Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở tỉnh Ninh Bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở tỉnh ninh bình, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Lê Dung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
• 1.1. Ngân sách địa phương trong hệ thống ngân sách nhà nước Việt Nam
• 1.1.1. Những vấn đề cơ bản về ngân sách nhà nước
• 1.1.2. Ngân sách địa phương, vị trí ngân sách địa phương trong hệ thống ngân sách nhà nước Việt Nam
• 1.2. Phân cấp quản lý ngân sách địa phương
• 1.2.1. Phân cấp quản lý ngân sách địa phương và sự cần thiết phân cấp quản lý ngân sách cho địa phương
• 1.2.2. Nội dung phân cấp quản lý ngân sách địa phương
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phân cấp quản lý ngân sách địa phương
• 1.3. Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước về phân cấp quản lý ngân sách địa phương
• 1.3.1. Kinh nghiệm của thành phố Hải Phòng
• 1.3.2. Kinh nghiệm của tỉnh Nam Định
• 1.3.3. Bài học rút ra cho phân cấp quản lý NSĐP trên địa bàn tỉnh Ninh Bình
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NINH BÌNH GIAI ĐOẠN 2010-2013
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Ninh Bình ảnh hưởng đến phân cấp quản lý NSĐP trên địa bàn tỉnh
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Tình hình phân cấp quản lý NSĐP ở tỉnh Ninh Bình
• 2.2.1. Tình hình phân cấp ban hành chế độ chính sách, tiêu chuẩn định mức ở địa phương
• 2.2.2. Phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi ngân sách giữa các cấp ngân sách ở địa phương
• 2.3. Đánh giá thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Ninh Bình
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Một số tồn tại
• 2.3.3. Nguyên nhân của những tồn tại trong phân cấp và điều hành ngân sách trên địa bàn tỉnh Ninh Bình
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NINH BÌNH ĐẾN NĂM 2015, TẦM NHÌN 2020
• 3.1. Định hướng phân cấp quản lý ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đến năm 2015, tầm nhìn 2020
• 3.1.1. Dự báo tình hình KT-XH ảnh hưởng đến phân cấp quản lý NSĐP và mục tiêu của phân cấp quản lý ngân sách địa phương của tỉnh đến năm 2015, tầm nhìn 2020
• 3.1.2. Định hướng phân cấp ngân sách địa phương
• 3.2. Một số giải pháp chủ yếu hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đến năm 2015, tầm nhìn 2020
• 3.2.1. Hoàn thiện quy trình ngân sách địa phương
• 3.2.2. Hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu và tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu giữa các cấp chính quyền địa phương trên địa bàn tỉnh
• 3.2.3. Hoàn thiện cơ chế phân cấp nhiệm vụ chi
• 3.2.4. Quy định rõ trách nhiệm của cơ quan Thuế, Kho bạc nhà nước các cấp
• 3.2.5. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra phân cấp NSĐP
• 3.2.6. Một số giải pháp khác
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm bổ sung, sửa đổi Luật NSNN về phân cấp quản lý ngân sách nhà nước
• 3.3.1. Về khoản thu xổ số kiến thiết và tiền sử dụng đất
• 3.3.2. Về phân cấp nguồn thu
• 3.3.3. Về thẩm quyền ban hành chế độ, chính sách
• 3.3.4. Về vấn đề sau mỗi kỳ ổn định ngân sách, phải thực hiện giảm dần số bổ sung từ ngân sách cấp trên hoặc tăng tỷ lệ phần trăm (%) điều tiết số thu nộp về ngân sách cấp trên
• 3.3.5. Về chi chuyển nguồn ngân sách sang năm sau
• 3.3.6. Về việc ngân sách địa phương hỗ trợ cho các cơ quan trung ương đóng trên địa bàn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở Ninh Bình

Phân cấp quản lý ngân sách địa phương là một trong những vấn đề quan trọng trong quản lý tài chính công tại Việt Nam. Tại tỉnh Ninh Bình, việc hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo điều kiện cho các cấp chính quyền địa phương chủ động hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Luận văn thạc sĩ này sẽ phân tích các khía cạnh lý luận và thực tiễn liên quan đến phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình.

