Luận Văn Thạc Sĩ Về Dạy Học Sinh Học 8 Theo Định Hướng Phát Triển Năng Lực

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phương pháp dạy học sinh học lớp 8 theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nam Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Sinh Học
• Đề tài: Dạy Học Sinh Học 8 - Trung Học Cơ Sở Theo Định Hướng Phát Triển Năng Lực
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
• 1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu giáo dục dạy học theo định hướng phát triển năng lực
• 1.2. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực trên thế giới
• 1.3. Kinh nghiệm của New Zealand
• 1.4. Kinh nghiệm của Đan Mạch
• 1.5. Dạy học định hướng phát triển năng lực ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: DẠY HỌC SINH HỌC 8 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
• 2.1. Phân tích chương trình Sinh học 8
• 2.2. Xây dựng quy trình dạy học Sinh học 8 theo tiếp cận phát triển năng lực cho người học
• 2.3. Một số hoạt động trong dạy học Sinh học 8 nhằm phát triển năng lực cho người học
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Kết quả định lượng
• 3.5.2. Kết quả định tính
• 3.6. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học sinh học 8 theo định hướng phát triển năng lực

Dạy học sinh học 8 theo định hướng phát triển năng lực là một phương pháp giáo dục hiện đại, nhằm nâng cao khả năng tư duy, phân tích và sáng tạo của học sinh. Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc phát triển năng lực cho học sinh không chỉ giúp các em nắm vững kiến thức mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để ứng phó với những thách thức trong cuộc sống. Đặc biệt, môn Sinh học, với tính thực tiễn cao, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển năng lực học tập cho học sinh.

1.1. Khái niệm về phát triển năng lực học sinh

Phát triển năng lực học sinh là quá trình giúp học sinh hình thành và nâng cao các kỹ năng, kiến thức và thái độ cần thiết để học tập và làm việc hiệu quả. Điều này bao gồm việc phát triển khả năng tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và khả năng làm việc nhóm.

1.2. Tầm quan trọng của dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này đặc biệt quan trọng trong môn Sinh học, nơi mà các khái niệm lý thuyết cần được áp dụng vào các tình huống thực tế.

II. Những thách thức trong việc dạy học sinh học 8 hiện nay

Mặc dù dạy học theo định hướng phát triển năng lực mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, và học sinh có thể thiếu động lực trong việc học tập.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực

Nhiều giáo viên vẫn còn quen với phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc khó khăn trong việc chuyển đổi sang các phương pháp dạy học tích cực. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của việc phát triển năng lực học sinh.

2.2. Thiếu động lực học tập của học sinh

Một số học sinh có thể cảm thấy chán nản hoặc không hứng thú với môn Sinh học, điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực của các em. Việc tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập là rất cần thiết.

III. Phương pháp dạy học tích cực cho sinh học 8

Để phát triển năng lực cho học sinh, các phương pháp dạy học tích cực cần được áp dụng. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích các em tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

3.1. Phương pháp học tập hợp tác

Học tập hợp tác là một phương pháp hiệu quả, giúp học sinh làm việc nhóm, chia sẻ ý tưởng và học hỏi lẫn nhau. Phương pháp này không chỉ phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm sinh học.

3.2. Phương pháp học qua dự án

Học qua dự án cho phép học sinh thực hiện các nghiên cứu thực tế, từ đó phát triển khả năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Các dự án có thể liên quan đến các chủ đề sinh học gần gũi với đời sống hàng ngày của học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dạy học sinh học 8 theo định hướng phát triển năng lực

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong môn Sinh học không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực mà còn tạo ra những kết quả học tập tích cực. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực có xu hướng đạt kết quả cao hơn trong các bài kiểm tra.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả dạy học

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh được dạy theo định hướng phát triển năng lực có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn so với học sinh học theo phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ rằng việc phát triển năng lực là rất cần thiết.

