Luận án tiến sĩ kinh tế phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía đông đồng bằng sông cửu long nghiên cứu trường hợp tại tỉnh bến tre

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía đông đồng bằng sông cửu long nghiên cứu trường, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh - Trường Đại học Kinh tế - Luật
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía đông Đồng bằng Sông Cửu Long, nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Bến Tre
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu
• Khung phân tích của Luận án
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến nội dung luận án
• 1.2. Sự kế thừa và khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN VÀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN
• 2.1. Khái quát về doanh nghiệp tư nhân
• 2.1.1. Khái niệm doanh nghiệp tư nhân
• 2.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp tư nhân
• 2.1.3. Vai trò của doanh nghiệp tư nhân
• 2.2. Lý luận chung về phát triển doanh nghiệp tư nhân
• 2.2.1. Khái niệm phát triển doanh nghiệp tư nhân
• 2.2.2. Các lý thuyết và quan điểm về phát triển doanh nghiệp tư nhân
• 2.2.3. Khung khổ chính sách phát triển doanh nghiệp tư nhân
• 2.2.4. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân
• 2.2.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân
• 2.3. Kinh nghiệm phát triển doanh nghiệp tư nhân trong và ngoài nước – Bài học của vùng Duyên hải phía Đông Đồng bằng Sông Cửu Long nói chung và tỉnh Bến Tre nói riêng
• 2.3.1. Kinh nghiệm của nước ngoài
• 2.3.2. Kinh nghiệm trong nước
• 2.3.3. Bài học kinh nghiệm cho vùng Duyên hải Phía Đông ĐBSCL và tỉnh Bến Tre
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN VÙNG DUYÊN HẢI PHÍA ĐÔNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG, NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI TỈNH BẾN TRE
• 3.1. Tổng quan về tiểu vùng duyên hải phía Đông ĐBSCL và Bến Tre
• 3.1.1. Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tiểu vùng duyên hải phía Đông ĐBSCL và Bến Tre có tác động đến quá trình phát triển DNTN
• 3.1.2. Khái quát tình hình phát triển doanh nghiệp ở vùng duyên hải phía Đông đồng bằng sông Cửu Long nói chung và tỉnh Bến Tre nói riêng
• 3.2. Đánh giá thực trạng các chính sách phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía Đông đồng bằng sông Cửu Long, nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Bến Tre
• 3.2.1. Thực trạng hệ thống chính sách, chương trình phát triển doanh nghiệp tư nhân nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Bến Tre
• 3.2.2. Đánh giá chất lượng chính sách qua nghiên cứu chỉ số PCI 2016 - 2020 của tỉnh Bến Tre
• 3.3. Phân tích thực trạng phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía Đông đồng bằng sông Cửu Long, nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Bến Tre
• 3.3.1. Số lượng, quy mô doanh nghiệp tư nhân
• 3.3.2. Về hiệu quả kinh tế
• 3.3.3. Về hiệu quả xã hội
• 3.4. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía Đông đồng bằng sông Cửu Long, nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Bến Tre
• 3.4.1. Thị trường tiêu thụ sản phẩm
• 3.4.2. Các nguồn lực đầu vào của địa phương
• 3.4.3. Sự kết nối sản xuất trong liên kết chuỗi giá trị
• 3.4.4. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân
• 3.5. Đánh giá chung về phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía Đông đồng bằng sông Cửu Long, nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Bến Tre
• 3.5.1. Những thành tựu nổi bật và nguyên nhân
• 3.5.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.5.3. Một số vấn đề đặt ra
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN VÙNG DUYÊN HẢI PHÍA ĐÔNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG NÓI CHUNG, TỈNH BẾN TRE NÓI RIÊNG
• 4.1. Bối cảnh mới tác động đến phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía Đông đồng bằng sông Cửu Long nói chung, tỉnh Bến Tre nói riêng
• 4.1.1. Cách mạng Công nghiệp 4.0 gắn với chuyển đổi số
• 4.1.2. Hội nhập và thương mại quốc tế đan xen chủ nghĩa bảo hộ
• 4.1.3. Khủng hoảng thế giới do tác động của đại dịch covid -19
• 4.2. Dự báo cơ hội và thách thức ảnh hưởng quá trình phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía Đông đồng bằng sông Cửu Long nói chung, tỉnh Bến Tre nói riêng
• 4.2.1. Thách thức
• 4.3. Quan điểm và định hướng phát triển doanh nghiệp tư nhân vùng duyên hải phía Đông đồng bằng sông Cửu Long nói chung, tỉnh Bến Tre nói riêng
• 4.4. Giải pháp đẩy mạnh phát triển doanh nghiệp tư nhân ở vùng duyên hải phía Đông đồng bằng sông Cửu Long nói chung, tỉnh Bến Tre nói riêng
• 4.4.1. Giải pháp chung
• 4.4.2. Giải pháp đặc thù
• 4.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Luận án tiến sĩ này tập trung vào phát triển doanh nghiệp tư nhân tại vùng duyên hải Đông ĐBSCL, cụ thể là tỉnh Bến Tre. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho doanh nghiệp địa phương trong bối cảnh kinh tế vùng đang chuyển đổi. Phát triển kinh tế tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long đòi hỏi sự tham gia tích cực của doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế biển và kinh tế tư nhân. Nghiên cứu này cũng phân tích các chính sách phát triển hiện có và tác động của chúng đến doanh nghiệp tư nhân tại Bến Tre.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Phát triển doanh nghiệp tư nhân là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế vùng tại Đông ĐBSCL. Tuy nhiên, các doanh nghiệp địa phương tại Bến Tre vẫn gặp nhiều thách thức như thiếu vốn, công nghệ lạc hậu và hạn chế trong tiếp cận thị trường. Nghiên cứu này nhằm giải quyết những vấn đề này thông qua việc phân tích thực trạng phát triển và đề xuất các giải pháp bền vững.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận án tiến sĩ là đánh giá thực trạng phát triển của doanh nghiệp tư nhân tại Bến Tre, đồng thời đề xuất các chính sách phát triển phù hợp. Nghiên cứu cũng nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong vùng duyên hải Đông ĐBSCL.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Luận án tiến sĩ này dựa trên các lý thuyết về phát triển doanh nghiệp và kinh tế vùng. Nghiên cứu cũng kế thừa các công trình trước đây về phát triển kinh tế tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Các chính sách phát triển hiện hành được phân tích để đánh giá hiệu quả trong việc hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân tại Bến Tre.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp tư nhân