1.1. Khái niệm và vai trò của phân cấp quản lý ngân sách địa phương

Phân cấp quản lý ngân sách địa phương là quá trình phân chia quyền hạn và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền trong việc quản lý và điều hành ngân sách. Vai trò của nó là rất quan trọng, giúp tăng cường tính tự chủ và trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phương trong việc sử dụng ngân sách.

1.2. Lịch sử phát triển phân cấp quản lý ngân sách tại Ninh Bình

Quá trình phân cấp quản lý ngân sách tại Ninh Bình đã diễn ra từ nhiều năm trước, với những thay đổi quan trọng trong các quy định pháp lý. Luật Ngân sách nhà nước năm 2002 đã tạo nền tảng cho việc phân cấp này, giúp các cấp chính quyền địa phương có thêm quyền hạn trong việc quản lý ngân sách.

II. Những thách thức trong phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở Ninh Bình

Mặc dù đã có những tiến bộ trong phân cấp quản lý ngân sách địa phương, nhưng Ninh Bình vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu tính minh bạch, sự chồng chéo trong quản lý và tình trạng thất thu ngân sách vẫn còn tồn tại. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

2.1. Thiếu minh bạch trong quản lý ngân sách

Một trong những vấn đề lớn trong phân cấp quản lý ngân sách địa phương là thiếu minh bạch. Điều này dẫn đến sự nghi ngờ từ phía người dân và các tổ chức xã hội về cách thức sử dụng ngân sách.

2.2. Tình trạng thất thu ngân sách địa phương

Thất thu ngân sách là một trong những thách thức lớn nhất mà tỉnh Ninh Bình đang phải đối mặt. Nguyên nhân chủ yếu là do việc quản lý thuế chưa hiệu quả và tình trạng trốn thuế diễn ra phổ biến.

III. Phương pháp hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương

Để hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách mà còn tạo điều kiện cho các cấp chính quyền địa phương phát huy tính chủ động trong việc sử dụng ngân sách.

3.1. Cải cách quy trình ngân sách địa phương

Cải cách quy trình ngân sách địa phương là cần thiết để nâng cao tính hiệu quả trong quản lý ngân sách. Cần xây dựng quy trình rõ ràng, minh bạch và dễ hiểu cho các cấp chính quyền.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra ngân sách

Việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách sẽ giúp phát hiện kịp thời các sai phạm trong quản lý ngân sách, từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của các cấp chính quyền.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngân sách địa phương

Nghiên cứu về phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các cấp chính quyền đã có những bước tiến trong việc quản lý ngân sách, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục cải thiện để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.1. Kết quả đạt được trong quản lý ngân sách

Các kết quả đạt được trong quản lý ngân sách địa phương tại Ninh Bình bao gồm việc tăng cường tính chủ động của các cấp chính quyền và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

4.2. Những tồn tại và nguyên nhân

Mặc dù đã có những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như tình trạng thất thu ngân sách và thiếu minh bạch trong quản lý. Nguyên nhân chủ yếu là do quy trình quản lý chưa hoàn thiện.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho ngân sách địa phương

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương ở Ninh Bình là rất cần thiết. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc cải cách quy trình quản lý và tăng cường trách nhiệm của các cấp chính quyền.

5.1. Định hướng phát triển ngân sách địa phương

Định hướng phát triển ngân sách địa phương cần tập trung vào việc nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm của các cấp chính quyền trong việc quản lý ngân sách.

