Luận án tiến sĩ: Quản lý dạy học lâm sàng ở các trường đại học y Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý dạy học lâm sàng tại các trường đại học y Việt Nam, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo y khoa.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Nga
• Người hướng dẫn: TS. Đào Lan Hương
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý dạy học lâm sàng ở các trường đại học y Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Luận án tiến sĩ về quản lý dạy học lâm sàng tại các trường đại học y Việt Nam được thực hiện bởi Nguyễn Thị Quỳnh Nga, dưới sự hướng dẫn của TS. Đào Lan Hương và PGS.TS Nguyễn Bá Minh. Nghiên cứu này tập trung vào việc nâng cao chất lượng đào tạo lâm sàng thông qua các biện pháp quản lý giáo dục hiệu quả. Dạy học lâm sàng là một phần không thể thiếu trong giáo dục y khoa, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực chuyên môn và kỹ năng thực hành cho sinh viên y khoa. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế trong công tác quản lý và tổ chức dạy học lâm sàng, đòi hỏi các giải pháp cấp thiết để cải thiện.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Dạy học lâm sàng là yếu tố then chốt trong đào tạo y khoa, giúp sinh viên áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn. Tuy nhiên, hiện nay, chất lượng dạy học lâm sàng tại các trường đại học y Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu, do sự thiếu hụt về nguồn lực, phương pháp giảng dạy lạc hậu, và sự phối hợp không chặt chẽ giữa trường đại học và bệnh viện. Nghiên cứu này nhằm đề xuất các biện pháp quản lý dạy học lâm sàng hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo y khoa.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận án tiến sĩ là phân tích thực trạng quản lý dạy học lâm sàng tại các trường đại học y Việt Nam, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp. Nghiên cứu tập trung vào việc cải thiện các yếu tố như phương pháp giảng dạy, hệ thống giáo dục, và chất lượng đào tạo, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành y tế.

II. Cơ sở lý luận và thực trạng quản lý dạy học lâm sàng

Chương này trình bày cơ sở lý luận về quản lý dạy học lâm sàng, bao gồm các khái niệm cơ bản như dạy học lâm sàng, quản lý giáo dục, và phát triển chuyên môn. Nghiên cứu cũng phân tích thực trạng quản lý dạy học lâm sàng tại các trường đại học y Việt Nam, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của dạy học lâm sàng

Dạy học lâm sàng là quá trình giảng dạy và học tập diễn ra trong môi trường bệnh viện, giúp sinh viên y khoa tiếp cận với thực tế nghề nghiệp. Đây là phương pháp đào tạo đặc thù của ngành y, đòi hỏi sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Dạy học lâm sàng không chỉ giúp sinh viên củng cố kiến thức mà còn hình thành các kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết.

2.2. Thực trạng quản lý dạy học lâm sàng tại Việt Nam

Thực trạng quản lý dạy học lâm sàng tại các trường đại học y Việt Nam còn nhiều bất cập. Các vấn đề chính bao gồm sự thiếu hụt về nguồn lực giảng viên, phương pháp giảng dạy chưa hiệu quả, và sự phối hợp không chặt chẽ giữa trường đại học và bệnh viện. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo và năng lực của sinh viên sau khi tốt nghiệp.

III. Biện pháp quản lý dạy học lâm sàng

Chương này đề xuất các biện pháp quản lý dạy học lâm sàng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo tại các trường đại học y Việt Nam. Các biện pháp bao gồm việc cải thiện phương pháp giảng dạy, tăng cường sự phối hợp giữa trường đại học và bệnh viện, và nâng cao năng lực của giảng viên. Nghiên cứu cũng tiến hành khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp này để đánh giá tính khả thi và hiệu quả.

3.1. Đề xuất biện pháp quản lý

Các biện pháp quản lý dạy học lâm sàng được đề xuất bao gồm: nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của dạy học lâm sàng, xây dựng kế hoạch dạy học theo hướng phát triển năng lực, và đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá. Ngoài ra, nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc liên kết chặt chẽ giữa trường đại học và bệnh viện để tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên thực hành.

