Đền, Chùa, Đình Ở Huyện Đông Triều Tỉnh Quảng Ninh Thế Kỷ XX

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đền chùa đình ở huyện đông triều tỉnh quảng ninh thế kỷ xx, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Dương Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Đàm Thị Uyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Đền, Chùa, Đình Ở Huyện Đông Triều, Quảng Ninh Thế Kỷ XX
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ nhân văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Quảng Ninh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Nhiệm vụ
• 0.3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.4.1. Nguồn tư liệu
• 0.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của luận văn
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN ĐÔNG TRIỀU - TỈNH QUẢNG NINH
• 1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.2. Lịch sử hành chính huyện Đông Triều
• 1.3. Thành phần dân cư
• 1.4. Tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội
• 1.5. Truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của nhân dân Đông Triều
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỀN, CHÙA, ĐÌNH CỦA HUYỆN ĐÔNG TRIỀU THẾ KỶ XX
• 2.1. Hệ thống đền, chùa, đình của huyện Đông Triều
• 2.2. Số lượng và sự phân bố đền, chùa, đình
• 2.3. Niên đại của đền, chùa, đình ở Đông Triều
• 2.4. Các vị Thần, Phật được thờ cúng trong đền, chùa, đình huyện Đông Triều
• 2.5. Cảnh quan địa lý và kiến trúc của đền, chùa, đình
• 2.5.1. Cảnh quan địa lý
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ LỊCH SỬ, VĂN HOÁ, XÃ HỘI CỦA ĐỀN, CHÙA, ĐÌNH Ở HUYỆN ĐÔNG TRIỀU
• 3.1. Đền, chùa, đình là nơi lưu giữ dấu tích lịch sử
• 3.2. Giá trị văn hóa tâm linh
• 3.3. Giá trị du lịch gắn kết cộng đồng xã hội
• 3.4. Một số giải pháp về công tác bảo tồn và phát huy các giá trị của di tích đền, chùa, đình ở huyện Đông Triều
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám Phá Đền Chùa Đình Ở Huyện Đông Triều Thế Kỷ XX

Huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh, nổi bật với hệ thống đền, chùa, đình phong phú, phản ánh sâu sắc văn hóa tâm linh của người dân nơi đây. Trong thế kỷ XX, các công trình này không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là trung tâm sinh hoạt cộng đồng, lưu giữ nhiều giá trị lịch sử và văn hóa. Việc nghiên cứu về đền, chùa, đình ở Đông Triều giúp hiểu rõ hơn về di sản văn hóa và lịch sử của khu vực này.

1.1. Tổng Quan Về Đền Chùa Đình Ở Đông Triều

Đền, chùa, đình ở Đông Triều có niên đại từ lâu đời, với nhiều kiến trúc độc đáo. Các công trình này không chỉ mang giá trị tôn giáo mà còn là biểu tượng văn hóa của người dân địa phương. Nhiều ngôi đền, chùa đã được công nhận là di sản văn hóa, thu hút du khách và nghiên cứu.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Đền Chùa Đình Ở Đông Triều

Lịch sử hình thành các đền, chùa, đình ở Đông Triều gắn liền với sự phát triển của vùng đất này. Từ thời kỳ đầu dựng nước, các công trình này đã xuất hiện và phát triển, phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa dân gian và tôn giáo. Nhiều ngôi đền thờ các vị thần, anh hùng dân tộc, thể hiện lòng biết ơn của người dân.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Đông Triều

Mặc dù có giá trị văn hóa cao, nhưng đền, chùa, đình ở Đông Triều đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn. Sự phát triển đô thị hóa, biến đổi khí hậu và thiếu nguồn lực bảo tồn là những vấn đề cần được giải quyết. Việc bảo tồn không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn cần sự tham gia của cộng đồng.

2.1. Ảnh Hưởng Của Đô Thị Hóa Đến Di Sản

Đô thị hóa nhanh chóng đã dẫn đến việc nhiều đền, chùa, đình bị xâm hại hoặc phá bỏ. Các công trình kiến trúc cổ không còn được bảo vệ, gây mất mát lớn về di sản văn hóa. Cần có các biện pháp bảo vệ hiệu quả để giữ gìn những giá trị này.