Doanh nghiệp tư nhân được định nghĩa là các đơn vị kinh tế hoạt động độc lập, không thuộc sở hữu nhà nước. Tại vùng duyên hải Đông ĐBSCL, các doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ lệ lớn, đóng góp đáng kể vào kinh tế địa phương.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp

Các yếu tố như chính sách phát triển, nguồn lực địa phương, và liên kết kinh tế đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân. Nghiên cứu này phân tích các yếu tố này trong bối cảnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

III. Thực trạng phát triển doanh nghiệp tư nhân tại Bến Tre

Nghiên cứu chỉ ra rằng doanh nghiệp tư nhân tại Bến Tre đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu và thiếu liên kết với các doanh nghiệp địa phương khác. Chính sách phát triển hiện tại cần được điều chỉnh để hỗ trợ tốt hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

3.1. Số lượng và quy mô doanh nghiệp

Số lượng doanh nghiệp tư nhân tại Bến Tre tăng trưởng ổn định, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ. Phần lớn các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế biển và nông nghiệp chế biến.

3.2. Hiệu quả kinh tế và xã hội

Các doanh nghiệp tư nhân tại Bến Tre đã đóng góp đáng kể vào kinh tế địa phương, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế vẫn còn thấp so với tiềm năng của vùng duyên hải Đông ĐBSCL.

IV. Định hướng và giải pháp phát triển

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp phát triển bền vững cho doanh nghiệp tư nhân tại Bến Tre, bao gồm cải thiện chính sách phát triển, tăng cường liên kết kinh tế và nâng cao năng lực công nghệ. Các giải pháp này nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế và phát triển vùng tại Đông ĐBSCL.

4.1. Cải thiện chính sách phát triển

Cần có các chính sách phát triển cụ thể và phù hợp với đặc thù của vùng duyên hải Đông ĐBSCL. Các chính sách này nên tập trung vào hỗ trợ vốn, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực cho doanh nghiệp tư nhân.

4.2. Tăng cường liên kết kinh tế

Liên kết giữa các doanh nghiệp địa phương và với các doanh nghiệp lớn trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long cần được thúc đẩy. Điều này sẽ giúp tăng cường sức cạnh tranh và hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam qua hơn 35 năm Đổi mới ghi nhận sự chuyển dịch sâu sắc trong nhận thức lý luận và hoạch định chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với khu vực kinh tế tư nhân. Kể từ Đại hội X khi xác định kinh tế tư nhân "có vai trò quan trọng, là một trong những động lực của nền kinh tế" (ĐCSVN, 2019a), qua Đại hội XII xác lập vị thế "một động lực quan trọng" (ĐCSVN, 2019b; Nghị quyết số 10-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 5 khóa XII), đến Đại hội XIII khẳng định mục tiêu phát triển 1,5 triệu doanh nghiệp vào năm 2025 (đóng góp 55% GDP) và ít nhất 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 (đóng góp 60 - 65% GDP) (ĐCSVN, 2021). Trong bức tranh kinh tế quốc gia, "DNTN thu hút khoảng 51% lực lượng lao động cả nước và tạo khoảng 1,2 triệu việc làm mỗi năm", giữ vị trí trụ cột trong phát huy nội lực, kích thích cạnh tranh và chuyển dịch cơ cấu sản xuất.

Tuy nhiên, khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất hiện rõ rệt: các công trình học thuật đương đại đa phần tiếp cận kinh tế tư nhân ở quy mô kinh tế vĩ mô toàn quốc hoặc các trung tâm kinh tế đầu tàu (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh), mà thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống dưới lăng kính Kinh tế chính trị học về sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân (DNTN) tại các tiểu vùng sinh thái - kinh tế đặc thù, đặc biệt là tiểu vùng Duyên hải phía Đông Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) - nơi đối mặt trực tiếp với các thách thức kép về biến đổi khí hậu (xâm nhập mặn, thiếu nước ngọt, sạt lở bờ biển) và điểm nghẽn thể chế liên kết vùng. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị (Mã số: 62310102) tại Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống này thông qua trường hợp nghiên cứu điển hình tại tỉnh Bến Tre.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được thiết lập chặt chẽ:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Khu vực DNTN đóng vai trò như thế nào đối với tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và giải quyết các vấn đề an sinh xã hội tại tỉnh Bến Tre và tiểu vùng Duyên hải phía Đông ĐBSCL?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Những thời cơ, thách thức, thuận lợi và rào cản nội tại cũng như ngoại cảnh nào đang chi phối trực tiếp đến quá trình phát triển DNTN trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0, hội nhập quốc tế sâu rộng và áp lực biến đổi khí hậu?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cần xác lập hệ thống cơ chế, chính sách thể chế và giải pháp đột phá nào về quy mô, ngành nghề, liên kết chuỗi giá trị nhằm thúc đẩy DNTN phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững đến năm 2030?

Khung lý thuyết nền tảng (Theoretical Framework) của luận án tích hợp hệ thống quan điểm Kinh tế chính trị Mác - Lênin về quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, lý luận về kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ, kết hợp với lý thuyết lợi thế cạnh tranh cụm ngành (Michael Porter) và lý thuyết kinh tế thể chế mới (New Institutional Economics). Đóng góp đột phá của luận án nằm ở việc lượng hóa toàn diện thực trạng phát triển DNTN tại Bến Tre giai đoạn 2010 - 2020: "số doanh nghiệp thành lập mới tăng trung bình 12,18%/năm, đóng góp khoảng 40% GDP, giải quyết 51,9% nhu cầu việc làm", đồng thời bóc tách các giới hạn cố hữu về mô hình quản trị gia đình trị, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) thấp và năng lực liên kết chuỗi giá trị lỏng lẻo trên mẫu khảo sát thực chứng 192 doanh nghiệp trải rộng trên 8 huyện và thành phố Bến Tre.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu quốc tế và trong nước phản ánh hai dòng chảy học thuật chủ lưu:

Dòng nghiên cứu quốc tế tập trung vào vai trò của khu vực tư nhân trong phát triển nông nghiệp, xuất khẩu và cung ứng hạ tầng công cộng. Soriano (2015) trên tập dữ liệu bảng 52 quốc gia đang phát triển (1995 - 2011) chứng minh phát triển kinh tế tư nhân thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng nông nghiệp và thương mại quốc tế, trong đó mức độ đóng góp phụ thuộc vào năng lực thể chế đầu tư công - tư. Abonyi (2013) trong báo cáo đánh giá khu vực tư nhân Thái Lan của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) chỉ ra 3 trụ cột thành công: cắt giảm chi phí sản xuất, mở rộng xuất khẩu toàn cầu và phát triển dịch vụ tư nhân, song cảnh báo mặt trái về phân hóa thu nhập giàu - nghèo giữa thành thị và nông thôn. Nghiên cứu của In Chun Kim & Partners (2016) phân tích quá trình tư nhân hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của các tập đoàn tư nhân (Chaebol) Hàn Quốc dưới sự bảo trợ chiến lược của Nhà nước. Vu-Thanh (2019) cung cấp góc nhìn kinh tế chính trị sâu sắc về kinh tế tư nhân Việt Nam thời kỳ hậu Đổi mới, khẳng định các rào cản thể chế và quan hệ phi chính thức giữa khu vực công - tư là lực cản cho cải cách bền vững. Quang (2020) so sánh đối chiếu giữa Trung Quốc và Việt Nam, chỉ ra khoảng cách tụt hậu của khu vực tư nhân Việt Nam so với Trung Quốc trong hoạt động R&D, chuyển dịch cơ cấu công nghiệp và quy mô tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Dòng nghiên cứu trong nước khẳng định vị thế động lực của kinh tế tư nhân nhưng chỉ rõ các rào cản mang tính cơ cấu. Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương - CIEM (2010, 2018) và Nguyễn Đình Luận (2015) nhấn mạnh vai trò khơi thông nội lực và chuyển dịch cơ cấu lao động. Tuy nhiên, Báo cáo Tổng quan "Việt Nam 2035" (World Bank & MPI, 2016) phát hiện nghịch lý: khi số lượng DNTN gia tăng thì năng suất bình quân lại suy giảm do phần lớn có quy mô siêu nhỏ, hoạt động phi chính thức và không tận dụng được lợi thế kinh tế theo quy mô. Hồ Văn Vĩnh (2017) và Nguyễn Hồng Sơn (2017) phân tích 8 rào cản lớn về thể chế, sự lúng túng trong nhận thức lý luận và chi phí thực thi chính sách. Tại khu vực ĐBSCL, các nghiên cứu của Văn Công Khanh (2009), Quan Minh Nhựt (2010), Phan Anh Tú và cộng sự (2013), Bạch Keo Sa Rate và Lưu Tiến Thuận (2014) khảo sát các góc độ riêng lẻ như tiếp cận tín dụng, chi trả chi phí không chính thức (tiêu cực phí), năng lực quản trị tri thức của doanh nghiệp thủy sản và doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV).

Các tranh luận học thuật (debates) lớn trong y văn bao gồm:

1. Tranh luận về Năng suất và Quy mô: Quan điểm của CIEM (2018) kỳ vọng DNTN là động lực chuyển đổi số đối lập với kết luận thực chứng của World Bank (2016) rằng DNTN quy mô nhỏ tại Việt Nam đang đứng ngoài cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 theo thang đo chuẩn IMPULS và khó bứt phá năng suất lao động nếu không tái cấu trúc quản trị.
2. Tranh luận về Can thiệp Nhà nước và Cơ chế Thị trường: Quan điểm ủng hộ tự do hóa thị trường triệt để đối lập với trường phái nhấn mạnh vai trò định hướng, kiến tạo và kiểm soát rủi ro phân hóa xã hội của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Luận án định vị chính xác vị trí khoa học bằng cách lấp đầy khoảng trống nghiên cứu: kết nối lý luận Kinh tế chính trị Mác - Lênin với công cụ đo lường kinh tế học hiện đại để đánh giá toàn diện sự phát triển DNTN tại tiểu vùng Duyên hải phía Đông ĐBSCL (đặt trọng tâm vào Bến Tre) trong tính chỉnh thể của quan hệ sản xuất (sở hữu, tổ chức quản lý, phân phối) gắn chặt với điều kiện thích ứng biến đổi khí hậu và chuyển đổi số.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm phong phú và phát triển lý luận Kinh tế chính trị học về sự phát triển kinh tế tư nhân trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội:

