Luận án tiến sĩ: Lãnh đạo xây dựng tổ chức cơ sở đảng xã phường thị trấn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2005-2015 - Tác giả Nguyễn Thế Thái

Lãnh đạo xây dựng tổ chức cơ sở đảng tại cấp xã, phường, thị trấn ở tỉnh Nghệ An. Kiến thức chi tiết về quy định, phương pháp quản lý hiệu quả và kinh nghiệm

• Tác giả: Nguyễn Thế Thái
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ tỉnh Nghệ An lãnh đạo xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2015
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng

Luận án tiến sĩ tập trung nghiên cứu lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn của Đảng bộ tỉnh Nghệ An từ năm 2005. Đây là vấn đề quan trọng trong xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh. Công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng là một phần quan trọng trong quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An.

1.1. Tình hình nghiên cứu có liên quan

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về lãnh đạo công tác này của Đảng bộ tỉnh Nghệ An từ năm 2005.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn của Đảng bộ tỉnh Nghệ An từ năm 2005. Phạm vi nghiên cứu là các xã, phường, thị trấn thuộc tỉnh Nghệ An.

II. Phân tích vấn đề lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng

Quá trình lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng của Đảng bộ tỉnh Nghệ An từ năm 2005 đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế và thách thức cần được giải quyết.

2.1. Những kết quả đạt được

Đảng bộ tỉnh Nghệ An đã lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng một cách toàn diện, đạt được nhiều kết quả quan trọng trong việc nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đảng.

2.2. Hạn chế và thách thức

Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế và thách thức như chất lượng tổ chức cơ sở đảng chưa đều, còn tồn tại một số yếu kém trong công tác lãnh đạo.

III. Giải pháp và phương pháp lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng

Để nâng cao chất lượng lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng, Đảng bộ tỉnh Nghệ An cần tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng lãnh đạo.

3.1. Đổi mới công tác lãnh đạo

Đảng bộ tỉnh Nghệ An cần tiếp tục đổi mới công tác lãnh đạo, tăng cường vai trò của tổ chức cơ sở đảng trong việc lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng.

3.2. Nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đảng

Cần nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đảng bằng cách tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và nâng cao chất lượng sinh hoạt của tổ chức cơ sở đảng.

IV. Kết luận và ứng dụng

Kết quả nghiên cứu cho thấy lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng của Đảng bộ tỉnh Nghệ An từ năm 2005 đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, cần tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng lãnh đạo để đáp ứng yêu cầu xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh.

4.1. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra những kết quả quan trọng và hạn chế trong lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng của Đảng bộ tỉnh Nghệ An từ năm 2005.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong công tác lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An và các tổ chức cơ sở đảng khác để nâng cao chất lượng lãnh đạo công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng (TCCSĐ) tại địa bàn cấp xã, phường, thị trấn là một trong những trụ cột then chốt cấu thành nền tảng chính trị của chế độ xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Công trình luận án tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam của tác giả Nguyễn Thế Thái với đề tài "Đảng bộ tỉnh Nghệ An lãnh đạo xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2015" đặt trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng sau khi gia nhập WTO năm 2007, đồng thời chịu tác động đa chiều từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và sự chống phá tinh vi từ chiến lược "diễn biến hòa bình".

Khoảng trống học thuật (research gap) mà luận án giải quyết xuất phát từ việc các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận vấn đề xây dựng TCCSĐ ở bình diện khái quát toàn quốc hoặc phân tích theo góc độ chuyên ngành Xây dựng Đảng mang tính tĩnh tại, thiếu vắng các công trình sử học chuyên sâu, tái hiện có hệ thống, toàn diện tiến trình lãnh đạo thực tế của một Đảng bộ cấp tỉnh cụ thể trên một địa bàn địa chính trị - văn hóa phức tạp như Nghệ An trong giai đoạn 2005 - 2015.

Luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu (RQs) và kiểm chứng 3 giả thuyết tương ứng:

• RQ1: Những yếu tố khách quan và chủ quan nào tác động đến nhận thức và sự chuyển dịch chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2005 - 2010 và 2010 - 2015? (Giả thuyết H1: Sự thay đổi môi trường kinh tế - xã hội và các xung lực từ Hội nghị Trung ương 6 khóa X là động lực trực tiếp định hình các quyết sách đổi mới TCCSĐ).
• RQ2: Tiến trình chỉ đạo thực hiện trên các phương diện chính trị - tư tưởng, tổ chức bộ máy, cán bộ - đảng viên, phương thức lãnh đạo và kiểm tra, giám sát đã diễn ra như thế nào tại 477 xã, phường, thị trấn? (Giả thuyết H2: Quá trình chỉ đạo mang tính thích ứng cao đối với từng tiểu vùng địa bàn đặc thù như vùng giáo, vùng biên giới miền núi cao).
• RQ3: Đâu là những ưu điểm, khuyết điểm cốt lõi và bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn đối với hệ thống chính trị cơ sở? (Giả thuyết H3: Mô hình hóa các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn "trắng chi bộ, trắng đảng viên" tạo tiền đề cho sự ổn định hệ thống chính trị bền vững).