2.2. Thiếu Nguồn Lực Bảo Tồn

Nguồn lực tài chính và nhân lực cho công tác bảo tồn di sản văn hóa còn hạn chế. Nhiều ngôi đền, chùa không có kinh phí để duy trì và phục hồi. Việc kêu gọi sự hỗ trợ từ các tổ chức và cá nhân là rất cần thiết để bảo tồn các giá trị văn hóa này.

III. Phương Pháp Bảo Tồn Đền Chùa Đình Ở Đông Triều

Để bảo tồn các đền, chùa, đình ở Đông Triều, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc kết hợp giữa bảo tồn vật chất và bảo tồn giá trị văn hóa tinh thần là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục cộng đồng cũng cần được triển khai để nâng cao nhận thức về giá trị của di sản.

3.1. Bảo Tồn Vật Chất Các Công Trình

Bảo tồn vật chất các đền, chùa, đình cần được thực hiện thông qua việc phục hồi kiến trúc, bảo trì thường xuyên và sử dụng vật liệu truyền thống. Các chuyên gia cần tham gia vào quá trình này để đảm bảo tính nguyên gốc của công trình.

3.2. Giáo Dục Cộng Đồng Về Di Sản

Giáo dục cộng đồng về giá trị của đền, chùa, đình là một phần quan trọng trong công tác bảo tồn. Các hoạt động như tổ chức hội thảo, triển lãm và các chương trình tham quan sẽ giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích sự tham gia của người dân trong việc bảo vệ di sản.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Di Sản Văn Hóa Đông Triều

Nghiên cứu về đền, chùa, đình ở Đông Triều không chỉ mang lại giá trị lịch sử mà còn có thể ứng dụng vào phát triển du lịch. Việc khai thác các giá trị văn hóa này sẽ góp phần nâng cao đời sống kinh tế cho người dân địa phương. Du lịch văn hóa có thể trở thành một nguồn thu nhập quan trọng cho huyện Đông Triều.

4.1. Phát Triển Du Lịch Văn Hóa

Du lịch văn hóa dựa trên các giá trị của đền, chùa, đình có thể thu hút nhiều du khách. Các tour du lịch kết hợp tham quan các di tích lịch sử sẽ giúp nâng cao nhận thức về văn hóa địa phương và tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng.

4.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Tổ Chức

Việc tăng cường hợp tác giữa các tổ chức, cơ quan nhà nước và cộng đồng trong việc bảo tồn và phát triển du lịch là rất cần thiết. Các chương trình hợp tác sẽ giúp chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực, từ đó nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn.

V. Kết Luận Về Giá Trị Di Sản Văn Hóa Đông Triều

Đền, chùa, đình ở huyện Đông Triều không chỉ là những công trình kiến trúc mà còn là biểu tượng văn hóa, tâm linh của người dân. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản này là trách nhiệm của toàn xã hội. Cần có những chính sách và hành động cụ thể để bảo vệ và phát triển di sản văn hóa Đông Triều trong tương lai.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Di Sản Văn Hóa

Di sản văn hóa không chỉ là tài sản của riêng một địa phương mà còn là tài sản chung của nhân loại. Việc bảo tồn di sản văn hóa giúp gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và tạo ra sự kết nối giữa các thế hệ.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Cho Di Sản Đông Triều

Hướng đi tương lai cho di sản văn hóa Đông Triều cần được xác định rõ ràng. Cần có các chiến lược dài hạn để bảo tồn và phát huy giá trị của các đền, chùa, đình, đồng thời kết hợp với phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh sở hữu bề dày lịch sử ngàn năm với hệ thống 133 di tích lịch sử - văn hóa và cách mạng, trong đó có 23 di tích đã được xếp hạng gồm 8 di tích cấp quốc gia và 15 di tích cấp tỉnh. Địa bàn này là cái nôi phát tích và là trung tâm văn hóa, tâm linh đặc biệt của vương triều Trần với quần thể 14 điểm di tích lăng mộ, đền miếu tiêu biểu. Tuy nhiên, xuyên suốt thế kỷ XX, các biến động lịch sử, chiến tranh tàn phá cùng tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã tạo ra nguy cơ mai một lớn đối với các thiết chế đền, chùa, đình làng.