4.2. Các hoạt động thực tiễn trong dạy học

Các hoạt động thực tiễn như thí nghiệm, thực địa và dự án nghiên cứu giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tế, từ đó phát triển năng lực tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai trong dạy học sinh học 8

Dạy học sinh học 8 theo định hướng phát triển năng lực là một xu hướng tất yếu trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực mà còn nâng cao chất lượng giáo dục. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Tầm nhìn tương lai trong giáo dục

Tương lai của giáo dục cần hướng đến việc phát triển toàn diện năng lực cho học sinh, không chỉ trong môn Sinh học mà còn trong tất cả các môn học khác. Điều này đòi hỏi sự đổi mới liên tục trong phương pháp dạy học.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên và nhà quản lý

Giáo viên cần được đào tạo và hỗ trợ trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Nhà quản lý giáo dục cũng cần tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên có thể thực hiện các phương pháp này một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực Chương 2. Dạy học Sinh học 8 theo định hướng phát triển năng lực Chương 3. Thực nghiệm sư phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦ VIỆC ẠY HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG PH T TRIỂN NĂNG LỰC 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu giáo dục dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực 1. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực trên thế giới Một số tài liệu gần đây của Bộ Giáo dục Úc trình bày những kinh nghiệm điển hình của nƣớc này về hƣớng dẫn đánh giá theo năng lực, về thiết kế công cụ đánh giá áp dụng cho mô hình gói đào tạo và các cơ sở đào tạo đã đƣợc kiểm định công nhận. Mặc dù mục đích của các tài liệu này chỉ nhằm cung cấp thông tin về các chính sách và quy trình đánh giá cho các nhà thực hành và các bên liên quan trong giáo dục và đào tạo nghề ở bang Tây Úc nhƣng đã giới thiệu sử dụng công cụ đánh giá năng lực rất hữu ích.

[23; 24] Về kinh nghiệm thực tiễn, các nƣớc phát triển nhƣ Anh, Úc, Niu Zi Lân, Mỹ,. đều đã triển khai thành công đào tạo theo năng lực (competency based training - CBT) và đánh giá theo năng lực (competency based assessment – CBA) trong hệ thống đào tạo nghề và phát triển kỹ năng. Nhiều năm gần đây, một số quốc gia Đông Nam Á nhƣ Malaysia, Phi-líp-pin, Thái Lan và khu vực khác nhƣ Ấn Độ, Nam Phi,. cũng đã tiếp cận và áp dụng đào tạo và đánh giá theo năng lực.

Các Liên đoàn sử dụng lao động ASEAN lĩnh vực dịch vụ xây dựng, y khoa, nha khoa, du lịch và lữ hành đều định hƣớng phát triển chƣơng trình đào tạo và đánh giá, công nhận văn bằng/trình độ cho ngƣời lao động theo TCNL chung trong khu vực.[22] * Kinh nghiệm của New Zealand Với New Zealand [22], là một nƣớc đã xây dựng chƣơng trình giáo dục phổ thông theo tiếp cận năng lực, thì mối quan hệ giữa các năng lực, lĩnh vực học tập và phƣơng pháp dạy học nhằm giúp học sinh có thể hình thành và phát triển năng lực, đƣợc thể hiện rất rõ qua sơ đồ sau: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sơ đồ mối quan hệ giữa phương pháp dạy học và quá trình học Theo đó, một số đặc điểm về phƣơng pháp dạy học đƣợc nƣớc này đề nghị là: - Khuyến khích phản ánh tích cực thông qua hoạt động học tập của học sinh. Theo họ, học sinh học tập hiệu quả nhất khi chúng tích cực tham gia và phát triển đƣợc khả năng phản ánh về các thông tin hay ý tƣởng theo những cách khách quan. - Tăng cƣờng gắn kết nội dung dạy học với các vấn đề trong môi trƣờng xung quanh.

