Luận án: Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020

• Tác giả: Hoàng Công Vũ
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới từ năm 2010 đến năm 2020
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận án tiến sĩ lịch sử Đảng bộ tỉnh Bắc Giang

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Hoàng Công Vũ tập trung nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang trong quá trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020. Đây là công trình nghiên cứu thuộc lĩnh vực lịch sử Đảng, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Bắc Giang là tỉnh trung du miền núi phía Bắc, có nền nông nghiệp phát triển với nhiều sản phẩm đặc trưng như vải thiều Lục Ngạn. Xây dựng nông thôn mới được Đảng bộ tỉnh xác định là nhiệm vụ trọng tâm, gắn liền với công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Luận án phân tích toàn diện quá trình hoạch định chủ trương, chỉ đạo thực tiễn và kết quả đạt được. Nghiên cứu hệ thống hóa các tài liệu, khái quát kết quả nghiên cứu trước đó, đồng thời chỉ rõ những nội dung kế thừa và vấn đề chưa được làm rõ. Công trình đóng góp vào kho tàng tri thức về lịch sử địa phương và kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới.

1.1. Bối cảnh và lý do lựa chọn đề tài

Việt Nam là nước nông nghiệp, nông dân luôn đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp cách mạng. Tại Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X, Đảng đã ra Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Nghị quyết 145-NQ/TU của Tỉnh ủy Bắc Giang ban hành ngày 15-6-2011 đã cụ thể hóa chủ trương xây dựng nông thôn mới cho địa phương. Đảng bộ tỉnh nhận thức rõ xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ chiến lược, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và phát triển kinh tế xã hội bền vững.

1.2. Mục đích và phương pháp nghiên cứu

Mục đích của luận án là phân tích toàn diện quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới từ năm 2010 đến năm 2020. Phương pháp nghiên cứu sử dụng kết hợp nhiều phương pháp: lịch sử, logic, phân tích tổng hợp, so sánh và điều tra thực tiễn. Nghiên cứu tiếp cận từ góc độ lịch sử Đảng, tập trung vào quá trình hoạch định chủ trương, chỉ đạo tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả đạt được trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.

II. Phân tích thực trạng lãnh đạo xây dựng nông thôn mới ở Bắc Giang

Đảng bộ tỉnh Bắc Giang đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách triển khai xây dựng nông thôn mới. Nghị quyết 145-NQ/TU ngày 15-6-2011 của Tỉnh ủy đặt mục tiêu đến năm 2020 có 50% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Ban Chỉ đạo các Chương trình mục tiêu quốc gia tỉnh được thành lập để điều phối hoạt động. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh qua hệ thống đài truyền thanh, loa phát thanh xã, thôn bản. Kết quả ban đầu đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Đến năm 2015, toàn tỉnh có 60/205 xã đạt chuẩn nông thôn mới, vượt mục tiêu đề ra. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng từ 12,5 triệu đồng năm 2010 lên 28 triệu đồng năm 2015. Cơ sở hạ tầng được đầu tư xây dựng, hệ thống giao thông nông thôn được kiên cố hóa. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng bộc lộ một số hạn chế cần được phân tích kỹ lưỡng.

2.1. Kết quả đạt được giai đoạn 2010 2015

Giai đoạn 2010-2015, Đảng bộ tỉnh Bắc Giang chỉ đạo quyết liệt xây dựng nông thôn mới. Phong trào hiến đất làm đường và công trình công cộng lan tỏa mạnh mẽ. 650 hộ tham gia hiến trên 1,5 triệu mét vuông đất các loại, trên 150.000 ngày công lao động.Xã Lão Hộ, Hương Mai, Bích Sơn, Quang Tiến, Bảo Đài trở thành điển hình. Huyện Tân Yên, Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Dũng, Lạng Giang làm tốt công tác vận động nhân dân tham gia chương trình mục tiêu quốc gia.

2.2. Những khó khăn và thách thức đặt ra

Quá trình xây dựng nông thôn mới gặp nhiều khó khăn. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế, nhiều xã nghèo không đủ điều kiện đạt chuẩn. Nhận thức của một bộ phận cán bộ và nhân dân chưa đầy đủ. Tình trạng phát triển thiếu bền vững, chạy theo thành tích xảy ra ở một số địa phương. Chênh lệch phát triển giữa các vùng miền trong tỉnh ngày càng rõ rệt. Công tác duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí sau khi đạt chuẩn nông thôn mới đặt ra yêu cầu mới.