Khung lý thuyết của công trình dựa trên nền tảng Chủ nghĩa Mác - Lênin về chính đảng vô sản kiểu mới, Tư tưởng Hồ Chí Minh về "chi bộ là gốc rễ của Đảng" và Lý thuyết Thể chế chính trị (Institutional Theory). Nghiên cứu bao quát không gian 16.490 km² với 20 đơn vị hành chính cấp huyện, 477 xã, phường, thị trấn (gồm 116 xã miền núi cao với 27 xã biên giới, 128 xã núi thấp, 233 xã đồng bằng ven biển), phục dựng lát cắt lịch sử 10 năm qua hai kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An (XVI và XVII).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án tổng hợp đa tầng các mạch nghiên cứu trong nước và quốc tế. Về mặt quốc tế, các công trình về xây dựng tổ chức đảng cơ sở của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào như Đon Phay Vông (2008, 2014) và Khăm Phủi Chăn Tha Va Đy (2018) đã chỉ ra tầm quan trọng của việc củng cố TCCSĐ gắn với phong trào "3 xây" (xây dựng tỉnh thành đơn vị chiến lược, huyện thành đơn vị vững mạnh toàn diện, bản thành đơn vị phát triển toàn diện), đạt tỷ lệ chi bộ vững mạnh 74,9% tại tỉnh Luông-Pha-Băng. Nghiên cứu của Mai Thu Quyên (2020) về Đảng Cộng sản Trung Quốc tập trung vào thiết chế trách nhiệm của bí thư chi bộ nông thôn và cơ chế bảo vệ đảng viên trong kinh tế thị trường, trong khi các tài liệu về Đảng Cộng sản Cuba nhấn mạnh vai trò hạt nhân chống tham nhũng, giữ vững mối liên hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân trong bối cảnh bao vây cấm vận.

Ở bình diện trong nước, các tác giả Hoàng Chí Bảo (2005), Ngô Kim Ngân (2006), Nguyễn Đức Hà (2010), Phạm Mạnh Khởi (2013), Võ Văn Đức và Đinh Ngọc Giang (2014) đã làm rõ vị trí nền tảng của TCCSĐ cấp xã - nơi tập trung tới 61,4% tổng số đảng viên và trực tiếp lãnh đạo trên 80% dân số cả nước. Ở phạm vi địa phương, các luận án của Trần Thị Thu Hằng (2012) tại Hà Nội, Đỗ Ngọc Ninh (2013) tại Bắc Giang, Nguyễn Thị Thanh Bình (2016) tại Hà Nam đã phân tích kinh nghiệm đặc thù của từng địa bàn. Riêng tại Nghệ An, các nghiên cứu của Lê Doãn Hợp (2005), Hoàng Anh Thắng (2009), Phan Thanh Đoài (2013), Trần Cao Nguyên (2013, 2017) tiếp cận từng mảng riêng rẽ như đánh giá cán bộ, tăng cường đảng viên biên phòng về vùng giáo ven biển, hoặc phát triển đảng viên dân tộc thiểu số.

Luận văn định vị rõ sự tồn tại của hai luồng quan điểm đối lập trong lý luận xây dựng Đảng ở cơ sở: một bên coi trọng việc mở rộng số lượng, phổ cập tổ chức đảng để phủ kín địa bàn lãnh đạo; bên kia nhấn mạnh chất lượng, siết chặt tiêu chuẩn kết nạp để tránh tình trạng "đông nhưng không mạnh". Luận án của Nguyễn Thế Thái đã định vị chính xác khoảng trống: phân tích biện chứng sự tương tác giữa yêu cầu bao phủ chính trị với bài toán nâng cao chất lượng thực chất của TCCSĐ tại một tỉnh đất rộng, người đông, cơ cấu tôn giáo và dân tộc đa dạng bậc nhất Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển sâu sắc lý luận về "hạt nhân chính trị ở cơ sở" trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Bằng việc kiểm chứng thực tiễn chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An, công trình mở rộng học thuyết xây dựng Đảng kiểu mới của V.I. Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh: làm rõ cơ chế chuyển hóa nghị quyết của cấp ủy thành hành động tự giác của quần chúng thông qua mối quan hệ hữu cơ giữa phương thức lãnh đạo của Đảng và quyền làm chủ của Nhân dân theo Quy chế Dân chủ ở cơ sở.