Họ cho rằng học sinh học hiệu quả nhất khi chúng hiểu những gì đang học, biết tại sao phải học và làm thế nào để có thể sử dụng đƣợc kiến thức mới học. - Tăng cƣờng học tập hợp tác, hỗ trợ học sinh học tập và chia sẻ. Quan điểm của họ là học sinh học khi chúng tham gia vào các hoạt động và chia sẻ, thông qua các cuộc trò chuyện với những ngƣời khác, với các thành viên trong gia đình hay trong cộng đồng. Vì thế, giáo viên cần khuyến khích sự hợp tác bằng cách tổ chức lớp học nhƣ một cộng đồng xã hộỉ thu nhỏ.

Nhờ đó, cả giáo viên và học sinh đƣợc khuyến khích tham gia các cuộc trao đổi, tƣơng tác và phản hồi liên tục khi học tập. - Tăng cƣờng các kết nối giữa kinh nghiệm sẵn có của học sinh với kiến thức đang học. Về cơ bản học là tự học nên học sinh học tốt nhất khi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chúng có thể liên kết, tích hợp kiến thức mới học với những gì đã có trƣớc đó. Khi giáo viên xây dựng đƣợc các tình huống học tập dựa trên những gì học sinh đã biết thì có thể tối đa hoá việc sử dụng thời gian học tập, đáp ứng nhu cầu học tập của chúng và tránh những nội dung trùng lặp, không cần thiết.

- Cung cấp các cơ hội, giúp học sinh chủ động hơn trong học tập. Ta biết rằng học sinh học hiệu quả nhất khi chúng có thời gian và cơ hội để tham gia và thực hành, chuyển hoá tri thức nhân loại thành của mình. Điều này có nghĩa là để tạo thành năng lực thì chúng cần phải thực hành, lặp lại một số lần thông qua một loạt nhiệm vụ trong một loạt ngữ cảnh khác nhau. - Tăng cƣờng dạy học thông qua khám phá.

Dù rằng với các đối tƣợng học sinh khác nhau phải có chiến lƣợc giảng dạy khác nhau, trong các ngữ cảnh khác nhau, nhƣng một phƣơng pháp dạy học muốn hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải hiểu đƣợc tác động tích cực đích thực của việc giảng dạy của mình tới học sinh. Hơn nữa, học sinh chỉ thực sự học hiệu quả nếu chúng phát minh lại cho mình tri thức của nhân loại. - Tăng cƣờng E-Learning trong dạy học. Ngày nay, Công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) có ảnh hƣởng lớn đến đời sống con ngƣời, trong đó có học tập.

E-Leaming (theo nghĩa học tập với sự hỗ trợ cùa ICT) có tiềm năng đáng kể trong việc hỗ trợ các phƣơng pháp dạy học (hay chiến lƣợc giảng dạy) đƣợc nêu trong phần trên. - Tạo môi trƣờng có dụng ý sƣ phạm hỗ trợ học tập. Học tập thƣờng gắn liền với bối cảnh văn hoá xã hội. Học sinh học tốt nhất khi chúng cảm nhận đƣợc mối quan hệ tích cực giữa học sinh với giáo viên và khi chúng có thể vừa hoạt động, tƣơng tác vừa có thể nhìn thấy các thành viên trong lớp * Kinh nghiệm của Đan Mạch Với Đan Mạch [27], một nƣớc đã xây dựng chƣơng trình giáo dục phổ thông theo tiếp cận năng lực, quan điểm của họ là: một giáo viên tốt phải có một loạt các năng lực chung, trong bất kể giai đoạn giáo dục nào.

Các năng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lực chung cần có đƣợc chỉ ra nhƣ phần dƣới đây và chúng vẫn có thể sử dụng cho tất cả giáo viên.  Am hiểu về chƣơng trình giảng dạy.  Có các năng lực trong giảng dạy (dạy học), các năng lực chung Theo đó, giáo viên cần biết nghiên cứu, phân tích chƣơng trình giáo dục phổ thông, hiểu đƣợc nội dung dạy học (trong khuôn khổ hiện tại hoặc có thể cho một giai đoạn giáo dục có liên quan); có thể lập và đánh giá đƣợc tầm quan trọng của kế hoạch và việc giảng dạy trong thực tế của đồng nghiệp, nhằm đáp ứng mục tiêu giáo dục ở các cấp độ khác nhau; có tính đến các khuôn khổ, điều kiện thực hiện, cả trong hiện tại và trong tƣơmg lai. Hơn nữa, để có thể dạy học tiếp cận NL, giáo viên cần suy nghĩ, lập kế hoạch dạy học và thực hiện nó.

