Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên vô vùng quý giá mà tạo hóa đã ban tặng cho con người. Đất đai còn là tư liệu quan trọng không thể thay thế trong quá trình sản xuất nông, lâm nghiệp nói riêng. Một trong những yêu cầu cơ bản là sử dụng đất đai hợp lý và nâng cao chất lượng của đất. Trong những năm gần đây thực hiện công tác đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước do Đảng đề ra, đất nước ta có nhiều khởi sắc, kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa đang trên đà phát triển với các khu công nghiệp, khu du lịch, dịch vụ, văn hóa… Sự thay đổi và phát triển đòi hỏi phải có mặt bằng xây dựng.
Vậy, để thực hiện các dự án phát triển KT - XH Nhà nước phải thu hồi một phần đất của người dân đang sử dụng. Công tác GPMB là một việc hết sức khó khăn và phức tạp bởi nó có liên quan đến một loại tài sản có giá trị rất lớn. Vì vậy, công tác GPMB liên quan đến quyền lợi của các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Thực tế, qua nhiều dự án đã cho thấy công tác GPMB vẫn tồn tại nhiều bất cập.
Khó khăn lớn nhất của công tác GPMB là việc xác định giá bồi thường nhưng giá bồi thường lại luôn thấp hơn so với giá thị trường, do vậy ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của người dân, họ luôn cảm thấy mức giá bồi thường là chưa thỏa đáng. Đó cũng là lí do chính khiến cho người dân không tình nguyện chuyển đi, không ủng hộ công tác GPMB. Trong thời gian qua, thị xã Phổ Yên đang tập trung vào phát triển hạ tầng, công nghiệp và dịch vụ dẫn tới sự phát triển dân cư cũng như nhu cầu cải thiện đời sống ăn ở của nhân dân. Nhiều công trình dự án đã hoàn thành và đi vào hoạt động đem lại nhiều thành tựu về KT - XH.
Tuy nhiên, có nhiều 2 dự án đã hoàn thành, các công trình đã đi vào sử dụng nhưng vẫn còn rất nhiều vấn đề liên quan đến đất đai của người dân yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Công tác bồi thường GPMB không chỉ là di dời dân khỏi khu vực giải tỏa mà còn phải có kế hoạch cụ thể trong công tác TĐC và hỗ trợ phát triển kinh tế ổn định đời sống của người dân sau TĐC. Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác GPMB, được sự đồng ý của Ban Giám Hiệu nhà trường, ban Chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo Th.s Ngô Thị Hồng Gấm em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án Đầu tư xây dựng hạ tầng khu công nghiệp Điềm Thụy trên địa bàn xã Hồng Tiến thị xã Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu của đề tài 1.
Mục tiêu tổng quát Đánh giá được kết quả của công tác bồi thường GPMB của dự án : Đầu tư xây dựng hạ tầng khu công nghiệp Điềm Thụy trên địa bàn xã Hồng Tiến thị xã Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên” 1. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên- kinh tế xã hội của xã Hồng Tiến, thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. - Đánh giá kết quả bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng của dự án đầu tư xây dựng hạ tầng khu công nghiệp Điềm Thụy trên địa bàn xã Hồng Tiến, thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. - Ý kiến của người dân và cán bộ về công tác BT GPMB của dự án.
- Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng cho địa phương trong thời gian tới. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 2. Cơ sở lý luận Thực chất của việc GPMB là chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước để phục vụ vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng.
Theo Luật đất đai 2003 quy định các trường hợp Nhà nước thu hồi đất trong công tác bồi thường GPMB. Điều 38 Luật đất đai 2003: Các trường hợp Nhà nước thu hồi đất khi thực hiện công tác GPMB. Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp sau đây: - Nhà nước sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế. - Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nước hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng đất.