5.2. Các giải pháp cần thực hiện trong tương lai

Các giải pháp cần thực hiện bao gồm cải cách quy trình ngân sách, tăng cường công tác thanh tra và kiểm tra, cũng như nâng cao tính minh bạch trong quản lý ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Ninh Bình có diện tích tự nhiên 1.390 km2 cùng quy mô dân số trên 91,5 vạn người, phân bổ tại 8 đơn vị hành chính cấp huyện. Giai đoạn 2010-2013, địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 12,2%/năm, tạo tiền đề mở rộng nguồn thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, quá trình thực thi Luật Ngân sách nhà nước năm 2002 tại địa bàn bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn. Tình trạng thất thu thuế, nợ đọng nghĩa vụ tài chính và sự phụ thuộc lớn vào nguồn thu tiền sử dụng đất làm giảm tính bền vững của tài chính công. Bên cạnh đó, ngân sách cấp huyện và cấp xã vẫn mang nặng tính thụ động, trông chờ vào trợ cấp cân đối từ cấp tỉnh. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng phân cấp quản lý ngân sách nhà nước tại tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2010-2013, phân tích rõ bất cập trong phân chia nguồn thu và nhiệm vụ chi, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện đến năm 2015 và tầm nhìn 2020. Phạm vi nghiên cứu bao quát cả 3 cấp ngân sách gồm cấp tỉnh, 8 đơn vị cấp huyện và 145 xã, phường, thị trấn trong thời gian 4 năm từ 2010 đến 2013. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ khoa học nhằm nâng tỷ lệ tự chủ tài khóa cấp cơ sở lên trên 60%, hạ tỷ lệ nợ đọng thuế xuống dưới 5% và tối ưu hóa phân bổ nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân cấp tài khóa và lý thuyết cung ứng hàng hóa công cộng của kinh tế học hiện đại. Các lý thuyết này chỉ ra rằng việc chuyển giao quyền tự chủ tài chính cho chính quyền địa phương giúp tối ưu hóa phúc lợi xã hội, bởi cấp cơ sở nắm bắt chính xác nhất nhu cầu của cư dân. Đề tài kết hợp nguyên tắc tập trung dân chủ, tính công khai minh bạch và vai trò chủ đạo của ngân sách cấp trên theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2002. Bốn khái niệm trọng tâm được làm rõ gồm: Ngân sách địa phương (quỹ tiền tệ tập trung gắn với quyền hạn chính quyền địa phương), Phân cấp quản lý ngân sách (phân định thẩm quyền, nghĩa vụ và lợi ích giữa các cấp), Mô hình phân quyền - tản quyền tài khóa, và Chu trình ngân sách (3 khâu: lập, chấp hành, quyết toán ngân sách).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác dữ liệu thứ cấp chính thức từ báo cáo quyết toán của Sở Tài chính tỉnh Ninh Bình, Kho bạc Nhà nước tỉnh, Cục Thuế và Niên giám thống kê giai đoạn 2010-2013. Cỡ mẫu nghiên cứu bao phủ 100% đối tượng quản lý, gồm toàn bộ 8 đơn vị hành chính cấp huyện (1 thành phố, 1 thị xã, 6 huyện) và 145 đơn vị hành chính cấp xã. Tác giả lựa chọn phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối, phản ánh đầy đủ đặc thù tài khóa giữa các khu vực đồng bằng, đô thị, bán sơn địa và ven biển. Luận văn kết hợp phương pháp phân tích định lượng, thống kê mô tả và so sánh đối chiếu số liệu qua các năm tài chính. Việc lựa chọn phương pháp phân tích này giúp lượng hóa chính xác cơ cấu thu - chi, đo lường mức độ tự chủ ngân sách của từng cấp và nhận diện rõ độ lệch giữa dự toán với thực tế thực hiện trong suốt timeline nghiên cứu 4 năm từ 2010 đến 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô thu ngân sách nhà nước tăng trưởng cùng nhịp độ phát triển kinh tế, nhưng cơ cấu nguồn thu thiếu tính bền vững. Mức tăng trưởng GDP bình quân đạt 12,2%/năm thúc đẩy tỷ trọng công nghiệp - xây dựng đạt 48,1% và dịch vụ đạt 38,0% vào năm 2013, song nguồn thu địa phương vẫn phụ thuộc lớn vào tiền sử dụng đất và các nhà máy xi măng, vật liệu xây dựng quy mô lớn.

