Luận án tiến sĩ lịch sử đảng bộ tỉnh hưng yên lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2010

Luận án tiến sĩ nghiên cứu lịch sử đảng bộ tỉnh hưng yên lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2010, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Nguyễn Thị Nguyệt Ánh
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp (1997-2010)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Khái quát những vấn đề mà luận án kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã được công bố và những vấn đề đặt ra luận án cần phải giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẢNG BỘ TỈNH HƯNG YÊN LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ 1997 ĐẾN NĂM 2000
• 2.1. Những yếu tố tác động tới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên trong phát triển kinh tế nông nghiệp
• 2.2. Chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên
• 2.3. Đảng bộ tỉnh Hưng Yên chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẢNG BỘ TỈNH HƯNG YÊN LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2010
• 3.1. Chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên
• 3.2. Chỉ đạo thực hiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM
• 4.1. Một số nhận xét
• 4.2. Một số kinh nghiệm
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp 1997 2000

Giai đoạn từ 1997 đến 2000, Đảng bộ tỉnh Hưng Yên đã có những bước đi quan trọng trong việc lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp. Các yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ bao gồm chính sách của Đảng, tình hình kinh tế xã hội và nhu cầu thực tiễn của địa phương. Đảng bộ đã xác định rõ chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Các chính sách nông nghiệp được ban hành nhằm khuyến khích sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Đặc biệt, việc chỉ đạo thực hiện các chương trình phát triển nông nghiệp đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao đời sống của nông dân. Theo báo cáo, sản xuất nông nghiệp đã tăng trưởng ổn định, với nhiều mô hình sản xuất mới được hình thành. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như cơ cấu sản xuất chưa hợp lý và sự phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho kinh tế nông nghiệp trong tương lai.

1.1. Những yếu tố tác động tới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên

Sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên trong phát triển kinh tế nông nghiệp chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố. Đầu tiên, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam về nông nghiệp đã tạo ra khung pháp lý và định hướng cho các hoạt động phát triển. Thứ hai, tình hình kinh tế xã hội của tỉnh Hưng Yên cũng đóng vai trò quan trọng, với nhu cầu nâng cao đời sống nông dân và phát triển bền vững. Cuối cùng, sự tham gia của các tổ chức, đoàn thể và cộng đồng cũng là yếu tố quyết định trong việc thực hiện các chủ trương của Đảng. Những yếu tố này đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế nông nghiệp trong giai đoạn này.

1.2. Chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên

Chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên được xác định rõ ràng trong các nghị quyết và chỉ thị. Đảng bộ đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa lớn. Các chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận công nghệ mới và thị trường tiêu thụ đã được triển khai. Đặc biệt, việc xây dựng các vùng sản xuất chuyên canh đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Những chủ trương này không chỉ tạo ra sự phát triển cho kinh tế nông nghiệp mà còn góp phần cải thiện đời sống của người dân.

II. Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế nông nghiệp 2001 2010

Giai đoạn từ 2001 đến 2010, Đảng bộ tỉnh Hưng Yên tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp. Chủ trương công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Đảng bộ đã chỉ đạo thực hiện các chương trình phát triển nông nghiệp bền vững, tập trung vào việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các chính sách hỗ trợ nông dân, khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao đã được triển khai. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như sự cạnh tranh từ thị trường và yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm. Đảng bộ cần tiếp tục tìm kiếm giải pháp để phát triển kinh tế nông nghiệp một cách bền vững.

2.1. Chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên

Chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên được thể hiện qua nhiều chính sách cụ thể. Đảng bộ đã khuyến khích việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các chương trình đào tạo nghề cho nông dân cũng được triển khai nhằm nâng cao trình độ sản xuất. Đặc biệt, việc xây dựng các mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã tạo ra những bước tiến mới trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Những chủ trương này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

2.2. Chỉ đạo thực hiện đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp

Việc chỉ đạo thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Các chương trình phát triển nông nghiệp được triển khai đồng bộ, từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Đảng bộ đã tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân tiếp cận với thị trường và công nghệ mới. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua, như việc nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường sức cạnh tranh. Đảng bộ cần tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp để phát triển kinh tế nông nghiệp một cách bền vững.

III. Nhận xét và một số kinh nghiệm

Luận án đã chỉ ra rằng sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên trong phát triển kinh tế nông nghiệp giai đoạn 1997-2010 đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận những hạn chế và thách thức còn tồn tại. Việc chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp còn chậm, sản xuất nhỏ lẻ và manh mún vẫn là vấn đề cần giải quyết. Những kinh nghiệm từ quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp có thể được áp dụng trong thời gian tới để nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững.

3.1. Một số nhận xét

Những nhận xét về sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên cho thấy rằng việc xác định đúng chủ trương và chính sách là yếu tố quyết định cho sự phát triển kinh tế nông nghiệp. Đảng bộ đã có những bước đi đúng đắn trong việc triển khai các chương trình phát triển nông nghiệp, từ đó tạo ra những chuyển biến tích cực trong sản xuất. Tuy nhiên, cần phải có những giải pháp cụ thể hơn để khắc phục những hạn chế còn tồn tại.

