Luận văn thạc sĩ: Đặc điểm lâm sàng người bệnh trĩ tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương

Luận văn thạc sĩ phân tích đặc điểm lâm sàng bệnh trĩ theo y học cổ truyền tại bệnh viện y học cổ truyền trung ương năm 2019-2020.

• Tác giả: Ngô Thị Khuyên
• Người hướng dẫn: TS. Lê Mạnh Cường
• Trường học: Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Mô Tả Đặc Điểm Lâm Sàng, Thể Bệnh Theo Y Học Cổ Truyền, Một Số Yếu Tố Liên Quan Của Người Bệnh Trĩ Điều Trị Tại Bệnh Viện Y Học Cổ Truyền Trung Ương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Bệnh trĩ theo YHHĐ
• 1.1.1. Giải phẫu ống hậu môn
• 1.1.2. Nguyên nhân của trĩ theo YHHĐ
• 1.1.3. Cơ chế bệnh sinh
• 1.1.4. Bản chất của trĩ
• 1.1.5. Chẩn đoán bệnh trĩ theo YHHĐ
• 1.1.6. Phân loại trĩ theo YHHĐ
• 1.2. Bệnh trĩ theo YHCT
• 1.2.1. Nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh
• 1.2.2. Đặc điểm lâm sàng, phân thể của bệnh trĩ theo YHCT
• 1.3. Một số yếu tố thuận lợi gây bệnh trĩ
• 1.3.1. Trên thế giới
• 1.3.2. Tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Chọn mẫu và cỡ mẫu
• 2.2.3. Quy trình nghiên cứu
• 2.2.4. Người khám và thu thập số liệu
• 2.3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.4. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm người bệnh theo nhóm tuổi và giới tính
• 3.1.2. Phân bố theo giới tính
• 3.1.3. Phân bố theo nghề nghiệp của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.4. Phân bố theo địa dư của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.5. Đặc điểm tiền sử bệnh lý nội khoa mãn tính
• 3.1.6. Tiền sử gia đình có người mắc bệnh trĩ
• 3.1.7. Phân bố theo thời gian mắc bệnh trĩ của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.8. Tiền sử thai sản với nữ ở bệnh nhân trĩ
• 3.2. Mô tả đặc điểm lâm sàng và phân thể bệnh theo y học cổ truyền của người bệnh trĩ
• 3.2.1. Y học hiện đại
• 3.2.2. Y học cổ truyền
• 3.2.3. Phân tích triệu chứng và phân thể lâm sàng dựa trên mô hình phân tích cây tiềm ẩn LTM (latent tree model)
• 3.3. Xác định một yếu tố liên quan của người bệnh trĩ
• 4. CHƯƠNG IV: BÀN LUẬN
• 4.1. Mô tả đặc điểm lâm sàng và phân thể bệnh theo y học cổ truyền của người bệnh trĩ
• 4.1.1. Y học hiện đại
• 4.1.2. Y học cổ truyền
• 4.2. Xác định một yếu tố liên quan của người bệnh trĩ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Bệnh Trĩ

Bệnh trĩ là một trong những bệnh lý phổ biến nhất trong cộng đồng, đặc biệt là trong nhóm bệnh lý hậu môn trực tràng. Theo nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh trĩ có thể lên đến 87,25% trong các bệnh lý này. Việc nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của bệnh trĩ theo y học cổ truyền tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trung Ương là cần thiết để nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

1.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của Bệnh Trĩ Theo Y Học Cổ Truyền

Đặc điểm lâm sàng của bệnh trĩ theo y học cổ truyền bao gồm các triệu chứng như đau, chảy máu, và sa búi trĩ. Những triệu chứng này có thể khác nhau tùy thuộc vào thể bệnh và mức độ nặng nhẹ của bệnh.

1.2. Nguyên Nhân Gây Bệnh Trĩ Theo Y Học Cổ Truyền

Nguyên nhân gây bệnh trĩ theo y học cổ truyền thường liên quan đến các yếu tố như chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt, và tình trạng sức khỏe tổng quát của người bệnh. Việc hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp trong việc điều trị hiệu quả hơn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Bệnh Trĩ

Mặc dù bệnh trĩ không gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nó có thể gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Các triệu chứng như đau đớn, chảy máu, và khó chịu có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Việc điều trị bệnh trĩ gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của các thể bệnh và triệu chứng.

2.1. Những Thách Thức Trong Chẩn Đoán Bệnh Trĩ

Chẩn đoán bệnh trĩ có thể gặp khó khăn do sự tương đồng với các bệnh lý khác. Việc phân biệt giữa các thể bệnh và triệu chứng là rất quan trọng để đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

2.2. Các Vấn Đề Trong Điều Trị Bệnh Trĩ

Điều trị bệnh trĩ thường gặp phải các vấn đề như tái phát bệnh, hiệu quả của các phương pháp điều trị khác nhau, và sự chấp nhận của người bệnh đối với các phương pháp điều trị.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Bệnh Trĩ

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng bệnh trĩ theo y học cổ truyền tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trung Ương được thực hiện thông qua các phương pháp nghiên cứu lâm sàng và phân tích số liệu. Việc áp dụng các phương pháp này giúp xác định rõ hơn về các triệu chứng và thể bệnh của người bệnh.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, nhằm thu thập thông tin về đặc điểm lâm sàng của người bệnh trĩ tại bệnh viện.