Mô hình lý thuyết của luận án xác lập mối liên hệ giữa bốn trụ cột cấu thành sức mạnh TCCSĐ:

1. Công tác giáo dục chính trị tư tưởng làm tiền đề định hướng bản lĩnh;
2. Kiện toàn tổ chức bộ máy và phát triển đảng viên làm khung đỡ thể chế;
3. Nâng cao chất lượng cán bộ, tiêu chuẩn hóa chức danh cấp ủy viên làm động lực điều hành;
4. Công tác kiểm tra, giám sát, giữ nghiêm kỷ luật Đảng làm công cụ bảo đảm tính trong sạch và hiệu lực thực thi.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Quản trị công hiện đại (New Public Governance), Lý thuyết Vốn xã hội và Lãnh đạo chính trị (Political Leadership Theory), cùng Lý thuyết Xây dựng Đảng Mác-xít. Luận án đưa ra khái niệm phân tích độc đáo: "Thích ứng thể chế cấp cơ sở tại các tiểu vùng địa - chính trị đặc thù". Khung này xác lập rõ các điều kiện biên (boundary conditions): quy luật lãnh đạo của tổ chức đảng tại vùng nông thôn thuần nông, vùng đồng bào Công giáo di cư ven biển, và vùng đồng bào dân tộc thiểu số biên giới miền Tây Nghệ An có những điểm dị biệt đòi hỏi các cơ chế tác động phi đồng nhất.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp lập trường nhận thức luận Hiện thực Phê phán (Critical Realism) để nhận diện các cơ chế nhân quả ngầm ẩn dưới các chuỗi sự kiện lịch sử. Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp phương pháp lịch sử (tái hiện chính xác tiến trình theo thời gian từ năm 2005 đến năm 2015) và phương pháp logic (khái quát các quy luật, mô hình, ưu nhược điểm và bài học kinh nghiệm).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý tư liệu tuân thủ chuẩn mực nghiêm ngặt của khoa học Lịch sử Đảng:

• Chiến lược chọn mẫu tư liệu: Khảo sát toàn diện hệ thống văn kiện gốc lưu trữ tại Tỉnh ủy Nghệ An, Ban Tổ chức Tỉnh ủy, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Ủy ban Kiểm tra (UBKT) Tỉnh ủy và Sở Nội vụ tỉnh Nghệ An.
• Tam giác hóa nguồn dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo giữa 3 luồng dữ liệu độc lập: (1) Báo cáo hành chính - thống kê định kỳ của cấp ủy; (2) Các công trình khảo cứu, bài báo khoa học đã công bố; (3) Kết quả khảo sát điền dã thực tế của tác giả tại các huyện miền Tây (Tương Dương, Kỳ Sơn, Quế Phong) và đồng bằng ven biển (Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghi Lộc).
• Thẩm định tư liệu: Đánh giá độ tin cậy nội tại và độ giá trị lịch sử của các nghị quyết chuyên đề (Nghị quyết 17-NQ/TU năm 2008, Nghị quyết 18-NQ/TU năm 2004) thông qua phương pháp phê phán sử liệu (source hermeneutics).

Data và phân tích

Tập dữ liệu bao quát biến động của hệ thống TCCSĐ trên địa bàn 477 xã, phường, thị trấn trong giai đoạn 10 năm:

• Phân tích thống kê mô tả và so sánh: Lập bảng ma trận số liệu, ma trận phân loại TCCSĐ qua các năm (2003 - 2015), tỷ lệ đảng viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, tỷ lệ đảng viên vi phạm tư cách, tỷ lệ chuẩn hóa trình độ học vấn và lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ cơ sở.
• Công cụ phân tích: Ứng dụng bảng biểu đối chiếu, phân tích diễn ngôn chính trị (Political Discourse Analysis) đối với các văn bản chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh, sử dụng ma trận so sánh chéo giữa hai giai đoạn 2005 - 2010 và 2010 - 2015 để đo lường độ trễ chính sách và hiệu quả triển khai.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án mang lại 5 phát hiện cốt lõi với minh chứng lịch sử và số liệu định lượng chuẩn xác:

1. Sự chuyển biến rõ nét trong xóa thôn, bản "trắng" chi bộ và đảng viên: Trước năm 2005, tình trạng trắng tổ chức đảng ở vùng giáo vô cùng nhức nhối. Như văn bản của Tỉnh ủy ghi nhận: "Đến năm 2005, ở một số huyện có nhiều giáo dân, số xóm chưa có chi bộ còn nhiều, trong đó huyện Hưng Nguyên 17 xóm, huyện Nghi Lộc 26 xóm, huyện Diễn Châu 16 xóm, huyện Yên Thành 32 xóm, huyện Quỳnh Lưu 39 xóm". Bằng biện pháp điều động đảng viên biên phòng và tăng cường cán bộ huyện về cơ sở, Đảng bộ tỉnh đã từng bước xóa sạch các điểm trắng chi bộ.