Công trình nghiên cứu tập trung khảo sát có hệ thống mạng lưới đền, chùa, đình trên địa bàn 21 đơn vị hành chính của huyện Đông Triều (gồm 19 xã và 2 thị trấn) trong tiến trình lịch sử thế kỷ XX. Mục tiêu cụ thể là giải mã niên đại, đặc trưng kiến trúc, không gian phụng thờ và giá trị văn hóa - xã hội của di sản, từ đó cung cấp căn cứ thực chứng bảo tồn 100% các phế tích và di tích hiện hữu. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc hệ thống hóa dữ liệu khảo sát 40 ngôi chùa, 11 cụm đình làng và 9 ngôi đền lớn, đóng góp giải pháp quản lý di sản phục vụ phát triển kinh tế du lịch văn hóa bền vững cho địa phương với quy mô dân số trên 157.000 người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết hình thái kinh tế - xã hội và cấu trúc văn hóa làng xã cổ truyền vùng đồng bằng Bắc Bộ để phân tích sự tương tác giữa cộng đồng cư dân và các thiết chế tín ngưỡng. Nghiên cứu đồng thời khai thác lý thuyết tiếp biến văn hóa và nhân học tôn giáo, làm rõ hiện tượng dung hợp "Tam giáo đồng nguyên" (Phật - Đạo - Nho) kết hợp tín ngưỡng dân gian bản địa.

Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa làm khung phân tích bao gồm:

• Đình làng: Thiết chế văn hóa - hành chính công cộng, nơi phụng thờ Thành hoàng làng và tổ chức sinh hoạt cộng đồng làng xã.
• Chùa (Tự): Không gian tôn giáo phụng thờ Phật, gắn liền với giáo lý và lịch sử phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.
• Đền: Cơ sở tín ngưỡng tưởng niệm các bậc tiền nhân, anh hùng dân tộc hoặc nhân vật lịch sử được thần thánh hóa có công khai hoang, bảo quốc hộ dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát toàn diện kết hợp chọn mẫu điển hình trên toàn bộ địa bàn 21 xã, thị trấn của huyện Đông Triều. Cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm 40 ngôi chùa cổ và hiện đại, 11 ngôi đình làng tiêu biểu và 9 công trình đền thờ trọng điểm; đồng thời thực hiện phỏng vấn sâu 25 nhân chứng lịch sử, thủ từ, chức sắc tôn giáo và cán bộ quản lý văn hóa địa phương. Phương pháp phân tích định tính và định lượng được lựa chọn nhằm bảo đảm tính xác thực của tư liệu gốc, đối chiếu giữa văn bia Hán Nôm, thần tích, ngọc phả với hiện trạng kiến trúc vật thể.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua các đợt điều tra điền dã dân tộc học, đo đạc kiến trúc và sưu tầm hiện vật từ năm 2014 đến năm 2016. Nguồn dữ liệu thứ cấp kế thừa từ các tài liệu lưu trữ của Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Thư viện tỉnh Quảng Ninh, Ban Quản lý Di tích trọng điểm tỉnh Quảng Ninh, Địa chí Quảng Ninh và Niên giám thống kê huyện Đông Triều. Phương pháp lịch sử và phương pháp logic được kết hợp chặt chẽ để phục dựng tiến trình chuyển biến của các di tích qua từng giai đoạn lịch sử thế kỷ XX.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Hệ thống di tích đền, chùa, đình tại huyện Đông Triều trong thế kỷ XX ghi nhận mật độ phân bố dày đặc với 133 điểm di tích lịch sử - văn hóa, đạt tỷ lệ 17,29% di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh. Quần thể di tích nhà Trần tại 4 xã An Sinh, Bình Khê, Thủy An và Tràng An hình thành không gian văn hóa tâm linh cốt lõi với 14 điểm di tích độc nhất, minh chứng cho vai trò "thánh địa" của vương triều Trần từ thế kỷ XIII - XIV.

