I. Tổng quan về phát triển nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật
Phát triển nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược đào tạo văn hóa nghệ thuật quốc gia. Giảng viên nghệ thuật giữ vai trò kép vừa là người nghệ sĩ sáng tạo vừa là nhà giáo truyền nghề. Vùng Bắc Trung bộ bao gồm các tỉnh từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế có truyền thống văn hóa nghệ thuật phong phú. Tuy nhiên nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật tại đây đối mặt nhiều thách thức về số lượng và chất lượng. Các cơ sở đào tạo nghệ thuật trong vùng cần đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu đào tạo mới. Quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp. Luận án tiến sĩ của Hoàng Đình Hiển năm 2019 đã nghiên cứu chuyên sâu vấn đề này. Nghiên cứu chỉ ra sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng đào tạo nghệ thuật phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Bắc Trung bộ.
1.1. Khái niệm giảng viên nghệ thuật và đặc thù nghề nghiệp
Giảng viên nghệ thuật là người có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực nghệ thuật đồng thời具备能力 giảng dạy truyền nghề cho sinh viên. Theo quy định giảng viên được chia thành ba hạng gồm giảng viên cao cấp hạng I giảng viên chính hạng II và giảng viên hạng III. Đặc thù của giảng viên nghệ thuật khác biệt so với các ngành khác ở chỗ họ phải là người nghệ sĩ có cảm quan sáng tạo và tư duy nghệ thuật tinh tế. Họ cần có khả năng cảm nhận trải nghiệm và tạo cảm hứng cho sinh viên trong quá trình sáng tạo nghệ thuật.
1.2. Thực trạng cơ sở đào tạo nghệ thuật vùng Bắc Trung bộ
Vùng Bắc Trung bộ có dân số lớn và nguồn nhân lực dồi dào nhưng các cơ sở đào tạo nghệ thuật còn hạn chế về quy mô và chất lượng. Các cơ sở đào tạo nghệ thuật trong vùng phân bố không đều chủ yếu tập trung ở thành phố lớn. Số lượng giảng viên nghệ thuật chưa đáp ứng đủ nhu cầu đào tạo đặc biệt ở các ngành nghệ thuật truyền thống. Nhiều cơ sở phải mời nghệ sĩ dân gian từ bên ngoài để giảng dạy các môn nghệ thuật dân tộc. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển nguồn nhân lực giảng viên tại chỗ.
II. Phân tích vấn đề quản lý nhà nước về nguồn nhân lực giảng viên
Quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật vùng Bắc Trung bộ tồn tại nhiều bất cập cần được phân tích kỹ lưỡng. Thứ nhất công tác quy hoạch nguồn nhân lực còn thiếu tầm nhìn dài hạn chưa gắn kết với chiến lược phát triển văn hóa nghệ thuật khu vực. Thứ hai cơ chế tuyển dụng và sử dụng giảng viên chưa linh hoạt dẫn đến tình trạng thừa thiếu cục bộ. Thứ ba chính sách đãi ngộ và thu nhập cho giảng viên nghệ thuật chưa tương xứng với đặc thù nghề nghiệp. Thứ tư công tác đào tạo bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ còn mang tính hình thức. Thứ năm cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ đào tạo nghệ thuật còn thiếu thốn lạc hậu. Thứ sáu hợp tác quốc tế trong đào tạo giảng viên nghệ thuật còn hạn chế. Những vấn đề này làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo nghệ thuật trong vùng.
2.1. Hạn chế về quy hoạch và kế hoạch hóa nguồn nhân lực
Công tác quy hoạch nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật tại các cơ sở đào tạo vùng Bắc Trung bộ còn nhiều bất cập. Kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực chưa được xây dựng bài bản dựa trên nhu cầu thực tế. Việc dự báo nhu cầu giảng viên theo từng chuyên ngành nghệ thuật còn thiếu chính xác. Các cơ sở đào tạo chưa có kế hoạch dài hạn về tuyển dụng đào tạo và bồi dưỡng giảng viên. Điều này dẫn đến sự mất cân đối về cơ cấu chuyên môn và trình độ trong đội ngũ giảng viên.
2.2. Bất cập trong chính sách đào tạo bồi dưỡng giảng viên
Chính sách đào tạo bồi dưỡng giảng viên nghệ thuật chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nghề nghiệp. Các chương trình đào tạo tiến sĩ thạc sĩ cho giảng viên nghệ thuật còn ít và chưa đa dạng. Cơ hội trao đổi học tập với các cơ sở đào tạo nghệ thuật ở nước ngoài còn hạn chế. Việc đánh giá chất lượng đào tạo bồi dưỡng chưa được thực hiện thường xuyên và nghiêm túc. Giảng viên thiếu động lực nâng cao trình độ do chính sách hỗ trợ tài chính chưa đầy đủ.
III. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước phát triển nguồn nhân lực
Để hoàn thiện quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật vùng Bắc Trung bộ cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Giải pháp đầu tiên là xây dựng quy hoạch tổng thể nguồn nhân lực giảng viên gắn với chiến lược phát triển văn hóa nghệ thuật khu vực. Giải pháp thứ hai là hoàn thiện cơ chế tuyển dụng sử dụng giảng viên theo đúng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp. Giải pháp thứ ba là điều chỉnh chính sách tiền lương phụ cấp phù hợp với đặc thù lao động nghệ thuật. Giải pháp thứ tư là tăng cường đầu tư cơ sở vật chất trang thiết bị hiện đại cho đào tạo nghệ thuật. Giải pháp thứ năm là đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong đào tạo và trao đổi giảng viên nghệ thuật. Giải pháp thứ sáu là tăng cường kiểm tra đánh giá chất lượng chuyên môn nghiệp vụ giảng viên thường xuyên. Giải pháp thứ bảy là xây dựng cơ chế khuyến khích tài năng nghệ thuật trẻ tham gia giảng dạy. Các giải pháp cần được triển khai có lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.
3.1. Hoàn thiện cơ chế tuyển dụng và sử dụng giảng viên
Cơ chế tuyển dụng giảng viên nghệ thuật cần được đổi mới theo hướng mở và linh hoạt hơn. Việc tuyển dụng phải dựa trên tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và vị trí việc làm cụ thể. Cần xây dựng quy trình tuyển dụng đặc thù cho giảng viên nghệ thuật vì họ vừa là nghệ sĩ vừa là nhà giáo. Việc sử dụng giảng viên phải phát huy tối đa năng lực sáng tạo và chuyên môn nghệ thuật của họ. Cần tạo cơ chế để các nghệ sĩ giỏi nghề tham gia giảng dạy tại các cơ sở đào tạo.
3.2. Tăng cường đầu tư đào tạo bồi dưỡng và hợp tác quốc tế
Đầu tư cho đào tạo bồi dưỡng giảng viên nghệ thuật cần được tăng cường cả về quy mô và chất lượng. Các chương trình đào tạo tiến sĩ thạc sĩ nghệ thuật cần mở rộng đa dạng hóa nội dung và hình thức. Tăng cường hợp tác quốc tế thông qua trao đổi giảng viên sinh viên và tổ chức hội thảo khoa học. Hỗ trợ tài chính cho giảng viên tham gia các khóa đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn. Xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả đào tạo bồi dưỡng định kỳ.
IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn phát triển nguồn nhân lực giảng viên
Luận án tiến sĩ về quản lý nhà nước phát triển nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật vùng Bắc Trung bộ đã hoàn thành mục tiêu nghiên cứu đề ra. Kết quả nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý nhà nước phát triển nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật. Thực trạng nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật vùng Bắc Trung bộ đã được phân tích đánh giá toàn diện. Bảy giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đã được đề xuất trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Ứng dụng thực tiễn của luận án có ý nghĩa quan trọng đối với các cơ sở đào tạo nghệ thuật trong vùng. Các địa phương có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch phát triển nguồn nhân lực. Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể tham khảo để hoàn thiện chính sách quản lý đào tạo nghệ thuật. Nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận mới trong quản lý nhà nước về phát triển nguồn nhân lực nghệ thuật. Thành công của việc phát triển nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.
4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Luận án có ý nghĩa lý luận quan trọng khi hệ thống hóa được cơ sở khoa học về quản lý nhà nước phát triển nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật. Nghiên cứu bổ sung và phát triển lý luận quản lý nhà nước trong lĩnh vực đào tạo nghệ thuật. Về thực tiễn luận án cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển nguồn nhân lực. Kết quả nghiên cứu giúp các cơ sở đào tạo nghệ thuật cải thiện chất lượng đội ngũ giảng viên. Các địa phương vùng Bắc Trung bộ có thể áp dụng mô hình quản lý hiệu quả.
4.2. Khuyến nghị và định hướng phát triển nguồn nhân lực giảng viên
Cần xây dựng chiến lược dài hạn phát triển nguồn nhân lực giảng viên nghệ thuật gắn với quy hoạch tổng thể. Khuyến nghị tăng cường sự phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch. Các cơ sở đào tạo nghệ thuật cần chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo bồi dưỡng giảng viên. Đầu tư cơ sở vật chất hiện đại và ứng dụng công nghệ trong đào tạo nghệ thuật. Xây dựng cơ chế đãi ngộ thỏa đáng để thu hút và giữ chân giảng viên nghệ thuật giỏi.