Thứ hai, mức độ tập trung nguồn thu tại ngân sách cấp tỉnh quá cao, làm giảm động lực của cấp huyện và cấp xã. Ngân sách cấp tỉnh nắm giữ hơn 70% các nguồn thu trọng điểm từ doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Tại 6 huyện nông nghiệp và 145 xã, các khoản thu hưởng 100% chỉ đáp ứng dưới 25% nhu cầu chi, khiến hơn 50% tổng chi cấp huyện phải dựa vào nguồn bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên.

Thứ ba, cơ cấu chi ngân sách địa phương mất cân đối khi chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo trên 65% tổng chi, chèn ép nguồn vốn bố trí cho chi đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội.

Thứ tư, tỷ lệ điều tiết các sắc thuế phân chia giữa các cấp ngân sách còn mang tính cào bằng, chưa linh hoạt theo năng lực khai thác thuế môn bài, thuế tài nguyên tại từng địa bàn có sự khác biệt lớn về địa hình và quy mô dân số.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên xuất phát từ mô hình ngân sách "lồng ghép" theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2002, làm hạn chế quyền tự chủ tài phán của Hội đồng nhân dân cấp huyện và cấp xã. Dữ liệu thực trạng có thể được trực quan hóa hiệu quả qua biểu đồ hình tròn so sánh cơ cấu nguồn thu năm 2010 và 2013, kết hợp bảng tổng hợp thu - chi của 8 đơn vị cấp huyện để làm rõ mức độ phụ thuộc trợ cấp cân đối. So sánh với kinh nghiệm của thành phố Hải Phòng theo Nghị quyết 35/2010/NQ-HĐND và tỉnh Nam Định theo Nghị quyết 146/2010/NQ-HĐND, Ninh Bình chưa mạnh dạn giao 100% thuế ngoài quốc doanh cho cấp huyện như Nam Định, đồng thời chưa áp dụng cơ chế trích 30% tiền sử dụng đất cho Quỹ phát triển đất để dành 70% còn lại cho cấp xã xây dựng nông thôn mới. Điều này làm chậm tiến trình lành mạnh hóa tài chính công ở cơ sở.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, điều chỉnh cơ chế phân chia nguồn thu cho chính quyền cấp dưới. Hội đồng nhân dân tỉnh Ninh Bình cần quy định để lại 100% nguồn thu thuế môn bài, thuế tài nguyên và thuế ngoài quốc doanh cho 8 đơn vị cấp huyện quản lý trước năm 2015. Đồng thời, điều chỉnh tỷ lệ điều tiết tiền sử dụng đất theo hướng giữ lại tối thiểu 70% cho ngân sách cấp xã nhằm tạo nguồn vốn trực tiếp thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới.

Hai là, phân cấp triệt để nhiệm vụ chi thường xuyên gắn với quyền hạn quản lý. Ủy ban nhân dân tỉnh cần chuyển giao toàn bộ nhiệm vụ chi thường xuyên sự nghiệp giáo dục bậc mầm non, tiểu học và trung học cơ sở cho Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện trong kỳ ổn định ngân sách 2015-2020. Mục tiêu là nâng tỷ lệ giải ngân chi đầu tư phát triển đạt trên 95% dự toán và kéo giảm tỷ trọng chi thường xuyên xuống dưới 60% tổng chi ngân sách địa phương.

Ba là, nâng cao trách nhiệm của Cục Thuế và Kho bạc Nhà nước tỉnh Ninh Bình. Đẩy mạnh hiện đại hóa quy trình thu nộp qua cổng điện tử, tăng cường kiểm tra chống thất thu thuế, phấn đấu giảm tỷ lệ nợ đọng thuế xuống dưới mức 5% tổng thu ngân sách nhà nước trước năm 2015 và duy trì bền vững đến năm 2020.