III. Giải pháp và phương pháp lãnh đạo đẩy mạnh nông thôn mới 2015 2020

Từ năm 2015, Đảng bộ tỉnh Bắc Giang điều chỉnh chiến lược, đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX xác định mục tiêu đến năm 2020 có 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Phương pháp lãnh đạo được đổi mới toàn diện. Ban Chỉ đạo tỉnh tăng cường kiểm tra, giám sát cơ sở. Hệ thống chính trị từ tỉnh đến thôn bản vào cuộc đồng bộ. UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 45/KH-BCĐ phát động phong trào thi đua đoàn kết toàn dân xây dựng nông thôn mới. Cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư được gắn kết chặt chẽ với xây dựng nông thôn mới. Nguồn lực đầu tư được huy động từ nhiều kênh: ngân sách nhà nước, doanh nghiệp, nhân dân đóng góp. Mô hình hợp tác xã kiểu mới được khuyến khích phát triển. Ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp được đẩy mạnh.

3.1. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng bộ

Đảng bộ tỉnh Bắc Giang đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng cụ thể, thiết thực. Các nghị quyết chuyên đề được ban hành với chỉ tiêu đo lường rõ ràng. Hệ thống đảng ủy các cấp tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác nông thôn mới được chú trọng. Ban Chỉ đạo tỉnh thường xuyên tổ chức hội nghị giao ban, rút kinh nghiệm. Phương châm lấy dân làm gốc, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân được quán triệt xuyên suốt.

3.2. Huy động nguồn lực và phát huy vai trò nhân dân

Nguồn lực xây dựng nông thôn mới được huy động từ nhiều nguồn. Ngân sách trung ương và địa phương chiếm tỷ trọng lớn. Nhân dân đóng góp ngày công, tiền mặt và hiến đất. Gia đình ông Thân Quang Đống thôn Đức Liễn tự tháo dỡ 5 gian nhà cổ hiến đất mở đường. Gia đình ông Nguyễn Tiến Triển thôn Bảo An vận động bà con hiến đất xây dựng công trình công cộng. Doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng nông thôn theo hình thức đối tác công tư.

IV. Kết luận và bài học kinh nghiệm từ Đảng bộ tỉnh Bắc Giang

Quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Thứ nhất, sự lãnh đạo toàn diện, xuyên suốt của Đảng là nhân tố quyết định thành công. Thứ hai, phát huy vai trò chủ thể, sáng tạo của nhân dân là then chốt. Thứ ba, huy động hiệu quả mọi nguồn lực trong xã hội. Thứ tư, gắn xây dựng nông thôn mới với phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường. Thứ năm, công tác kiểm tra, giám sát phải thường xuyên, liên tục. Đến năm 2020, toàn tỉnh Bắc Giang có 178/205 xã đạt chuẩn nông thôn mới, đạt tỷ lệ 86,8%, vượt mục tiêu đề ra. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 42 triệu đồng mỗi năm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh theo chuẩn đa chiều. Bắc Giang trở thành tỉnh điểm trong xây dựng nông thôn mới của cả nước. Kinh nghiệm từ Bắc Giang có thể vận dụng cho các địa phương khác.

4.1. Bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn

Bài học đầu tiên là phải quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Bài học thứ hai là xây dựng nông thôn mới phải lấy người dân làm trung tâm, phát huy nội lực. Bài học thứ ba là cần có cơ chế chính sách phù hợp, khuyến khích sáng tạo từ cơ sở. Bài học thứ tư là gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng nông thôn mới với phát triển đô thị. Bài học thứ năm là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cho nông thôn.