3.2. Một số kinh nghiệm

Một số kinh nghiệm từ quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên có thể được rút ra. Đầu tiên, việc gắn kết giữa chính sách và thực tiễn là rất quan trọng. Thứ hai, cần phải có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình triển khai các chương trình phát triển. Cuối cùng, việc áp dụng công nghệ mới và nâng cao chất lượng sản phẩm là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của kinh tế nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam của tác giả Nguyễn Thị Nguyệt Ánh với đề tài "Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2010" là một khảo cứu học thuật toàn diện về quá trình chuyển dịch mô hình kinh tế nông nghiệp (KTNN) tại một địa bàn đồng bằng sông Hồng sau khi tái lập tỉnh. Luận án đặt trong bối cảnh lịch sử đặc thù: năm 1997, tỉnh Hưng Yên được tái lập từ tỉnh Hải Hưng cũ, đối mặt với xuất phát điểm kinh tế thuần nông, quy mô ruộng đất manh mún và hạ tầng kỹ thuật xuống cấp. Nghiên cứu tiên phong trong việc tái hiện, phục dựng và phân tích có hệ thống đường lối lãnh đạo của một Đảng bộ cấp tỉnh trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) nông nghiệp, nông thôn xuyên suốt 14 năm (1997-2010) qua ba nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh (khóa XIV, XV và XVI).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được nhận diện là sự thiếu vắng các công trình tổng kết mang tính lịch sử - lý luận chuyên sâu về cơ chế chuyển hóa nghị quyết của Đảng bộ địa phương thành các chính sách kinh tế vi mô và vĩ mô tại Hưng Yên. Trong khi các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận cục bộ ở khía cạnh thống kê kinh tế thuần túy (Cục Thống kê tỉnh Hưng Yên, 2016) hoặc giới hạn ở từng huyện đơn lẻ như Văn Lâm (Nguyễn Thị Hồng Hạnh, 2010) và Mỹ Hào (Tạ Thuyết Thái, 2012), luận án đã bao quát toàn bộ 9 huyện và 1 thành phố của tỉnh Hưng Yên.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được định hình cụ thể:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những nhân tố khách quan và chủ quan nào tác động trực tiếp đến quá trình hoạch định chủ trương phát triển KTNN của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên giai đoạn 1997-2010?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Đảng bộ tỉnh đã vận dụng sáng tạo chủ trương CNH, HĐH nông nghiệp của Trung ương vào điều kiện thực tiễn địa phương như thế nào qua hai giai đoạn bản lề (1997-2000 và 2001-2010)?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những thành tựu, hạn chế và quy luật lịch sử nào được đúc rút từ thực tiễn lãnh đạo phát triển KTNN của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên nhằm cung cấp luận cứ cho phát triển bền vững hiện nay?

Hệ thống giả thuyết:

• Giả thuyết H1: Sự chuyển dịch tư duy lãnh đạo từ "tự túc lương thực, chạy theo sản lượng" sang "sản xuất hàng hóa, tối ưu hóa giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích" là nhân tố quyết định tốc độ tăng trưởng KTNN địa phương.
• Giả thuyết H2: Việc coi "cách mạng giống" và "công nghệ sinh học" là mũi nhọn đột phá (thể hiện qua Nghị quyết số 03-NQ/TU ngày 26-4-1997) đã tái cấu trúc thành công chuỗi giá trị nông nghiệp Hưng Yên trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp do công nghiệp hóa.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên nền tảng Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất, kết hợp Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhị nguyên (Dual-sector Model của W. Arthur Lewis) và Lý thuyết đổi mới công nghệ cảm sinh trong nông nghiệp (Induced Innovation Model của Yujiro Hayami và Vernon Ruttan). Về phạm vi, công trình nghiên cứu tổng diện tích đất tự nhiên 889,9 km2 với 62.602,89 ha đất nông nghiệp (chiếm 67,82% diện tích tự nhiên năm 2003), bao phủ không gian sinh kế của 1.068.700 dân số (91,5% sống ở nông thôn năm 1999) trong khung thời gian 14 năm lịch sử.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy các luồng nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp Việt Nam thời kỳ đổi mới chia thành ba nhánh chính:

Luồng nghiên cứu vĩ mô về đường lối và thể chế nông nghiệp: Các học giả tiêu biểu như Nguyễn Sinh Cúc (2003), Nguyễn Văn Bích (2006), Nguyễn Ngọc Hà (2012) và Đặng Kim Sơn (2008) đã hệ thống hóa các bước chuyển biến thể chế từ Nghị quyết 10-NQ/TW (1988) đến Nghị quyết 26-NQ/TW (2008). Các công trình này phân tích vai trò giải phóng sức sản xuất của kinh tế hộ tự chủ, song chủ yếu dừng lại ở cấp độ khái quát hóa toàn quốc, chưa phân kỳ chi tiết cơ chế phản ứng chính sách ở cấp tỉnh.

Luồng nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu và kinh tế địa phương: Các tác giả Đặng Kim Oanh (2006), Vũ Quang Ánh (2010), Lê Thị Hồng (2010) tại Thái Bình, Nguyễn Văn Thông (2010) tại Hải Phòng, Trần Thị Thái (2005) tại Nam Định, Vũ Trọng Hùng (2010) tại Vĩnh Phúc đã khảo cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ các tỉnh lân cận ở đồng bằng sông Hồng. Những công trình này chỉ ra tính tất yếu của việc giảm tỷ trọng trồng trọt thuần nông, tăng tỷ trọng chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp.

Luồng nghiên cứu quốc tế và đối sánh: Tiêu biểu là công trình của Keith Griffin (1998) và Azizur Rahman Khan (1998) trong "Economic Reform in Vietnam: Performance and Prospects", phân tích thực trạng nghèo đói nông thôn và đóng góp của KTNN vào GDP Việt Nam thập niên 1990; cùng các nghiên cứu so sánh bài học cải cách nông nghiệp, mô hình khoán hộ và chuyển đổi doanh nghiệp hương trấn giữa Việt Nam - Trung Quốc của Viện Thông tin Khoa học Xã hội (2001) và Hội đồng Lý luận Trung ương (2008).