Theo đó, đòi hỏi giáo viên phải hiểu ngƣời học (đối tƣợng dạy học) để đề ra và thực hiện kế hoạch cùng các trình tự giảng dạy cụ thể, đáp ứng các mục đích khác nhau. Nghĩa là, phải am hiểu về năng lực, chuẩn năng lực, chuẩn thành tích,. dự kiến tình huống, các hoạt động và tổ chức các hoạt động để học sinh (hay nhóm học sinh) tham gia học tập, khám phá, phát hiện, chiếm lĩnh tri thức, phù hợp vói đặc điểm và nhu cầu của chúng. Ngoài ra, giáo viên còn phải biết cách tìm kiếm, lựa chọn và tạo đƣợc các loại phƣơng tiện, thiết bị giảng dạy và học liệu thích hợp.

Thêm nữa, để đáp ứng đƣợc việc dạy học tiếp cận NL còn đòi hỏi giáo viên có thể biện minh và thảo luận với học sinh trong quá trình học tập và có thể thúc đẩy, truyền cảm hứng để chúng tham gia vào các hoạt động học toán, cũng nhƣ có thể tạo điều kiện cho học sinh sáng tạo trong học toán. Bên cạnh đó, để đáp ứng các năng lực này còn đỏi hỏi giáo viên có thể giải thích rõ về việc học và làm chủ năng lực toán học cũng nhƣ quan niệm, niềm tin và thái độ toán học của học sinh; theo thời gian giúp học sinh gìn giữ và có thể phát triển những năng lực và phẩm chất vừa đề cập. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Một điều rất quan trọng khi giảng dạy là giáo viên phải hiểu đƣợc 3 phƣơng diện của năng lực, đó là: độ cao của năng lực (xác định đƣợc từ mức thấp nhất đến mức cao nhất), độ rộng của năng lực (xem nó liên quan và đƣợc ứng dụng trong những phạm vi nào, chẳng hạn: đại số, hình học,.) và trình độ (độ thành thục, kĩ năng thực hiện) mỗi năng lực đó. Tất nhiên, giáo viên cần phải định nghĩa đƣợc (hay ý thức đƣợc), việc đạt một năng lực (thông qua nhóm năng lực) là nhƣ thế nào, để có thể đánh giá đƣợc năng lực ngƣời học.

Dạy học định hướng phát triển năng lực ở Việt Nam Trong những năm gần đây có rất nhiều những nghiên cứu về dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực nhƣ: Năm 2015, Nguyễn Thị Kim Anh với bài báo “Vận dụng dạy học theo góc trong dạy học Sinh học nhằm phát triển năng lực cho học sinh” có viết: “Dạy học theo góc là một trong những PPDH tích cực, giúp định hƣớng phát triển năng lực cho HS. Khi sử dụng PPDH theo góc, HS có thể phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tích lũy đƣợc các kỹ năng thực hành, hoạt động nhóm và các kỹ năng xã hội khác.” [1] Năm 2017, Phạm Thị Hồng Tú và Nguyễn Văn Hồng với bài báo “Xây dựng kế hoạch dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học trong dạy học Sinh học ở trƣờng phổ thông” có viết: “Đáp ứng yêu cầu dạy học theo định hƣớng phát triển NL của HS phải có sự đổi mới các hoạt động dạy học một các đồng bộ. Trong đó đổi mới xây dựng kế hoạch dạy học là rất cần thiết. Xây dựng kế hoạch dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học bao gồm nhiều bƣớc và bƣớc quan trọng nhất là thiết kế các hoạt động học tập cho HS một cách hợp lí.