Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ ứng dụng kit chẩn đoán bệnh tiên mao trùng do trypanosoma evansi gây ra ở trâu bò một số tỉnh miền núi phía bắc và đề xuất biện pháp phòng trị

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh tiên mao trùng do trypanosoma evansi ở trâu bò miền núi phía bắc và biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Đỗ Thị Vân Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ký sinh trùng và vi sinh vật học thú y
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ ứng dụng kit chẩn đoán bệnh tiên mao trùng do Trypanosoma evansi gây ra ở trâu, bò một số tỉnh miền núi phía Bắc và đề xuất biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. Đặc điểm hình thái, cấu trúc và phân loại tiên mao trùng
• 1.3. Dịch tễ học bệnh tiên mao trùng
• 1.4. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh
• 1.5. Chẩn đoán bệnh tiên mao trùng
• 1.6. Phòng, trị bệnh tiên mao trùng cho trâu, bò, ngựa
• 1.7. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ BỆNH TIÊN MAO TRÙNG
• 1.7.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.7.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh tiên mao trùng ở trâu, bò tại 4 tỉnh miền núi phía Bắc
• 2.3.2. Khả năng gây bệnh của T. evansi trên một số động vật gây nhiễm
• 2.3.3. Ứng dụng kit trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở các địa phương
• 2.3.4. Xác định khả năng mẫn cảm của T. evansi với một số loại thuốc trên chuột bạch
• 2.3.5. Xây dựng phác đồ điều trị bệnh tiên mao trùng và đề xuất biện pháp phòng chống bệnh
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Phương pháp thu thập mẫu
• 2.4.2. Phương pháp phát hiện tiên mao trùng trong mẫu
• 2.4.3. Phương pháp định danh tiên mao trùng
• 2.4.4. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh do T. evansi gây ra trên động vật gây nhiễm
• 2.4.5. Phương pháp định loại ruồi, mòng hút máu - môi giới truyền bệnh tiên mao trùng cho trâu, bò
• 2.4.6. Phương pháp ứng dụng kit huyết thanh phát hiện trâu, bò bị bệnh tiên mao trùng
• 2.4.7. Phương pháp nghiên cứu khả năng mẫn cảm của T. evansi với một số loại thuốc trên chuột bạch
• 2.4.8. Xây dựng phác đồ điều trị bệnh tiên mao trùng cho trâu, bò
• 2.4.9. Một số quy định trong nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh tiên mao trùng
• 2.4.10. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ BỆNH TIÊN MAO TRÙNG Ở TRÂU, BÒ TẠI 4 TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC
• 3.1.1. Định danh loài tiên mao trùng phân lập từ trâu, bò ở 4 tỉnh miền núi phía Bắc
• 3.1.2. Tình hình nhiễm tiên mao trùng ở trâu, bò tại 4 tỉnh miền núi phía Bắc
• 3.1.3. Nghiên cứu về ruồi, mòng hút máu truyền bệnh tiên mao trùng
• 3.2. KHẢ NĂNG GÂY BỆNH CỦA T. EVANSI TRÊN MỘT SỐ ĐỘNG VẬT GÂY NHIỄM
• 3.2.1. Khả năng gây bệnh của T. evansi trên chuột bạch
• 3.2.2. Khả năng gây bệnh của T. evansi trên thỏ
• 3.2.3. Khả năng gây bệnh của T. evansi trên trâu
• 3.3. ỨNG DỤNG KIT TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH TIÊN MAO TRÙNG Ở CÁC ĐỊA PHƯƠNG
• 3.3.1. Tỷ lệ phát hiện của kit trong số mẫu huyết thanh dương tính
• 3.3.2. Ứng dụng kit trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng
• 3.4. XÁC ĐỊNH KHẢ NĂNG MẪN CẢM CỦA T. EVANSI VỚI MỘT SỐ LOẠI THUỐC TRÊN CHUỘT BẠCH
• 3.4.1. Xác định khả năng mẫn cảm của T. evansi với thuốc trypanosoma trên chuột bạch
• 3.4.2. Xác định khả năng mẫn cảm của T. evansi với thuốc azidin trên chuột bạch
• 3.4.3. Xác định khả năng mẫn cảm của T. evansi với thuốc trypamidium samorin trên chuột bạch
• 3.4.4. Xác định khả năng mẫn cảm của T. evansi với thuốc diminavet trên chuột bạch
• 3.5. XÂY DỰNG PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ BỆNH TIÊN MAO TRÙNG VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG BỆNH
• 3.5.1. Xác định phác đồ điều trị bệnh tiên mao trùng đạt hiệu quả cao
• 3.5.2. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh T. evansi cho trâu, bò ở các tỉnh miền núi
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Tiên Mao Trùng