2. Chuyển dịch cơ cấu và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở: Giai đoạn đầu, xuất phát điểm trình độ cán bộ rất thấp: năm 2005 cán bộ chuyên trách xã, phường, thị trấn có tới 37 người trình độ văn hóa tiểu học (chiếm 0,8%), 1.636 người trình độ trung học cơ sở. Luận án chỉ ra sự đột phá sau 10 năm chỉ đạo quyết liệt thực hiện mục tiêu chuẩn hóa: 100% cán bộ chủ trì xã, phường, thị trấn đạt trình độ trung cấp chuyên môn và trung cấp lý luận chính trị trở lên; các xã vùng núi thấp có 4 - 5 cán bộ có trình độ đại học, vùng núi cao có từ 1 - 2 cán bộ trình độ đại học.

3. Kéo giảm tỷ lệ TCCSĐ yếu kém kéo dài: Thực trạng yếu kém trước năm 2005 diễn ra trầm trọng với danh sách các đảng bộ xã yếu kém nhiều năm liền như Nga Mỹ, Xiêng My, Yên Na, Thạch Giám, Xá Lượng (huyện Tương Dương); Mường Lống, Chiêu Lưu (huyện Kỳ Sơn); Châu Hoàn, Châu Nga (huyện Quỳ Châu); Minh Hợp (huyện Quỳ Hợp). Tỷ lệ yếu kém từ mức 2,3% (11 TCCSĐ năm 2003) và 2,1% (10 TCCSĐ năm 2004) đã giảm xuống 1,05% (5 TCCSĐ năm 2005) và duy trì đà giảm vững chắc trong giai đoạn 2005 - 2015.

4. Đột phá trong công tác phát triển đảng viên vùng đặc thù: Giải quyết điểm nghẽn nghiêm trọng khi "Từ năm 2001 đến năm 2005 chỉ kết nạp được 181 đảng viên" là người Công giáo. Trong nhiệm kỳ 2005 - 2010, Đảng bộ đã hoàn thành vượt mức chỉ tiêu kết nạp trên 6.000 đảng viên mới, bảo đảm cơ cấu trẻ hóa, tỷ lệ nữ đạt trên 50%, tỷ lệ cán bộ nữ trong hệ thống chính trị cơ sở đạt tối thiểu 20%, cán bộ người dân tộc thiểu số tại các xã miền núi đạt trên 22%.

5. Nhìn nhận thẳng thắn những khuyết tật nội tại và tỷ lệ đảng viên vi phạm: Phân loại đảng viên năm 2005 ghi nhận: đủ tư cách hoàn thành tốt nhiệm vụ đạt 73,36% (trong đó hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đạt 17,7%), hoàn thành nhiệm vụ đạt 25,9%, và đảng viên vi phạm tư cách là 751 người (chiếm 0,73%). Luận án chỉ ra thực trạng: "Một bộ phận cán bộ, đảng viên ở xã, phường, thị trấn nhận thức về đường lối, quan điểm còn hạn chế, thiếu nghiêm túc trong học tập nghị quyết; suy thoái về đạo đức, lối sống, nhũng nhiễu Nhân dân, vô cảm trước những khó khăn, bức xúc của Nhân dân".

Chỉ số theo dõi	Hiện trạng năm 2005	Kết quả đạt được giai đoạn 2010 - 2015	Đánh giá chuyển biến
Tỷ lệ TCCSĐ yếu kém	1,05% (năm 2003 là 2,3% với 11 xã)	Kéo giảm triệt để, không còn xã yếu kém kéo dài	Xử lý dứt điểm các điểm nóng mất đoàn kết nội bộ
Xóm trắng chi bộ vùng giáo	130 xóm (Quỳnh Lưu 39, Yên Thành 32, Nghi Lộc 26,...)	100% xóm, bản có chi bộ và đảng viên hoạt động	Xóa hoàn toàn tình trạng "trắng" tổ chức đảng
Chuẩn hóa cán bộ cơ sở	37 cán bộ tiểu học (0,8%), 1.636 THCS	100% cán bộ chủ trì đạt trung cấp trở lên; có đại học	Xóa bỏ tình trạng cán bộ chưa đạt chuẩn văn hóa
Kết nạp đảng viên giáo dân	181 đảng viên (cả giai đoạn 2001 - 2005)	Tăng trưởng ổn định hàng năm, tạo nguồn tại chỗ	Củng cố niềm tin tôn giáo - dân tộc vững chắc

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Luận án khẳng định quy luật: Năng lực lãnh đạo của Đảng ở cơ sở tỷ lệ thuận với mức độ cụ thể hóa nghị quyết thành kế hoạch hành động thực chất, đồng thời phụ thuộc vào mức độ chuẩn hóa và phẩm chất đạo đức của người đứng đầu cấp ủy.
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập mô hình đánh giá TCCSĐ đa biến, kết hợp giữa tiêu chí định lượng (tỷ lệ kết nạp, số cuộc kiểm tra giám sát) và tiêu chí định tính (mức độ hài lòng của quần chúng, sự ổn định an ninh chính trị địa bàn).
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Đề xuất lộ trình 5 bước trong xử lý TCCSĐ yếu kém: (1) Rà soát phân loại chính xác nguyên nhân; (2) Tăng cường cán bộ cấp trên đủ uy tín về làm bí thư; (3) Tinh gọn bộ máy, thực hiện nhất thể hóa chức danh; (4) Đổi mới nội dung sinh hoạt chi bộ gắn với quyền lợi thiết thực của dân; (5) Tăng cường kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu mang tính khách quan:

• Giới hạn khung thời gian: Điểm cắt lịch sử dừng lại ở năm 2015, do đó chưa phản ánh đầy đủ tác động sâu rộng của các văn kiện mang tính bước ngoặt sau đó như Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII và Quy định số 08-QĐi/TW về trách nhiệm nêu gương.
• Giới hạn tiếp cận dữ liệu nhạy cảm: Số liệu về thi hành kỷ luật đảng viên vi phạm tư cách ở một số xã vùng sâu biên giới còn phụ thuộc vào báo cáo tổng hợp hành chính, chưa thực hiện được kiểm toán dữ liệu độc lập.
• Tính khái quát hóa: Một số mô hình đặc thù của Nghệ An (tăng cường sĩ quan biên phòng về sinh hoạt chi bộ thôn xóm) có tính điều kiện cao, khó nhân bản nguyên mẫu tại các tỉnh thuần túy đô thị.

Hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai:

1. Nghiên cứu so sánh (Comparative Study) giữa mô hình củng cố TCCSĐ vùng đồng bào có đạo tại Bắc Trung Bộ với vùng Tây Nam Bộ;
2. Đánh giá tác động của công cuộc chuyển đổi số và ứng dụng "Sổ tay đảng viên điện tử" đối với chất lượng sinh hoạt chi bộ nông thôn;
3. Khảo cứu dài hạn về mối quan hệ giữa mô hình bí thư cấp ủy đồng thời là chủ tịch UBND xã với việc kiểm soát quyền lực và phòng ngừa tha hóa quyền lực ở cơ sở.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Cung cấp nguồn sử liệu gốc có giá trị cao, được trích dẫn và kế thừa trong các giáo trình, chuyên đề sau đại học về Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Khoa học Xây dựng Đảng tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, và các trường chính trị cấp tỉnh.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học tin cậy giúp Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An và cấp ủy các địa phương tương đồng ban hành các nghị quyết chuyên đề, đề án củng cố hệ thống chính trị cơ sở giai đoạn 2020 - 2030.
• Tác động xã hội: Góp phần nâng cao niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững ổn định an ninh biên giới và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn trọng yếu.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lịch sử Đảng: Tiếp cận phương pháp luận phục dựng lịch sử Đảng bộ địa phương và khung phân tích dữ liệu lưu trữ mẫu mực.
• Giảng viên và chuyên gia lý luận chính trị: Tài liệu tham khảo trực tiếp phục vụ giảng dạy môn Lịch sử Đảng, Xây dựng Đảng và Quản lý Nhà nước.
• Cán bộ lãnh đạo cấp ủy huyện và xã: Cẩm nang thực tiễn cung cấp các giải pháp xử lý khủng hoảng nội bộ, xóa điểm trắng chi bộ và nâng cao chất lượng sinh hoạt Đảng.
• Cơ quan tham mưu chiến lược của Trung ương (Ban Tổ chức Trung ương, Ban Tuyên giáo Trung ương): Dữ liệu thực chứng từ địa bàn Nghệ An để tổng kết thực tiễn thi hành Điều lệ Đảng và xây dựng chính sách cán bộ cơ sở.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết về Hạt nhân chính trị lãnh đạo ở cơ sở của chủ nghĩa Mác - Lênin thông qua việc chứng minh rằng: Sức sống của TCCSĐ không chỉ nằm ở tính giai cấp tiên phong trừu tượng, mà được cụ thể hóa bằng năng lực giải quyết các mâu thuẫn xã hội thực tế (đất đai, tôn giáo, nghèo đói) và sự chuyển hóa từ "ban hành nghị quyết" sang "tổ chức hành động" gắn với Quy chế Dân chủ ở cơ sở.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các công trình trước đây? So với nghiên cứu của Trần Thị Thu Hằng (2012) tại Hà Nội hay Nguyễn Thị Thanh Bình (2016) tại Hà Nam, luận án của Nguyễn Thế Thái đã kết hợp xuất sắc giữa phương pháp lịch sử biên niên với phân tích cấu trúc - chức năng trên tập mẫu lớn 477 xã, phường, thị trấn, thực hiện tam giác hóa dữ liệu giữa hồ sơ lưu trữ Đảng ủy, số liệu kiểm tra kỷ luật và khảo sát điền dã thực tế tại các điểm nóng phức tạp về tôn giáo, dân tộc.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ số liệu khảo sát là gì? Đó là nghịch lý giữa tỷ lệ hoàn thành tốt nhiệm vụ và chất lượng chuẩn hóa cán bộ năm 2005: Dù có tới 73,36% đảng viên được phân loại hoàn thành tốt nhiệm vụ, nhưng chất lượng cán bộ chuyên trách cấp xã lại có tới 37 người trình độ tiểu học và 1.636 người trình độ trung học cơ sở. Điều này phản ánh thực trạng đánh giá cán bộ, đảng viên giai đoạn đầu còn biểu hiện nể nang, hình thức, chưa bám sát chuẩn mực thực chất.