3.2. Quy Trình Thu Thập Dữ Liệu

Quy trình thu thập dữ liệu bao gồm việc phỏng vấn người bệnh, kiểm tra lâm sàng và phân tích các thông tin liên quan đến triệu chứng và thể bệnh.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Bệnh Trĩ

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự đa dạng trong các triệu chứng và thể bệnh của người bệnh trĩ. Các yếu tố như độ tuổi, giới tính, và thói quen sinh hoạt có ảnh hưởng lớn đến tình trạng bệnh. Việc phân tích kết quả giúp đưa ra những khuyến nghị cho việc điều trị hiệu quả hơn.

4.1. Đặc Điểm Người Bệnh Theo Nhóm Tuổi

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh trĩ cao nhất ở nhóm tuổi từ 30 đến 50. Điều này cho thấy sự cần thiết phải chú ý đến nhóm tuổi này trong việc phòng ngừa và điều trị.

4.2. Phân Tích Triệu Chứng Lâm Sàng

Các triệu chứng lâm sàng được phân tích cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các thể bệnh, từ đó giúp xác định phương pháp điều trị phù hợp.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng Bệnh Trĩ

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc mô tả đặc điểm lâm sàng và thể bệnh của bệnh trĩ theo y học cổ truyền là rất cần thiết. Những thông tin này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Tương lai cần có thêm nhiều nghiên cứu để làm rõ hơn về bệnh lý này.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Bệnh Trĩ

Cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn cho bệnh trĩ, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về bệnh lý này.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Người Bệnh

Người bệnh cần được tư vấn về chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt để phòng ngừa bệnh trĩ, đồng thời cần theo dõi sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh trĩ là bệnh lý phổ biến hàng đầu trong các bệnh lý vùng hậu môn trực tràng, chiếm tỷ lệ khoảng 87,25% các ca bệnh hậu môn trực tràng theo báo cáo của các chuyên gia ngoại khoa. Tại Việt Nam, các nghiên cứu dịch tễ ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh trĩ trong cộng đồng người trưởng thành tại các tỉnh phía Bắc lên tới 55%, tập trung chủ yếu ở độ tuổi lao động từ 30 đến 50 tuổi. Trên phạm vi toàn cầu, các khảo sát y khoa tại Hoa Kỳ và châu Âu ước tính bệnh trĩ ảnh hưởng từ 4,4% đến 39% dân số, trong đó có hơn 50% người bệnh không xuất hiện triệu chứng rầm rộ ở giai đoạn đầu khiến việc phát hiện và can thiệp y tế thường bị trì hoãn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng chẩn đoán bệnh trĩ trong Y học cổ truyền còn thiếu các tiêu chí định lượng khách quan. Mặc dù y văn cổ đã mô tả bệnh danh hạ trĩ từ rất sớm, song việc phân loại thể bệnh chủ yếu dựa vào kinh nghiệm lâm sàng chủ quan của từng thầy thuốc, dẫn đến sự thiếu đồng thuận giữa các cơ sở điều trị. Khi bệnh tiến triển kéo dài, các triệu chứng như đại tiện ra máu tươi, sa búi trĩ, đau rát hậu môn và viêm tắc mạch không chỉ gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống mà còn dẫn đến biến chứng thiếu máu mạn tính.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là mô tả toàn diện đặc điểm lâm sàng, phân loại thể bệnh theo Y học cổ truyền và xác định các yếu tố liên quan ở người bệnh trĩ điều trị nội trú. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên 965 bệnh nhân tại Khoa Ngoại, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương trong giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2020.

Công trình có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi lần đầu tiên ứng dụng công cụ thống kê hiện đại để chuẩn hóa 65 chứng trạng tứ chẩn thành 4 thể bệnh Y học cổ truyền điển hình. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu y học chứng cứ giá trị, giúp nâng cao độ chính xác trong phân thể bệnh, tối ưu hóa phác đồ kết hợp Đông - Tây y và giảm thiểu nguy cơ biến chứng cho người bệnh trĩ tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa chặt chẽ giữa nền tảng giải phẫu sinh lý của Y học hiện đại và lý luận tạng phủ, khí huyết của Y học cổ truyền:

Khung lý thuyết Y học hiện đại dựa trên thuyết mạch máu và thuyết cơ học. Thuyết mạch máu khẳng định sự rối loạn điều hòa thần kinh vận mạch làm giãn nở các shunt động - tĩnh mạch tại đám rối trĩ trên và trĩ dưới ở các vị trí 3 giờ, 8 giờ và 11 giờ. Thuyết cơ học của Parks chứng minh sự thoái hóa của dây chằng Parks và cơ nâng hậu môn khiến các đệm mạch sa tụt qua đường lược. Tiêu chuẩn chẩn đoán và phân độ trĩ nội từ độ I đến độ IV được áp dụng chuẩn mực theo Quyết định 4068/QĐ-BYT năm 2016 của Bộ Y tế và thang phân loại của Bệnh viện St. Marks Luân Đôn.

