LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có xuất xứ rõ ràng, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thế Thái 3 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU 5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 11 1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 11 1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã được công bố và những vấn đề đặt ra luận án cần tập trung giải quyết 25 Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH NGHỆ AN VỀ XÂY DỰNG TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐẢNG Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN (2005 - 2010) 31 2. Những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn (2005 - 2010) 31 2. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn (2005 - 2010) 45 2. Đảng bộ tỉnh Nghệ An chỉ đạo xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn (2005 - 2010) 52 Chương 3 SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH NGHỆ AN VỀ XÂY DỰNG TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐẢNG Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN (2010 - 2015) 80 3. Những yếu tố mới tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn (2010 - 2015) 80 3. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn (2010 - 2015) 90 3. Đảng bộ tỉnh Nghệ An chỉ đạo xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn (2010 - 2015) 98 Chương 4 NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM 124 4. Nhận xét sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn (2005 - 2015) 124 4. Một số kinh nghiệm từ quá trình Đảng bộ tỉnh Nghệ An lãnh đạo xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn (2005 - 2015) 144 KẾT LUẬN 162 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 164 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 165 PHỤ LỤC 183 3 4 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Chủ nghĩa xã hội CNXH 2 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH 3 Hệ thống chính trị HTCT 4 Hội đồng Nhân dân HĐND 5 Kinh tế - xã hội KT-XH 6 Mặt trận Tổ quốc MTTQ 7 Tổ chức cơ sở đảng TCCSĐ 8 Trong sạch vững mạnh TSVM 9 Ủy ban Kiểm tra UBKT 10 Ủy ban Nhân dân UBND 4 DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU TT Tên bảng Trang Biểu đồ 4.1: So sánh chất lượng cán bộ xã, phường, thị trấn của Đảng bộ tỉnh Nghệ An năm 2005 với năm 2015 133 Bảng 4.1: Chất lượng đảng viên mới kết nạp ở xã, phường, thị trấn của Đảng bộ tỉnh Nghệ An 134 Biểu đồ 4. Kết quả phân loại đảng viên ở xã, phường, thị trấn của Đảng bộ tỉnh Nghệ An 135 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Lý luận và thực tiễn đã chứng minh, dù ở giai đoạn nào của cách mạng Việt Nam do Đảng lãnh đạo, các TCCSĐ luôn là gốc rễ, là nền tảng của Đảng, là hạt nhân chính trị lãnh đạo ở cơ sở, bảo đảm cho đường lối của Đảng đi vào cuộc sống, đồng thời là cấp trực tiếp tiến hành các hoạt động xây dựng nội bộ Đảng. Vì vậy, xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, là công tác xây dựng nền tảng của Đảng, xây dựng “hạt nhân chính trị”, bảo đảm sự tồn tại, phát triển và giữ vững vai trò lãnh đạo trực tiếp toàn diện của Đảng ở cơ sở. Hội nghị Trung ương 6 (khóa X) của Đảng khẳng định: “Toàn Ðảng phải tập trung lãnh đạo, chỉ đạo để nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng; bảo đảm sự lãnh đạo của Ðảng trên tất cả các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội ở cơ sở, nhất là ở những địa bàn, lĩnh vực trọng yếu, có nhiều khó khăn” [67, tr. Từ khi thành lập, Đảng bộ tỉnh Nghệ An luôn quan tâm, chăm lo xây dựng Đảng ở các cấp, nhất là TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn TSVM về chính trị, tư tưởng và tổ chức, có đủ năng lực và trí tuệ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng, lãnh đạo Nhân dân trong tỉnh thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ chính trị, góp phần vào thắng lợi chung của toàn Đảng và toàn dân tộc. Tuy nhiên, bước vào những năm đầu của thời kỳ đổi mới đất nước đến trước năm 2005, với đặc điểm của một tỉnh nông nghiệp, ít giao thương, công nghiệp, thương mại chậm phát triển, nên cách nghĩ, cách làm còn nhiều hạn chế, tư tưởng bảo thủ, khép kín, ngại đổi mới, nguyên tắc, máy móc, chủ quan, duy ý chí trong một bộ phận cán bộ, đảng viên. Cùng với đó, tình hình thế giới có nhiều biến động phức tạp, khó lường đã tác động tiêu cực tới hoạt động của tổ chức đảng. Chất lượng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn nhiều