4. Quy trình tái lập (Replication Protocol) có được đảm bảo không? Quy trình nghiên cứu hoàn toàn có thể tái lập nhờ hệ thống trích dẫn mã định danh tài liệu lưu trữ chuẩn xác (số hiệu công văn, báo cáo tổng kết của Tỉnh ủy, UBKT Tỉnh ủy, Ban Tổ chức Tỉnh ủy theo từng năm tại thư mục lưu trữ Nghệ An) và cấu trúc phân tích 4 trụ cột có thể áp dụng cho bất kỳ Đảng bộ tỉnh, thành nào tại Việt Nam.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao? Mở rộng nghiên cứu sang giai đoạn 2015 - 2025, tập trung đánh giá tác động của Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, XII, XIII về xây dựng chỉnh đốn Đảng, việc thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW về học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, và quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã tác động đến cơ cấu tổ chức và phương thức lãnh đạo của TCCSĐ.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thế Thái đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu và tạo lập các dấu ấn khoa học nổi bật:

1. Hệ thống hóa toàn diện, chân thực tiến trình lịch sử Đảng bộ tỉnh Nghệ An lãnh đạo xây dựng TCCSĐ ở 477 xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2015 qua hai kỳ Đại hội XVI và XVII.
2. Phân tích sâu sắc các yếu tố tác động đa chiều, từ bối cảnh quốc tế hội nhập WTO, suy thoái kinh tế 2008 đến các đặc thù tự nhiên, địa - chính trị, văn hóa, tôn giáo của tỉnh Nghệ An.
3. Làm rõ sự phát triển nhận thức lý luận và chủ trương đúng đắn của Tỉnh ủy thông qua việc cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội X và Nghị quyết số 22-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, khẳng định chủ trương đúng đắn: "Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng; bảo đảm sự lãnh đạo của Ðảng trên tất cả các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội ở cơ sở, nhất là ở những địa bàn, lĩnh vực trọng yếu, có nhiều khó khăn".
4. Đánh giá khách quan, khoa học những thành tựu vượt bậc trong việc xóa thôn xóm trắng chi bộ, chuẩn hóa 100% cán bộ chủ trì, kéo giảm tỷ lệ cơ sở yếu kém; đồng thời chỉ rõ những khuyết tật về bệnh hình thức, suy thoái đạo đức và vi phạm kỷ luật của một bộ phận cán bộ, đảng viên.
5. Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm lịch sử có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc: luôn bám sát và vận dụng sáng tạo chủ trương của Trung ương; kết hợp chặt chẽ giữa công tác tư tưởng, tổ chức, cán bộ và kiểm tra; hướng mạnh về cơ sở và chăm lo đời sống Nhân dân; phát huy vai trò của người đứng đầu; dựa vào dân để xây dựng và chỉnh đốn Đảng.
6. Mở ra hướng tiếp cận học thuật mới cho chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc nghiên cứu hệ thống chính trị cơ sở tại các địa bàn có tính chất tôn giáo, dân tộc phức tạp trong kỷ nguyên đổi mới và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài Đon Phay Vông (2008), “Một số vấn đề về củng cố tổ chức cơ sở đảng” [76]. Tác giả đã làm rõ vai trò của TCCSĐ, đánh giá thực trạng công tác xây dựng TCCSĐ của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào.

Trên cơ sở đó, tác giả nêu lên các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng xây dựng TCCSĐ: Tổ chức quán triệt các nghị quyết, chỉ thị, quy định và hướng dẫn về việc củng cố cơ sở đảng, nhất là tiêu chuẩn và cách xây dựng chi bộ mạnh - biết lãnh đạo toàn diện; coi đây là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, là trách nhiệm của các cấp ủy đảng; phải gắn với xây dựng bản và cụm bản phát triển, xóa đói, giảm nghèo. Nội dung cuốn sách tập trung bàn về công tác xây dựng TCCSĐ ở nông thôn Trung Quốc, trong đó nêu lên một số nội dung cần phải tập trung đổi mới như: Cơ cấu tổ chức; công tác giáo dục, quản lý, giám sát đảng viên; công tác lựa chọn, bổ nhiệm bí thư tổ chức đảng nông thôn; phương thức lãnh đạo của TCCSĐ ở nông thôn. Theo tác giả, trong giai đoạn hiện nay cần phát huy tối đa vai trò hạt nhân lãnh đạo, là thành lũy chiến đấu của TCCSĐ ở nông thôn. Đồng thời, nâng cao tố chất tư tưởng, đạo đức, văn hóa, khoa học, thể chất và phát huy vai trò tiền phong, cốt cán đi đầu của cán bộ, đảng viên ở nông thôn; đoàn kết và lãnh đạo nông dân tích cực triển khai công tác nông thôn của Đảng, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ và hoàn thành thắng lợi các nhiệm vụ.

