Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về PTDLNT Trong chương này tổng quan các nghiên cứu về DLNT, PTDLNT, tiêu chí, nguyên tắc hoạt động du lịch nông nghiệp — nông thôn, đặc điểm và các điều kiện PTDLNT tại điểm đến, lý thuyết ứng dụng nghiên cứu và đưa ra các mô hình du lịch nông thôn hiện nay, từ đó nghiên cứu cơ sở lý thuyết về DLNT và phương pháp nghiên cứu đề tài. Chương 2: Điều kiện và thực trạng phát triển du lịch nông thôn tại huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc Chương này khái quát tiềm năng du lịch nông thôn huyện Tam Đảo, tập trung vào nghiên cứu vấn đề người dân tham gia phát triển du lịch nông nghiệp với các bên liên quan, các nhân tố tác động và đánh giá chính xác PTDLNT Tam Đảo. Từ đó, các kết quả nghiên cứu được phân tích, tổng hợp làm cơ sở đưa ra giải pháp, kết luận ở chương 3. 11 Chương 3: Giải pháp phát triển du lịch nông thôn tại huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.
Chương này tập trung vào đưa ra phương hướng và giải pháp phát triển du lịch nông thôn Tam Đảo thông qua dự báo tình hình, góp phần phát triển du lịch bền vững. 12 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE PHÁT TRIEN DU LICH NÔNG THÔN 1. Tổng quan về du lịch nông thôn 1. Các khai niệm liên quan 1.
Du lịch Tại điều 3, chương I của Luật Du lịch Việt Nam (năm 2017) cho biết Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục dich hợp pháp khác. [11] Theo II Pirogionic ( 1985 ) nhận định “Du lịch là một dạng hoạt động cua dân cư trong thời gian rồi, liên quan tới sự di chuyển và lưu lại tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh than, nâng cao trình độ nhận thức van hoá hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hod”. [31] Theo Tran Đức Thanh thì: “Du lich là một lĩnh vực kinh doanh các dịch vu nhằm thỏa mãn nhu cau nảy sinh trong quá trình di chuyển và lưu trú qua đêm tam thời trong thời gian rảnh rỗi của cá nhân hay tập thể ngoài nơi cư trú với mục đích phục hôi sức khỏe, nâng cao nhận thức tại chỗ về thé giới xung quanh”. [L7] Tóm lại, du lịch là hoạt động đáp ứng nhu cầu của con người ở ngoài nơi công tác và nơi cư trú, diễn ra vào thời gian rảnh rỗi, không thường xuyên, nhằm mục đích tham quan, vui chơi giải trí, nghỉ đưỡng, nâng cao nhận thức về thế giới xung quanh.
Du lịch và địa bàn tác động qua lại với nhau, hoạt động du lịch tác động đến mọi khía cạnh của địa bàn du lịch tùy vào loại hình du lịch cụ thể nào đó, còn địa bàn thì quyết định sự có mặt của loại hình du lịch đó, tức là tùy từng địa điểm mà có loại hình du lịch khác nhau. Du lịch nông thôn Du lịch nông thôn (rural tourism) có nhiều cách gọi khác nhau theo từng giai đoạn phát triển, tùy thuộc vào cách thức thé hiện nội dung chủ yếu là đều hướng về 13 những vùng đất yên bình, mát mẻ, có hoạt động sản xuất của con người, dé trải nghiệm những giá trị tự nhiên và văn hoá địa phương được tổ chức, cụ thé như Rural tourism (Tai các quéc gia Chau Au), Farmtourism (Tai Uc), Agro- tourism/Leisure Farm (Tại Đài Loan), Agritourism (Tại Mỹ), Greentourism (Tại Anh). - Tạo ra hướng kinh doanh mới cho phát triển nông thôn - Tạo ra thu nhập cho người dân - Tạo ra sinh khí cho cộng đồng CHỦ KHÁCH - Cộng đồng dân cư Chương trình - Du khách - Tài nguyên (thiên du lịch nông thôn - Chuyên gia nhiên, văn hóa) - Nhà đầu tư - Bao ton tài nguyên địa phương (văn hóa, thiên nhiên) - Kế thừa nghề truyền thống - Xây dựng nông thôn mới Hình 1. Sơ đồ khái quát về du lịch nông thôn (Nguon: Viện nghiên cứu phát triển du lịch — 2013) Theo Hilchey và Kuehn (2009) cho răng: “Du lịch nông thôn là việc trang trại hay nông hộ mở cua đón khách du lich” [29].