Bốn là, siết chặt công tác thanh tra, kiểm toán chu trình ngân sách. Sở Tài chính chủ trì kiểm tra định kỳ 100% các đơn vị dự toán thuộc 8 huyện, thị xã, thành phố, công khai minh bạch dự toán và quyết toán, phấn đấu giảm tỷ lệ trợ cấp cân đối từ ngân sách tỉnh xuống dưới 30% vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình cũng như các tỉnh khu vực Đồng bằng sông Hồng, sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để xây dựng đề án phân cấp ngân sách giai đoạn 2016-2020.

Nhóm thứ hai, đội ngũ cán bộ quản lý tài chính công tại Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước và Cục Thuế tỉnh Ninh Bình, áp dụng các giải pháp kiểm soát dòng tiền, xử lý nợ đọng thuế và phân bổ vốn đầu tư công tại 8 đơn vị hành chính cấp huyện.

Nhóm thứ ba, lãnh đạo Ủy ban nhân dân và công chức tài chính - kế toán tại 145 xã, phường, thị trấn, vận dụng tài liệu để nâng cao năng lực lập dự toán, quản lý chi tiêu công và khai thác nguồn thu tại chỗ.

Nhóm thứ tư, các giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, tham khảo khung lý thuyết và phương pháp đánh giá phân cấp tài khóa 3 cấp ở địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2010-2013 tác động ra sao đến thu ngân sách tỉnh Ninh Bình? Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đạt 12,2%/năm, cùng sự chuyển dịch mạnh mẽ của ngành công nghiệp chiếm 48,1% và dịch vụ chiếm 38,0% vào năm 2013, đã mở rộng đáng kể quy mô thu ngân sách, dù cơ cấu nguồn thu vẫn phụ thuộc nhiều vào đất đai.

Hạn chế lớn nhất trong nguồn thu của ngân sách cấp huyện và cấp xã ở Ninh Bình là gì? Hạn chế lớn nhất là tính tự chủ rất thấp, khi nguồn thu hưởng 100% của cấp huyện và 145 xã chỉ đáp ứng dưới 25% nhu cầu chi, buộc các huyện nông nghiệp phải nhận trợ cấp cân đối từ tỉnh lên tới trên 50% tổng chi.

Tỉnh Ninh Bình có thể học hỏi bài học gì từ mô hình phân cấp của tỉnh Nam Định? Ninh Bình có thể học hỏi cách Nam Định phân chia 100% thuế ngoài quốc doanh cho cấp huyện và trích 30% tiền sử dụng đất vào Quỹ phát triển đất, dành 70% còn lại cho cấp xã nhằm chủ động nguồn vốn xây dựng nông thôn mới.

Vì sao luận văn kiến nghị giao toàn bộ chi thường xuyên sự nghiệp giáo dục cho cấp huyện? Cấp huyện quản lý trực tiếp trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở trên địa bàn 8 đơn vị hành chính. Việc giao quyền chi gắn liền trách nhiệm nhân sự giúp xóa bỏ cơ chế ủy quyền thụ động và tối ưu hóa định mức chi cho 91,5 vạn dân.