Tác giả đã làm rõ vai trò to lớn của TCCSĐ của Đảng Cộng sản Cu-ba. Theo tác giả, “Sự trưởng thành của hệ thống TCCSĐ và đảng viên đã tạo tiền đề quan trọng để cách mạng Cu-ba vượt qua những thách thức gay gắt bước vào giai đoạn mới: phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đất nước Cu-ba ngày càng giàu đẹp” [93, tr. Với vị trí, vai trò quan trọng của TCCSĐ, Đảng Cộng sản Cu-ba đặc biệt quan tâm công tác xây dựng và củng cố hoạt động của TCCSĐ, bằng các nhiệm vụ: Thực hiện tốt công tác chính trị, tư tưởng; phòng ngừa đấu tranh với các biểu hiện vi phạm trật tự xã hội, bất hợp pháp, tham nhũng; củng cố mối quan hệ mật thiết với Nhân dân; hoàn thiện công tác tổ chức, đặc biệt chú trọng vai trò của bí thư các TCCSĐ. Đon Phay Vông (2014), “Nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng ở Lào” [77].

Theo tác giả, bước vào thời kỳ chuyển đổi từ nền kinh tế tự nhiên, tự túc, khép kín sang nền kinh tế hàng hóa vận động theo cơ chế thị trường định hướng XHCN có sự quản lý của nhà nước. Đảng Nhân dân Cách mạng Lào tiếp tục khẳng định: “Xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức là nhiệm vụ then chốt…, trong đó nâng cao chất lượng TCCSĐ là một nhiệm vụ quan trọng” [77, tr. Để tiếp tục củng cố năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của TCCSĐ, theo tác giả cần tăng cường củng cố, xây dựng TCCSĐ vững mạnh, biết lãnh đạo toàn diện gắn với phong trào “3 xây” (xây dựng tỉnh thành đơn vị chiến lược, xây dựng huyện thành đơn vị vững mạnh toàn diện, xây dựng bản thành đơn vị phát triển toàn diện); thực hiện đúng chức năng của TCCSĐ; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên; nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ; gắn xây dựng TCCSĐ với xây dựng các tổ chức khác trong HTCT. Theo tác giả, để nâng cao chất lượng toàn diện công tác xây dựng Đảng cần thực hiện các nội dung: Phải kiên định niềm tin lý tưởng, giữ vững lý tưởng của người cộng sản.

Trung thành với chủ nghĩa Mác, niềm tin đối với CNXH và chủ nghĩa cộng sản là linh hồn chính trị của người cộng sản. ; phải đổi mới công tác xây dựng Đảng ở cơ sở, tăng cường và cải tiến việc giáo dục quản lý đội ngũ đảng viên; kiên quyết chống tham nhũng, giữ gìn bản lĩnh liêm khiết trong sạch của người cộng sản; phải nghiêm minh về kỷ luật của Đảng, tự giác bảo vệ sự thống nhất tập trung của Đảng. Khăm Phủi Chăn Tha Va Đy (2018), “Xây dựng và nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đảng ở tỉnh Luông-Pha-Băng” [99]. Theo tác giả, thực hiện sự chỉ đạo Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Đảng bộ tỉnh Luông-Pha-Băng đã tăng cường lãnh đạo xây dựng TCCSĐ bằng nhiều chủ trương, giải pháp hợp lý và đạt được kết quả khá vững chắc, đến năm 2018, tỉ lệ chi bộ đạt vững mạnh, biết lãnh đạo toàn diện 74,9%.

Tuy nhiên, tỉ lệ chi bộ đạt trung bình còn cao, chiếm 3%. Để nâng cao chất lượng xây dựng TCCSĐ trong giai đoạn tiếp theo, tác giả đề xuất: Kiện toàn các cấp ủy, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ chủ chốt; đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo của cấp ủy; coi trọng công tác phát triển đảng viên; phát huy vai trò của các đoàn thể chính trị; tăng cường sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra của cấp trên [99, tr. Mai Thu Quyên (2020), “Một số kinh nghiệm xây dựng tổ chức cơ sở đảng của Đảng Cộng sản Trung Quốc” [125]. Theo tác giả, Đảng Cộng sản Trung Quốc không ngừng hoàn thiện hệ thống quy chế, quy định về chức năng, nhiệm vụ và chế độ công tác của TCCSĐ.