                                  LITERATURE POSITIONING
[Nhánh 1: Đường lối Vĩ mô]           [Nhánh 2: Quốc tế & Đối sánh]       [Nhánh 3: Địa phương lân cận]
- Nguyễn Sinh Cúc (2003)             - Keith Griffin (1998)              - Lê Thị Hồng (Thái Bình, 2010)
- Nguyễn Văn Bích (2006)             - Azizur Rahman Khan (1998)         - Nguyễn Văn Thông (Hải Phòng, 2010)
- Đặng Kim Sơn (2008)                - Viện TTKHXH (TQ & Cuba, 2001)     - Vũ Trọng Hùng (Vĩnh Phúc, 2010)

Trong y văn học thuật tồn tại hai luồng quan điểm tranh luận:

1. Quan điểm ưu tiên thâm canh tự túc lương thực: Nhấn mạnh việc bảo vệ nghiêm ngặt chỉ tiêu diện tích trồng lúa bằng mọi giá để duy trì an ninh lương thực tuyệt đối trước biến động tự nhiên.
2. Quan điểm thị trường hóa và chuyển dịch cơ cấu triệt để: Ủng hộ việc chuyển đổi mạnh mẽ đất lúa trũng, đất bãi kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản, cây ăn quả đặc sản và chăn nuôi công nghiệp có giá trị gia tăng cao (được định chế hóa từ Nghị quyết 09/2000/NQ-CP của Chính phủ).

Luận án của NCS. Nguyễn Thị Nguyệt Ánh định vị chính xác vào khoảng trống khoa học này: Chưa có công trình khoa học chuyên khảo nào dưới góc độ Lịch sử Đảng dựng lại bức tranh toàn diện về sự lãnh đạo KTNN của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên suốt giai đoạn 1997-2010. Công trình không chỉ đối chiếu thực nghiệm với các tỉnh có điều kiện tương đồng ở đồng bằng sông Hồng mà còn cung cấp bằng chứng lịch sử rõ nét về quá trình địa phương hóa các chủ trương CNH, HĐH nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp trong nền kinh tế chuyển đổi định hướng xã hội chủ nghĩa thông qua việc chứng minh vai trò chủ đạo của thể chế Đảng bộ cấp tỉnh như một "tác nhân xúc tác thể chế" (Institutional Catalyst). Nghiên cứu kiểm chứng mô hình đổi mới công nghệ cảm sinh của Hayami và Ruttan, chứng minh rằng trong điều kiện đất đai bị giới hạn (mật độ dân số Hưng Yên năm 1999 lên tới 1.161 người/km2, gấp hơn 5 lần trung bình toàn quốc), việc Đảng bộ tỉnh ưu tiên đổi mới công nghệ sinh học và giống cây trồng - vật nuôi là sự lựa chọn hợp quy luật nhằm thay thế yếu tố đất đai khan hiếm bằng yếu tố công nghệ và thâm canh tri thức.

Mô hình lý thuyết của luận án xác lập ba mệnh đề khoa học (Propositions):

• Mệnh đề P1: Năng lực thể chế hóa của cấp ủy địa phương quyết định tốc độ lan tỏa của tiến bộ kỹ thuật sinh học tới các nông hộ tự chủ.
• Mệnh đề P2: Cơ giới hóa đồng bộ các khâu sản xuất (làm đất, tưới tiêu, bảo vệ thực vật, thu hoạch, chế biến) là điều kiện cần để giải phóng lao động nông thôn sang khu vực phi nông nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa.
• Mệnh đề P3: Chuyển đổi từ tăng trưởng theo sản lượng thô sang tối ưu hóa giá trị thu nhập/ha là bước chuyển paradigm mang tính tất yếu của nông nghiệp đồng bằng sông Hồng giai đoạn 1997-2010.

Khung phân tích độc đáo

Luận án tích hợp liên ngành ba trụ cột lý thuyết: Lịch sử chính sách (Policy History), Kinh tế phát triển (Development Economics) và Xã hội học nông thôn (Rural Sociology).

                                KHUNG TÍCH HỢP LIÊN NGÀNH
[Lịch sử Đảng & Thể chế]          [Kinh tế Nông nghiệp]              [Xã hội học Nông thôn]
- Phân kỳ lịch sử 2 giai đoạn     - Mô hình nhị nguyên (Lewis)       - Biến đổi hộ nông dân
- Chuỗi Nghị quyết Tỉnh ủy        - Công nghệ cảm sinh (Hayami)      - Chuyển dịch sinh kế
- Cơ chế lãnh đạo cấp ủy          - Giá trị gia tăng/đơn vị diện tích - Chuyển đổi mô hình HTX

Khung phân tích này thiết lập các chiều kích đánh giá:

1. Trục thể chế - chính sách: Quá trình ban hành và chỉ đạo thực hiện các nghị quyết chuyên đề (như Nghị quyết số 03-NQ/TU năm 1997 về CNH nông nghiệp, nông thôn).
2. Trục can thiệp kỹ thuật - kinh tế: Tác động của chính sách vốn mồi (hỗ trợ 5% vốn làm đường nội đồng), tín dụng thương mại (cho vay 35 tỷ đồng mua 2.200 máy kéo nhỏ) và mạng lưới khuyến nông.
3. Trục biến đổi cấu trúc nông thôn: Sự thích ứng của kinh tế hộ, kinh tế trang trại và hợp tác xã kiểu mới trước làn sóng thu hồi đất nông nghiệp phát triển các khu công nghiệp dọc Quốc lộ 5.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được áp dụng tối ưu cho các tỉnh đồng bằng có mật độ dân số cao, quỹ đất nông nghiệp hạn chế, tốc độ đô thị hóa - công nghiệp hóa nhanh và nằm trong tam giác tăng trưởng kinh tế trọng điểm.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án quán triệt thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin. Phương pháp luận dựa trên lập trường nhận thức thực chứng - lịch sử (Historical Positivism kết hợp Critical Realism), coi sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh là một tiến trình vận động khách quan, gắn liền với các điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Design) kết hợp lịch sử và lôgic:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích văn kiện, chỉ thị, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Chính phủ và Tỉnh ủy Hưng Yên.
• Cấp độ trung mô (Meso-level): Phân tích dữ liệu ngành nông nghiệp của 9 huyện (Khoái Châu, Kim Động, Mỹ Hào, Phù Cừ, Tiên Lữ, Văn Giang, Văn Lâm, Yên Mỹ, Ân Thi) và Thành phố Hưng Yên.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát điền dã thực địa, phỏng vấn chuyên sâu cán bộ cơ sở và nông hộ tại các mô hình chuyển đổi điểm (xã Tân Dân, xã Phan Sào Nam, các xã vùng trũng huyện Ân Thi).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ chuẩn mực kiểm định nguồn sử liệu (Historical Source Criticism):

• Chiến lược lấy mẫu tư liệu: Khảo sát toàn bộ kho lưu trữ Văn phòng Tỉnh ủy Hưng Yên, HĐND, UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Hưng Yên giai đoạn 1997-2010.
• Kỹ thuật tam giác đạc (Triangulation):
  • Tam giác đạc nguồn dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu giữa báo cáo chính trị của cấp ủy với niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Hưng Yên và dữ liệu khảo sát thực tế của các đề tài khoa học cấp tỉnh.
  • Tam giác đạc phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp phân tích định tính nội dung văn bản chính sách (Policy Content Analysis) với phân tích chuỗi thời gian thống kê kinh tế (Time-series Descriptive Statistics).
• Độ tin cậy và giá trị khoa học: Đảm bảo tính xác thực lịch sử tuyệt đối thông qua việc đối chiếu văn bản gốc ban hành với kết quả thực thi thực tế trên đồng ruộng.

                  QUY TRÌNH TAM GIÁC ĐẠC DỮ LIỆU & KIỂM ĐỊNH TƯ LIỆU
[Văn kiện & Nghị quyết]         [Niên giám Thống kê]            [Khảo sát Điền dã Thực địa]
- Văn phòng Tỉnh ủy             - Cục Thống kê Hưng Yên          - 9 huyện và 1 thành phố
- Sở Nông nghiệp & PTNT         - Tổng cục Thống kê              - Mô hình điểm (Ân Thi,
- Báo cáo Đại hội Đảng bộ       - Bảng số liệu 2.1 đến 2.4       Khoái Châu, Văn Giang)

Data và phân tích

Dữ liệu của luận án được xử lý và phân tích thông qua các phần mềm công cụ văn phòng chuyên dụng (Microsoft Excel, SPSS) nhằm hệ thống hóa hệ thống bảng biểu thống kê kinh tế:

• Bảng 2.1: Biến động diện tích các loại cây trồng (1997-2000).
• Bảng 2.2: Sản lượng lương thực có hạt qua các năm.
• Bảng 2.3: Biến động quy mô đàn gia súc, gia cầm.
• Bảng 2.4: Giá trị sản xuất ngành thủy sản.

Phân tích đặc trưng mẫu và dữ liệu lịch sử:

• Diện tích tự nhiên toàn tỉnh: 889,9 km2; Đất nông nghiệp: 62.602,89 ha (năm 2003) gồm đất cây hàng năm (55.000 ha), đất vườn tạp (2.000 ha), đất cây lâu năm (1.000 ha) và mặt nước thủy sản (4.000 ha).
• Dân số năm 1999: 1.068.700 người; Dân số sống ở nông thôn chiếm 91,5%; Lực lượng lao động: 57 vạn người (chiếm 51% dân số), trong đó tỷ lệ qua đào tạo đạt 25%.
• Hệ thống hạ tầng thủy nông: 274 trạm bơm với 825 máy bơm, tổng công suất 1,3 triệu m3/h.
• Hiện trạng cơ giới hóa năm 1996: Toàn tỉnh có 153 máy kéo lớn (chiếm 0,45% cả nước), 796 máy kéo nhỏ (hầu hết hết niên hạn); 842 máy đập lúa (tỷ lệ cơ giới hóa 90%); 2.296 máy xay xát (cơ giới hóa 100%).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, đột phá chuyển dịch tư duy từ "sản lượng" sang "giá trị kinh tế": Luận án chứng minh sự thay đổi mang tính cách mạng trong tư duy lãnh đạo của Tỉnh ủy Hưng Yên. Ngay sau khi tái lập tỉnh, Nghị quyết số 03-NQ/TU (26-4-1997) đã đặt ra mục tiêu cụ thể: Đến năm 2000, 10% diện tích canh tác phải đạt giá trị thu nhập trên 100 triệu đồng/ha/năm và 35% diện tích đạt trên 50 triệu đồng/ha/năm. Đây là tư duy kinh tế thị trường sắc bén, đi trước nhiều địa phương cùng thời kỳ.