Cơ cấu đối tượng thờ phụng thể hiện tính đa dạng sâu sắc: 100% các ngôi đình làng (như đình Xuân Quang, đình Trạo Hà, đình Quế Lạt) duy trì mô hình thờ nhiên thần kết hợp nhân thần và tiền hiền khai khẩn. Hệ thống 40 ngôi chùa phản ánh sự tiếp nối bền vững của dòng Thiền Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập, tiêu biểu như chùa Quỳnh Lâm, chùa Ngọa Vân, chùa Hồ Thiên. Hệ thống 9 ngôi đền lớn phụng thờ danh nhân lịch sử dân tộc (nữ tướng Lê Chân tại đền An Biên, 8 vị vua Trần tại đền An Sinh, võ tướng Nguyễn Quang Huy tại đền Di Ái).

Trong thế kỷ XX, các thiết chế tín ngưỡng tại Đông Triều trải qua sự chuyển hóa chức năng lịch sử rõ nét. Đình Hổ Lao, đình Quế Lạt và chùa Bắc Mã không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh mà còn trở thành căn cứ địa cách mạng, nơi thành lập Đệ tứ Chiến khu Đông Triều vào tháng 6 năm 1945.

Sau giai đoạn chiến tranh tàn phá khiến hơn 60% công trình bị hư hại hoặc trở thành phế tích, phong trào phục dựng từ năm 1993 đến năm 2014 đã hồi sinh diện mạo nhiều di tích trọng điểm: Đền An Biên tôn tạo năm 1993, Đền An Sinh phục dựng giai đoạn 1997 - 2000, Chùa Ngọa Vân khôi phục năm 2002 và Đền Thái khởi công xây dựng lại năm 2014.

Thảo luận kết quả

Các số liệu khảo sát thực địa được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng phân loại niên đại và bảng danh mục đối tượng phụng thờ, giúp phân định rõ các lớp văn hóa chồng xếp từ thời Lý - Trần, Lê Trung Hưng đến thời Nguyễn. Cảnh quan địa lý đền, chùa, đình Đông Triều tuân thủ nghiêm ngặt thuật phong thủy truyền thống: tọa lạc nơi "non bình thủy tụ", lưng tựa dãy núi Yên Tử cao từ 600 m đến 1.031 m, cửa chính hướng Nam hoặc Đông Nam nhìn ra các dòng sông Cầm, sông Đạm Thủy, sông Kinh Thầy.

Đặc tính dân cư với 97,5% người Kinh cùng 7 dân tộc thiểu số (Tày chiếm 1,4%, Hoa chiếm 0,5%, Sán Dìu chiếm 0,5%) tạo nên sự giao thoa văn hóa tín ngưỡng đặc sắc. Khác với mô hình đình làng thuần nông ở đồng bằng Bắc Bộ, đình làng tại Đông Triều phản ánh sự gắn kết cộng đồng thợ mỏ và nông dân, đóng vai trò biểu trưng cho tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

• Số hóa toàn diện tư liệu di sản: Triển khai số hóa 100% hồ sơ khoa học, văn bia Hán Nôm và lập bản đồ số 3D cho toàn bộ 133 di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn huyện Đông Triều trước năm 2028 do Phòng Văn hóa - Thông tin huyện chủ trì.
• Quy hoạch bảo tồn nguyên trạng: Thực hiện dự án tu bổ, tôn tạo cấp thiết cho 14 điểm di tích quốc gia đặc biệt nhà Trần với tỷ lệ sử dụng vật liệu truyền thống đạt trên 85% trong giai đoạn 2026 - 2030 dưới sự giám sát của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Quảng Ninh.
• Phát triển chuỗi du lịch di sản liên vùng: Xây dựng tuyến du lịch tâm linh kết nối Đông Triều - Uông Bí - Côn Sơn Kiếp Bạc, đặt mục tiêu thu hút tăng trưởng lượng khách du lịch văn hóa đạt 15% - 20%/năm giai đoạn 2026 - 2035 do Ban Quản lý Di tích phối hợp cùng các đơn vị lữ hành vận hành.
• Nâng cao năng lực quản lý cơ sở: Tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về luật di sản văn hóa và kỹ năng bảo quản hiện vật cho 100% thành viên ban quản lý di tích cấp xã và người trông coi đền, chùa, đình do Ủy ban nhân dân huyện chỉ đạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa: Tiếp cận hệ thống tư liệu thực chứng về 40 ngôi chùa, 11 đình làng và 9 đền miếu để phục vụ các công trình khảo cứu chuyên sâu về văn hóa thời Trần và thiết chế làng xã Bắc Bộ.
• Cán bộ quản lý văn hóa và chính quyền địa phương: Ứng dụng số liệu thống kê và danh mục di tích để xây dựng quy hoạch bảo tồn, xếp hạng di tích và hoạch định chiến lược phát triển du lịch văn hóa bền vững.
• Giảng viên và học viên chuyên ngành Lịch sử, Di sản học: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp nghiên cứu lịch sử địa phương với điền dã dân tộc học.
• Kiến trúc sư và chuyên gia trùng tu di tích: Khai thác các mô tả chi tiết về bố cục mặt bằng chữ "Công", chữ "Tam", nghệ thuật chạm khắc rồng và hoa văn trang trí để phục vụ công tác phục chế kiến trúc cổ truyền.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống đền, chùa, đình ở Đông Triều có điểm gì nổi bật so với các vùng khác?
Hệ thống di tích nơi đây gắn liền với quê gốc của vương triều Trần và cội nguồn Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Địa bàn hội tụ mật độ đậm đặc 14 điểm di tích nhà Trần tiêu biểu, kết hợp đan xen giữa di tích kiến trúc tâm linh cổ truyền và các di tích căn cứ địa cách mạng thế kỷ XX.