Bệnh tiên mao trùng do Trypanosoma evansi gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng ảnh hưởng đến trâu, bò tại miền núi phía Bắc Việt Nam. Bệnh này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của gia súc. Nghiên cứu này nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về dịch tễ học của bệnh, từ đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Dịch Tễ Học Của Bệnh Tiên Mao Trùng

Bệnh tiên mao trùng có thể lây lan qua nhiều con đường khác nhau, chủ yếu là qua côn trùng hút máu. Tỷ lệ nhiễm bệnh ở trâu, bò tại miền núi thường cao hơn so với các vùng khác. Việc hiểu rõ đặc điểm dịch tễ học sẽ giúp trong việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.2. Tác Động Của Bệnh Đến Ngành Chăn Nuôi

Bệnh tiên mao trùng gây ra nhiều thiệt hại cho ngành chăn nuôi, bao gồm giảm năng suất, tăng tỷ lệ chết và chi phí điều trị cao. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến người chăn nuôi mà còn đến nền kinh tế địa phương.

II. Vấn Đề Nghiên Cứu Bệnh Tiên Mao Trùng Ở Trâu Bò

Mặc dù bệnh tiên mao trùng đã được nghiên cứu từ lâu, nhưng tình hình dịch tễ tại miền núi phía Bắc vẫn chưa được khai thác đầy đủ. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các vùng đồng bằng, dẫn đến thiếu thông tin quan trọng về bệnh ở khu vực này.

2.1. Thách Thức Trong Việc Chẩn Đoán Bệnh

Việc chẩn đoán bệnh tiên mao trùng gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu. Các phương pháp chẩn đoán hiện tại cần được cải thiện để nâng cao độ chính xác và hiệu quả.

2.2. Khó Khăn Trong Công Tác Phòng Ngừa

Công tác phòng ngừa bệnh tiên mao trùng còn nhiều hạn chế do thiếu thốn về cơ sở hạ tầng và kiến thức của người chăn nuôi. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ để nâng cao nhận thức về bệnh.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bệnh Tiên Mao Trùng

Nghiên cứu này sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để thu thập dữ liệu về bệnh tiên mao trùng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát lâm sàng, phân tích mẫu huyết thanh và ứng dụng kit chẩn đoán.

3.1. Khảo Sát Lâm Sàng Trên Gia Súc

Khảo sát lâm sàng được thực hiện để xác định tỷ lệ nhiễm bệnh và triệu chứng lâm sàng của trâu, bò. Dữ liệu thu thập sẽ giúp đánh giá tình hình dịch tễ tại các tỉnh miền núi.

3.2. Ứng Dụng Kit Chẩn Đoán Hiện Đại

Sử dụng kit chẩn đoán huyết thanh giúp phát hiện nhanh chóng và chính xác sự hiện diện của Trypanosoma evansi trong mẫu máu. Phương pháp này đã được chứng minh là hiệu quả trong nhiều nghiên cứu trước đây.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bệnh Tiên Mao Trùng

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh tiên mao trùng ở trâu, bò tại miền núi phía Bắc cao hơn so với các vùng khác. Các triệu chứng lâm sàng cũng được ghi nhận rõ ràng, cho thấy sự cần thiết phải có biện pháp can thiệp kịp thời.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Bệnh Ở Trâu Bò

Tỷ lệ nhiễm bệnh ở trâu, bò tại các tỉnh miền núi dao động từ 13% đến 30%. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của bệnh và cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

4.2. Triệu Chứng Lâm Sàng Của Bệnh

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh tiên mao trùng bao gồm sốt cao, gầy còm và thiếu máu. Những triệu chứng này cần được nhận diện sớm để có biện pháp điều trị kịp thời.