Thứ hai, kết quả thực thi chiến lược "Cách mạng giống" và "Công nghệ sinh học":

• Tỷ lệ lúa cao sản và siêu cao sản nâng từ 35% (năm 1996) lên 50-60% (năm 2000); lúa đặc sản (nếp Cái hoa vàng, Tám thơm, Dự, Bắc thơm) chiếm 10-12% diện tích.
• Năng suất lúa duy trì vững chắc ở mức trên 9 tấn/ha, tổng sản lượng lương thực quy thóc đạt trên 50,7 vạn tấn, bình quân lương thực đầu người đạt 460 kg/năm.
• Trong chăn nuôi, chương trình "Nạc hóa đàn lợn" và "Sind hóa đàn bò" tạo chuyển biến rõ nét: Đàn lợn đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 9,1%/năm (đạt 312.019 con vào tháng 10/1996) và tiếp tục tăng mạnh trong giai đoạn 1997-2000; cải tạo giống bò lai Sind đạt tỷ lệ ban đầu 3% tạo tiền đề cho phát triển chăn nuôi bò thịt và bò sữa chất lượng cao.

Thứ ba, chính sách "vốn mồi" và cơ chế kích hoạt nguồn lực xã hội: Tỉnh ủy đã chỉ đạo thực hiện cơ chế hỗ trợ 5% vốn ngân sách làm "vốn mồi" để huy động sức dân kiên cố hóa đường giao thông liên thôn, liên xã và kênh mương nội đồng (đến năm 1996 đã có 58,4% đường tỉnh quản lý rải nhựa; 30,7% đường liên thôn lát gạch, rải nhựa, bê tông). Đồng thời, bảo lãnh tín dụng ngân hàng nông nghiệp giải ngân gói vay 35 tỷ đồng hỗ trợ nông dân mua 2.200 máy kéo nhỏ, nhanh chóng khôi phục năng lực cơ giới hóa khâu làm đất đạt trên 60%.

Thứ tư, nhận diện các điểm nghẽn tiêu cực và hạn chế lịch sử: Luận án chỉ rõ những hạn chế khách quan: Quy mô sản xuất vẫn cơ bản là kinh tế hộ nhỏ lẻ; việc khảo nghiệm cây trồng ở một số nơi chưa gắn chặt với quy trình kỹ thuật dẫn đến hiệu quả thấp; việc chuyển đổi ruộng trũng, vườn tạp có thời điểm mang tính tự phát; các doanh nghiệp quốc doanh nông nghiệp (vật tư, giống, thủy nông) chậm đổi mới, hoạt động kém hiệu quả; áp lực thu hồi đất nông nghiệp làm khu công nghiệp gây xáo trộn sinh kế nông dân (đặc biệt tại Văn Lâm, Mỹ Hào).

Implications đa chiều

                                HỆ THỐNG IMPLICATIONS
[Học thuật & Lý thuyết]          [Chính sách & Thể chế]          [Thực tiễn & Ứng dụng]
- Bổ sung lý luận Lịch sử Đảng   - Hoàn thiện chuỗi giá trị       - Quy hoạch vùng chuyên canh
- Mô hình hóa vai trò Cấp ủy     - Chính sách bảo hiểm nông sản   - Đổi mới HTX làm dịch vụ
- Chuẩn mực khảo cứu cấp tỉnh    - Cơ chế tích tụ ruộng đất       - Cơ giới hóa & Logistics

• Implications lý luận: Bổ sung vào kho tàng lý luận Lịch sử Đảng bài học về sự gắn kết biện chứng giữa việc quán triệt đường lối đổi mới của Trung ương với tinh thần chủ động, sáng tạo trong việc ban hành nghị quyết chuyên đề sát hợp với điều kiện kinh tế - xã hội địa phương.
• Implications phương pháp luận: Cung cấp khung tiếp cận kết hợp phân tích văn kiện lịch sử với dữ liệu chuỗi thời gian kinh tế nông nghiệp, có thể chuyển giao nghiên cứu cho các đảng bộ tỉnh, thành phố khác trong cả nước.
• Implications chính sách: Cung cấp luận cứ thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách hiện nay về: Cơ chế tích tụ và tập trung đất đai hợp thức hóa; mô hình phát triển nông nghiệp đô thị sinh thái ven các thành phố lớn; chính sách bảo hiểm giá nông sản và quản trị rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi quy mô lớn.

Limitations và Future Research

Hạn chế nghiên cứu:

• Giới hạn về nguồn dữ liệu định lượng vi mô cấp nông hộ giai đoạn 1997-2000 do hệ thống thống kê thời kỳ đầu tái lập tỉnh chưa đồng bộ, một số chỉ tiêu kinh tế nông nghiệp được ước lượng thông qua dữ liệu cấp huyện.
• Chưa lượng hóa chi tiết tác động của yếu tố ô nhiễm môi trường đất và nguồn nước ngầm (tại khu vực công nghiệp dọc Quốc lộ 5) đến chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm nông nghiệp.
• Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong địa giới hành chính tỉnh Hưng Yên, chưa đi sâu so sánh định lượng đa biến với toàn bộ 11 tỉnh, thành phố thuộc vùng đồng bằng sông Hồng.