Với hệ thống văn bản đầy đủ, chặt chẽ, toàn diện, nên công tác xây dựng TCCSĐ đã đạt được những kết quả quan trọng, để lại một số kinh nghiệm: Thường xuyên bổ sung, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của TCCSĐ phù hợp với yêu cầu của tình hình mới; tìm tòi sáng tạo những mô hình mới về tổ chức và hoạt động; quy định rõ trách nhiệm phục vụ Nhân dân của TCCSĐ và đảng viên; xây dựng cơ chế nhằm bảo vệ đảng viên; cụ thể hóa trách nhiệm chỉ đạo xây dựng chi bộ; chăm lo xây dựng và đào tạo bí thư chi bộ; bảo đảm kinh phí cho hoạt động của TCCSĐ. Các nghiên cứu ở trong nước liên quan đến đề tài Các nghiên cứu chung về xây dựng TCCSĐ trên phạm vi cả nước Hoàng Chí Bảo (2005), “Đảng bộ xã lãnh đạo việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn hiện nay” [51]. Tác giả đã chỉ rõ: “Cơ sở (xã, phường, thị trấn) là hình ảnh của xã hội thu nhỏ”; là nơi trực tiếp, nắm bắt, giải quyết những vấn đề nảy sinh từ thực tế. Trong HTCT cơ sở, tổ chức đảng xã, phường, thị trấn có vai trò đặc biệt quan trọng.

Bởi vì, tổ chức đảng vừa là một bộ phận của HTCT vừa là hạt nhân lãnh đạo và chịu trách nhiệm hiệu quả hoạt động của HTCT. Tác giả nhấn mạnh, “công tác lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị cơ sở của đảng bộ, chi bộ nông thôn được đặt ra như một công tác có tầm quan trong đặc biệt và lâu dài” [51, tr. Tác giả khẳng định: TCCSĐ ở xã trực tiếp lãnh đạo Nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là chủ trương, đường lối, chính sách về phát triển nông nghiệp, nông thôn. Sự nghiệp đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trước hết là công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn có trở thành hiện thực sinh động, đem lại diện mạo và bước phát triển mới cho nền nông nghiệp, nông thôn và đời sống nông dân Việt Nam hay không, phần rất lớn là do vai trò, trách nhiệm và khả năng lãnh đạo của các đảng bộ xã [201, tr.

Ngô Kim Ngân (2006), “Giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng” [118]. Theo tác giả, để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của các TCCSĐ hiện nay cần tập trung vào một số giải pháp sau: Xác định đúng nhiệm vụ chính trị, chú trọng nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng; đổi mới phương thức, phong cách làm việc của tổ chức đảng; cải tiến, nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, chi ủy, đảng ủy, mở rộng dân chủ trong sinh hoạt Đảng; coi trọng công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; đẩy mạnh công tác kiểm tra, kỷ luật Đảng; tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy cấp trên đối với cơ sở [118, tr. Tác giả đã nêu rõ 4 giải pháp: Nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên về vị trí, vai trò của chi bộ nói chung, của công tác giám sát nói riêng; tăng cường chỉ đạo, giúp đỡ, theo dõi, kiểm tra chi bộ thực hiện nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ giám sát của các cấp ủy tỉnh, huyện, cơ sở từ điểm đến diện; tăng cường công tác giám sát của chi bộ, trước hết là chi ủy, đặc biệt là bí thư chi bộ đối với cán bộ, đảng viên; phát huy trách nhiệm của Nhân dân trong giám sát cán bộ, đảng viên. Nguyễn Đức Hà (2010), Một số vấn đề về xây dựng tổ chức cơ sở đảng hiện nay [81].

Cuốn sách bàn về những vấn đề về nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của TCCSĐ và đội ngũ cán bộ, đảng viên. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, tác giả đã nêu và phân tích các nhiệm vụ và giải pháp: Giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên; hoàn thiện mô hình tổ chức trong các loại hình TCCSĐ, chăm lo phát triển đảng viên; thực hiện mạnh mẽ chủ trương trẻ hoá, tiêu chuẩn hoá, thể chế hoá và từng bước nhất thể hoá chức danh cán bộ; nâng cao chất lượng, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động, chất lượng sinh hoạt của TCCSĐ; tăng cường công tác chỉ đạo, kiểm tra, giám sát, quản lý đảng viên, dựa vào dân để xây dựng Đảng. Cho thấy, xây dựng đội ngũ đảng viên nông thôn trong điều kiện hiện nay cần phải: Nhận thức đúng vai trò, vị trí đội ngũ đảng viên nông thôn; bảo đảm đường lối, chủ trương, chính sách đúng đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn; phát huy tính chủ động tự nguyện, tự giác của đảng viên; làm tốt công tác giáo dục chính trị tư tưởng, nâng cao trình độ mọi mặt cho đội ngũ đảng viên; nâng cao chất lượng sinh hoạt của các TCCSĐ ở nông thôn. Tác giả đã xây dựng các tiêu chí, đánh giá thực trạng, nguyên nhân, xác định phương hướng, nhiệm vụ giải pháp nâng cao chất lượng các đảng bộ xã.