3.2. Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm

Các biện pháp đề xuất đã được khảo nghiệm và thử nghiệm tại một số trường đại học y Việt Nam. Kết quả cho thấy các biện pháp này có tính khả thi cao và mang lại hiệu quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng dạy học lâm sàng. Sinh viên được đánh giá cao hơn về năng lực thực hành và kỹ năng chuyên môn sau khi áp dụng các biện pháp này.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng việc áp dụng các biện pháp quản lý dạy học lâm sàng hiệu quả sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo tại các trường đại học y Việt Nam. Các khuyến nghị được đưa ra bao gồm việc tăng cường đầu tư vào cơ sở vật chất, đào tạo giảng viên, và cải thiện sự phối hợp giữa trường đại học và bệnh viện. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra, đánh giá để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành y tế.

4.1. Đóng góp của nghiên cứu

Luận án tiến sĩ này đã đóng góp quan trọng vào việc nâng cao chất lượng quản lý dạy học lâm sàng tại các trường đại học y Việt Nam. Các biện pháp đề xuất không chỉ cải thiện chất lượng đào tạo mà còn góp phần phát triển nguồn nhân lực y tế có trình độ cao, đáp ứng nhu cầu của xã hội.

4.2. Khuyến nghị thực tiễn

Để áp dụng hiệu quả các biện pháp quản lý dạy học lâm sàng, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý giáo dục và y tế. Các trường đại học cần chủ động trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy và tăng cường hợp tác với bệnh viện. Ngoài ra, cần có chính sách đãi ngộ phù hợp để thu hút và giữ chân giảng viên có trình độ cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý dạy học lâm sàng ở các trƣờng Đại học Y. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý dạy học lâm sàng ở các trƣờng Đại học Y Việt Nam. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý dạy học lâm sàng ở các trƣờng Đại học Y Việt Nam. 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ DẠY HỌC LÂM SÀNG Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y 1.

Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về dạy học lâm sàng * Hướng nghiên cứu về vai trò dạy học lâm sàng Năm 2010, với tác phầm: “Tầm quan trọng của học lâm sàng trong đào tạo điều dƣỡng” [43]. Katie Tonarely đã nhấn mạnh vai trò của học lâm sàng. Mục tiêu của việc học LS là chuẩn bị cho SV có thể làm công việc chăm sóc bệnh nhân một cách độc lập.

Tác giả cũng nhấn mạnh đến những lợi ích của SV học lâm sàng với sự hƣớng dẫn của GV sẽ giúp SV có đƣợc những thái độ phù hợp trong việc chăm sóc ngƣời bệnh một cách chuyên nghiệp, quản lý việc học LS của chính bản thân. Nhờ vào xử lý các tình huống LS, ngƣời GV có thể đánh giá SV về kiến thức, kỹ năng thực hành nghề và thái độ của họ đối với ngƣời bệnh. Ngoài việc nhấn mạnh tầm quan trọng của DHLS, các công trình nghiên cứu đã tập trung theo các hƣớng sau: * Hướng nghiên cứu về mục tiêu DHLS Catherine Buns, tiến sĩ điều dƣỡng và các đồng nghiệp, Beauchesnes, Ryan - Krause và Sawin (2006) đã viết bài báo có tựa đề “Nâng cao vai trò thầy giáo - thách thức đối với giảng dạy lâm sàng” họ đã đƣa ra các mục tiêu cho việc dạy học lâm sàng đó là: + Tăng cƣờng kiến thức và kỹ năng cho sinh viên + Nâng cao khả năng thực hành và hiệu quả + Khuyến khích đẩy mạnh học lâm sàng một cách độc lập + Tập cho sinh viên biết cách tối ƣu hóa sức khỏe cho bệnh nhân. + Trở thành một bác sỹ có năng lực, từ bi, độc lập và biết hợp tác.

[109] Năm 1985 Fred Abbatt và Rosemary McMahon cho xuất bản cuốn: “Giảng dạy nhân viên chăm sóc sức khỏe” [79], đây tài liệu đƣợc nhiều nƣớc trên thế giới dùng để giảng dạy cho đội ngũ nhân viên y tế, hƣớng dẫn cho GV bằng cách phân 10 tích, xác định nhiệm vụ của từng ngƣời, từ đó nhận biết những gì mà SV cần học và GV cần dạy những kiến thức, kỹ năng hay thái độ nghề nghiệp cho SV. Với sự bùng nổ thông tin trong giai đoạn ngày nay, tốc độ phát triển nhanh của khoa học công nghệ, cơ cấu dân số có nhiều biến động, mô hình bệnh tật thay đổi. y học đang đứng trƣớc những thách thức lớn. Công trình nghiên cứu: “Phương pháp dạy - học lâm sàng”; “Phương pháp dạy - học lâm sàng cho Điều dưỡng” của Phạm Văn Thức và Nguyễn Ngọc Sáng (Chủ biên) [66], [67] đã phân tích vai trò, đƣa ra mục tiêu chung của DHLS và một số khái niệm, các kiến thức, kỹ năng mới trong dạy học lâm sàng theo phƣơng châm coi SV là trung tâm, GV là ngƣời giúp SV trong quá trình học đạt hiệu quả hơn.