4.2. Ứng dụng và hướng phát triển trong tương lai

Kinh nghiệm từ luận án có thể vận dụng rộng rãi cho các tỉnh trung du miền núi phía Bắc. Giai đoạn 2021-2025, Bắc Giang đặt mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý và sản xuất nông nghiệp được ưu tiên. Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa địa phương. Xây dựng chuỗi giá trị nông sản chủ lực như vải thiều, gà đồi, na dai. Hướng tới mục tiêu nông thôn giàu đẹp, văn minh, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của nghiên cứu sinh và không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố. Các tài liệu, số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Hoàng Công Vũ MỤC LỤC Trang TRANG BÌA PHỤ LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 10 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 10 1. Kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố và những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết 22 Chƣơng 2 CHỦ TRƢƠNG VÀ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC GIANG VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI (2010 - 2015) 29 2. Những yếu tố tác động và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang về xây dựng nông thôn mới 29 2. Đảng bộ tỉnh Bắc Giang chỉ đạo xây dựng nông thôn mới 47 Chƣơng 3 ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC GIANG LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI (2015 - 2020) 79 3. Những yếu tố mới tác động và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang về đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới 79 3. Đảng bộ tỉnh Bắc Giang chỉ đạo đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới 93 Chƣơng 4 NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM 125 4. Nhận xét sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang về xây dựng nông thôn mới (2010 - 2020) 125 4. Những kinh nghiệm chủ yếu từ quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới (2010 - 2020) 138 KẾT LUẬN 158 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 161 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 162 PHỤ LỤC 187 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Ban Chỉ đạo BCĐ 2 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH 3 Hệ thống chính trị HTCT 4 Hội đồng nhân dân HĐND 5 Hợp tác xã HTX 6 Kinh tế - xã hội KT - XH 7 Mặt trận Tổ quốc MTTQ 8 Mục tiêu quốc gia MTQG 9 Nông thôn mới NTM 10 Ủy ban nhân dân UBND 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Việt Nam là một nước nông nghiệp, do vậy nông nghiệp, nông dân, nông thôn luôn đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trong những năm tháng lầm than của dân tộc, phong trào yêu nước của nông dân chính là “bà đỡ” cho phong trào công nhân phát triển và là điều kiện thúc đẩy cho Đảng ra đời. Trong thời kỳ đấu tranh giành chính quyền, giai cấp nông dân đã cùng với giai cấp công nhân và các giai tầng khác trong xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng đã vùng lên làm cuộc cách mạng “long trời lở đất”, giành chính quyền về tay Nhân dân… Có thể nói trong những lúc khó khăn nhất, địa bàn nông thôn luôn là chỗ dựa của cách mạng, là nơi bảo vệ, chở che, cái nôi cách mạng. Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, nông nghiệp, nông dân, nông thôn chính là ba nhân tố góp phần quan trọng đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng KT - XH (1986 - 1996). Tuy nhiên, sau một thời kỳ dài phát triển, đạt được những thành tựu to lớn, nông nghiệp, nông dân, nông thôn cũng dần bộc lộ những khó khăn, bất cập. Tại Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X, Đảng đã ra Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 5 - 8 - 2008 Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Đây là Nghị quyết quan trọng của Đảng, nhằm phát huy vai trò của nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế. Nghị quyết xác định: Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp CNH, HĐH, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghía, trong đó: Nông dân là chủ thể của quá trình phát triển; xây dựng NTM gắn với xây dựng các cơ sở công nghiệp, dịch vụ và phát triển đô thị theo quy hoạch là căn bản; phát triển toàn diện, hiện đại hóa nông nghiệp là then chốt. Cụ thể hóa Nghị quyết 26-NQ/TW Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, ngày 16 - 4 - 2009 Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 491/QĐ- TTg Về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM. Tiếp đó, ngày 4 - 6 - 2010 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg Phê duyệt Chương trình MTQG về xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2020. Bắc Giang là tỉnh trung du miền núi thuộc vùng Đông Bắc Bắc Bộ, nơi có nhiều tiềm năng lợi thế để xây dựng NTM. Quán triệt chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước từ năm 2010 đến năm 2020, Đảng bộ tỉnh Bắc 6 Giang đã có nhiều sáng tạo trong đề ra chủ trương, giải pháp xây dựng NTM phù hợp với đặc điểm, điều kiện của địa phương. Nhờ đó, nhận thức của đa số người dân về xây dựng NTM ngày càng được nâng cao; hạ tầng KT - XH, được đầu tư, nâng cấp có chuyển biến rõ nét; diện mạo nông thôn đã đổi mới, khang trang, sạch, đẹp, văn minh đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu sinh hoạt, sản xuất, vui chơi, giải trí và tăng hưởng thụ trực tiếp cho người dân; tạo tiền đề vững chắc đưa Bắc Giang hòa nhập vào sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, quá trình lãnh đạo xây dựng NTM của tỉnh Bắc Giang vẫn còn những hạn chế, bất cập cần tập trung khắc phục: Sự chỉ đạo còn thiếu đồng bộ, có nơi chưa quyết liệt, sản xuất nông nghiệp còn phân tán, manh mún; cán bộ, công chức xã phụ trách về NTM đều là kiêm nhiệm, thường xuyên thay đổi nên ảnh hưởng đến việc theo dõi tại cơ sở… Thực tiễn đó rất cần được đầu tư nghiên cứu nhằm đánh giá đúng mức ưu điểm, hạn chế, làm rõ nguyên nhân và rút ra những kinh nghiệm để vận dụng trong thời gian tới. Trong thời gian qua đã có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu về xây dựng NTM trên phạm vi cả nước nói chung, ở tỉnh Bắc Giang nói riêng được đề cập ở các cấp độ và phạm vi khác nhau. Có những công trình phản ánh kết quả nghiên cứu, khảo sát về thực trạng nông nghiệp, nông dân, nông thôn trên phạm vi cả nước; có những công trình ghi lại kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học tại các hội thảo cấp quốc gia, quốc tế nhằm tìm kiếm kinh nghiệm, giải pháp phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế; có cả những sách chuyên khảo, đặc biệt là rất nhiều luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ bàn về xây dựng NTM ở Việt Nam nói chung cũng như từng địa phương cơ sở nói riêng đã được công bố. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách độc lập, có tính hệ thống về quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng NTM từ năm 2010 đến năm 2020 dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Đó chính là “khoảng trống” khoa học cần được khỏa lấp. Từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới từ năm 2010 đến năm 2020” làm luận án tiến sĩ Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Làm sáng tỏ quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng NTM từ năm 2010 đến năm 2020; trên cơ sở đó đúc kết những kinh nghiệm có giá trị tham khảo trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Làm rõ những yếu tố tác động đến quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng NTM (2010 - 2020). Hệ thống hóa, làm rõ chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang về xây dựng NTM từ năm 2010 đến năm 2020 qua hai giai đoạn 2010 - 2015 và 2015 - 2020. Nhận xét và đúc kết những kinh nghiệm từ quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng NTM (2010 - 2020). Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu hoạt động lãnh đạo xây dựng NTM của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang từ năm 2010 đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Lãnh đạo xây dựng NTM có nội hàm khá rộng bao gồm nhiều nội dung với nhiều tiêu chí. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, nghiên cứu sinh tập trung làm rõ chủ trương của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang về xây dựng NTM và quá trình chỉ đạo trên năm vấn đề cơ bản: (1) Thành lập BCĐ, công tác tuyên truyền, tổ chức các phong trào thi đua và công tác quy hoạch xây dựng NTM; (2) Chỉ đạo xây dựng kết cấu hạ tầng KT - XH; (3) Chuyển đổi mô hình, phát triển các hình thức tổ chức sản xuất nông thôn; (4) Phát triển giáo dục, đào tạo, y tế, giảm nghèo và bảo vệ môi trường; (5) Xây dựng HTCT ở cơ sở, tăng cường công tác quốc phòng, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Về thời gian: Luận án lựa chọn mốc thời gian từ 2010 đến năm 2020. Năm 2010 là năm tỉnh Bắc Giang bắt đầu triển khai xây dựng NTM theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lần thứ XVII (2010). Năm 2020 là năm tổng kết 10 năm thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM tỉnh Bắc Giang giai 8 đoạn 2010 - 2020. Tuy nhiên, để bảo đảm tính hệ thống và đạt được mục đích nghiên cứu, luận án có sử dụng một số thông tin có liên quan trước năm 2010. Về không gian: Trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Đồng thời, để có cơ sở đối chiếu so sánh, đề tài có sử dụng số liệu của một số địa phương khác như: Thái Nguyên, Phú Thọ, Lạng Sơn, Hòa Bình. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phƣơng pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận Luận án thực hiện trên cơ sở lý luận là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.