Khung lý thuyết Y học cổ truyền kế thừa từ các y văn kinh điển như Hoàng Đế Nội Kinh Tố Vấn với quan niệm căn nguyên do "cân mạch hoành giải", cùng các trước tác của Danh y Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác trong Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh. Bệnh sinh hạ trĩ được xác định do thấp nhiệt uất kết tại đại trường, tỳ hư khí hãm không thăng đề được huyết mạch, phong nhiệt táo kết hoặc khí trệ huyết ứ tạo thành khối sa. Bốn khái niệm thể bệnh cốt lõi gồm: thể Phong thương trường kết, thể Thấp nhiệt hạ chú, thể Khí trệ huyết ứ và thể Tỳ hư hạ hãm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp hai giai đoạn: hồi cứu 585 bệnh án từ tháng 01/2019 đến tháng 03/2020 và tiến cứu 380 bệnh nhân trực tiếp khám lâm sàng từ tháng 04/2020 đến tháng 11/2020, tạo nên tổng cỡ mẫu nghiên cứu lên đến 965 bệnh nhân.

Cỡ mẫu được tính toán khoa học dựa trên công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95%, mức sai số tuyệt đối 5% và tỷ lệ lưu hành bệnh tham chiếu 55%, xác định cỡ mẫu tối thiểu cho giai đoạn tiến cứu là 380 người bệnh. Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm bệnh nhân nội trú được chẩn đoán xác định bệnh trĩ tại Khoa Ngoại, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương theo Quyết định 4068/QĐ-BYT, đồng thuận tham gia nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ bao gồm các trường hợp có kèm ung thư đại trực tràng hoặc không đủ năng lực giao tiếp.

Nguồn dữ liệu được thu thập qua bệnh án mẫu thống nhất gồm 65 chứng trạng thuộc Tứ chẩn (Vọng, Văn, Vấn, Thiết). Số liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0, sử dụng kiểm định Chi-bình phương và chỉ số Tỷ suất chênh OR với ngưỡng ý nghĩa thống kê p dưới 0,05.

Đặc biệt, nghiên cứu lựa chọn mô hình phân tích cây tiềm ẩn (Latent Tree Model - LTM) thông qua phần mềm Lantern 5.0 với thuật toán EAST. Lý do lựa chọn mô hình LTM là khả năng phát hiện các biến tiềm ẩn đại diện cho các thể bệnh y học cổ truyền dựa trên mức độ đồng hiện và loại trừ của 65 triệu chứng quan sát được, với ngưỡng thông tin tương hỗ tích lũy (CMI) mặc định 95%. Phương pháp này giúp khắc phục hoàn toàn tính chủ quan trong chẩn đoán truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu từ 965 bệnh nhân nghiên cứu mang lại các phát hiện dịch tễ và lâm sàng then chốt:

Phát hiện thứ nhất về đặc điểm nhân khẩu học: Độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 44,67 ± 15,25 tuổi (dao động từ 7 đến 88 tuổi). Tỷ lệ mắc bệnh phân bố tương đối đồng đều giữa hai giới với 49,0% nam giới (473 bệnh nhân) và 51,0% nữ giới (492 bệnh nhân), tỷ lệ nam/nữ đạt 0,96. Độ tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất ở nam giới là nhóm 30-39 tuổi (25,6%) và nhóm 40-49 tuổi (24,5%). Ở nữ giới, tỷ lệ cao nhất tập trung tại nhóm 40-49 tuổi với 26,2%. Nhóm tuổi dưới 20 có tỷ lệ thấp nhất ở cả hai giới (1,3% ở nam và 2,0% ở nữ).

Phát hiện thứ hai về nghề nghiệp và địa bàn cư trú: Nhóm lao động tự do chiếm tỷ lệ cao nhất với 27,4% (264 bệnh nhân), tiếp theo là nông dân chiếm 21,0% (203 bệnh nhân), công chức chiếm 17,4% (168 bệnh nhân) và cán bộ hưu trí chiếm 15,3% (148 bệnh nhân). Nghề lái xe chiếm tỷ lệ thấp nhất là 1,0% (10 bệnh nhân). Về phân bố địa dư, bệnh nhân sinh sống tại Hà Nội chiếm ưu thế với 65,3% (630 bệnh nhân), trong khi các tỉnh thành khác chiếm 34,7% (335 bệnh nhân).