* Hướng nghiên cứu về nội dung và phương pháp dạy học lâm sàng. Một số các nhà khoa học nhƣ: Fred Abbatt và Rosemary McMahon; Rick Sullivan, Ron Magarick, Gary Bergthold, Ann Blouse, Noel Mc Intosh đƣa ra các cách thức, các giải pháp giúp GV cũng nhƣ SV đƣợc dễ dàng trong dạy và học lâm sàng, nhằm cải thiện chất lƣợng đào tạo LS cũng nhƣ đánh giá khách quan các năng lực của sinh viên. Với Rick Sullivan, Ron Magarick, Gary Bergthold, Ann Blouse, Noel Mc Intosh năm 1995 cho ra đời cuốn: "Các kỹ năng đào tạo lâm sàng" [62], nhằm trang bị các kỹ năng đào tạo, nghiệp vụ sƣ phạm, giúp đội ngũ bác sĩ trở thành các GV dạy lâm sàng có hiệu quả. Năm 2001, nhóm tác giả Scanlan Judith, Care, và Gessler Sandra, trên cơ sở phân tích tình trạng SV chƣa đạt yêu cầu trong học LS từ đó đề xuất các biện pháp khắc phục qua nghiên cứu: “Giải pháp cho tình trạng SV chƣa đạt yêu cầu trong học lâm sàng”.

Các công trình nghiên cứu trên đã góp phần giúp các nhà quản lý giáo dục vận dụng vào công tác quản lý DHLS trong đào tạo y khoa. Công trình nghiên cứu: “Phương pháp dạy - học lâm sàng”; “Phương pháp dạy - học lâm sàng cho Điều dưỡng” của Phạm Văn Thức và Nguyễn Ngọc Sáng (Chủ biên); “Phương pháp học tích cực trong đào tạo Y khoa”; của Nguyễn Thị Kim Tiến và Đặng Công Thuận [66, [67], [68] đã kết hợp những nguyên lý giáo dục y học hiện đại với những kinh nghiệm của phƣơng pháp DHLS truyền thống và thực tế dạy - học lâm sàng hiện nay. 11 Với nhóm các tác giả trƣờng Đại học Y Hà Nội do Nguyễn Đức Hinh và Lê Thu Hòa (Chủ biên) [34] “Dạy - học lâm sàng qua tình huống” lại đƣa ra phƣơng pháp dạy học tích cực trong đào tạo y khoa đó là dạy - học qua tình huống. Từ những tình huống và ngƣời bệnh trên lâm sàng, các GV đã phát triển thành các tình huống sử dụng trong dạy - học với mong muốn SV đƣợc tiếp cận sớm với thực tế nghề nghiệp.

Tác giả xây dựng các tình huống đƣợc sử dụng trong dạy - học là những câu chuyện về ngƣời bệnh với những vấn đề sức khỏe khác nhau. Thông qua phân tích tình huống, SV tiếp xúc với ngƣời bệnh với những hoàn cảnh, diễn biến bệnh lý từ đơn giản đến phức tạp mà ngƣời bác sĩ phải chẩn đoán và xử lý trong thực tế. Nhằm giúp SV đƣợc tiếp cận sớm với thực tế nghề nghiệp và chuẩn bị một nền tảng kiến thức, kỹ năng, thái độ để họ tự tin tiếp cận với ngƣời bệnh. Mặt khác, học tập qua tình huống sẽ giúp SV có đƣợc tƣ duy logic, kỹ năng ra quyết định hành động thích hợp với từng bệnh nhân.