• Phát triển và cụ thể hóa quan hệ sản xuất trong khu vực DNTN: Luận án mở rộng lý luận Mác - Lênin về ba cấu phần của quan hệ sản xuất trong bối cảnh kinh tế địa phương:
  • Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất: Luận giải bản chất sở hữu tư nhân về vốn, công nghệ và đất đai không còn thuần túy mang tính đối kháng mà trở thành một bộ phận cấu thành hữu cơ, bình đẳng trong nền kinh tế nhiều thành phần định hướng XHCN.
  • Quan hệ tổ chức - quản lý: Chứng minh sự chuyển dịch từ mô hình quản trị gia đình mang tính kinh nghiệm sang quản trị doanh nghiệp hiện đại, tích hợp liên kết chuỗi giá trị nông sản và cụm liên kết ngành (clusters).
  • Quan hệ phân phối sản phẩm lao động: Luận chứng mối liên hệ biện chứng giữa phân phối theo vốn/kết quả kinh doanh của chủ doanh nghiệp và phân phối theo lao động (tiền lương, bảo hiểm xã hội, phúc lợi) của người lao động nhằm bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong lòng kinh tế tư nhân.
• Xác lập hệ thống mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):
  • Mệnh đề P1: Tốc độ phát triển số lượng và quy mô DNTN tại tiểu vùng nông nghiệp phụ thuộc đồng biến vào mức độ hoàn thiện của khung khổ chính sách địa phương (thông qua chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh - PCI) và khả năng tích tụ, tập trung tư liệu sản xuất.
  • Mệnh đề P2: Hiệu quả kinh tế của DNTN (đo lường qua TFP, ICOR, ROA, ROE, ROS) tương quan thuận với mức độ tham gia vào liên kết chuỗi giá trị và năng lực ứng dụng khoa học công nghệ, thay vì phụ thuộc đơn thuần vào thâm dụng lao động giá rẻ.
  • Mệnh đề P3: Tính bền vững xã hội của DNTN quyết định khả năng duy trì nguồn lực lao động tại chỗ và hạn chế làn sóng di cư lao động tự phát từ nông thôn ĐBSCL sang vùng kinh tế Đông Nam Bộ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp đa ngành giữa 3 trường phái lý thuyết: (1) Kinh tế chính trị Mác - Lênin về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất; (2) Lý thuyết thể chế kinh tế (Institutional Economics) của Douglas North; (3) Lý thuyết chuỗi giá trị toàn cầu và cụm ngành của Michael Porter.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               LÝ THUYẾT KINH TẾ & QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                 CÁC CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN                    |
|       (Tạo dựng thị trường - Cải thiện môi trường đầu tư - Hệ thống hỗ trợ)       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        KHUNG ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN                       |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                     CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN                        |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                   HẠN CHẾ, NGUYÊN NHÂN & CÁC VẤN ĐỀ ĐẶT RA                        |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|              HỆ THỐNG ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỘT PHÁ ĐẾN NĂM 2030                |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Khung phân tích vận hành theo cơ chế tác động đa chiều: Các chính sách phát triển của Nhà nước và địa phương (vĩ mô) cùng các điều kiện sản xuất vi mô (nguồn lực, chuỗi giá trị, thị trường) tương tác quyết định 3 tiêu chí phát triển DNTN: (i) Quy mô và số lượng; (ii) Hiệu quả kinh tế; (iii) Hiệu quả xã hội. Giới hạn biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập rõ: áp dụng cho các tiểu vùng kinh tế nông nghiệp - duyên hải chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu trong giai đoạn chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án quán triệt thế giới quan duy vật lịch sử và phương pháp luận biện chứng duy vật, kết hợp phương pháp trừu tượng hóa khoa học và tiếp cận logic - lịch sử. Thiết kế nghiên cứu theo mô hình hỗn hợp (mixed-methods design) đa cấp độ (multi-level design):

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Đánh giá hệ thống thể chế, luật pháp quốc gia (Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Đầu tư 2014, Luật Hỗ trợ DNNVV 2017) và các Nghị quyết Đại hội Đảng.
• Cấp độ trung gian (Meso-level): Đánh giá không gian kinh tế tiểu vùng Duyên hải phía Đông ĐBSCL gồm 4 tỉnh: Bến Tre, Tiền Giang, Trà Vinh, Vĩnh Long và mối liên kết với TP. Hồ Chí Minh.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Phân tích hành vi, năng lực tài chính, quản trị và hiệu quả sản xuất kinh doanh của các DNTN trên địa bàn tỉnh Bến Tre.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu điều tra xã hội học áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (stratified random sampling) theo công thức Slovin (1960): $$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$$ Với sai số tiêu chuẩn $e = \pm 5%$. Tổng số bảng hỏi phát ra là 206 phiếu; sau quy trình làm sạch và kiểm định chất lượng, 192 mẫu hợp lệ được đưa vào xử lý định lượng bằng phần mềm SPSS.

Cấu trúc phân bổ mẫu khảo sát thực chứng được kiểm soát nghiêm ngặt:

• Phân bổ theo địa bàn hành chính (9 đơn vị): TP. Bến Tre (32 mẫu - 16,7%), Châu Thành (25 mẫu - 13,0%), Bình Đại (22 mẫu - 11,5%), Ba Tri (21 mẫu - 10,9%), Mỏ Cày Nam (20 mẫu - 10,4%), Chợ Lách (19 mẫu - 9,9%), Giồng Trôm (19 mẫu - 9,9%), Mỏ Cày Bắc (17 mẫu - 8,9%), Thạnh Phú (17 mẫu - 8,9%).
• Phân bổ theo loại hình doanh nghiệp: Công ty TNHH Một thành viên (85 doanh nghiệp - 44,27%), Doanh nghiệp tư nhân (65 doanh nghiệp - 33,85%), Công ty TNHH 2 thành viên trở lên (34 doanh nghiệp - 17,71%), Công ty Cổ phần (8 doanh nghiệp - 4,17%).
• Phân bổ theo lĩnh vực kinh doanh: Dịch vụ, du lịch, thương mại (68 doanh nghiệp - 35,42%), Công nghiệp, sản xuất (61 doanh nghiệp - 31,77%), Nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản (26 doanh nghiệp - 13,54%), Lĩnh vực khác (31 doanh nghiệp - 16,15%), Xây dựng cơ bản (6 doanh nghiệp - 3,13%).

Quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp còn bao gồm phỏng vấn sâu (in-depth interview) và thảo luận nhóm tập trung (FGD) với 2 nhóm đối tượng chuyên gia: (1) Các nhà quản lý thuộc UBND tỉnh, Sở Kế hoạch & Đầu tư, Ban Quản lý các KCN tỉnh Bến Tre; (2) Lãnh đạo các hiệp hội ngành nghề và chủ DNTN tiêu biểu. Dữ liệu thứ cấp được thu thập đồng bộ từ Niên giám Thống kê Bến Tre (2010 - 2020), Báo cáo Tổng điều tra Doanh nghiệp của Tổng cục Thống kê, Báo cáo Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI 2016 - 2020) của VCCI và Báo cáo Sách Trắng Doanh nghiệp Việt Nam (2020).