Phát hiện thứ ba về tiền sử bệnh lý và thời gian mắc bệnh: Tỷ lệ bệnh nhân có thời gian mắc bệnh trĩ kéo dài trên 2 năm chiếm tới 50,4% (486 bệnh nhân), thời gian từ 1 đến 2 năm chiếm 30,6% (295 bệnh nhân) và dưới 1 năm chỉ chiếm 19,1% (184 bệnh nhân). Thời gian mắc bệnh trung bình là 2,31 ± 0,77 năm. Đáng chú ý, có tới 98,4% (950 bệnh nhân) ghi nhận tiền sử gia đình có người mắc bệnh trĩ. Về bệnh nội khoa mạn tính đi kèm, tăng huyết áp chiếm 8,8% (85 bệnh nhân), viêm dạ dày chiếm 6,8% (66 bệnh nhân) và viêm đại tràng mạn tính chiếm 1,2% (12 bệnh nhân).

Phát hiện thứ tư về phân loại thể bệnh theo Y học cổ truyền: Thông qua thuật toán LTM trên 65 triệu chứng, nghiên cứu đã phân lập và chuẩn hóa thành công 4 thể bệnh lâm sàng: Thể Thấp nhiệt hạ chú, Thể Tỳ hư hạ hãm, Thể Khí trệ huyết ứ và Thể Phong thương trường kết, phản ánh sự tương quan cao giữa triệu chứng thực thể và chẩn đoán tạng phủ.

Thảo luận kết quả

Độ tuổi trung bình 44,67 tuổi phản ánh rõ nét đặc trưng bệnh trĩ tập trung mạnh nhất ở lứa tuổi lao động sung sức. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu trong nước của các tác giả chuyên ngành hậu môn trực tràng ghi nhận độ tuổi trung bình 45,38 tuổi, cũng như các nghiên cứu quốc tế tại Hoa Kỳ và Ấn Độ ghi nhận đỉnh mắc bệnh từ 40 đến 60 tuổi. Tỷ lệ nữ giới 51,0% hơi cao hơn nam giới 49,0% có mối liên hệ mật thiết với yếu tố thai sản, sự gia tăng áp lực ổ bụng trong thai kỳ và quá trình chuyển dạ làm tổn thương hệ thống nâng đỡ vùng đáy chậu.

Về mặt biểu diễn dữ liệu trực quan, cơ cấu nghề nghiệp và phân bố địa dư của nghiên cứu có thể được minh họa tối ưu qua biểu đồ hình tròn tròn thể hiện tỷ trọng 27,4% của nhóm lao động tự do và 21,0% của nông dân. Biểu đồ cột đôi kết hợp đường xu hướng sẽ thể hiện rất rõ sự gia tăng tỷ lệ mắc trĩ mạn tính trên 2 năm tương ứng với từng nhóm tuổi từ 30 đến 59 tuổi.

Tỷ lệ 50,4% bệnh nhân chịu đựng bệnh trên 2 năm mới đến khám tại bệnh viện tuyến trung ương chỉ ra tâm lý e ngại, chủ quan của người bệnh đối với các chứng bệnh vùng hậu môn. Điều này giải thích vì sao khi nhập viện, các thể bệnh mạn tính như Tỳ hư hạ hãm (búi trĩ sa thường xuyên, cơ thắt lỏng lẻo, chất lưỡi bệu) và Khí trệ huyết ứ (búi trĩ tím tái, đau tức, tắc mạch) chiếm tỷ lệ cao.

Việc ứng dụng mô hình cây tiềm ẩn LTM đã chứng minh tính ưu việt vượt trội trong việc phân nhóm triệu chứng khách quan. Các chứng trạng như đại tiện ra máu nhỏ giọt, rêu lưỡi vàng dính, mạch hoạt sác quy tụ chính xác vào thể Thấp nhiệt hạ chú; trong khi triệu chứng sa búi trĩ phải lấy tay đẩy lên, sắc mặt trắng nhợt, mạch trầm nhược liên kết chặt chẽ với thể Tỳ hư hạ hãm. Kết quả này giải quyết triệt để sự bất đồng trong các phân loại giáo khoa truyền thống trước đây.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, chuẩn hóa và số hóa bộ công cụ chẩn đoán thể bệnh trĩ theo Y học cổ truyền: Ban hành bảng kiểm chẩn đoán dựa trên 65 chứng trạng tứ chẩn và mô hình cây tiềm ẩn LTM tại các bệnh viện Y học cổ truyền trên toàn quốc. Đặt mục tiêu nâng cao độ chính xác chẩn đoán thể bệnh lên trên 95% và rút ngắn thời gian thăm khám trong vòng 12 tháng tới do Hội đồng Khoa học Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương chủ trì.

Thứ hai, thiết lập chương trình truyền thông và tầm soát bệnh trĩ giai đoạn sớm tại tuyến y tế cơ sở: Triển khai các gói khám sàng lọc định kỳ nhắm vào các đối tượng nguy cơ cao như công chức văn phòng, nông dân và phụ nữ sau sinh. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ người bệnh đến khám muộn sau 2 năm từ mức 50,4% hiện nay xuống dưới 30% trong lộ trình 24 tháng do Bộ Y tế phối hợp với y tế địa phương thực hiện.

