BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN THỊ PHƢƠNG THẢO NGHIÊN CỨU TÍNH AN TOÀN VÀ TÁC DỤNG TĂNG CƢỜNG KHẢ NĂNG SINH TINH CỦA CAO ĐẶC TESTIN CT3 TRÊN ĐỘNG VẬT THỰC NGHIỆM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN THỊ PHƢƠNG THẢO NGHIÊN CỨU TÍNH AN TOÀN VÀ TÁC DỤNG TĂNG CƢỜNG KHẢ NĂNG SINH TINH CỦA CAO ĐẶC TESTIN CT3 TRÊN ĐỘNG VẬT THỰC NGHIỆM Chuyên ngành: Dược lý và Độc chất Mã số: 9720118 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Vũ Mạnh Hùng 2.TS Vũ Văn Điền HÀ NỘI - 2021 LỜI CẢM ƠN Với lòng kính trọng và biết ơn, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới: Phó giáo sư, Tiến sĩ Vũ Mạnh Hùng người Thầy đáng kính với lòng nhiệt tình luôn dành thời gian và công sức để động viên giúp đỡ tôi, trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Phó giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Điền người Thầy tâm huyết, tận tình luôn sát cánh bên tôi, quan tâm, giúp đỡ cũng như động viên tôi trong quá trình nghiên cứu và tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận án này. Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Ngân là người Thầy, người anh đã trực tiếp hướng dẫn cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu chuyên ngành Dược lý - Độc chất và cho tôi nhiều ý kiến quý báu trong suốt quá trình hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn: Ban Giám đốc, phòng Đào tạo Sau Đại học - Học Viện Quân Y đã quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Bộ môn Dược lý - Học viện Quân Y, các Giảng viên và kỹ thuật viên đã chia sẻ kinh nghiệm, tư vấn chuyên môn, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình triển khai các hoạt động nghiên cứu của đề tài luận án. Ban Giám hiệu, Bộ môn Dược lý, Khoa Dược, Bộ môn Mô phôi, cùng các đồng nghiệp - Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên nơi tôi đang công tác đã luôn động viên, hỗ trợ để tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập. Từ đáy lòng mình, tôi xin gửi lòng cảm ơn đến tất cả những người thân trong gia đình. Bố mẹ hai bên đã luôn bên cạnh, hỗ trợ và động viên tôi vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống. Người chồng, người bạn tri kỉ luôn bên tôi, hỗ trợ tôi trong sự nghiệp cũng như cuộc sống gia đình. Hai thiên thần bé nhỏ của tôi: Châu Minh Nguyệt, Châu Vân Long, hai con là động lực để tôi phấn đấu trên con đường sự nghiệp của mình. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả Nguyễn Thị Phƣơng Thảo LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án “Nghiên cứu tính an toàn và tác dụng tăng cường khả năng sinh tinh của cao đặc Testin CT3 trên động vật thực nghiệm” là công trình nghiên cứu của tôi với sự hướng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hướng dẫn. Các kết quả được trình bày trong luận án là trung thực và được công bố một phần trong các bài báo khoa học của nhóm nghiên cứu. Luận án chưa từng được công bố, không trùng lặp với luận văn, luận án hoặc các công trình nghiên cứu khoa học của các tác giả khác. Nếu có điều gì sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả Nguyễn Thị Phƣơng Thảo MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ . 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN . Quá trình sinh tinh . Những yếu tố ảnh hưởng tới quá trình sinh tinh trùng. Điều hòa nội tiết trong quá trình sinh tinh . Yếu tố di truyền. Bệnh đái tháo đường . Hóa chất môi trường . So sánh giải phẫu, mô học cơ quan sinh dục giữa người và chuột. Ống dẫn tinh . Tuyến tiền liệt . Tuyến hành niệu đạo . Tuyến bao quy đầu . Một số mô hình nghiên cứu tác dụng trên sinh sản nam và phương pháp đánh giá chức năng sinh sản nam bằng mô hình in vitro . Mô hình gây suy giảm sinh sản trên động vật thực nghiệm . Một số mô hình nghiên cứu tác dụng trên chức năng sinh sản nam. Phương pháp đánh giá chức năng sinh sản bằng mô hình in vitro . Tình hình nghiên cứu các dược liệu trong Testin CT3 . Dâm dương hoắc . Xà sàng tử . Bạch tật lê. Câu kỷ tử . Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam . 42 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Chất liệu nghiên cứu . Đối tượng nghiên cứu . Nghiên cứu tính an toàn . Đánh giá tác dụng . Phương pháp nghiên cứu . Nghiên cứu tính an toàn của Testin CT3 . Nghiên cứu đánh giá tác dụng của Testin CT3. Kỹ thuật cho động vật uống thuốc . Xử lý số liệu . Địa điểm nghiên cứu . 68 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Kết quả nghiên cứu tính an toàn của cao đặc Testin CT3 . Kết quả nghiên cứu độc tính cấp của Testin CT3 . Kết quả nghiên cứu độc tính bán trường diễn của Testin CT3 . Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của Testin CT3 trên quá trình sinh sản và phát triển qua các thế hệ . Đánh giá tác dụng của Testin CT3 . Trên mô hình chuột cống gây suy giảm sinh sản bằng stress nhiệt . Tác dụng của Testin CT3 trên chuột nhắt gây suy giảm sinh sản bằng stress giam giữ . Kết quả đánh giá hoạt tính androgen của cao đặc Testin CT3 . 