Luận án: Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020

Khám phá công tác xây dựng nông thôn mới ở Bắc Giang giai đoạn 2010-2020 dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ. Những thành tựu, chương trình phát triển nông thôn bền

• Tác giả: Hoàng Công Vũ
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới từ năm 2010 đến năm 2020
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận án tiến sĩ lịch sử Đảng bộ tỉnh Bắc Giang

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Hoàng Công Vũ tập trung nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang trong quá trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020. Đây là công trình nghiên cứu thuộc lĩnh vực lịch sử Đảng, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Bắc Giang là tỉnh trung du miền núi phía Bắc, có nền nông nghiệp phát triển với nhiều sản phẩm đặc trưng như vải thiều Lục Ngạn. Xây dựng nông thôn mới được Đảng bộ tỉnh xác định là nhiệm vụ trọng tâm, gắn liền với công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Luận án phân tích toàn diện quá trình hoạch định chủ trương, chỉ đạo thực tiễn và kết quả đạt được. Nghiên cứu hệ thống hóa các tài liệu, khái quát kết quả nghiên cứu trước đó, đồng thời chỉ rõ những nội dung kế thừa và vấn đề chưa được làm rõ. Công trình đóng góp vào kho tàng tri thức về lịch sử địa phương và kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới.

1.1. Bối cảnh và lý do lựa chọn đề tài

Việt Nam là nước nông nghiệp, nông dân luôn đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp cách mạng. Tại Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X, Đảng đã ra Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Nghị quyết 145-NQ/TU của Tỉnh ủy Bắc Giang ban hành ngày 15-6-2011 đã cụ thể hóa chủ trương xây dựng nông thôn mới cho địa phương. Đảng bộ tỉnh nhận thức rõ xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ chiến lược, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và phát triển kinh tế xã hội bền vững.

1.2. Mục đích và phương pháp nghiên cứu

Mục đích của luận án là phân tích toàn diện quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới từ năm 2010 đến năm 2020. Phương pháp nghiên cứu sử dụng kết hợp nhiều phương pháp: lịch sử, logic, phân tích tổng hợp, so sánh và điều tra thực tiễn. Nghiên cứu tiếp cận từ góc độ lịch sử Đảng, tập trung vào quá trình hoạch định chủ trương, chỉ đạo tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả đạt được trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.

II. Phân tích thực trạng lãnh đạo xây dựng nông thôn mới ở Bắc Giang

Đảng bộ tỉnh Bắc Giang đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách triển khai xây dựng nông thôn mới. Nghị quyết 145-NQ/TU ngày 15-6-2011 của Tỉnh ủy đặt mục tiêu đến năm 2020 có 50% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Ban Chỉ đạo các Chương trình mục tiêu quốc gia tỉnh được thành lập để điều phối hoạt động. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh qua hệ thống đài truyền thanh, loa phát thanh xã, thôn bản. Kết quả ban đầu đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Đến năm 2015, toàn tỉnh có 60/205 xã đạt chuẩn nông thôn mới, vượt mục tiêu đề ra. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng từ 12,5 triệu đồng năm 2010 lên 28 triệu đồng năm 2015. Cơ sở hạ tầng được đầu tư xây dựng, hệ thống giao thông nông thôn được kiên cố hóa. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng bộc lộ một số hạn chế cần được phân tích kỹ lưỡng.

2.1. Kết quả đạt được giai đoạn 2010 2015

Giai đoạn 2010-2015, Đảng bộ tỉnh Bắc Giang chỉ đạo quyết liệt xây dựng nông thôn mới. Phong trào hiến đất làm đường và công trình công cộng lan tỏa mạnh mẽ. 650 hộ tham gia hiến trên 1,5 triệu mét vuông đất các loại, trên 150.000 ngày công lao động.Xã Lão Hộ, Hương Mai, Bích Sơn, Quang Tiến, Bảo Đài trở thành điển hình. Huyện Tân Yên, Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Dũng, Lạng Giang làm tốt công tác vận động nhân dân tham gia chương trình mục tiêu quốc gia.

2.2. Những khó khăn và thách thức đặt ra

Quá trình xây dựng nông thôn mới gặp nhiều khó khăn. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế, nhiều xã nghèo không đủ điều kiện đạt chuẩn. Nhận thức của một bộ phận cán bộ và nhân dân chưa đầy đủ. Tình trạng phát triển thiếu bền vững, chạy theo thành tích xảy ra ở một số địa phương. Chênh lệch phát triển giữa các vùng miền trong tỉnh ngày càng rõ rệt. Công tác duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí sau khi đạt chuẩn nông thôn mới đặt ra yêu cầu mới.

III. Giải pháp và phương pháp lãnh đạo đẩy mạnh nông thôn mới 2015 2020

Từ năm 2015, Đảng bộ tỉnh Bắc Giang điều chỉnh chiến lược, đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX xác định mục tiêu đến năm 2020 có 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Phương pháp lãnh đạo được đổi mới toàn diện. Ban Chỉ đạo tỉnh tăng cường kiểm tra, giám sát cơ sở. Hệ thống chính trị từ tỉnh đến thôn bản vào cuộc đồng bộ. UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 45/KH-BCĐ phát động phong trào thi đua đoàn kết toàn dân xây dựng nông thôn mới. Cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư được gắn kết chặt chẽ với xây dựng nông thôn mới. Nguồn lực đầu tư được huy động từ nhiều kênh: ngân sách nhà nước, doanh nghiệp, nhân dân đóng góp. Mô hình hợp tác xã kiểu mới được khuyến khích phát triển. Ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp được đẩy mạnh.