V. Đề Xuất Biện Pháp Phòng Ngừa Bệnh Tiên Mao Trùng

Để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm bệnh tiên mao trùng, cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm tiêm phòng, quản lý môi trường và giáo dục người chăn nuôi.

5.1. Tiêm Phòng Định Kỳ

Tiêm phòng định kỳ cho trâu, bò là một trong những biện pháp quan trọng để ngăn ngừa bệnh tiên mao trùng. Cần có kế hoạch tiêm phòng rõ ràng và thường xuyên.

5.2. Quản Lý Môi Trường Chăn Nuôi

Quản lý môi trường chăn nuôi giúp giảm thiểu sự xuất hiện của côn trùng truyền bệnh. Cần có các biện pháp vệ sinh và kiểm soát côn trùng hiệu quả.

VI. Kết Luận Về Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Tiên Mao Trùng

Nghiên cứu về bệnh tiên mao trùng do Trypanosoma evansi gây ra ở trâu, bò tại miền núi phía Bắc đã chỉ ra mức độ nghiêm trọng của bệnh và những thách thức trong công tác phòng ngừa. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và người chăn nuôi để nâng cao hiệu quả phòng chống bệnh.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiệu quả hơn cho bệnh tiên mao trùng.

6.2. Khuyến Nghị Đối Với Người Chăn Nuôi

Người chăn nuôi cần được đào tạo về nhận diện triệu chứng bệnh và các biện pháp phòng ngừa để bảo vệ đàn gia súc của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI Bệnh tiên mao trùng được Blanchard (1888) phát hiện đầu tiên ở Việt Nam. Sau đó, bệnh được thấy phổ biến ở hầu hết các tỉnh thành trong cả nước. Bệnh do loài tiên mao trùng Trypanosoma evansi gây ra.

Trâu, bò, ngựa mắc bệnh bị thiếu máu, suy nhược, giảm hoặc mất khả năng sinh sản và sức sản xuất, nếu mắc bệnh nặng súc vật dễ chết. Đặc điểm hình thái, cấu trúc và phân loại tiên mao trùng 1. Phân loại tiên mao trùng ký sinh ở gia súc Theo Levine (1980) (dẫn theo Lương Văn Huấn và Lê Hữu Khương, 1997) [9], vị trí của tiên mao trùng trong hệ thống phân loại nguyên bào (Protozoa) như sau: Ngành Sarcomastigophora Phân ngành Mastigophora Lớp Zoomastigophorasida Bộ Kinetoplastorida Phân bộ Trypanosomatorina Họ Trypanosomatidae Donein, 1901 Giống Trypanosoma Gruby, 1843 Giống phụ Megatrypanum Hoare, 1964 Loài Trypanosoma (M) theileria Giống phụ Herpetosoma Doflein, 1901 Loài Trypanosoma (H) lewisi Giống phụ Schizotrypanum Chagas, 1909 Loài Trypanosoma (S) cruzi Giống phụ Duttonella Chalmers, 1918 Loài Trypanosoma (D) vivax Loài Trvpanosoma (D) uniforme Giống phụ Nannomonas Hoare, 1964 Loài Trypanosoma (N) congolense 5 Loài Trypanosoma (N) simiae Loài Trypanosoma (N) vanhogi Giống phụ Trypanozoon Liihe, 1906 Loài Trypanosoma (T) brucei Loài Trypanosoma (T) gambiense Loài Trypanosoma (T) rhodesiense Loài Trypanosoma (T) equiperdum Loài Trypanosoma evansi (Steel, 1885) Giống phụ Pycnomonas Hoare, 1964 Loài Trypanosoma (P) suis Giống phụ Trypanosoma Gruby, 1843 Loài Trypanosoma rotatorium Trong các loài tiên mao trùng trên, có 3 loài được tổ chức dịch tễ thế giới (OIE) thông báo là có khả năng gây bệnh cho người và động vật có vú, đó là: T. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của tiên mao trùng Trypanosoma evansi Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs.