DHLS theo hƣớng PTNL đã rất thành công ở các nƣớc tiên tiến. Phƣơng pháp giảng dạy tích cực, rèn luyện cho SV phát huy năng lực chuyên môn, các thao tác và quy trình giải quyết tình huống trƣớc khi thực hành trên ngƣời bệnh, chuẩn bị cho họ tâm lý vững vàng, tránh đƣợc rủi ro khi thao tác trên ngƣời bệnh. Đây là phƣơng pháp mà GV áp dụng trong dạy học để phát triển khả năng tìm tòi khám phá độc lập của SV bằng cách đƣa ra các tình huống có vấn đề và điều khiển hoạt động của SV nhằm giải quyết các vấn đề đó. Cùng với bƣớc tiến vƣợt bậc về y học của các nƣớc trên thế giới, đối với việc giảng dạy LS theo hƣớng PTNL ngƣời học ở các trƣờng đại học y Việt Nam cũng đã có những thành công nhất định trong việc áp dụng linh hoạt các phƣơng pháp và hình thức DHLS cho SV sẽ tránh đƣợc khó khăn đơn điệu, kích thích đƣợc tƣ duy, suy nghĩ tích cực từ SV.

GV biết khơi dậy sự đam mê cho SV và thắp sáng niềm đam mê. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về DHLS theo hƣớng PTNL ngƣời học chƣa thực sự rõ nét. Một số nghiên cứu có đề cập đến DHLS theo năng lực nhƣng chỉ mới bàn về phát triển kỹ năng lâm sàng. Từ việc dạy học cho SV, nhận thấy những khó khăn và thách thức đối với sinh viên y khoa đó là môi trƣờng học tập, điều kiện học tập, “cách học” hay phƣơng pháp học LS có tính đặc thù.

“Cẩm nang học tích cực cho sinh viên y khoa” của nhóm tác giả do Nguyễn Đức Hinh (2011), (Chủ biên) [33]; “Cẩm nang 12 kỹ năng học tập” của các tác giả Ngô Văn Hựu - Ngô Thị Thúy Nga (2012) (Chủ biên) [39] đã giúp cho sinh viên các trƣờng y nhanh chóng bắt kịp với môi trƣờng học tập, nắm đƣợc một số kỹ năng học tập cơ bản để dễ dàng tiếp thu ngành khoa học này, làm chủ bản thân và làm chủ phƣơng pháp học một cách hiệu quả nhất. Những công trình nghiên cứu này góp phần giúp các nhà quản lý của các trƣờng y đƣa ra cách thức quản lý DHLS có hiệu quả. Qua những công trình nghiên cứu đƣợc đề cập ở trên ta thấy: - Tuy đã tập trung vào các thành tố của DHLS nhƣng chƣa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ và toàn diện các thành tố của quá trình dạy học đặc thù này - Chƣa có công trình nghiên cứu nào đề cập tới định hƣớng PTNL cho DHLS, mặc dù đây vừa là điểm đặc thù đồng thời vừa là thế mạnh của DHLS 1. Những nghiên cứu về quản lý dạy học lâm sàng * Hướng nghiên cứu về quản lý quá trình dạy học lâm sàng Năm 1997 trên cơ sở lớp tập huấn giáo dục đầu tiên do văn phòng Tổ chức y tế thế giới (TCYTTG) khu vực châu Phi tổ chức tại Brazzaville đã xuất bản cuốn: “Sổ tay giáo dục dành cho cán bộ y tế” của J.

Đầu tiên cuốn sổ tay đƣợc sử dụng làm sách giáo khoa chủ yếu cho các lớp tập huấn của TCYTTG và cho đến nay cuốn sách đƣợc coi nhƣ cẩm nang cho GV và SV y khoa.Guilbert đã nêu lên và giải quyết những vấn đề cơ bản trong đào tạo cán bộ y tế thông qua dạy học và quản lý dạy học cụ thể: Xây dựng kế hoạch chƣơng trình giảng dạy, theo dõi kiểm tra đánh giá quá trình thực hiện kế hoạch dạy - học, chƣơng trình, mục tiêu, lƣợng giá kỹ năng thực hành của ngƣời học, quản lý đánh giá phƣơng pháp giảng dạy, hƣớng dẫn GV đánh giá trình độ và năng lực của ngƣời học. Tác giả đã thể hiện cách trình bày và nội dung dựa trên nguyên tắc cơ bản là giáo dục hƣớng vào cộng đồng, tính đến các nhu cầu sức khỏe của họ; giáo dục lấy ngƣời học làm trung tâm, giúp SV dần dần trở thành các kiến trúc sƣ cho chính việc học tập của bản thân và giúp GV tăng cƣờng các kỹ năng giảng dạy để việc học của SV đƣợc dễ dàng hơn.