Như vậy, tai Mỹ thì du lịch nông thôn chỉ dừng lại ở việc tham quan, trải nghiệm nông trại, chứ chưa đề cập đến các loại hình du lịch nông thôn khác. Theo Bộ Du lịch Ấn Độ: “Du lịch nông thôn là một hoạt động có tính chất đa dạng, diễn ra ở những khu vực năm bên ngoài vùng đô thị hóa cao. Du lịch nông thôn có đặc trưng là quy mô kinh doanh nhỏ, hình thành trên những khu vực canh 14 tác nông nghiệp, khu vực lâm nghiệp hay khu vực cảnh quan thiên nhiên” [36]. Nhưng tác giả Gannon (1988) thì quan niệm du lịch nông thôn “bao gồm một loạt các hoạt động, dịch vụ và tiện nghỉ được cung cấp bởi nông dân nhằm thu hút khách du lịch đến khu vực nông thôn”[22].
Hay nói cách khác, tại Phần Lan thì lại diễn giải du lịch nông thôn được trên góc độ dịch vụ (dịch vụ chỗ ở, dịch vụ ăn uống) tại khu vực nông thôn. Nhiều nơi sử dụng thuật ngữ du lịch nông thôn thành du lịch nông nghiệp — agritourism (Italia là Agri-tourism (Du lịch nông nghiệp); ở Nhật Bản là Green — tourism (Du lịch xanh), ở Mỹ là Homestead (Du lich trang trại); ở Anh là Rural tourism (Du lịch nông thôn), còn ở Pháp là Tourisme rural (Du lịch nông thôn)). Điểm khác biệt của du lịch nông thôn và du lịch nông nghiệp Các điểm Du lịch nông nghiệp Du lịch nông thôn khác biệt Là một loại hình Tổng hợp liên kết nhiều loại Loại hình du lịch ; ; ; du lịch đơn lẻ hình du lịch ở địa phương Tài nguyên thiên nhiên và ; ; Tai nguyén san xuat nhân văn dia phương và tài Tài nguyên du lịch ; ; nông nghiệp nguyên các loại hình du lịch khác ở địa phương Chủ thê tham gia Nông dân Chủ cơ sở và du lịch cộng đồng dân cư Tất cả những nơi có tài Không gian du lịch Trang trại, đồng ruộng nguyên du lịch ở địa phương Giải quyết xung đột lợi Có thé gây xung độtlợi | ích với cộng đồng. Nhấn Xung đột lợi ích ; \.
ích với cộng đông mạnh vai trò của chính quyền địa phương (Nguôn: Bùi Thị Lan Hương (2010), Du lịch nông nghiệp và Du lịch nông thôn, tr.2) Du lịch Dulhvănha nông thôn a Hình 1. Mô hình khái niệm du lịch nông thôn như một chuỗi liên tục (Nguồn: Stefan Neumeier, Kim Pollermann (2014) [44]) DLNT còn được hiểu là “mét ngành công nghiệp đặc trưng bởi hoạt động kinh doanh du lịch diễn ra trên quy mô nhỏ, khu vực diễn ra các hoạt động du lịch chủ yếu chịu sự ảnh hưởng lớn của các hoạt động nông, lâm, ngư nghiệp hoặc các vùng tu nhiên chưa được con người khai thác sw dung” [50]. Theo các định nghĩa này, có năm khía cạnh của DLNT: đặc điểm địa điểm, mục đích tham quan, hoạt động, quy mô hoạt động và tính bền vững. Đặc điểm vị trí đề cập đến khu vực nông thôn hoặc môi trường sống ở nông thôn.