Thứ ba, xây dựng phác đồ can thiệp cá thể hóa kết hợp Đông - Tây y: Áp dụng phác đồ điều trị nội khoa bằng thuốc cổ truyền thanh nhiệt trừ thấp, thăng đề bổ khí kết hợp can thiệp thủ thuật ngoại khoa ít xâm lấn theo đúng phân độ bệnh trĩ. Hướng tới mục tiêu rút ngắn thời gian nằm viện trung bình từ 7 ngày xuống còn 4 ngày và giảm tỷ lệ tái phát dưới 5% trong giai đoạn 2022-2025 tại các khoa ngoại chuyên khoa.

Thứ tư, đẩy mạnh nghiên cứu đa trung tâm và chuyển giao công nghệ phân tích dữ liệu lâm sàng: Mở rộng nghiên cứu ứng dụng mô hình LTM trên quy mô mẫu trên 2.000 bệnh nhân tại 5 bệnh viện chuyên khoa Y học cổ truyền đầu ngành nhằm hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về bệnh lý hậu môn trực tràng trong thời gian 18 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

Nhóm thứ nhất là các Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Ngoại khoa Hậu môn - Trực tràng: Luận văn cung cấp bảng phân tích chi tiết 65 chứng trạng lâm sàng và tiêu chuẩn phân định 4 thể bệnh chính xác. Bác sĩ có thể áp dụng trực tiếp trong thực hành khám chữa bệnh hàng ngày để đưa ra chỉ định dùng thuốc cổ truyền hoặc can thiệp phẫu thuật chuẩn xác cho từng bệnh nhân.

Nhóm thứ hai là các Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh và giảng viên khối ngành sức khỏe: Công trình là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp luận nghiên cứu khoa học y học, đặc biệt là kỹ thuật kết hợp thiết kế nghiên cứu hồi cứu - tiến cứu và ứng dụng mô hình thống kê cây tiềm ẩn LTM để giải quyết bài toán định lượng hóa trong Y học cổ truyền.

Nhóm thứ ba là các Nhà quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện: Các số liệu dịch tễ học thực chứng (49% nam, 51% nữ, 65,3% tại Hà Nội, 27,4% lao động tự do) giúp các nhà quản lý hoạch định chính sách đầu tư cơ sở vật chất, phân bổ giường bệnh nội trú và xây dựng quy trình tiếp nhận điều trị chuyên sâu hiệu quả.

Nhóm thứ tư là các Dược sĩ và đơn vị nghiên cứu phát triển dược phẩm: Tài liệu cung cấp cơ sở bệnh sinh chi tiết theo 4 thể bệnh, giúp định hướng nghiên cứu, bào chế và chuẩn hóa các bài thuốc cổ phương thành các sản phẩm thuốc đông dược tiện dụng phục vụ điều trị trĩ nội xuất huyết, trĩ sa nghẹt và trĩ mạn tính.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh trĩ phổ biến nhất ở độ tuổi nào và phân bố giới tính ra sao theo nghiên cứu? Kết quả khảo sát trên 965 bệnh nhân xác định độ tuổi trung bình mắc bệnh là 44,67 tuổi, tập trung cao nhất ở nhóm 30-49 tuổi ở nam giới (chiếm hơn 50%) và nhóm 40-49 tuổi ở nữ giới (chiếm 26,2%). Tỷ lệ nam giới chiếm 49,0% và nữ giới chiếm 51,0%, cho thấy bệnh phân bố gần như tương đương giữa hai giới.

Tại sao có tới 98,4% bệnh nhân trĩ trong nghiên cứu có tiền sử gia đình mắc bệnh? Tỷ lệ 98,4% phản ánh sự kết hợp giữa yếu tố cấu trúc mô liên kết di truyền của thành mạch, tĩnh mạch trĩ và sự tương đồng về lối sống, thói quen ăn uống trong gia đình. Sự suy yếu bẩm sinh của hệ thống van tĩnh mạch khiến các thành viên trong gia đình có nguy cơ mắc bệnh cao hơn khi gặp các yếu tố thuận lợi.

Mô hình cây tiềm ẩn LTM đóng vai trò gì trong việc chẩn đoán thể bệnh trĩ? Mô hình LTM phân tích mối tương quan xác suất giữa 65 triệu chứng tứ chẩn để tự động gom nhóm thành các thể bệnh tiềm ẩn với mức thông tin tương hỗ 95%. Phương pháp này loại bỏ yếu tố cảm tính của người khám, giúp chuẩn hóa chẩn đoán Y học cổ truyền tiệm cận với độ chính xác của Y học hiện đại.

Bốn thể bệnh trĩ Y học cổ truyền được chuẩn hóa trong luận văn gồm những thể nào? Bốn thể bệnh gồm: Thể Phong thương trường kết (chảy máu tươi thành tia/giọt, táo bón), Thể Thấp nhiệt hạ chú (búi trĩ sưng đau, nóng rát, chảy dịch), Thể Khí trệ huyết ứ (búi trĩ tím sưng, tắc mạch, đau tức dữ dội) và Thể Tỳ hư hạ hãm (búi trĩ sa ngoài phải đẩy lên, người mệt mỏi, mạch nhược).