Data và phân tích

Các công cụ phân tích thống kê và kinh tế lượng:

• Thang đo Likert 5 điểm: Đo lường cảm nhận của doanh nghiệp về 7 nhóm nhân tố (thị trường tiêu thụ, nguồn lực đầu vào, hạ tầng dịch vụ, liên kết chuỗi, chính sách hỗ trợ, thủ tục hành chính, xúc tiến đầu tư) với các chỉ số thống kê trung bình (Mean) và độ lệch chuẩn (Standard Deviation).
• Hệ chỉ số hiệu quả kinh tế - tài chính:
  • Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP - Total Factor Productivity) theo hàm sản xuất Cobb-Douglas.
  • Hệ số sử dụng vốn đầu tư tăng trưởng (ICOR - Incremental Capital-Output Ratio).
  • Tỷ suất sinh lời trên tài sản ($ROA = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Tổng tài sản}}$), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ($ROE = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu}}$), tỷ suất sinh lời trên doanh thu ($ROS = \frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Doanh thu}}$).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự bùng nổ số lượng nhưng quy mô vốn và công nghệ giới hạn: Giai đoạn 2011 - 2019, tốc độ gia tăng doanh nghiệp thành lập mới tại Bến Tre đạt bình quân 12,18%/năm, nâng tỷ trọng đóng góp vào GRDP của tỉnh lên khoảng 40%. Tuy nhiên, cơ cấu quy mô mang tính nghịch lý: trên 95% là doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ; quy mô vốn đăng ký bình quân dưới 5 tỷ đồng/doanh nghiệp; loại hình TNHH MTV và DNTN cá thể chiếm tới 78,12% tổng số doanh nghiệp khảo sát.
2. Hiệu quả sử dụng vốn và đóng góp TFP ở mức thấp: Phân tích TFP cho thấy tỷ trọng đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng của khối DNTN Bến Tre còn khiêm tốn so với mức bình quân cả nước; hệ số ICOR của khu vực kinh tế tư nhân biến động ở mức cao, chứng minh tăng trưởng còn dựa chủ yếu vào thâm dụng vốn đầu tư ban đầu và lao động phổ thông chưa qua đào tạo chuyên sâu.
3. Mô hình quản trị "gia đình trị" và sự đứt gãy chuỗi giá trị: Khảo sát thực tế chỉ ra hơn 80% DNTN vận hành theo cơ chế ra quyết định trực tiếp từ cá nhân chủ sở hữu mà không có bộ máy kiểm soát độc lập hay quản trị chiến lược. Sự liên kết dọc (giữa DNTN chế biến với nông dân/HTX) và liên kết ngang (giữa các DNTN trong cùng ngành dừa, thủy sản, cây giống - hoa kiểng) rất lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng cạnh tranh phá giá, thiếu khả năng đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu lớn.
4. Tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu lên chi phí đầu vào: Kết quả khảo sát định lượng xác nhận xâm nhập mặn lịch sử (mùa khô 2015 - 2016 và 2019 - 2020) đã làm tăng vọt chi phí sản xuất (chi phí xử lý nước ngọt phục vụ chế biến thực phẩm, tỷ lệ hao hụt nguyên liệu nông - thủy sản tăng từ 15% đến 30%), gây gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng nguyên liệu địa phương.
5. Gánh nặng thủ tục hành chính và chi phí không chính thức: Dù chỉ số PCI của Bến Tre duy trì trong nhóm Tốt/Khá giai đoạn 2016 - 2020, điểm số các chỉ số thành phần như "Chi phí không chính thức", "Tiếp cận đất đai" và "Tính minh bạch" vẫn là các điểm nghẽn kìm hãm sự an tâm đầu tư dài hạn của cộng đồng doanh nghiệp tư nhân.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp luận cứ khoa học khẳng định sự cần thiết phải gắn lý luận quan hệ sản xuất với lý thuyết sinh thái - kinh tế vùng, chỉ ra rằng quan hệ sản xuất không thể tách rời điều kiện tự nhiên và biến đổi khí hậu trong thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại.
• Về mặt phương pháp luận: Chuẩn hóa khung đánh giá năng lực phát triển DNTN cấp tỉnh kết hợp hài hòa giữa bộ chỉ số PCI, hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp và phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng Slovin có thể chuyển giao áp dụng cho các tỉnh duyên hải ĐBSCL và Nam Trung Bộ.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Đổi mới Chương trình Khởi nghiệp: Nâng cấp Chương trình số 10-CTr/TU của Tỉnh ủy Bến Tre về "Đồng khởi khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp", chuyển trọng tâm từ số lượng thành lập mới sang hỗ trợ nâng cấp chất lượng quản trị, chuyển đổi số và chuyển đổi từ hộ kinh doanh cá thể lên doanh nghiệp.
  • Xây dựng cụm liên kết ngành nông sản chủ lực: Tập trung đầu tư hạ tầng cho 8 chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực của tỉnh (dừa, bưởi da xanh, chôm chôm, nhãn, hoa kiểng, bò, tôm biển, nghêu), hình thành các tập đoàn tư nhân dẫn dắt (lead firms) liên kết với mạng lưới DNTN vệ tinh.
  • Chính sách tín dụng xanh thích ứng khí hậu: Thiết lập cơ chế hỗ trợ lãi suất và quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương cho các dự án DNTN đầu tư công nghệ trữ nước ngọt, năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời mái nhà) và chế biến sâu không phát thải.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn không gian và dữ liệu: Dữ liệu điều tra vi mô tập trung chủ yếu tại tỉnh Bến Tre; các phân tích so sánh với 3 tỉnh trong tiểu vùng Duyên hải phía Đông ĐBSCL (Tiền Giang, Trà Vinh, Vĩnh Long) phần lớn dựa trên dữ liệu thứ cấp, chưa tiến hành đồng thời khảo sát diện rộng bảng hỏi tại các tỉnh bạn.
• Giới hạn thời gian và biến cố ngoại sinh: Dữ liệu khảo sát sơ cấp thu thập vào năm 2020 - giai đoạn bùng phát đại dịch COVID-19 và đợt hạn mặn nghiêm trọng, có thể tạo ra các độ lệch nhất định trong một số chỉ tiêu tài chính ngắn hạn của doanh nghiệp.
• Phương pháp ước lượng: Chưa áp dụng mô hình phương trình cấu trúc bình phương bé nhất từng phần (PLS-SEM) hoặc mô hình hồi quy dữ liệu bảng đa cấp để kiểm định sâu các tác động điều tiết (moderating effects) của chính sách công.