Đền An Sinh giữ vị trí như thế nào trong quần thể di tích Đông Triều?
Đền An Sinh vốn là Điện An Sinh được xây dựng từ thế kỷ XIV thời Trần. Đây là nơi thờ tự trang trọng 8 vị hoàng đế triều Trần cùng An Sinh vương Trần Liễu và Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, giữ vai trò như một trung tâm tín ngưỡng hoàng gia quan trọng bậc nhất của Đại Việt.

Các công trình tín ngưỡng Đông Triều đóng vai trò gì trong cách mạng tháng Tám năm 1945?
Nhiều ngôi đình, chùa đã chuyển hóa công năng thành căn cứ hoạt động cách mạng bí mật. Tiêu biểu là đình Hổ Lao được sử dụng làm nơi luyện tập của đội du kích tập trung, chùa Bắc Mã và đình Quế Lạt là nơi tuyên bố thành lập Chiến khu Trần Hưng Đạo (Đệ tứ Chiến khu) lật đổ chính quyền thực dân - phong kiến.

Tình trạng bảo tồn của các ngôi đình làng tại Đông Triều hiện nay ra sao?
Trải qua chiến tranh và thiên tai, phần lớn đình làng bị hư hại hoặc biến đổi kiến trúc. Đình Xuân Quang tại xã Yên Thọ là ngôi đình duy nhất còn giữ được tương đối nguyên vẹn kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc gỗ cổ truyền, các ngôi đình khác như Trạo Hà, Quế Lạt đã được nhân dân quyên góp phục dựng trên nền xưa.

Các vị thần được thờ phụng tại hệ thống đình làng Đông Triều gồm những ai?
Đình làng Đông Triều thờ phụng hệ thống thần linh phong phú gồm nhiên thần (Tứ vị thiên thần: Cao Sơn, Cây Vũ, Cống Ngái, Linh Lang tại đình Xuân Quang; Quý Minh Đại Vương tại đình Quế Lạt), nhân thần có công đánh giặc và các vị tiền hiền khai hoang lập ấp (Nguyễn Quang Huy tại đình Trạo Hà).

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở dữ liệu khoa học về 133 di tích lịch sử - văn hóa, trọng tâm là mạng lưới đền, chùa, đình tại huyện Đông Triều suốt thế kỷ XX.
• Khẳng định giá trị đặc biệt của Đông Triều như một trung tâm văn hóa, tín ngưỡng tiêu biểu thời Trần với 14 điểm di tích lăng mộ, đền miếu và chùa tháp Trúc Lâm.
• Làm rõ bước chuyển hóa chức năng kép độc đáo của đình, chùa Đông Triều khi trở thành căn cứ địa khởi nghĩa của Đệ tứ Chiến khu năm 1945.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn đề xuất 4 nhóm giải pháp cấp thiết nhằm số hóa, quy hoạch trùng tu và phát triển du lịch bền vững cho vùng đất di sản.
• Đặt tiền đề cho các giai đoạn nghiên cứu tiếp theo về khảo cổ học di tích Phật giáo Trúc Lâm và liên kết phát triển không gian văn hóa vùng Đông Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và phát triển từ ngàn năm. Gắn bó cùng dân tộc, nhân dân Đông Triều đã tạo dựng nên quê hương Đông Triều giàu đẹp như ngày nay. Muốn hiểu về Đông Triều ngày nay không thể không hiểu Đông Triều trong quá khứ. Vậy hãy cùng nhau lật giở lại những trang sử từ buổi đầu tạo dựng và bảo vệ quê hương.

Truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của nhân dân Đông Triều Đông Triều xưa nằm trong vùng châu lục - địa danh nổi tiếng bởi “sản nhiều ngọc trai”, cùng với sừng tê, ngà voi, đồi mồi, lông chim trả, ngọc trai là một trong những sản vật quý của phương Nam được chính quyền đô hộ Trung Quốc chú trọng vơ vét hàng đầu. Và cũng như mọi người dân Lạc Việt, người Đông Triều cũng phải chịu đựng một chế độ tô thuế nặng nề, nạn chiếm đất lập trang trại, sự độc quyền mua bán muối, sắt… Cũng chính bởi lẽ đó, ngay từ buổi đầu công nguyên người dân Đông Triều đã đứng lên chống lại chính quyền đô hộ Thế kỷ XIII, khi châu Á, châu Âu đang rung chuyển dưới vó ngựa của đế quốc Mông Cổ, nước ta bước vào thời thái bình thịnh trị của nhà Trần. Việc phải đương đầu với hoạ xâm lăng của đế quốc lớn như đế quốc Mông Cổ quả là một thử thách ghê gớm, quá sức với một quốc gia Đại Việt bé nhỏ. Thế nhưng nhà Trần đã lãnh đạo nhân dân ta ba lần kháng chiến thắng lợi vẻ vang, bảo tồn được quốc gia độc lập.

Trong khí thế “vua tôi đồng lòng, anh em hoà thuận, cả nước dốc sức” người dân Đông Triều đã góp phần không nhỏ để làm nên chiến thắng to lớn ấy. Người Đông Triều và đất Đông Triều đã có sự gắn bó gần như “định mệnh” đối với nhà Trần. Từ xa xưa, tổ tiên nhà Trần đã có gốc rễ ở nơi này, các vua Trần rất coi trọng Đông Triều, có cả một chiến lược phòng thủ và bảo vệ Đông Triều và cả vùng Đông Bắc, coi đây là một vùng đất trọng yếu được bảo vệ rất cẩn thận vì không chỉ là vùng "đất căn bản" quê hương của triều đại mà còn là vì thế mạnh của vùng đất đó trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước. Đông Triều nói riêng và cả tỉnh Quảng Ninh ngày nay nói chung đều thuộc đất Hải Đông.

Hải Đông ở phía Đông Bắc cửa ngõ quan trọng của Đại Việt. Từ Đông Hải có các đường giao thông thủy bộ nối liền miền biển với đồng bằng Bắc Bộ ngày nay, có đường sang Trung Quốc, có đường biển mà nhiều thuyền bè các nước tụ tập trao đổi, buôn bán hàng hóa. Với điều kiện 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tự nhiên như vậy khiến Đông Triều nói riêng và Hải Đông nói chung trở thành con đường chiến lược trong các cuộc tiến công xâm lược Đại Việt của các triều đại phong kiến Trung Quốc. Các vua Trần khi xuất gia đã biến nơi này thành một trung tâm Phật giáo, đã lấy nhiều đất đai để phong cấp cho vương hầu xây dựng điền trang thái ấp và khi chết cũng chọn nơi này làm đất xây dựng lăng tẩm.

Từ hải cảng Vân Đồn đến kinh đô Thăng Long có cả một hệ thống thái ấp, ấp thang mộc là những chốt quân sự quan trọng có thể từng bước chặn đường tiến quân của quân xâm lược. Thế kỷ XIII là thế kỷ lịch sử mà người dân huyện Đông Triều không những có quyền tự hào về những thành tựu văn hoá mà còn có quyền kể đến những đóng góp lớn lao cho công cuộc kháng chiến chống ngoại xâm để bảo vệ quốc gia Đại Việt. Đối với Đông Triều và khu mỏ, chính quyền thực dân chuyển dần sang chính sách thời chiến.