Mục đích của chuyến thăm có nghĩa là ly do khách du lịch đến các vùng nông thôn dé trải nghiệm cá nhân. Các hoạt động phản ánh mặt nhiều mặt của DLNT. Trong khi quy mô hoạt 16 động chỉ ra những nơi nông thôn có mật độ dân số thấp, tính bền vững có nghĩa là sử dụng tài nguyên lâu dài. Khi các định nghĩa về DLNT ở các quốc gia khác nhau được xem xét, ba khía cạnh cốt lõi được xác định: đặc điểm địa điểm, hoạt động và mục đích của chuyến thăm.
Nghiên cứu đã chỉ ra ba thuộc tính chính của DLNT xuất phát từ các định nghĩa khác nhau về DLNT từ các quốc gia khác nhau [45] 17 Hình 1. Du lịch nông thôn theo nhận định của Beeton (Nguôn: Tao Li, Qiuyun Li, Jiaming Liu (2021) [47]) Các thuộc tính nay được xép thành các thuộc tinh văn hóa, tự nhiên va lich sử. Theo các tác giả, các thuộc tính văn hóa và tự nhiên được nhân mạnh hơn các thuộc tính lịch sử. Ví dụ, các sản phẩm DLNT thường dựa trên giường và bữa sáng, với 18 chỗ ở trong các phòng được trang bị nội thất truyền thống và bữa sáng truyền thống thường dựa trên các sản phẩm tự làm - ví dụ như ở Hy Lạp.
Sau đó các nghiên cứu về du lịch nông thôn được mở rộng hơn như Bùi Thị Lan Huong đã đưa ra khái nệm “Dw lịch nông thôn không chỉ gói gọn trong một loại hình du lịch nhất định, nó có thể bao gồm nhiễu loại hình du lịch trong một không gian lãnh thé của một vùng nông thôn thuộc địa phương nào đó”. [6] Nhìn chung từ các định nghĩa, khái niệm nghiên cứu, chúng ta nhận thấy du lịch nông thôn không phải là một loại hình du lịch riêng lẻ nao như là du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái, du lịch sức khỏe. Đồng thời khái niệm về DLNT thường khác nhau giữa các nước khác nhau, điều này phụ thuộc vào đặc điểm nông thôn của mỗi quốc gia. Dựa vào thực tế vùng nông thôn ở Việt Nam, tác giả luận án đưa ra khái niệm về DLNT như sau: “Du lịch nông thôn là loại hình du lich diễn ra ở khu vực nông thôn dựa vào cộng dong dân cu, trong do du khách được trải nghiệm các đặc trưng về tự nhiên, lịch sử, văn hóa, lối sống và các hoạt động làng quê độc đáo nhát, từ đó tạo ra những lợi ích về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường cho điểm đến nông thon”.
Từ định nghĩa trên, có thé thay DLNT bao hàm những yếu tố sau: - Diễn ra tại vùng nông thôn - Cộng đồng nông thôn đóng vai trò chủ đạo: Giao tiếp giữa cộng đồng nông thôn và khách du lịch là một thành phần quan trọng của trải nghiệm nông thôn. Người dân địa phương giúp khách du lịch khám phá các vùng nông thôn và tận hưởng kinh nghiệm. Họ cũng chia sẻ kiến thức của họ về lịch sử, văn hóa và cấu trúc tự nhiên của khu vực. Người dân địa phương đóng vai trò như một nhà môi giới văn hóa, giảm khoảng cách giữa khách du lịch và điểm đến.
Nói cách khác, người dân địa phương cho phép khách du lịch có trải nghiệm đi xa [33].