Các hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Mở rộng mô hình nghiên cứu đa biến so sánh liên tỉnh toàn bộ 13 tỉnh ĐBSCL để lượng hóa hiệu ứng lan tỏa không gian (spatial spillover effects) của liên kết kinh tế tư nhân.
2. Ứng dụng mô hình đánh giá mức độ sẵn sàng CMCN 4.0 (IMPULS) để phân tích năng lực chuyển đổi kép (Digital & Green Twin Transition) của DNTN nông nghiệp.
3. Nghiên cứu sâu về các mô hình kinh tế tuần hoàn (Circular Economy) và tài chính chuyển dịch năng lượng trong khu vực kinh tế tư nhân ven biển.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo chuẩn mực trong chuyên ngành Kinh tế chính trị và Kinh tế phát triển tại các cơ sở đào tạo sau đại học thuộc hệ thống Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh; mở ra hướng nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế chính trị sinh thái vùng.
• Tác động chuyển đổi ngành nghề: Định hình lại chiến lược phát triển công nghiệp chế biến dừa và thủy sản Bến Tre theo hướng tinh chế, gia tăng giá trị xuất khẩu sang các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn ESG khắt khe (EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản).
• Đóng góp hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bến Tre, HĐND và UBND tỉnh Bến Tre trong việc xây dựng Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XI (nhiệm kỳ 2020 - 2025), Kế hoạch phát triển KTXH 5 năm và Đề án phát triển Bến Tre về hướng Đông.
• Lợi ích xã hội lượng hóa: Hướng dẫn các giải pháp bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao thu nhập thực tế cho hơn 51,9% lực lượng lao động địa phương, góp phần giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận một cấu trúc nghiên cứu mẫu mực kết hợp chặt chẽ giữa lý luận Kinh tế chính trị Mác - Lênin với các kỹ thuật phân tích định lượng thực chứng và khung chọn mẫu phân tầng.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu lý luận kinh tế: Kế thừa hệ thống dữ liệu, khung phân tích 3 tiêu chí - 4 nhân tố và các bài học kinh nghiệm phát triển DNTN trong nước và quốc tế.
• Hiệp hội doanh nghiệp và chủ DNTN: Nhận diện rõ các điểm nghẽn quản trị gia đình trị, các rủi ro biến đổi khí hậu và lộ trình nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua tham gia chuỗi giá trị và chuyển đổi số.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở KH&ĐT, Sở Công Thương, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư): Sở hữu bộ công cụ đánh giá chính sách và các đề xuất giải pháp đặc thù có tính khả thi cao nhằm cải thiện chỉ số PCI và môi trường kinh doanh cấp cơ sở.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã phát triển sáng tạo lý luận Kinh tế chính trị Mác - Lênin về quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN tại một địa bàn duyên hải đặc thù. Luận án tích hợp thành công quan hệ sản xuất (sở hữu, quản lý, phân phối) với khung phân tích chuỗi giá trị và khả năng thích ứng biến đổi khí hậu, chỉ ra bản chất kinh tế - xã hội của DNTN không chỉ là thực thể tìm kiếm lợi nhuận mà còn là chủ thể thực hiện tiến bộ xã hội và liên kết vùng.

2. Tính đổi mới trong phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: Khác với các nghiên cứu của Văn Công Khanh (2009) chỉ dừng ở mô tả định tính, hoặc Quan Minh Nhựt (2010) chỉ dùng hồi quy Tobit trên 30 doanh nghiệp thủy sản, luận án áp dụng phương pháp tiếp cận hệ thống và logic - lịch sử kết hợp điều tra định lượng phân tầng ngẫu nhiên bằng công thức Slovin trên 192 doanh nghiệp thuộc đầy đủ 9 đơn vị hành chính và 4 loại hình sở hữu của tỉnh Bến Tre, đối soát đồng bộ với dữ liệu PCI 5 năm liên tiếp và phỏng vấn sâu chuyên gia.

3. Phát hiện thực chứng nào mang tính bất ngờ nhất? Trả lời: Phát hiện về "nghịch lý quy mô và năng suất": Mặc dù tốc độ thành lập mới DNTN đạt mức ấn tượng 12,18%/năm và đóng góp tới 40% GRDP, nhưng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và hiệu quả sử dụng vốn (ICOR) lại không có bước đột phá tương ứng. Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở rào cản chính sách ban đầu mà do "bẫy quản trị gia đình trị" và sự đứt gãy kết nối chuỗi giá trị, khiến doanh nghiệp không thể tích tụ tư bản để đầu tư chế biến sâu.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không? Trả lời: Hoàn toàn có. Luận án thiết kế chi tiết quy trình nghiên cứu chuẩn 7 bước (từ tổng quan, khung phân tích, thiết kế bảng hỏi Likert 5 điểm, quy trình chọn mẫu Slovin trực tuyến, nhập liệu kiểm tra qua SPSS, đến đối chiếu phỏng vấn sâu) được trình bày minh bạch trong phần mở đầu và hệ thống phụ lục, cho phép các nhà nghiên cứu dễ dàng nhân rộng trên các tỉnh duyên hải ĐBSCL (Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau).

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (2021 - 2030) được định hình ra sao? Trả lời: Luận án xác lập lộ trình nghiên cứu 10 năm tập trung vào 4 trọng tâm: (1) Đánh giá tác động dài hạn của chuyển đổi số và tự động hóa trong DNTN nông nghiệp; (2) Mô hình hóa không gian kinh tế biển và kinh tế tuần hoàn trong DNTN duyên hải; (3) Tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (EVFTA, CPTPP) đến tiêu chuẩn lao động và môi trường trong DNTN; (4) Thể chế liên kết vùng ĐBSCL - TP. Hồ Chí Minh trong tái cấu trúc chuỗi cung ứng nông - thủy sản.