Định hướng nghiên cứu tương lai:

• Mở rộng khung thời gian nghiên cứu giai đoạn 2011-2025 gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia Xây dựng Nông thôn mới nâng cao và Nông thôn mới kiểu mẫu tại Hưng Yên.
• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để đo lường mức độ lan tỏa công nghệ sinh học và tri thức nông nghiệp giữa Hưng Yên và các tỉnh giáp ranh (Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Hà Nam, Bắc Ninh).
• Nghiên cứu sâu về chuỗi cung ứng nông sản công nghệ cao gắn với thương mại điện tử và thị trường xuất khẩu toàn cầu trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Giá trị học thuật: Trở thành tài liệu tham khảo chuẩn mực trong nghiên cứu, giảng dạy môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử kinh tế và Lịch sử địa phương tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và Trường Chính trị Chu Văn An tỉnh Hưng Yên.
• Giá trị thực tiễn quản trị địa phương: Cung cấp luận cứ lịch sử xác đáng cho Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên nhiệm kỳ hiện nay trong việc xây dựng các đề án phát triển nông nghiệp hàng hóa ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch và xây dựng thương hiệu nông sản đặc sản (Nhãn lồng Hưng Yên, Cam Hưng Yên, Gà Đông Tảo, Chuối tiêu hồng).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên chuyên ngành Lịch sử Đảng / Kinh tế chính trị: Thụ hưởng khung phân tích lịch sử chính sách và nguồn tư liệu lịch sử được khảo chứng chuẩn xác về giai đoạn tái lập tỉnh Hưng Yên.
• Lãnh đạo Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Hưng Yên và các sở, ngành: Thụ hưởng hệ thống bài học kinh nghiệm về phương thức lãnh đạo, cơ chế hỗ trợ vốn mồi, quản lý đất đai và chuyển dịch cơ cấu cây trồng - vật nuôi.
• Hợp tác xã nông nghiệp và Doanh nghiệp chế biến nông sản: Tiếp cận các luận cứ về liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông) và định hướng xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và mở rộng lý thuyết nào?
Luận án mở rộng Lý thuyết đổi mới công nghệ cảm sinh (Induced Innovation Theory) của Hayami và Ruttan trong bối cảnh thể chế kinh tế chuyển đổi do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Luận án chứng minh rằng sự can thiệp có định hướng của Đảng bộ tỉnh (thông qua "cách mạng giống", "nạc hóa đàn lợn", "sind hóa đàn bò" trong Nghị quyết 03-NQ/TU) đã thay thế hiệu quả sự khan hiếm nguồn lực đất đai bình quân đầu người bằng việc gia tăng hàm lượng khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa, chuyển dịch thành công mô hình nông nghiệp từ thâm canh lương thực sang tối ưu hóa giá trị/ha.

2. Đột phá phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây thể hiện ra sao?
So với các nghiên cứu đơn lẻ thuần túy mô tả kinh tế (như Nguyễn Sinh Cúc, 2003) hoặc nghiên cứu vi mô giới hạn trong một địa bàn xã/huyện (như Nguyễn Thị Hồng Hạnh, 2010; Tạ Thuyết Thái, 2012), luận án thiết lập phương pháp tiếp cận Tam giác đạc lịch sử - chính sách - kinh tế. Luận án phối hợp chặt chẽ việc phân tích quyết sách chính trị của Đảng bộ cấp tỉnh với việc kiểm chứng chuỗi dữ liệu kinh tế vĩ mô trên toàn bộ 9 huyện và 1 thành phố của tỉnh Hưng Yên trong suốt 14 năm liên tục.

3. Phát hiện bất ngờ nhất được hỗ trợ bởi dữ liệu là gì?
Mặc dù diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp đáng kể do quá trình CNH hóa và xây dựng các khu công nghiệp dọc Quốc lộ 5 (đặc biệt tại Văn Lâm, Mỹ Hào), tổng giá trị sản xuất và thu nhập bình quân của nông dân Hưng Yên không giảm mà tăng trưởng vượt bậc. Điều này đạt được là nhờ tỷ trọng diện tích cây trồng giá trị cao (>50 triệu và >100 triệu đồng/ha/năm) tăng nhanh chóng, bù đắp hoàn toàn sự suy giảm về quy mô diện tích đất canh tác thuần túy.

4. Quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) có được cung cấp rõ ràng không?
Quy trình nghiên cứu được công khai minh bạch: Hệ thống mục lục lưu trữ văn kiện Đảng bộ tỉnh Hưng Yên từ năm 1997 đến năm 2010, hệ thống biểu mẫu thống kê 4 bảng chính yếu (Diện tích, Sản lượng lương thực, Chăn nuôi, Thủy sản) cùng phương pháp điền dã khảo sát thực địa tại các huyện trọng điểm, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng kiểm chứng và tái lập quy trình khảo sát.

5. Luận án đã phác thảo chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào?
Chương trình nghiên cứu tiếp nối được định hình xoay quanh 3 trọng tâm: (1) Đánh giá tác động dài hạn của việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất công nghiệp đối với an sinh xã hội nông thôn; (2) Chiến lược xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu ở hạ lưu lưu vực sông Hồng; (3) Nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng trong phong trào xây dựng Nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2020-2030.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Nguyệt Ánh đúc kết 5 đóng góp học thuật và thực tiễn then chốt:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn: Tái hiện chân thực, khách quan và sinh động bức tranh phát triển KTNN tỉnh Hưng Yên trong 14 năm tái lập tỉnh (1997-2010) dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh.
2. Làm sáng tỏ tính sáng tạo và quyết đoán của Đảng bộ địa phương: Chứng minh việc sớm ban hành Nghị quyết số 03-NQ/TU (1997) với trọng tâm "cách mạng giống" và "cơ giới hóa" là bước đi tiên phong, đúng đắn, khai thác triệt để lợi thế so sánh của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.
3. Đánh giá khách quan, khoa học về thành tựu và hạn chế: Khẳng định bước phát triển vượt bậc về năng suất (>9 tấn lúa/ha), chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi; đồng thời chỉ rõ những điểm nghẽn về manh mún ruộng đất, công nghiệp chế biến và thị trường nông sản.
4. Đúc rút các bài học kinh nghiệm lịch sử có giá trị thực tiễn cao: Bao gồm bài học về bám sát thực tiễn địa phương, bài học về phát huy vai trò tự chủ của kinh tế hộ, bài học về huy động nguồn lực "vốn mồi" và bài học về xây dựng quan hệ sản xuất mới phù hợp với tính chất của lực lượng sản xuất.
5. Mở ra hướng nghiên cứu liên ngành Lịch sử Đảng - Kinh tế nông nghiệp: Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc phục vụ công tác hoạch định chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa công nghệ cao, nông nghiệp bền vững của tỉnh Hưng Yên trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Nông nghiệp là ngành quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, nhất là ở một đất nước giàu truyền thống sản xuất nông nghiệp như ở Việt Nam. Phát triển KTNN luôn được Đảng xác định là một ngành quan trọng của sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước. Do vậy, việc nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng nói chung, của các đảng bộ địa phương nói riêng trong phát triển KTNN là một trong những vấn đề được nhiều nhà khoa học, các cơ quan quan tâm nghiên cứu.

Nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này đã được công bố trên các góc độ lịch sử, lịch sử Đảng, kinh tế học, lãnh đạo học, xã hội học., có thể khái quát và phân thành các nhóm công trình khoa học sau: 1. Nhóm công trình nghiên cứu chung về nông nghiệp và kinh tế nông nghiệp Nhóm công trình này khá phong phú, tiếp cận cả ở góc độ lịch sử, kinh tế, xã hội học, văn hóa. Đáng chú ý là những công trình sau: Nguyễn Sinh Cúc với cuốn Nông nghiệp, nông thôn thời kỳ đổi mới 1986- 2002 [18]. Tác giả đã nhìn nhận một cách khá toàn diện lịch sử phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam, khắc họa toàn cảnh bức tranh về nông nghiệp, nông thôn Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.

Từ phân tích thực trạng, tác giả đưa ra những định hướng và kiến nghị, giải pháp nhằm đưa nông nghiệp, nông thôn phát triển. Ban Biên tập Lịch sử nông nghiệp Việt Nam với cuốn Lịch sử nông nghiệp Việt Nam [4]. Tác giả tập trung vào những vấn đề: Những chặng đường phát triển lịch sử nông nghiệp của Việt Nam đã đi qua kể từ thời 7 tiền sử cho đến ngày nay; lịch sử phát triển các loại tài nguyên nông nghiệp; lịch sử các bộ phận hợp thành nền nông nghiệp Việt Nam; lịch sử phát triển các biện pháp kỹ thuật, phương thức canh tác trong nông nghiệp; lịch sử tổ chức, quản lý nông nghiệp qua các thời kỳ; những bài học rút ra được từ lịch sử phát triển KTNN Việt Nam và có những dự báo cho nông nghiệp Việt Nam trong thời gian tới. Nguyễn Văn Bích với cuốn Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam sau hai mươi năm đổi mới - Quá khứ và hiện tại [12].

Tác giả đã tổng kết toàn diện sự phát triển của nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trong thế kỷ XX, nhất là trong 20 năm đổi mới. Đồng thời, làm sáng tỏ nhiều vấn đề về lý luận và thực tiễn trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn; về quan hệ sản xuất, cơ chế quản lý trong quá trình chuyển dịch cơ cấu KTNN hướng tới sản xuất hàng hóa, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường định hướng XHCN. Lê Nghiêm, Nguyễn Đình Nam với cuốn Kinh tế nông thôn [87]. Với 9 chương (tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội (KT-XH) nông thôn; KTNN; xây dựng công nghiệp nông thôn; kinh tế dịch vụ nông thôn; phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn; chính sách kinh tế - xã hội ở nông thôn; đời sống của cư dân nông nghiệp; môi trường sinh thái trong phát triển kinh tế nông thôn; hệ thống tổ chức quản lý cơ sở ở nông thôn) đã cung cấp những kiến thức cơ bản, có hệ thống về kinh tế nông thôn và gợi mở những vấn đề thực tiễn mà nông thôn Việt Nam đang đặt ra.

Nguyễn Đình Hợi với cuốn Kinh tế nông nghiệp [61]. Nội dung chính của cuốn sách tập trung vào tìm hiểu những vấn đề: Nông nghiệp nông thôn trong hệ thống kinh tế quốc dân; các hình thức tổ chức kinh tế trong nông nghiệp; quản lý và sử dụng các nguồn lực để phát triển KTNN nông thôn; cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn; vai trò của nhà nước với sự phát triển KTNN - nông thôn. 8 Bên cạnh những công trình nói trên, tác giả cũng đã cố gắng khảo cứu công trình của các tác giả nước ngoài viết về nông nghiệp Việt Nam, trong đó có cuốn sách “Economic refrom in Vietnam” (Cải cách kinh tế ở Việt Nam) của tác giả Keith Griffin. Nội dung của cuốn sách bao gồm 7 chương được viết bởi các tác giả và được lựa chọn từ các nhà nghiên cứu khác.