- Sử dụng đất không đúng mục đích, sử dụng đất không có hiệu quả. - Người sử dụng đất cố ý huỷ hoại đất. - Đất được giao không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền. - Đất bị lấn, chiếm trong các trường hợp sau đây: a) Đất chưa sử dụng bị lấn, chiếm.
b) Đất không được chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của Luật này mà người sử dụng đất do thiếu trách nhiệm để bị lấn, chiếm. - Cá nhân sử dụng đất chết mà không có người thừa kế. - Người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất. 4 - Người sử dụng đất cố ý không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước.
- Đất được Nhà nước giao, cho thuê có thời hạn mà không được gia hạn khi hết thời hạn. - Đất trồng cây hàng năm không được sử dụng trong thời hạn mười hai tháng liền; đất trồng cây lâu năm không được sử dụng trong thời hạn mười tám tháng liền; đất trồng rừng không được sử dụng trong thời hạn hai mươi bốn tháng liền. - Đất được Nhà nước giao, cho thuê để thực hiện dự án đầu tư mà không được sử dụng trong thời hạn mười hai tháng liền hoặc tiến độ sử dụng đất chậm hơn hai mươi bốn tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư, kể từ khi nhận bàn giao đất trên thực địa mà không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất đó cho phép. Điều 66 luật đất đai 2013: Thẩm quyền thu hồi đất - UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung Ương quyết định thu hồi đất đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài, trừ trường hợp quy định tại điều khoản 2 Điều này.
- UBND huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh quyết định thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư, người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam. - Cơ quan nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này không được ủy quyền” (Luật Đất đai, 2013) [5]. Luật Đất đai 2013 quy định bồi thường về đất. Điều 74 luật đất đai 2013: Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất - Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật này thì được bồi thường.
5 - Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất. - Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật. Cơ sở pháp lý của đề tài 2. Các văn bản của Nhà nước Căn cứ Hiến pháp năm 1992; Căn cứ Luật đất đai ngày 26 tháng 11 năm 2003; Căn cứ Luật tổ chức HĐND và UBND ngày 26/11/2003; Căn cứ Luật Đất đai ngày 29/11/2013; Căn cứ Nghị định số: 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai; Căn cứ Nghị định số: 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất; Xét đề nghị của phòng Tài nguyên và Môi trường tại Tờ trình số: 435/TTr-TNMT ngày 30/12/2015, 2.
Các văn bản của tỉnh Thái Nguyên - Căn cứ Quyết định số 2638/QĐ-UBND ngày 24/10/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt Dự án đầu tư xâu dựng công trình: Xây dựng Khu công nghiệp Điềm Thụy phần diện tích 180ha; - Căn Cứ Quyết định số: 31/2014/QĐ-UBND ngày 22/8/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; 6 - Căn cứ Quyết định số 57/2014/QĐ-UBND ngày 22/12/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt bảng giá đất giai đoạn năm 2015- 2019 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; - Căn cứ Quyết định số 2342/QĐ-UBND ngày 09/09/2015 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá đất để tính tiền bồi thường khi nhà nước thu hồi đất dự án khu công nghiệp Điềm Thụy trên địa bàn thị xã Phổ Yên; - Quyết định số 01/2010/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên v/v ban hành quy định bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; - Căn cứ Quyết định số 935/QĐ-UBND ngày 29/04/2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá đất cụ thể để tính bồi thường GPMB tại một số dự án trên địa bàn thị xã Phổ Yên; - Xét đề nghị của phòng Tài nguyên và Môi trường tại Tờ trình số: 435/TTr-TNMT ngày 30/12/2015. Cơ sở thực tiễn của đề tài Trong điều kiện hiện nay ở các địa phương nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng. Công tác BT và GPMB được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng để góp phần đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; góp phần quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế, xã hội cũng như sự tăng trưởng GDP của địa phương. Tuy nhiên, đây là vấn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp đến đại bộ phận nhân dân, dễ gây mất ổn định trật tự xã hội.
Công tác BT và GPMB mang tính quyết định vì tiến độ của các dự án, là khâu đầu tiên trong thực hiện dự án.