nơi suy giảm, hoạt động mang tính hình thức, không giữ được vai trò hạt nhân lãnh đạo ở cơ sở; một bộ phận đảng viên có tư tưởng chán nản, thậm chí tiêu cực, bỏ sinh hoạt đảng. Tình hình đó đặt ra cho Đảng bộ tỉnh Nghệ An nhiệm vụ có tính then chốt là phải đầu tư trí tuệ, thời gian và công sức chăm lo xây dựng, chỉnh đốn Đảng, trong đó xây dựng, củng cố TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn thực sự TSVM là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách. Trước yêu cầu cấp bách đó, quán triệt chủ trương, sự chỉ đạo của Trung ương giai đoạn 2005 - 2015, Đảng bộ tỉnh Nghệ An đã tập trung công sức lãnh đạo, chỉ đạo, thực hiện nhiều chủ trương, giải pháp nhằm đổi mới, chỉnh đốn, nâng cao chất lượng tổ chức và hoạt động của TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn và đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy còn những hạn chế, thiếu sót, song những thành tựu đạt được của Đảng bộ trong công tác này là một trong những nhân tố giữ vai trò quyết định đưa tỉnh Nghệ An từng bước thoát nghèo đói, hướng tới một tỉnh khá trong khu vực cũng như cả nước. Hiện nay, Đảng bộ tỉnh Nghệ An cùng với toàn Đảng đang quyết liệt triển khai thực hiện nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương bốn khóa XI và Nghị quyết Hội nghị Trung ương bốn khóa XII, gắn với “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Bên cạnh những thành tựu đạt được, công tác xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém, trong đó có những hạn chế, yếu kém gây bức xúc, làm suy giảm lòng tin của Nhân dân đối với Đảng. Vì vậy, nghiên cứu công tác xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn nhằm làm sáng tỏ chủ trương, sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An, từ đó đúc kết những kinh nghiệm hay, cách làm sáng tạo, góp phần bổ sung chủ trương, giải pháp nhằm xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn TSVM đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Đến nay, đã có những công trình khoa học nghiên cứu công tác xây dựng TCCSĐ nói chung, TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn nói riêng trên phạm vi cả nước và ở một số đảng bộ địa phương, dưới nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam thì chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp, hệ thống, chuyên sâu về sự lãnh đạo xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn của Đảng bộ tỉnh Nghệ An, giai đoạn 2005 - 2015. Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Đảng bộ tỉnh Nghệ An lãnh đạo xây dựng tổ chức cơ sở đảng ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2015” làm luận án tiến sĩ Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích Làm sáng tỏ quá trình Đảng bộ tỉnh Nghệ An lãnh đạo xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2015, trên cơ sở đó đúc kết một số kinh nghiệm có giá trị tham khảo, vận dụng vào giai đoạn hiện nay. Nhiệm vụ Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. Làm rõ những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2015. Hệ thống, phân tích, luận giải làm rõ chủ trương của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2015. Làm rõ quá trình chỉ đạo xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn của Đảng bộ tỉnh Nghệ An từ năm 2005 đến năm 2015. Nhận xét, đúc kết một số kinh nghiệm từ quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2015. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Hoạt động lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Nghiên cứu Đảng bộ tỉnh Nghệ An lãnh đạo xây dựng TCCSĐ, trong đó Luận án chỉ tập trung nghiên cứu loại hình TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn, trên các nội dung: Công tác giáo dục chính trị tư tưởng; xây dựng về tổ chức; xây dựng đội ngũ cán bộ cấp ủy, đảng viên; đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp Đảng ở cơ sở; công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật Đảng. Về không gian: Địa bàn tỉnh Nghệ An. Về thời gian: Tập trung trong khoảng thời gian từ năm 2005 đến năm 2015. Nghiên cứu sinh chọn mốc thời gian 2005 và 2015 vì: Năm 2005 là năm diễn ra Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An lần thứ XVI, năm 2015 là năm kết thúc nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An lần thứ XII. Chọn mốc thời gian như vậy sẽ thể hiện rõ sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Nghệ An về xây dựng TCCSĐ ở xã, phường, thị trấn qua hai kỳ đại hội Đảng bộ.