Mục tiêu cụ thể của các đề xuất phân cấp ngân sách đến năm 2015 và tầm nhìn 2020 là gì? Mục tiêu trọng tâm là nâng tỷ lệ tự cân đối của 8 huyện, thị xã lên trên 60%, giảm nợ đọng thuế dưới 5%, giải ngân chi đầu tư công đạt trên 95% và hạ tỷ lệ bổ sung cân đối từ tỉnh xuống dưới 30% vào năm 2020.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện thực trạng phân cấp quản lý ngân sách nhà nước 3 cấp trên địa bàn 1.390 km2 với hơn 91,5 vạn dân tại tỉnh Ninh Bình.
• Làm rõ mâu thuẫn giữa mức tăng trưởng GDP 12,2%/năm với cơ cấu thu ngân sách còn phụ thuộc nhiều vào tiền sử dụng đất và trợ cấp từ cấp trên.
• Đề xuất hệ thống giải pháp tái phân chia nguồn thu và phân cấp nhiệm vụ chi khả thi với lộ trình hoàn thiện rõ ràng đến năm 2015.
• Định hướng hoàn thiện chu trình lập, chấp hành, quyết toán và thanh tra ngân sách hướng tới tầm nhìn năm 2020.
• Cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng phục vụ quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước nhằm nâng cao tính tự chủ tài khóa cho chính quyền địa phương.

Giai đoạn 2015-2020 mở ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới cơ chế điều hành tài chính công tại Ninh Bình. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần đẩy mạnh ứng dụng các giải pháp của luận văn vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả quản trị ngân sách địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng trên địa bàn tỉnh. Chương 2: Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2010-2013. Chương 3: Định hƣớng và một số giải pháp chủ yếu hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình đến năm 2015, tầm nhìn 2020. 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƢƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 1.

Ngân sách địa phƣơng trong hệ thống ngân sách nhà nƣớc Việt Nam 1. Những vấn đề cơ bản về ngân sách nhà nước 1. Khái niệm về ngân sách nhà nước Trong lịch sử, thuật ngữ NSNN xuất hiện khi phƣơng thức sản xuất tƣ bản chủ nghĩa ra đời, nghĩa là khi nền sản xuất xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất định. Sự xuất hiện của phạm trù NSNN gắn liền với sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa và nhà nƣớc.

Chính vì vậy NSNN vừa là một phạm trù kinh tế vừa mang bản chất chính trị. Từ khi xuất hiện đến nay, xoay quanh khái niệm về NSNN vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau.Taylor: “NSNN là chƣơng trình tài chính chủ yếu của Chính phủ, tập trung các dữ liệu thu và chi trong khoảng thời gian tài khoá bao hàm các chƣơng trình hoạt động phải thực hiện và các phƣơng tiện tài trợ cho các hoạt động ấy”. Quan niệm này đã lột tả đƣợc nội dung thực chất của hoạt động NSNN là các hoạt động thu, chi tài chính nhằm bảo đảm cho Nhà nƣớc thực hiện đƣợc các chức năng của mình. Song, quan niệm này chƣa nêu đƣợc mục đích của NSNN, do đó bản chất của NSNN chƣa đƣợc thể hiện rõ.

Theo tác giả Trần Đình Ty: “NSNN là dự toán hàng năm về toàn bộ các nguồn tài chính đƣợc huy động cho Nhà nƣớc và sử dụng các nguồn tài chính đó nhằm bảo đảm thực hiện chức năng của Nhà nƣớc do Hiến pháp quy định”. Quan niệm này khá toàn diện, vừa bao quát đƣợc đặc tính dự toán thu, chi của NSNN, vừa nêu bật đƣợc đặc trƣng tài chính công của NSNN với hai 10 điểm nhấn: NSNN do luật định và mục đích của NSNN là để thực hiện chức năng của Nhà nƣớc. Tuy nhiên, quan niệm này chƣa phản ánh đƣợc mối quan hệ giữa NSNN với các loại tài chính khác trong nền kinh tế thị trƣờng. Do đó vai trò của NSNN chƣa đƣợc thể hiện rõ.

Theo Điều 1, Luật NSNN đƣợc Quốc hội khóa XI nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua tại kỳ họp thứ 2, năm 2002: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc trong dự toán đã đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc”. Quan niệm này tiếp cận NSNN theo giác độ nghiệp vụ hẹp, nêu rõ tính thời hạn, tính dự toán và tính pháp định của NSNN. Tuy nhiên, dƣới giác độ nghiên cứu, quan niệm này không phản ánh đƣợc bản chất kinh tế - xã hội và vị trí của NSNN trong hệ thống tài chính quốc gia. Theo tác giả Nguyễn Thanh Tuyền: “NSNN là một hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính của xã hội để tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc”.