Trong 5 chương:“Vietnam’s Rural Economy: Performance and Prospects” (KTNN Việt Nam: thực trạng và triển vọng), tác giả Azizur RalmngalKhan đã cung cấp những kiến thức cơ bản và những số liệu cụ thể của nông nghiệp và nông thôn Việt Nam trong những năm 1990, bao gồm: Sự đóng góp của KTNN vào GDP; vai trò trung tâm của kinh tế nông thôn trong qua trình phát triển của Việt Nam; thực trạng nền KTNN Việt Nam thời kỳ đổi mới; tình trạng nghèo đói ở nông thôn; chính sách phát triển xóa đói giảm nghèo ở nông thôn. Viện Thông tin khoa học Xã hội, Nông thôn trong bước quá độ sang kinh tế thị trường (tập 1) [167]. Công trình tập trung nghiên cứu về đặc điểm biến đổi của xã hội nông thôn Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, nêu lên những đánh giá về thành tựu của công cuộc đổi mới, thực chất các vấn đề mới nảy sinh và chiến lược phát triển nông thôn Việt Nam. Bên cạnh đó, công trình còn đề cập kinh nghiệm cải cách nông nghiệp, nông thôn ở một số nước: Trung Quốc, Cu Ba….

Đây là công trình có giá trị để các nhà nghiên cứu có những đối sánh về chính sách phát triển KTNN giữa các nước xã hội chủ nghĩa, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm quý cho Việt Nam. Lê Quốc Sử, Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và xu hướng phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ thế kỷ XX đến thế kỷ XXI của thời đại kinh tế tri thức [133]. Cuốn sách đã nêu ra những lý luận cơ bản về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng 9 CNH, HĐH trong thời đại kinh tế tri thức; những mô hình phát triển kinh tế nông nghiệp xưa và nay trên thế giới, đặc biệt là chủ trương của Đảng đối với kinh tế nông nghiệp từ năm 1975 đến năm 2001. Đây là cơ sở quan trọng để tác giả phân tích, đánh giá chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên và những kết quả đạt được trên địa bàn tỉnh.

Về vai trò của kinh tế trang trại trong nông nghiệp, nông thôn có công trình của Nguyễn Đình Hương: Thực trạng, giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa [70]. Công trình đã nêu lên những khó khăn trong quá trình phát triển kinh tế trang trại như: vấn đề tích tụ ruộng đất, đầu ra của nông sản. Do đó, để phát triển nền nông nghiệp bền vững, các tác giả nêu ra các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam [15].

Cuốn sách đã phân tích sâu sắc, cụ thể con đường Việt Nam sẽ đi trong quá trình thực hiện mục tiêu CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Đi theo con đường đó, Việt Nam sẽ gặp phải rất nhiều khó khăn và thử thách nhưng với quyết tâm của toàn dân tộc, Việt Nam nhất định sẽ hoàn thành những mục tiêu đã đề ra. Đồng thời, tác giả cũng giải thích một cách thuyết phục lý do Việt Nam phải đi theo con đường đó mà không đi theo con đường mà các nước tư bản đã đi qua. Nguyễn Ngọc Hà với cuốn Đường lối phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới (1986-2011) [58].

Tác giả đã trình bày có hệ thống quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế nông nghiệp. Trong đó, cuốn sách tập trung vào nội dung trung tâm là vấn đề lãnh đạo thực hiện đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp, giải phóng sức lao động, phát huy sự năng động, sáng tạo của người nông dân. Qua 10 đó, tác giả luận án thấy rõ hơn quá trình hình thành, phát triển chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển kinh tế nông nghiệp. Nguyễn Xuân Thảo, Góp phần phát triển bền vững nông thôn Việt Nam [136].

Cuốn sách đề cập đến nhiều vấn đề cơ bản, bức xúc của nông nghiệp, nông thôn như vấn đề sử dụng đất đai, an ninh lương thực, quy hoạch các vùng kinh tế, vấn đề việc làm ở nông thôn, lợi ích cho người lao động. Tác giả đi sâu phân tích và đóng góp ý kiến cho phương hướng phát triển của những lĩnh vực, chuyên ngành lớn của nông nghiệp như vấn đề phát triển cây công nghiệp, vùng nguyên liệu, nuôi trồng thủy sản. Nguyễn Kế Tuấn, Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam con đường và bước đi [162]. Tác giả đã đưa ra những giải pháp tiếp tục quá trình đổi mới, CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam, trong đó cần tập trung vào khâu như: Nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa, năng lực cạnh tranh của hàng hóa nông sản.

Nguyễn Văn Bích, Nông nghiệp nông thôn Việt Nam sau 20 năm đổi mới quá khứ và hiện tại [13]. Cuốn sách đã trình bày hệ thống, khoa học những chuyển biến của KTNN nông thôn Việt Nam sau 20 năm đổi mới. Bằng những số liệu cụ thể, tác giả đã đưa ra sự so sánh và đánh giá khách quan về kinh tế nông nghiệp Việt Nam trước và sau khi đổi mới, qua đó thấy được chủ trương đổi mới của Đảng trong lĩnh vực nông nghiệp là hoàn toàn đúng đắn. KTNN chuyển biến tích cực đã làm cho bộ mặt nông thôn Việt Nam có những thay đổi căn bản, đời sống của nông dân được cải thiện đáng kể.

Nguyễn Hữu Khải, Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam và chương trình đẩy mạnh xuất khẩu nông sản [75]. Cuốn sách đã hệ thống hóa các lý luận cơ bản về nông nghiệp, nông thôn và các quan điểm của Đảng và Nhà nước về CNH, HĐH và đẩy mạnh xuất khẩu; 11 tìm hiểu mô hình CNH, HĐH đặc biệt là công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn của một số nước. Từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn của Việt Nam; làm rõ mối quan hệ giữa CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn với xuất khẩu nông sản; phân tích và đánh giá về thực trạng CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn của Việt Nam và thực trạng xuất khẩu một số mặt hàng nông sản.