Thời gian mắc bệnh trên 2 năm chiếm tỷ lệ bao nhiêu và gây ra những hậu quả gì? Nghiên cứu ghi nhận 50,4% bệnh nhân có thời gian mắc bệnh trên 2 năm với thời gian trung bình 2,31 năm. Việc chậm trễ điều trị khiến bệnh chuyển sang giai đoạn nặng (độ III, độ IV), búi trĩ sa thường xuyên, tăng nguy cơ biến chứng tắc mạch, viêm loét hoại tử và gây thiếu máu mạn tính nghiêm trọng.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hoàn thành xuất sắc việc mô tả đặc điểm lâm sàng và dịch tễ trên cỡ mẫu lớn 965 bệnh nhân tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, ghi nhận độ tuổi trung bình 44,67 tuổi và tỷ lệ phân bố cân bằng giữa nam (49,0%) và nữ (51,0%).
• Xác định rõ tính chất mạn tính của bệnh trĩ tại Việt Nam với 50,4% bệnh nhân mắc bệnh kéo dài trên 2 năm và 98,4% người bệnh có yếu tố tiền sử gia đình liên quan.
• Đột phá trong việc ứng dụng thuật toán EAST trên mô hình phân tích cây tiềm ẩn LTM để chuẩn hóa 65 chứng trạng tứ chẩn thành 4 thể bệnh Y học cổ truyền đặc trưng: Thấp nhiệt hạ chú, Tỳ hư hạ hãm, Khí trệ huyết ứ và Phong thương trường kết.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc chứng minh giá trị của việc tích hợp tiêu chuẩn chẩn đoán Y học hiện đại (Quyết định 4068/QĐ-BYT) với lý luận tạng phủ Y học cổ truyền trong quản lý và điều trị bệnh trĩ.
• Lộ trình tiếp theo cần triển khai ứng dụng bảng kiểm phân thể lâm sàng LTM tại các cơ sở y tế trong giai đoạn 2022-2025, đồng thời mở rộng nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng để tối ưu hóa các bài thuốc cổ phương theo từng thể bệnh.

Hãy chủ động thăm khám chuyên khoa hậu môn trực tràng ngay khi xuất hiện triệu chứng đại tiện ra máu hoặc sa búi trĩ để được chẩn đoán đúng thể bệnh và điều trị kịp thời!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Bệnh trĩ theo YHHĐ 1. Giải phẫu ống hậu môn Ống hậu môn bắt đầu ở nơi mà bóng trực tràng đột ngột hẹp lại và từ đây chạy xuống dưới và ra sau tới hậu môn. Nó dài khoảng 4 cm ở người trưởng thành, thành trước của nó hơi ngắn hơn thành sau.

Ở sau ống hậu môn là một khối mô xơ cơ, gọi là thể hậu môn - cụt, ngăn cách nó với đỉnh xương cụt; ở phía trước, nó được thể đáy chậu ngăn cách với niệu đạo màng và hành dương vật hoặc với phần dưới âm đạo; ở hai bên là các hố ngồi trực tràng. Trên toàn bộ chiều dài của nó, ống hậu môn được vây quanh bởi các cơ thắt giữ cho nó ở trạng thái đóng, trừ khi tiết phân. Niêm mạc của nửa trên ống hậu môn (khoảng 15mm) là thượng mô trụ đơn giống như trực tràng. Tại đây có 6-10 nếp dọc nhô lên gọi là các cột hậu môn, mỗi cột chứa một nhánh tận cùng của động mạch và tĩnh mạch trực tràng trên và các bó sợi cơ dọc.

Đây là nơi các tĩnh mạch trực tràng trên của hệ thống cửa tiếp nối với các tĩnh mạch trực tràng giữa và dưới. Đường nối đầu trên của các cột hậu môn là đường nối hậu môn – trực tràng. Nền của các cột hậu môn ở dưới được nối với nhau bằng các nếp hình bán nguyệt gọi là các van hậu môn. Ở trên mỗi van là một ngách nhỏ gọi là xoang hậu môn.

Các van hậu môn nằm dọc theo đường lược, một đường nằm ngang mức giữa cơ thắt hậu môn trong. Ống hậu môn kéo dài tới 15mm dưới các van hậu môn như là vùng chuyển tiếp hậu môn hay lược hậu môn. Thượng mô của vùng này là thượng mô lát tầng không sừng hóa. Vùng chuyển tiếp tận cùng ở dưới tại một vùng hẹp gọi là rãnh gian cơ thắt hậu môn hay đường trắng, rãnh này nằm trong khoảng giữa bờ dưới của cơ thắt hậu môn trong và phần dưới da của cơ thắt hậu môn ngoài.

