đặt vấn đề, tự giải quyết vấn đề. Đó là những hoạt động có tác dụng rèn luyện, phát triển tư duy logic đồng thời cũng là một dấu hiệu biểu đạt mức độ của sự phát triển trí tuệ. c) Sự cần thiết của việc rèn luyện năng lực tự chủ, tự học trong dạy đọc hiểu môn Ngữ văn Sự bùng nổ của tri thức, sự phát triển của thời đại đặt ra một yêu cầu hết sức cấp bách cho nền giáo dục nước nhà là phải hiện đại hóa nội dung và phương pháp 8 skkn dạy học, trong đó chú trọng phát triển năng lực tự học của học sinh. Bộ môn Ngữ văn cũng không nằm ngoài quy luật đó.
Thực tế dạy đọc hiểu trong môn Ngữ văn là nội dung rất quan trọng để giúp học sinh phát triển các kỹ năng tự chiếm lĩnh, khám phá tri thức của tác phẩm. Điều này đòi hỏi người giáo viên cần phải thay đổi phương pháp dạy học tốt nhất để giúp kích thích khả năng ham học hỏi, say mê nghiên cứu, hình thành ở học sinh những kỹ năng tự học nhằm rút ngắn thời gian học tập trên lớp mà vẫn đạt hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của giáo dục và thời đại. Kiến thức trong mỗi tác phẩm văn học vừa mang tính khái quát, vừa mang tính cụ thể. Để học sinh cảm nhận tác phẩm bằng chính năng lực của mình, việc nâng cao năng lực tự học cho học sinh là một sự lựa chọn tối ưu nhất trong hành trình nâng cao hiệu quả dạy học mà người giáo viên đang kiếm tìm.
Những nội dung kiến thức trong mỗi tác phẩm là yếu tố thuận lợi cho việc rèn luyện năng lực cho học sinh THPT, đặc biệt là năng lực tự học. Dưới sự dẫn dắt, điều khiển của giáo viên, học sinh sẽ được rèn luyện và phát huy những kỹ năng quan trọng như tự đọc sách, tài liệu, tự phát hiện luận điểm, tự lập dàn ý, tự tìm dữ liệu cho một nhận định. Từ đó, hình thành cho các em một tư duy logic, khoa học, một khả năng tự học, tự nghiên cứu bài học, một năng lực độc lập suy nghĩ. Cơ sở thực tiễn Để có cơ sở nghiên cứu, tôi đã tiến hành khảo sát việc sử dụng phương pháp dạy học trong môn Ngữ văn ở trong trường THPT Nguyễn Cảnh Chân 2.
Mục đích khảo sát Thông qua việc khảo sát để hiểu rõ thực tế cảm thụ tiếp nhận văn học. Tình hình sử dụng phương tiện kỹ thuật hiện đại vào dạy học, nhu cầu của giáo viên và học sinh về việc đổi mới phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn nói chung và bài học “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường nói riêng. Tư liệu khảo sát - Khảo sát quá trình dạy học của GV và quá trình học tập của HS. - Tìm hiểu các bài soạn của GV THPT về bài học “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
Phương pháp khảo sát - Trao đổi với giáo viên để tìm hiểu thêm về tình hình dạy học bài học “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường ở trường THPT theo PPDH truyền thống và PPDH mới. - Tìm hiểu một số bài làm của học sinh về sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường. - Tổng hợp các tài liệu lí luận có liên quan. Quá trình khảo sát và kết quả khảo sát a.
Khảo sát việc dạy của giáo viên thông qua dự giờ và hỏi bằng phiếu Dạy học là một công việc rất khó khăn và phức tạp đòi hỏi ở người thầy không chỉ có kiến thức, trình độ chuyên môn nghiệp vụ sư phạm, phương pháp giảng dạy mà cần phải tâm huyết với nghề nghiệp. Trên lớp, người thầy như một diễn viên vào vai. Với phương pháp dạy học truyền thống người thầy đóng vai trò trung tâm trong hoạt động dạy và học. Thầy là người truyền đạt kiến thức, học trò là người lĩnh hội kiến thức.
Những năm gần đây, nền giáo dục nước ta đang trên đường đổi mới căn bản và toàn diện để nâng cao hiệu quả việc dạy và học đồng thời để tiến kịp với các nước trên trên thế giới. Chính vì vậy mà đòi hỏi GV phải nâng cao trình độ chuyên môn, tích cực đổi mới phương pháp dạy học để tạo hứng thú cho HS có như vậy mới phù hợp và theo kịp nền giáo dục trên thế giới. Chúng tôi cũng tiến hành khảo sát các giáo viên và học sinh trực tiếp tham gia dạy - học bài “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường ở THPT Nguyễn Cảnh Chân cụ thể như sau: + 09 GV của trường THPT Nguyễn Cảnh Chân + 163 học sinh của trường THPT Nguyễn Cảnh Chân Nội dung khảo sát Để có cơ sở thực tiễn chắc chắn cho việc nghiên cứu đề tài, tôi đã tiến hành khảo sát bằng hình thức trực tiếp dự giờ, gặp gỡ và trao đổi với các giáo viên dạy học Ngữ văn lớp 12 và học sinh ở một số lớp thuộc các trường trung học phổ thông qua phỏng vấn và phiếu hỏi. Hai mẫu phiếu hỏi dành cho hai đối tượng khảo sát như sau: 10 skkn Phiếu khảo sát dành cho Giáo viên Số lượng: 10 giáo viên Mức độ Thường Thỉnh Không bao Vấn đề xuyên thoảng giờ SL % SL % SL % Thầy (cô) có thường xuyên đi tập huấn về đổi mới phương pháp dạy 0 0 10 100 0 0 học không? Trong quá trình dạy học bài “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường các thầy 3 30 7 70 0 0 (cô) có áp dụng đổi mới phương pháp không? Trong quá trình giảng dạy bộ môn, thầy (cô) có dạy sử dụng PPDH Dự 1 10 7 70 2 20 án không? Dạy học “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc 0 0 3 30 7 70 Tường có kết hợp với hoạt động trải nghiệm không? GV có thường xuyên giao nhiệm 6 60 4 40 0 0 vụ cho HS làm việc nhóm không? b.