(1999) [11]: đặc điểm hình thái, cấu tạo của tiên mao trùng như sau: Cơ thể có hình thoi, dài 18 - 34 m. Giữa có một nhân, phía cuối cơ thể có một roi, roi này chạy dọc theo thân và tạo thành nhiều màng rung động, cuối cùng roi lơ lửng ở phần đầu và thành roi tự do. Tiên mao trùng di chuyển được là nhờ roi và màng rung động. Trên tiêu bản máu tươi, tiên mao trùng di chuyển nhanh trong huyết tương.

Khi phết kính, nhuộm Giemsa thấy nguyên sinh chất của tiên mao trùng bắt màu xanh nhạt, nhân bắt màu hồng. Phạm Sỹ Lăng và Lê Văn Tạo (2002) [18] cho biết: tiên mao trùng có kích thước: 18 - 34 x 2,5 μm, có hình mũi khoan, di động được trong máu nhờ một roi tự do xuất phát từ phía sau thân, chạy vòng quanh thân tạo thành một màng rung. Khi rung động, roi tự do vung ra phía trước và màng rung chuyển động giúp cho tiên mao trùng di chuyển nhanh trong máu vật chủ. Cấu trúc cơ bản của T.

evansi cũng giống như cấu trúc của các loài tiên mao trùng khác thuộc họ Trypanosomatidae. Cấu trúc từ ngoài vào trong được chia thành 3 phần chính: 6 Vỏ: Ngoài cùng là lớp vỏ dày 10 - 15 nm, vỏ được chia làm 3 lớp (lớp ngoài, lớp giữa và lớp trong; lớp ngoài và lớp trong tiếp giáp với nguyên sinh chất dày hơn lớp giữa). Lớp vỏ ngoài cùng được cấu tạo từ các phân tử glycoprotein luôn biến đổi (Variant Glycoprotein Surface -VGS). Tiếp giáp với lớp trong cùng là 9 cặp vi ống xếp song song dọc theo chiều dài thân tiên mao trùng.

Chính nhờ sự sắp xếp của các cặp vi ống nên tiên mao trùng có dạng hình suốt chỉ mảnh. Nguyên sinh chất (gồm lớp trong và lớp ngoài): trong nguyên sinh chất có chứa ribosome (có màu thẫm xen kẽ vùng không bào màu sáng), kinetoplast (thể cơ động), mitochrondno, reticulum (lưới nội bào) và mạng lưới golgi. Nhân: Nhân tiên mao trùng có chứa AND, hình bầu dục hoặc hình trứng. Nhân thường nằm ở vị trí trung tâm hoặc gần vị trí trung tâm cơ thể.

Ngoài nhân, về phía cuối thân còn có thể kinetoplast chứa AND (KAND). Từ kinetoplast có một roi chạy vòng quanh thân lên đầu và ra phía ngoài cơ thể thành một roi tự do. Roi của tiên mao trùng có lớp vỏ ngoài cùng giống lớp vỏ của thân. Trong roi có 9 cặp vi ống ở xung quanh và một cặp ở trung tâm, xếp song song dọc chiều dài roi (Hoare, 1972 [90]; Nguyễn Quốc Doanh, 1999 [6]).