Trong quan niệm này đã phản ánh rõ vị trí của NSNN và vai trò của nó. Tuy nhiên, tính pháp định và tính dự toán cũng nhƣ cân đối thu, chi của NSNN chƣa đƣợc đề cập. Theo giáo trình Lý thuyết tài chính của Học viện Tài chính: “NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc khi Nhà nƣớc tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc trên cơ sở luật định”. Giống nhƣ quan niệm trên, nhƣng quan niệm này đã nhấn rõ tính thu, chi NSNN, tính động của NSNN.

11 Tiếp thu các nhân tố hợp lý của các quan niệm nêu trên về NSNN, ta thấy rằng khái niệm NSNN nên đƣợc xem xét dƣới hai giác độ: Xét về hình thức: NSNN là một bản dự toán thu, chi theo chế độ chính sách do Nhà nƣớc quy định; các khoản thu, chi trong bản dự toán đều đƣợc cụ thể hoá và định lƣợng. Chính phủ là cơ quan lập dự toán NSNN, Quốc hội phê chuẩn và giao cho Chính phủ tổ chức thực hiện. Nhƣ vậy, xét về hình thức, khi nói đến NSNN ngƣời ta thƣờng đề cập đến các dấu hiệu cơ bản: - Hình thức biểu hiện: NSNN đƣợc phản ánh dƣới dạng văn bản, tập hồ sơ. - Tính pháp lý: NSNN đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định.

- Tính kinh tế: NSNN phản ánh các khoản thu và các khoản chi. - Tính niên độ: NSNN đƣợc thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định (thông thƣờng là một năm). Xét về bản chất: NSNN phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nƣớc và các chủ thể khác trong quá trình phân phối giá trị sản phẩm thặng dƣ xã hội. Các chủ thể trong xã hội, tức hộ gia đình và doanh nghiệp, là ngƣời tạo ra nguồn lực tài chính, nhƣng trong tiêu dùng họ chỉ đƣợc hƣởng một phần nguồn lực tài chính do mình tạo ra, một phần phải nộp NSNN.

Nhƣ vậy, bằng quyền lực công cộng của mình, Nhà nƣớc chuyển dịch một bộ phận thu nhập bằng tiền của các chủ thể xã hội thành thu nhập của Nhà nƣớc. Phần đã nộp vào NSNN sẽ đƣợc phân phối đến các đối tƣợng trong xã hội thông qua các khoản cấp phát của ngân sách cho mục đích tiêu dùng và đầu tƣ. Mối quan hệ giữa Nhà nƣớc và các chủ thể khác trong xã hội là mối quan hệ không bình đẳng. Tuy nhiên, Nhà nƣớc không thể dựa vào quyền lực của mình để bắt buộc các chủ thể xã hội đóng góp nguồn tài lực với bất kỳ giá nào.

Tuỳ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc trong mỗi giai đoạn nhất định mà mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nƣớc và các chủ thể trong xã hội 12 cũng khác nhau. Vì vậy việc giải quyết hài hoà mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nƣớc và xã hội trong quá trình phân phối lại sản phẩm thặng dƣ xã hội có ý nghĩa rất quan trọng. Từ những phân tích trên, có thể khái quát về bản chất NSNN nhƣ sau: NSNN là một phạm trù kinh tế phản ánh các mối quan hệ giữa Nhà nước và các chủ thể khác trong phân phối tổng sản quốc dân, chuyển dịch một bộ phận thu nhập bằng tiền ở các chủ thể kinh tế khác thành thu nhập của Nhà nước và phân phối chuyển dịch nguồn thu nhập đó đến các đối tượng sử dụng dể thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Nguyên tắc quản lý NSNN Một là, Nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ: Điều 6 Hiến pháp nƣớc cộng hoà XHCN Việt nam năm 1992 quy định: “Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của Nhà nƣớc đều tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ”.