101 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN . Tính an toàn của cao đặc Testin CT3 . Độc tính cấp của Testin CT3 . Độc tính bán trường diễn . Độc tính trên sinh sản và phát triển . Tác dụng của cao đặc Testin CT3 . Tác dụng của cao đặc Testin CT3 trên mô hình gây suy giảm sinh sản bằng stress nhiệt . Tác dụng của Testin CT3 trên mô hình gây suy giảm sinh sản bằng stress giam giữ . Hoạt tính androgen của Testin CT3 . 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ AR Androgen receptor cGMP Guanosine phosphat Cs Cộng sự CT3 Công thức 3 DĐVN Dược điển Việt Nam DHT Dihydrotestosteron DNA Deoxyribonucleic acid DV Dương vật eNOS Endothelial nitric oxid FSH Follicle stimulating hormon GnRH Gonadotropin releasing hormon Gy Gray (đơn vị đo lượng hấp thụ bức xạ ion hóa) ICP Intracavernous pressure (áp lực trong thể hang) LD Lethal dose (liều gây chết) LH Luteinising hormon NADPH-d Nicotinamid adenin dinucleotid phosphat diaphorase NCKH Nghiên cứu khoa học NO Nitric oxid NOS Nitric oxid synthase NST Nhiễm sắc thể Organisation for Economic Co-operation and Development OECD (Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế) OST Ống sinh tinh PDE-5 Phosphodiesterase-5 Phần viết tắt Phần viết đầy đủ ROS Phản ứng oxy hóa (Reactive oxygen species) SGTT Suy giảm tinh trùng SHBG Sex hormon binding globulin TLCT Trọng lượng cơ thể TN Thí nghiệm WHO World health organization (Tổ chức Y tế thế giới) YHCT Y học cổ truyền YHHĐ Y học hiện đại DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 2. Thang điểm Johnsen . Thang điểm Mustafa . Kết quả đánh giá độc tính cấp của Testin CT3 . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến trọng lượng cơ thể thỏ . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến số lượng hồng cầu thỏ . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến huyết sắc tố . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến số lượng bạch cầu thỏ . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến số lượng tiểu cầu . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến hoạt độ AST . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến hoạt độ ALT . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến nồng độ ure . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến creatinin . Chỉ số phôi thai của thế hệ P mang thai F1 . Chỉ số phôi thai của thế hệ F1 mang thai F2 . Ảnh hưởng Testin CT3 đến sự sinh con thế hệ P . Ảnh hưởng Testin CT3 đến sự sinh con thế hệ F1 . Ảnh hưởng đến trọng lượng trên mô hình stress nhiệt . Tác dụng của Testin CT3 lên trọng lượng cơ quan sinh dục chuột suy giảm sinh sản bằng stress nhiệt . Tác dụng Testin CT3 đối với mức độ di động của tinh trùng . Ảnh hưởng của Testin CT3 tới trọng lượng cơ thể chuột trên mô hình gây suy giảm sinh sản bằng stress giam giữ . Tác dụng của Testin CT3 lên trọng lượng tinh hoàn, túi tinh chuột gây suy giảm sinh sản bằng stress giam giữ . Tác dụng của Testin CT3 lên trọng lượng tuyến tiền liệt, tuyến Cowper, cơ nâng hậu môn trên mô hình stress giam giữ . Tác dụng của Testin CT3 đến kích thước ống sinh tinh . Đánh giá ống sinh tinh theo thang điểm Mustafa . Ảnh hưởng của Testin CT3 đến trọng lượng chuột trong nghiên cứu đánh giá hoạt tính androgen . Ảnh hưởng Testin CT3 đến trọng lượng quy đầu, tuyến tiền liệt trong nghiên cứu đánh giá hoạt tính androgen . Ảnh hưởng Testin CT3 đến trọng lượng túi tinh, tuyến Cowper, cơ nâng hậu môn trong đánh giá hoạt tính androgen . 103 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Mối tương quan giữa liều dùng và tỷ lệ chuột chết trong 72h . Ảnh hưởng của Testin CT3 lên khả năng mang thai . Ảnh hưởng Testin CT3 đến số lượng tinh trùng . Tỷ lệ nhóm điểm theo Johnsen . Biểu đồ Boxplot phân bố điểm Johnsen . Biểu đồ Boxplot phân bố điểm Mustafa của 4 lô nghiên cứu . Tỷ lệ nhóm điểm theoMustafa . 100 DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Mặt cắt ngang ống dẫn tinh . Quá trình sinh tinh . Hệ thống sinh sản chuột đực (A) và người (B). Tinh hoàn chuột đực (A) và tinh hoàn người (B) . Ống sinh tinh chuột (A) và người (B) . Tuyến tiền liệt chuột . Tuyến hành niệu đạo chuột . Giải phẫu vùng tuyến bao quy đầu chuột . Niệu đạo dương vật (A) và niệu đạo màng (B) . Dương vật chuột . Tóm tắt quy trình sản xuất Testin CT3 . Sơ đồ các bước nghiên cứu . Sơ đồ nghiên cứu độc tính cấp của Testin CT3 . Sơ đồ nghiên cứu độc tính bán trường diễn Testin CT3 . Gây tổn thương tinh hoàn bằng ngâm vào nước nóng 42ºC . Sơ đồ nghiên cứu theo mô hình stress nhiệt . Bình ổn nhiệt vạn năng . Buồng đếm Makler . Máy bách phân bạch cầu . Gây suy giảm sinh sản chuột bằng stress giam giữ .