Cấu trúc kháng nguyên của tiên mao trùng Trypanosoma evansi Kháng nguyên của T. evansi gồm hai loại: kháng nguyên ổn định (kháng nguyên không biến đổi) và kháng nguyên biến đổi (dẫn theo Nguyễn Thị Kim Lan, 2008 [12]). * Kháng nguyên ổn định (kháng nguyên không biến đổi) Phần lớn các thành phần kháng nguyên tiên mao trùng không biến đổi trong quá trình sống ký sinh. Bằng phương pháp điện di huyết thanh thỏ tối miễn dịch với T.

evansi, Kageruka (1982) đã phát hiện 30 thành phần kháng nguyên khác nhau. Có ba loại kháng nguyên không biến đổi ở màng nguyên sinh chất tế bào (ISG: Invariant Surface Glycoprotein): ISG 65, ISG 75 và ISG 100. Do cấu trúc không gian ba chiều và đặc tính ưa nước, các loại này không kết hợp với kháng thể của vật chủ (Nolan, 1997). * Kháng nguyên biến đổi Về kháng nguyên biến đổi, cần đề cập đến sự biến đổi lớp vỏ bề mặt VSG (Variant Surface Glycoprotein), những quan điểm mới về sự xuất hiện kháng nguyên biến đổi của tiên mao trùng và cơ chế di truyền của kháng nguyên biến đổi.

7 Nhờ kháng thể đặc hiệu được đánh dấu mà Vickerman và Luckins (1969) đã phát hiện ra sự biến đổi của lớp kháng nguyên bề mặt. Lớp áo bề mặt này kích thích cơ thể vật chủ tạo ra kháng thể đặc hiệu với từng type kháng nguyên biến đổi VAT (Variable Antigen Type). Chỉ có kháng nguyên biến đổi mới có khả năng kích thích vật chủ tạo miễn dịch chủ động. Người ta ước lượng rằng, một con tiên mao trùng có ít nhất vài trăm hoặc vài nghìn VSG, nghĩa là 5 - 10% số gen của tiên mao trùng được biểu hiện ở kháng nguyên bề mặt này.

- Cơ chế di truyền của kháng nguyên biến đổi Khi kháng thể đặc hiệu kết hợp với phân tử của kháng nguyên bề mặt (VSG), làm tiêu tan tiên mao trùng thì đó cũng là nguyên nhân chính thúc đẩy sự hoạt hoá của gen. Kết quả là các phân tử kháng nguyên VSG được thay đổi hoàn toàn bằng các phân tử VSG mới. Lúc này, kháng thể đặc hiệu lúc trước đã không còn tác dụng đối với kháng nguyên mới này. (1991) [49], Vanhamme và cs.

(1995) [165], các VSG được mã hoá nhờ các gen chuyên biệt. Mỗi gen VSG được hoạt hoá một cách chọn lọc, dẫn đến tổng hợp ra một loại kháng nguyên VSG. Mỗi gen VSG mới tạo ra một loại kháng nguyên VSG mới. Trong bộ gen của tiên mao trùng tồn tại một số lớn gen VSG, các gen này có nhiều cơ chế sắp xếp khác nhau, do vậy ở gia súc bị bệnh mãn tính tiên mao trùng có thể tạo ra nhiều VSG khác nhau.

Cơ chế biến đổi kháng nguyên theo 2 cách: cách thứ nhất là, sử dụng lần lượt các điểm biểu hiện khác nhau, không có sự sắp xếp của AND. Các điểm biểu hiện khác nhau sẽ mang các gen VSG khác nhau, sự luân phiên này dẫn đến sự thay đổi type kháng nguyên. Cơ chế nói trên quan sát được chủ yếu ở giai đoạn đầu của quá trình cảm nhiễm. Có lẽ ở giai đoạn đầu chưa có đáp ứng miễn dịch của vật chủ đối với VSG, điều này không gây ra một cản trở hoạt hoá tự nhiên của các điểm biểu hiện gen này.

Cách thứ hai là, tập hợp các đoạn AND khác nhau để tái tổ hợp gen, mà việc tái tổ hợp này cho phép thay thế hoàn toàn hoặc từng phần gen, hoặc việc thay thế diễn ra dựa vào sự chuyển đổi gen chứ không phải dựa vào tái tổ hợp gen. Trường hợp này được diễn giải như sau: Một gen hoạt hoá được thay thế bằng bản sao chép của một gen khác. Sự thay thế một phần của gen đã tạo ra loại gen phức hợp và đặc trưng. Dịch tễ học bệnh tiên mao trùng 1.