Phiếu khảo sát dành cho học sinh Tổng số: 163 học sinh ST Rất không Không Thích Rất thích T Mức độ thích thích Nội dung SL % SL % SL % SL % 1 Em có thích thầy(cô) 0 0% 3 1,9 40 24,5 120 73,6 dạy theo phương pháp mới không (dạy học dự án) ? 11 skkn 2 Trong bài học “Ai đã 3 1,8 5 3,1 55 33,8 100 61,3 đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường em có thích tích hợp nhiều nội dung kiến thức không? 3 Học bài “Ai đã đặt tên 13 8,0 50 30, 50 30,7 50 30,7 cho dòng sông?” của 7 Hoàng Phủ Ngọc Tường em chỉ học kiến thức trong SGK và kênh ảnh, video. 4 Học “Ai đã đặt tên cho 3 1,8 10 6,1 20 12,3 130 79,8 dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường được đi thực tế (dã ngoại). 5 Học văn học kết hợp với 10 6,1 13 7,9 70 43,0 70 43,0 phát triển năng lực (hội họa, âm nhạc, diễn xướng…) Qua việc khảo sát thực trạng dạy và học ở trường THPT Nguyễn Cảnh Chân cho thấy GV và học HS nhận thức đúng đắn vai trò và ý nghĩa của việc dạy đổi mới PPDH trong bộ môn Ngữ văn, đặc biệt trong dạy họa bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường nói riêng và bộ môn Ngữ văn nói chung. Mặc dù vẫn còn gặp những khó khăn trong quá trình triển khai, việc rèn luyện kĩ năng, phát triển năng lực của HS vẫn chưa được chú ý đúng mức.
Để việc đổi mới PPDH đạt hiệu quả cao, cần phải có sự đổi mới từ hình thức đến nội dung, phương pháp. Đồng thời, bản thân GV và HS cũng phải có ý thức trách nhiệm trong việc trau dồi kiến thức, trình độ chuyên môn, đào sâu kiến thức, áp dụng các phương pháp dạy học kĩ thuật hiện đại vào trong dạy học bộ môn. Như vậy mới khơi dậy sự hứng thú, yêu thích của HS đối với môn Ngữ văn. Từ những lí do trên cho thấy, việc lựa chọn nội dung, hình thức, phương pháp và kĩ thuật dạy học là rất quan trọng và việc lựa chọn dạy học dự án bài kí “Ai đã 12 skkn đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường là con đường phù hợp để nâng cao năng lực tự chủ, tự học trong học sinh.
TỔ CHỨC DẠY HỌC BÀI KÍ “AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?” CỦA HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG THEO DỰ ÁN NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC TỰ HỌC, TỰ CHỦ CHO HỌC SINH 1. Xác định rõ nguyên tắc dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường nhằm phát huy năng lực tự chủ, tự học cho HS. Dạy học theo nguyên tắc tích hợp: Tích hợp nghĩa là liên kết các môn học hữu quan thành một chỉnh thể thống nhất, chống lại sự phân tán rời rạc, nhằm tạo thành lực để hoạt động dạy học đạt hiệu quả cao nhất. Việc xác định nguyên tắc dạy học tích hợp đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường để thực hiện dạy học theo dự án.
Tác giả sáng kiến lựa chọn các vấn đề tích hợp sau: a) Tích hợp nội bộ môn học - Là tích hợp những nội dung của các phân môn, các lĩnh vực nội dung thuộc cùng một môn học theo những chủ đề, chương, bài nhất định. Trong môn Ngữ văn, tích hợp trong nội bộ môn học là kết hợp dạy 3 phân môn: Văn, Tiếng Việt và Tập làm văn trong cùng một bài dạy. - Các hợp phần của lí luận văn học, tác phẩm văn học và làm văn. - Các chuyên đề từ những đơn vị bài học có cùng chủ đề.
Ví dụ: Tích hợp lí luận văn học trong tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường : + Khi đọc hiểu văn bản văn học, cần phải cho học sinh khai thác tác phẩm dựa trên đặc trưng thể loại – thể kí, nội dung và hình thức của tác phẩm, hình tượng nghệ thuật của tác phẩm, cung cấp kiến thức về tác giả, tác phẩm, phong cách nghệ thuật…của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường. - Tích hợp lí luận văn học trong dạy làm văn + Giáo viên cần củng cố và rèn luyện cho học sinh kĩ năng đối sánh và cách tổ chức kiểu bài đối sánh. Chẳng hạn như: cho học sinh đối sánh vẻ đẹp Sông Đà trong tác phẩm Người lái đò Sông Đà của Nguyễn Tuân với vẻ đẹp Sông Hương trong tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường. - Tích hợp tiếng Việt trong đọc hiểu văn bản 13 skkn + Cho học sinh xử lí các đơn vị từ vựng, ngữ, câu.