Hai là, Nguyên tắc công khai minh bạch: Công khai là để mọi ngƣời đều đƣợc biết, Minh bạch là làm cho mọi việc trở nên rõ ràng, dễ hiểu. Quản lý ngân sách phải công khai minh bạch xuất phát từ đòi hỏi chính đáng của ngƣời dân với tƣ cách là ngƣời nộp thuế cho nhà nƣớc. Quy tắc chung về tính minh bạch gồm các nội dung chủ yếu là: - Ngân sách phải đảm bảo tính toàn diện. Điều này có nghĩa là các hoạt động trong và ngoài ngân sách đều đƣợc phản ánh vào tài liệu trình cấp có thẩm quyền xem xét quyết định.

- Đảm bảo tính khách quan độc lập. Các cấp, các đơn vị dự toán, các tổ chức cá nhân đƣợc NSNN hỗ trợ phải công khai dự toán và quyết toán ngân sách, Nội dung công khai theo các biểu mẫu quy định, thời gian công khai đƣợc quy định rõ đối với từng cấp ngân sách. 13 Ba là, Nguyên tắc đảm bảo trách nhiệm: Nhà nƣớc phải đảm bảo trách nhiệm trƣớc nhân dân về toàn bộ quá trình quản lý ngân sách. Chịu trách nhiệm hữu hiệu bao gồm khả năng điều trần và gánh chịu hậu quả.

Bốn là, Nguyên tắc đảm bảo cân đối NSNN: Cân đối NSNN ngoài sự cân bằng về thu, chi còn là sự hài hoà hợp lý trong cơ cấu thu, chi giữa các khoản thu, chi; các lĩnh vực, các ngành; các cấp chính quyền thậm chí ngay cả giữa các thế hệ (ví dụ: vay nợ). Đảm bảo cân đối ngân sách là một đòi hỏi khách quan xuất phát từ vai trò nhà nƣớc trong can thiệp vào nền kinh tế thị trƣờng với mục tiêu ổn định, hiệu quả và công bằng. Vì vậy tính toán nhu cầu chi sát với khả năng thu trong khi lập ngân sách là rất quan trọng. Các khoản chi chỉ đƣợc phép thực hiện khi đã có đủ các nguồn bù đắp.

Ngân sách địa phương, vị trí ngân sách địa phương trong hệ thống ngân sách nhà nước Việt Nam 1. Ngân sách địa phương Trong các văn bản pháp lý về quản lý NSNN nƣớc ta từ năm 1945 đến nay, thuật ngữ NSĐP đƣợc sử dụng theo nghĩa đầy đủ lần đầu tiên trong Điều lệ tạm thời của Hội đồng Chính phủ ngày 01/8/1967 về ban hành quy chế tài chính các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng. Điều lệ này quy định các tỉnh, thành phố có ngân sách riêng (gọi là NSĐP) do chính quyền địa phƣơng trực tiếp quản lý và sử dụng, NSĐP là một bộ phận cấu thành của NSNN. Luật NSNN năm 2002 tiếp tục khẳng định rằng NSNN bao gồm NSTW và NSĐP, NSĐP bao gồm ngân sách của các cấp có tổ chức HĐND.

Ngân sách địa phƣơng là công cụ tài chính quan trọng của chính quyền các cấp địa phƣơng trong việc ổn định và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn địa phƣơng. Khi xem xét khái niệm NSĐP không thể tách rời khỏi NSNN, nhƣng cũng không đƣợc đồng nhất NSNN với NSĐP. Tiếp cận dƣới giác độ nghiệp vụ hẹp, có thể hiểu NSĐP là toàn bộ các khoản thu, chi đƣợc quy định đƣa vào dự toán trong một năm, do HĐND địa 14 phƣơng quyết định và giao cho UBND các cấp địa phƣơng tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền địa phƣơng.