Phân bố của bệnh Bệnh tiên mao trùng phân bố rất rộng, từ phía Tây sang phía Đông bán cầu. Phía Tây bán cầu thuộc châu Mỹ, phía Đông bán cầu trải dài từ châu Phi đến Philippine. Theo Euzeby (1984), bệnh phổ biến ở trâu, bò, ngựa các nước nhiệt đới ở châu Phi, châu Á và Nam Mỹ. Ở châu Phi, bệnh trải dài từ Tây sang Đông, phía Bắc qua vùng sa mạc Sahara, dọc theo bờ biển Atlantique Địa trung hải.

Bệnh tiên mao trùng xảy ra với tên gọi "bệnh Surra” ở Ả rập Saudi, Yêmen, Sultanate, Ả Rập thống nhất, Thổ Nhĩ Kỳ, Israel, Syrie, Afganistan, Pakistan. Ở châu Á, bệnh xuất hiện ở Trung Á (thuộc Liên Xô cũ), Ấn Độ, Malaysia, bán đảo Đông Dương, Trung Quốc, Indonexia, Philippine. Ở châu Âu, bệnh xuất hiện ở Bungaria (nay đã được thanh toán), hiện chỉ còn ở vùng Volga và Nam Capcase (Liên Xô cũ). Ở châu Mỹ, bệnh xuất hiện ở Trung Mỹ, Nam Mỹ, đặc biệt phổ biến ở Brazil, Mexico, Venezuela, Colombia.

Châu Úc cũng đã được xác định là có bệnh tiên mao trùng (Reid, 2002 [144]). 1972 [103] cho rằng, bệnh tiên mao trùng phổ biến nhất ở châu Á và châu Phi, từ Ấn Độ đến Srilanca, Trung Quốc, Indonexia, Thái Lan, Camphuchia, Lào, Iran, Philippines. Ở Philippine, bệnh tiên mao trùng đã xảy ra tại 13 khu vực. Trong đó, loài trâu sống ở vùng đầm lầy có tỷ lệ nhiễm bệnh cao nhất, sau đó đến ngựa.

Tuy nhiên, tỷ lệ chết cao nhất lại là ở ngựa và ít hơn ở trâu, bò (Manuel M. (2009) [109] đã phân lập được 10 chủng T. evansi gây bệnh cho trâu tại Philippines và cho biết, độc lực của mỗi chủng là khác nhau khi gây bệnh cho chuột thí nghiệm. Ở Việt Nam, bệnh tiên mao trùng thấy ở hầu hết các vùng sinh thái khác nhau: miền núi, trung du, đồng bằng và ven biển.

Theo Phạm Sỹ Lăng (1982) [15], bệnh tiên mao trùng có ở tất cả các tỉnh miền Bắc (Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Ninh Bình và Hà Tây). Trâu, bò nhiễm bệnh với tỷ lệ cao và khác nhau giữa các vùng khác nhau. Vật chủ và côn trùng môi giới truyền bệnh tiên mao trùng * Vật chủ: Trong tự nhiên, tiên mao trùng ký sinh ở hầu hết các loài thú nuôi và thú hoang, thấy nhiều hơn ở trâu, bò, ngựa, trâu rừng, bò rừng, hươu, nai, hổ, báo, sư tử, chó, mèo, lạc đà, voi, thỏ, chuột cống, chuột lang, chuột bạch. Trâu, bò mọi lứa tuổi đều nhiễm tiên mao trùng.

Theo tổ chức dịch tễ thế giới, tiên mao trùng T. evansi và một số loài khác còn ký sinh ở người (Phạm Sỹ Lăng và cs. Mặc dù đều là vật chủ của T. evansi, song các loài có đặc điểm sinh học khác nhau rất nhiều.