Kết luận

1. Hệ thống hóa và phát triển lý luận Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, làm rõ nội hàm cấu trúc quan hệ sản xuất của khu vực DNTN tại địa bàn duyên hải nông nghiệp.
2. Xây dựng thành công khung phân tích toàn diện gồm 3 cấu phần chính sách, 3 tiêu chuẩn đánh giá thực trạng (quy mô, hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội) và 4 nhóm nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến DNTN.
3. Lượng hóa chính xác thực trạng phát triển DNTN tại Bến Tre giai đoạn 2011 - 2019 với mức tăng trưởng số lượng 12,18%/năm, giải quyết 51,9% việc làm, đồng thời chỉ rõ các điểm nghẽn về TFP thấp, ICOR cao, quản trị gia đình trị và rủi ro xâm nhập mặn.
4. Xác lập bộ dữ liệu thực chứng tin cậy từ 192 doanh nghiệp được chọn mẫu phân tầng khoa học trên 9 địa bàn hành chính, làm căn cứ vững chắc cho các nhận định kinh tế lượng.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và đặc thù giai đoạn 2020 - 2030, trọng tâm là phát triển chuỗi giá trị 8 nông sản chủ lực, nâng cấp Chương trình Đồng khởi khởi nghiệp, phát triển hạ tầng hướng Đông và hoàn thiện chính sách hỗ trợ chuyển đổi số.
6. Mở ra 3 hướng nghiên cứu học thuật mới: Kinh tế chính trị sinh thái ven biển, chuyển đổi số trong DNTN nông nghiệp, và thể chế liên kết chuỗi giá trị tiểu vùng trong bối cảnh hội nhập quốc tế toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 và 2, phân tích - tổng hợp các nghiên cứu đi trước và tài liệu tham khảo giúp tác giả nhận biết khoảng trống nghiên cứu; hệ thống hóa cơ sở lý luận và đúc rút kinh nghiệm về phát triển DNTN; luận giải tác động của phát 8 triển DNTN trong phát triển kinh tế vùng; làm rõ về mặt lý thuyết các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển DNTN. Từ đó, tác giả đề xuất khung khái niệm và khung phân tích. Đối với chương 3, dựa trên khung phân tích ở Chương 2, phương pháp này được dùng để tổng hợp hệ thống chính sách phát triển DNTN; phân tích thực trạng phát triển DNTN; phân tích các yếu tố tác động của phát triển DNTN cũng như đánh giá những điểm mạnh, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong hoạt động phát triển DNTN ở tỉnh Bến Tre. Ở chương 4, phương pháp này được sử dụng để tổng hợp và phân tích quan điểm của Đảng, Nhà nước, vùng và tỉnh Bến Tre để hình thành quan điểm, định hướng và đề xuất giải pháp tăng cường phát triển DNTN.

Phương pháp trừu tượng hóa khoa học Phát triển DNTN là một quá trình KT - XH phức tạp, đan xen nhiều hình thức, chủ thể, do vậy, tác giả sử dụng phương pháp trừu tượng hóa nhằm gạt bỏ những yếu tố ngẫu nhiên xảy ra trong quá trình nghiên cứu để nắm được bản chất của quá trình phát triển DNTN; sự hình thành, phát triển và mối liên hệ giữa các chủ thể trong hoạt động phát triển DNTN. Từ đó, tác giả có thể mô tả rõ hơn các dạng thức phát triển DNTN bằng sơ đồ, mô hình… làm cho các vấn đề trở nên dễ hiểu hơn, tăng tính thuyết phục và giá trị của các lập luận. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia Tổ chức phỏng vấn sâu một số DN, nhà đầu tư và nhà quản lý ở tỉnh Bến Tre để cung cấp thêm các cơ sở và bằng chứng cho những phân tích và nhận định về hiện trạng, tiềm năng, xu hướng phát triển của DNTN ở tỉnh Bến Tre nói riêng và tiểu vùng nói chung. - Thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu: đối tượng là các nhà quản lý ở chính quyền địa phương cấp tỉnh, huyện nhằm thu nhận thông tin, quan điểm và nhận thức của các nhà quản lý về vai trò và khả năng phát triển của DNTN; đánh giá đóng góp của DNTN đối với phát triển KTXH ở địa phương; đánh giá về môi trường kinh doanh và chính sách hỗ trợ DNTN phát triển phát triển bền vững.

- Thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu một số lãnh đạo DN: đối tượng là các DN lớn và DNNVV nhằm thu nhận thông tin về năng lực cạnh tranh, năng lực liên kết và năng lực hội nhập quốc tế của DNTN của tỉnh. Những yếu tố cản trở DNTN phát triển theo xu hướng bền vững. Đánh giá hiệu quả và tác động của thể chế, chính sách tạo môi trường kinh doanh và chính sách hỗ trợ DNTN thời gian qua, nhìn từ góc độ phát 9 triển bền vững. Danh sách cụ thể các chuyên gia, nhà quản lý tham gia phỏng vấn được trình bày tại Phụ lục 1.

Sau khi đã phỏng vấn xong, tác giả gỡ băng phỏng vấn, tổng hợp email theo các vấn đề, phạm trù, các nhân tố, áp dụng qui trình phân tích so sánh dữ liệu; tìm ra sự tương đồng và khác biệt giữa các ý kiến phỏng vấn; tổng hợp kết quả phỏng vấn thực tế và so sánh với lý luận để xác định nội dung liên quan. Ý kiến cụ thể của các chuyên gia được trình bày ở Phụ lục 2. Nội dung sử dụng những ý kiến này trong luận án được cụ thể ở Phụ lục 3. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi được sử dụng trong luận án để cung cấp các thông tin về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển DNTN.

- Điều tra phiếu với DNTN nhằm tìm hiểu sự phát triển của DNTN, qua các chỉ tiêu cơ bản phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh của DN giai đoạn 2013- 2017, đánh giá năng lực cạnh tranh, năng lực liên kết và năng lực hội nhập quốc tế; môi trường kinh doanh và cơ hội tiếp cận các nguồn lực phát triển; quá trình chuyển đổi từ hộ gia đình sang DNTN và các hình thức liên kết; phát triển DNTN với vấn đề xã hội, môi trường và chính sách hỗ trợ DNTN phát triển và những rào cản. - Phương pháp chọn mẫu điều tra DN: Phương pháp điều tra xã hội học được tiến hành theo các bước sau đây: Thứ nhất, lập danh sách đối tượng điều tra: Đối tượng điều tra bao gồm cán bộ lãnh đạo quản lý của các DNTN. Danh sách các DN điều tra được lập dựa vào danh sách DN và danh sách các cơ sở trực thuộc DN từ kết quả Điều tra DN các năm trước và nguồn thông tin của cơ quan thuế, cơ quan quản lý đăng ký kinh doanh, quản lý DN các cấp… Cụ thể danh sách DN điều tra năm 2020 được lập trên cơ sở danh sách do Ban quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Bến Tre cung cấp và tham khảo danh sách DN từ: Danh sách DNTN mới thành lập trong năm 2020, đã hoặc chưa đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh; Danh sách DNTN thuộc đối tượng và phạm vi điều tra có được từ các nguồn thông tin khác. Tổng hợp từ các danh sách trên, chúng tôi sẽ xây dựng danh sách các DNTN đang hoạt động sản xuất kinh doanh ở tỉnh Bến Tre.