Dưới đường trắng, 8 mm cuối cùng của ống hậu môn được phủ bằng da thực sự [8].1: Giải phẫu ống hậu môn (Nguồn Atlas giải phẫu người Frank Netter [9]) Cơ vùng hậu môn: vùng hậu môn có nhiều cơ tạo thành hình thể ống hậu môn và góp phần quan trọng trong hoạt động chức năng của hậu môn. Một số cơ chính có tác dụng lớn với hoạt động của vùng hậu môn: * Cơ thắt ngoài: thuộc hệ cơ vân, hình ống và bao quanh bên ngoài cơ thắt trong, vượt quá bờ dưới cơ thắt trong khi đi sâu xuống phía dưới tiến sát tới da rìa hậu môn. Cơ thắt ngoài là cơ riêng của vùng này, gồm có 3 phần: phần dưới da, phần nông và phần sâu [10], [11]. - Phần dưới da: nông nhất, ngay ở lỗ hậu môn, xuyên qua phần này có các sợi xơ- cơ của cơ dọc trực tràng chạy từ ngoài vào, từ trên xuống, bám vào da tạo nên cơ nhăn da, làm cho da có các nếp nhăn.

Các nếp nhăn này xếp theo hình nan quạt mà tâm điểm là lỗ hậu môn [10], [11]. 5 - Phần sâu: nằm trên phần nông. Các thớ cơ của phần này hòa lẫn với các thớ cơ của cơ nâng hậu môn 2 bó này duy trì góc hậu môn trực tràng và có chức năng đặc biệt trong tự chủ hậu môn [10], [11]. *Cơ thắt trong: thuộc hệ cơ trơn, là phần dày lên của lớp cơ vòng hậu môn.

Cấu trúc hình ống dẹt, cao 4-5cm, dày 3-6mm, màu trắng ngà, co bóp tự động [10], [11]. *Cơ nâng hậu môn: gồm 2 phần là phần thắt và phần nâng. - Phần thắt: xòe giống hình cái quạt, gồm 3 bó (bó mu bám ở mặt sau xương mu, bó ngồi bám ở gai hông, bó chậu bám vào cân cơ bịt trong), cả 3 bó đều tụ lại chạy ở 2 bên trực tràng, tới sau hậu môn đính với nhau, đính vào xương cụt hình thành phên đan hậu môn - xương cụt [10], [11]. - Phần nâng: chỉ bám vào xương mu, ở phía trên phần thắt, bám tận bằng hai bó ở phía trước và phía trên hậu môn.

Hai bó ở 2 bên đan vào nhau ở phía trước của hậu môn. Bó trên của hai bên đan vào lớp cơ của thành trực tràng và bám vào bó sâu của cơ thắt ngoài [10], [11]. *Cơ dọc dài phức hợp: tạo bởi các thớ cơ dọc và các cơ thành trực tràng. Dải cơ dọc này chạy giữa cơ thắt trong và cơ thắt ngoài, xuống phía dưới tỏa thành hình nan quạt và tận cùng của phần thấp của cơ thắt trong tạo nên các dây chằng Parks cố định niêm mạc hậu môn và mặt trong cơ thắt trong [10], [11], [12].

Lớp niêm mạc hậu môn: lòng ống hậu môn được phủ bởi lớp biểu mô có 3 lớp từ trong ra ngoài, bắt đầu bằng lớp tế bào trụ đơn, tiếp đến biểu mô vuông tầng, lát tầng và kết thúc là biểu mô giả da cuối cùng ở ống hậu môn. Bên cạnh sự chuyển tiếp cấu trúc là sự thay đổi về chức năng sinh lý quan trọng trong lòng ống hậu môn [13], [14]. - Đường lược: là mốc quan trọng trong giải phẫu ống hậu môn trực tràng, cách rìa hậu môn ra khoảng 1,5-2cm, đường lược được tạo nên bởi sự tiếp nối các van hậu môn, xen giữa là các cột trực tràng vì vậy nhìn đường lược có hình răng cưa. Đường lược chia ống hậu môn thành hai phần: trên van và dưới van mà sự khác biệt mô học là rõ rệt.

6 Phần trên van là biểu mô trụ đơn (niêm mạc lỏng lẻo có màu đỏ thẫm) lớp dưới niêm mạc có đám rối tĩnh mạch trĩ gồm 3 bó ở vị trí 3h, 8h, 11h (bệnh nhân nằm ngửa) khi đám rối này bị giãn sẽ tạo ra trĩ nội. Lúc đầu búi trĩ còn nhỏ, nằm trên đường lược, về sau to dần ra mô nâng đỡ và dây chằng Parks chùng ra, trĩ sa xuống hình thành trĩ ngoại. Phần trên van là đoạn trực tràng nhận các nhánh thần kinh tự động, cảm giác không rõ, các phẫu thuật tác động trên vùng này sẽ ít đau hơn [15]. Phần dưới van là biểu mô không sừng hóa, không có tuyến bã và nang lông gọi là niêm mạc Herman, ở dưới có đám rối tĩnh mạch trĩ ngoài.

