bản đồ Tƣ duy giúp ta tổ chức và phân loại tốt các luồng suy nghĩ của chúng ta. Bản đồ Tƣ duy giúp ta ghi nhớ tốt hơn. Bản đồ Tƣ duy cho phép chúng ta có thể vẽ bản đồ các tuyến đƣờng hay đƣa ra các lựa chọn, và cho ta biết nơi ta sẽ tới và nơi ta đã đi qua. Bản đồ Tƣ duy cho phép ta tập hợp số lƣợng lớn dữ liệu vào một chỗ.
Bản đồ Tƣ duy giúp giải quyết các vấn đề bằng cách chỉ ra cho ta những con đƣờng sáng tạo mới mẻ. Với phƣơng thức tiến dần từ trung tâm ra xung quanh, Bản đồ Tƣ duy khiến tƣ duy của chúng ta cũng phải hoạt động tƣơng tự. Từ đó các ý tƣởng của bạn sẽ phát triển và chẳng bao lâu chúng ta lại thông tin sau này sẽ dễ dàng, đáng tin cậy hơn so với khi sử dụng kĩ thuật ghi chép truyền thống. Mối liên quan giữa Bản đồ Tư duy và hoạt động của bộ não Trong bản đồ tƣ duy, hình ảnh trung tâm là não bộ của chúng ta.
Bộ não của loài ngƣời bao gồm hai bán cầu não thực hiện các nhiệm vụ trí tuệ khác nhau và luôn có sự phối hợp liên kết với nhau. Bán cầu não trái xử lý thông tin, con số, từ ngữ, đƣờng kẻ, danh sách giúp con ngƣời đƣa ra lý luận và phân tích vấn đề. Bán cầu não phải cảm nhận mức độ, nhịp điệu, màu sắc, hình dạng, bản đồ… giúp con ngƣời cảm nhận và mơ mộng. Mức độ hợp tác giữa chúng càng cao thì hoạt động của bộ não càng hiệu quả.
Việc lập bản đồ tƣ duy giúp chúng ta sử dụng cả hai bán cầu não, nhờ đó mà chúng trở nên mạnh mẽ hơn, khả năng trí tuệ và sáng tạo đƣợc tăng cƣờng. [8] - 9- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bản đồ tƣ duy là những công cụ tƣ duy thực sự hiệu quả, chúng kích thích bộ não hoạt động và liên kết các ý tƣởng với nhau, nó chính là sự biểu thị cho cách tƣ duy của bộ não, dựa trên các quy luật tƣ duy, đó là: Mọi thông tin tồn tại trong não bộ của con ngƣời đều cần có các mối nối, liên kết để có thể đƣợc tìm thấy và sử dụng. Khi có một thông tin mới đƣợc đƣa vào, để đƣợc lƣu trữ và tồn tại, chúng cần kết nối với các thông tin cũ đã tồn tại trƣớc đó. Trong bản đồ tƣ duy, hình ảnh hay từ khóa thể hiện chủ đề của bản đồ đƣợc đặt ở vị trí trung tâm, các ý khác tỏa ra xung quanh, điều này đƣợc Tony Buzan giải thích dựa trên những cơ sở nghiên cứu của ông về hoạt động của bộ não.
Thông thƣờng trong các văn bản, con ngƣời có quy tắc quét thông tin từ trái sang phải, từ trên xuống dƣới, tuy nhiên bộ não lại có xu hƣớng tự nhiên là quét toàn bộ trang một cách phi tuyến tính. Trong khi não trái nắm bắt các đƣờng nối và hình ảnh, từ ngữ thì não phải nhạy bén với màu sắc và hình dạng. Chính vì vậy các từ khóa trên bản đồ có thể đƣợc thể hiện bởi các hình ảnh, mật mã, ký hiệu… và đƣờng nối thƣờng đƣợc biểu thị bằng rất nhiều màu sắc, điều này giống nhƣ một cách kích thích cho các bán cầu não cùng hoạt động phối hợp với nhau và tạo hứng thú cho ngƣời vẽ cũng nhƣ ngƣời sử dụng bản đồ tƣ duy đó. Các nơron thần kinh sẽ nảy nở những ý tƣởng sáng tạo, trí tƣởng tƣợng của chúng ta sẽ rộng mở.
Bản đồ Tƣ duy làm cho ta thấy thích nhìn, đọc, suy tƣởng và nhớ lại. Bản đồ Tƣ duy cũng là tấm bản đồ tuyệt vời cho trí nhớ. Nó cho phép bạn tổ chức các sự kiện, các suy nghĩ theo cơ chế hoạt động tự nhiên của bộ não con ngƣời ngay từ lúc bắt đầu. Điều này có nghĩa là việc nhớ và gợi thần kinh kết nối với nhau để cho ra các phƣơng thức xử lí thông tin.
Bộ não của chúng ta làm việc với các hình ảnh trực giác với sự kết nối phù hợp với chúng. Bộ não của chúng ta sử dụng các từ ngữ để hiểu các hình ảnh và liên tƣởng. Chúng tạo ra bức tranh ba chiều với nhiều sự liên tƣởng đặc biệt mang tính các nhân của chúng ta. Suy nghĩ của trí não tỏa ra theo tất cả các hƣớng.42-43] -10 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong đối thoại hàng ngày, chúng ta thu thập “ngay lập tức” dòng chảy liên tục của dữ liệu dễ dàng và tinh tế đến mức ta còn không chú ý rằng bộ não của chúng ta đang làm đƣợc những việc mà ngay cả những ngƣời chế tạo ra các siiêu máy tính của thế giới cũng chỉ dám mơ ƣớc.
chúng ta mỗi ngƣời đều có một siêu máy tính tuyệt vời nhất và nó ở ngay tronmg đầu mỗi chúng ta. Đó cũng chính là sức mạnh “siêu máy tính” mà Bản đồ Tƣ duy mang lại. Các Bản đồ Tƣ duy là sự phản ánh quá trình tƣ duy và khả năng thu nhận hình ảnh của bộ não. Đây là cơ chế hoạt động của bộ não chúng ta: Hình ảnh với các mạng lƣới Liên tưởng.
Đây là cơ chế hoạt đọng của Bản đồ Tƣ duy: Hình ảnh với các mạng lƣới Liên tưởng. 44-45] Nhƣ vậy, Bản đồ Tƣ duy hoạt động dựa trên chính các nguyên tắc hoạt động của não bộ chúng ta, cơ quan có khả năng hoạt động tuyệt vời nhất trong cơ thể chúng ta. Do đó, Bản đồ Tƣ duy có khả năng xử lí thông tin cực kì hiệu quả. Phương thức thành lập Bản đồ Tư duy 1.
Bảy bước để tạo nên Bản đồ Tư duy Bước 1: Tạo trung tâm Bắt đầu từ trung tâm của một tờ giấy trắng và kéo sang 1 bên. Chúng ta bắt đầu từ trung tâm là vì bắt đầu từ trung tâm cho bộ não của chúng ta, sự tự do để trải rộng một cách chủ động và thể hiện phóng khoáng hơn, tự nhiên hơn. 46] Bước 2: Dùng hình ảnh cho ý tƣởng trung tâm Dùng một hình ảnh hay bức tranh cho ý tƣởng trung tâm của Bản đồ Tƣ duy mà ta đã bắt đầu tạo ra.