Thứ hai, chọn mẫu: Có nhiều phương pháp chọn mẫu khác nhau như chọn 10 mẫu ngẫu nhiên, chọn mẫu theo nhóm, chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên,.Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng sẽ đảm bảo tính đại diện cho tổng thể DN theo các tiêu chí lựa chọn và đạt được các mục tiêu mà nghiên cứu đề ra. Chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên các DN sẽ dựa vào những tiêu chí đặc thù điển hình sau: theo vị trí địa lý; theo hình thức sở hữu; theo quy mô mẫu DN (nhóm DN quy mô lớn và DN quy mô vừa và nhỏ). Trong trường hợp lý tưởng, thực hiện cách chọn mẫu xác suất sẽ đáp ứng được tính đại diện của thông tin. Tuy nhiên với tình hình thực tế số lượng mẫu DN quá ít nên phải chọn mẫu theo cách chọn phi xác suất để thông tin xử lý có ý nghĩa về mặt thống kê.

Các đặc điểm mẫu được sử dụng để xử lý tương quan khi phân tích số liệu để chính là các loại hình DNTN và ngành nghề đăng ký kinh doanh của các DNTN. Các nội dung khảo sát DN về các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất kinh doanh bao gồm: (1) khả năng về thị trường tiêu thụ tại địa phương; (2) nguồn lực đầu vào của địa phương; (3) cơ sở hạ tầng và dịch vụ tại địa phương; (4) sự kết nối sản xuất trong liên kết chuỗi giá trị; (5) các chính sách cho sự phát triển của DN; (6) quy trình và chi phí thực hiện các thủ tục hành chính; (7) hoạt động xúc tiến đầu tư Các nội dung liên quan đến đánh giá của DN được đo lường bằng thang đo Likert 5 điểm với mức đánh giá thấp nhất là 1 điểm và cao nhất là 5 điểm (1. Hoàn toàn không đồng ý; 2. Tương đối đồng ý; 4.Hoàn toàn đồng ý).

Phương pháp phân tích đánh giá của DN cho các tiêu chí sẽ được phân tích dưới góc độ điểm số trung bình có xem xét đến độ lệch chuẩn và sự phân bổ tỷ lệ các DN lựa chọn các mức đánh giá. - Phương pháp xử lý thông tin, tổng hợp và biểu đầu ra của điều tra Phương pháp xử lý thông tin Phương pháp nhập tin: Các phiếu thu thập thông tin được kiểm tra, xử lý và được nhập vào phần mềm SPSS. Số liệu được tổng hợp và kết xuất theo các biểu đầu ra bằng phần mềm SPSS. - Biểu đầu ra Các biểu tổng hợp kết quả điều tra được thể hiện trong Phụ lục: Báo cáo Xử lý số liệu điều tra.

Phương pháp thống kê Phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để xử lý dữ liệu thứ cấp nhằm khái quát tình hình phát triển kinh tế vùng DHPĐ ĐBSCL, đánh giá tác động của phát triển DNTN đối phát triển kinh tế và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển DNTN trong bối cảnh KTXH tỉnh Bến Tre. Nguồn dữ liệu nghiên cứu 4. Dữ liệu thứ cấp - Báo cáo tổng kết của các cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động của DNTN; các văn kiện Đại hội Đảng bộ. - Báo cáo tình hình phát triển KTXH trong 5 năm gần nhất của các địa phương; - Niên giám thống kê KTXH các tỉnh của vùng DHPĐ ĐBSCL qua các thời kỳ; - Tổng điều tra DN 2010-2018; - Cơ sở dữ liệu và các báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI; - Kết quả khảo sát mức sống dân cư các năm 2010 đến 2020; - Báo cáo lao động việc làm 2019; - Kết quả tổng điều tra kinh tế năm 2017; - Kết quả tổng điều tra Dân số và Nhà ở 2019; - Sách trắng DN Việt Nam 2020… 4.

Dữ liệu sơ cấp 4. Dữ liệu phỏng vấn chuyên gia Thông qua kết quả lược khảo các công trình đã có, nghiên cứu cơ sở lý luận và tìm hiểu một số sự kiện thực tiễn về phát triển DNTN trong phát triển kinh tế vùng DHNTB, tác giả xây dựng đề cương phỏng vấn các chuyên gia, nhà quản lý. Các câu hỏi trong đề cương phỏng vấn đều ở dạng câu hỏi mở, khơi gợi vấn đề, tùy theo nội dung thực tế phỏng vấn để mở rộng hoặc thu hẹp vấn đề thảo luận. Khi thực hiện phương pháp chuyên gia, để thích ứng với điều kiện của người được phỏng vấn, tác giả sử dụng hai hình thức: phỏng vấn trực tiếp và gián tiếp qua email.

Tác giả chủ động liên hệ trước về nội dung, thời gian, địa điểm. Trong quá trình phỏng vấn trực tiếp, tác giả ghi chép thành văn bản hoặc ghi âm lại các nội dung chính (nếu người được phỏng vấn chấp thuận) để phục vụ cho việc phân tích dữ liệu. Các thành viên được phỏng vấn không phải chuẩn bị trước mà chỉ cần trả lời hay thảo luận đúng những gì họ đang suy nghĩ tại cuộc phỏng vấn. Mỗi cuộc phỏng vấn trực tiếp 12 được thực hiện từ 30 đến 45 phút.

Đối với phỏng vấn qua email, tác giả sẽ gửi bảng hỏi cho các chuyên gia, các chuyên gia sẽ trả lời trực tiếp trên email hoặc gửi thành file đính kèm. Hình thức phỏng vấn qua email được sử dụng chủ yếu trong luận án này vì các điều kiện về khoảng cách địa lý và lịch trình công tác của các chuyên gia.