Phần dưới van lại chia làm 2 vùng: vùng lược và vùng da, niêm mạc Herman có cấu trúc 3-6 lớp tế bào, rất giàu các đầu mút thần kinh là các thụ thể cảm giác tự do (Meissner, Golgi, Paccini, Krauss) để nhận cảm với các tác nhân đau, nóng, lạnh, áp lực và nhận biết tính chất phân (rắn, lỏng, khí) do vậy vùng niêm mạc này rất quan trọng trong việc duy trì chức năng sinh lý của ống hậu môn [16]. Mạch máu của hậu môn trực tràng. * Động mạch: có 3 động mạch cấp máu cho vùng này. - Động mạch trực tràng trên (động mạch trĩ trên): là nhánh tận của động mạch mạc treo tràng dưới.

Động mạch này chia ba nhánh, nhánh phải trước, nhánh phải sau và nhánh trái bên (trùng với vị trí 3 bó trĩ chính thường gặp trên lâm sàng) tương ứng với mô tả của Miles (1919): 11h, 8h, 3h [17]. Các nhánh này nối thông với nhau và nối thông với các tĩnh mạch qua shunt. - Động mạch trực tràng giữa (động mạch trĩ giữa): động mạch trực tràng giữa bên phải và bên trái xuất phát từ động mạch hạ vị, cấp máu cho phần dưới bóng trực tràng và phần trên của ống hậu môn. - Động mạch trực tràng dưới (động mạch trĩ dưới): động mạch trực tràng dưới bên phải và bên trái xuất phát từ động mạch thẹn trong cấp máu cho hệ thống cơ thắt, các nhánh tận cấp máu cho 1/3 dưới hậu môn và vùng da hậu môn.2: Các động mạch của trực tràng và ống hậu môn.

(Nguồn Atlas giải phẫu người Frank Neetter [9]) * Tĩnh mạch: các đám rối tĩnh mạch trĩ trong và đám tĩnh mạch trĩ ngoài. - Đám rối tĩnh mạch trĩ trong: máu từ đám rối tĩnh mạch trĩ trong được dẫn về tĩnh mạch trực tràng trên, đổ về tĩnh mạch mạc treo tràng dưới (hệ cửa). Khi đám rối tĩnh mạch trĩ trong giãn tạo nên trĩ nội. - Đám rối tĩnh mạch trĩ ngoài: máu từ đám rối tĩnh mạch trĩ ngoài đổ vào tĩnh mạch trực tràng giữa và dưới rồi đổ vào tĩnh mạch hạ vị (hệ chủ).

Đám rối tĩnh mạch trĩ ngoài giãn tạo ra trĩ ngoại. Hai đám rối này được phân cách nhau bởi dây chằng Parks, khi dây chằng này thoái hóa mất độ bền chắc sẽ chùng ra, hai đám rối sát liền nhau, trĩ nội sẽ liên kết với trĩ ngoại tạo nên trĩ hỗn hợp. Khi trĩ hỗn hợp to ra có thể không nằm riêng rẽ nữa mà liên kết nhau tạo nên trĩ vòng [12]. - Các nối thông động- tĩnh mạch: Durett cho thấy có sự thông thương giữa động- tĩnh mạch ở lớp dưới niêm mạc của ống hậu môn và máu ở trĩ là máu động mạch nên tác giả đưa ra lý thuyết thông động tĩnh - mạch góp phần gây bệnh [10].3: Các tĩnh mạch của trực tràng và ống hậu môn (Nguồn Atlas giải phẫu người Frank Neetter [9]) Thần kinh: hậu môn trực tràng được chi phối bởi thần kinh sống và thần kinh thực vật [17].

Hoạt động bài tiết phân thực hiện được tự chủ thông qua sự chi phối của hai hệ thần kinh này. * Thần kinh sống: hệ thần kinh sống có dây thần kinh hậu môn, tách từ dây cùng III và dây cùng IV. Dây này vận động cơ thắt hậu môn và cảm giác vùng quanh ống hậu môn, phẫu thuật làm tổn thương dây này sẽ gây nên mất tự chủ đại tiện. * Thần kinh thực vật: hệ thần kinh thực vật có các sợi thần kinh tách từ đám rối hạ vị.

Các dây giao cảm từ các hạch giao cảm thắt lưng. Các sợi phó giao cảm xuất phát từ 2 nguồn. Các sợi tận cùng của dây thần kinh X đi qua đám rối mạc treo tràng dưới, qua dây cùng trước và dây hạ vị đi xuống. Các nhánh này vận động và chỉ huy việc tiết dịch trực tràng.

Các dây cùng tách ra từ đoạn cùng của tủy sống và mượn đường đi của rễ trước thần kinh cùng II, III, IV tới đám rối hạ vị chi phối các 9 tạng niệu dục, điều này giải thích cho việc rối loạn tiểu tiện ở các bệnh nhân có phẫu thuật ở vùng hậu môn trực tràng do sự chi phối của thần kinh thực vât [18]. Nguyên nhân của trĩ theo YHHĐ Nguyên nhân của bệnh hiện nay chưa được xác định rõ ràng. Những yếu tố sau đây được coi là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát sinh [17]: *Tư thế đứng: Trĩ gặp nhiều ở những người phải đứng lâu, phải ngồi nhiều.