3.1. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng bộ

Đảng bộ tỉnh Bắc Giang đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng cụ thể, thiết thực. Các nghị quyết chuyên đề được ban hành với chỉ tiêu đo lường rõ ràng. Hệ thống đảng ủy các cấp tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác nông thôn mới được chú trọng. Ban Chỉ đạo tỉnh thường xuyên tổ chức hội nghị giao ban, rút kinh nghiệm. Phương châm lấy dân làm gốc, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân được quán triệt xuyên suốt.

3.2. Huy động nguồn lực và phát huy vai trò nhân dân

Nguồn lực xây dựng nông thôn mới được huy động từ nhiều nguồn. Ngân sách trung ương và địa phương chiếm tỷ trọng lớn. Nhân dân đóng góp ngày công, tiền mặt và hiến đất. Gia đình ông Thân Quang Đống thôn Đức Liễn tự tháo dỡ 5 gian nhà cổ hiến đất mở đường. Gia đình ông Nguyễn Tiến Triển thôn Bảo An vận động bà con hiến đất xây dựng công trình công cộng. Doanh nghiệp tham gia đầu tư hạ tầng nông thôn theo hình thức đối tác công tư.

IV. Kết luận và bài học kinh nghiệm từ Đảng bộ tỉnh Bắc Giang

Quá trình Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Thứ nhất, sự lãnh đạo toàn diện, xuyên suốt của Đảng là nhân tố quyết định thành công. Thứ hai, phát huy vai trò chủ thể, sáng tạo của nhân dân là then chốt. Thứ ba, huy động hiệu quả mọi nguồn lực trong xã hội. Thứ tư, gắn xây dựng nông thôn mới với phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường. Thứ năm, công tác kiểm tra, giám sát phải thường xuyên, liên tục. Đến năm 2020, toàn tỉnh Bắc Giang có 178/205 xã đạt chuẩn nông thôn mới, đạt tỷ lệ 86,8%, vượt mục tiêu đề ra. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 42 triệu đồng mỗi năm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh theo chuẩn đa chiều. Bắc Giang trở thành tỉnh điểm trong xây dựng nông thôn mới của cả nước. Kinh nghiệm từ Bắc Giang có thể vận dụng cho các địa phương khác.

4.1. Bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn

Bài học đầu tiên là phải quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Bài học thứ hai là xây dựng nông thôn mới phải lấy người dân làm trung tâm, phát huy nội lực. Bài học thứ ba là cần có cơ chế chính sách phù hợp, khuyến khích sáng tạo từ cơ sở. Bài học thứ tư là gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng nông thôn mới với phát triển đô thị. Bài học thứ năm là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cho nông thôn.

4.2. Ứng dụng và hướng phát triển trong tương lai

Kinh nghiệm từ luận án có thể vận dụng rộng rãi cho các tỉnh trung du miền núi phía Bắc. Giai đoạn 2021-2025, Bắc Giang đặt mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý và sản xuất nông nghiệp được ưu tiên. Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa địa phương. Xây dựng chuỗi giá trị nông sản chủ lực như vải thiều, gà đồi, na dai. Hướng tới mục tiêu nông thôn giàu đẹp, văn minh, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề hiện đại hóa nông nghiệp theo đặc sắc Trung Quốc với các giải pháp như: Lấy điều kiện vật chất hiện đại trang bị cho nông nghiệp; áp dụng khoa học kỹ thuật hiện đại vào sản xuất nông nghiệp; phát huy hệ thống ngành nghề hiện đại để phát triển nông nghiệp; coi trọng ý tưởng hiện đại dẫn dắt nông dân và bồi dưỡng nông dân kiểu mới để phát triển nông nghiệp. Các nghiên cứu về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam 1. Các nghiên cứu chung về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam Chu Hữu Quý (1996), Phát triển toàn diện kinh tế - xã hội nông thôn, nông nghiệp Việt Nam [61] tác giả khái quát thành tựu nông nghiệp, nông thôn đạt được từ năm 1981 đến năm 1996, đồng thời nhấn mạnh vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn vẫn là nỗi trăn trở, suy tư của toàn xã hội Việt Nam. Từ đó đặt ra yêu cầu phải có chiến lược phát triển đúng đắn thì nông nghiệp, nông thôn Việt Nam mới không có nguy cơ tụt hậu.

Do vậy, vấn đề đặt ra ở nước ta là chủ trương tiếp tục phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững; đổi mới và phát triển KT - XH. Công trình gồm 14 16 vấn đề về đề tài nông nghiệp, nông thôn, nông dân, đề cập những vấn đề có tính lý luận được thể hiện trong đường lối, chủ trương, chính sách, trong mỗi chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn. Đồng thời, cuốn sách cũng nêu lên những kinh nghiệm có tính tổng kết qua việc chỉ đạo thực hiện đường lối chính sách nói trên, nhất là từ sau khi tiến hành đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp. Vấn đề bao trùm trong việc triển khai thực hiện có kết quả chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trên từng lĩnh vực, từng địa bàn là các tổ chức đảng phải dày công tiến hành công tác vận động quần chúng, nông dân, thông qua các cơ quan Nhà nước, các đoàn thể chính trị - xã hội và cán bộ, đảng viên.

Cuốn sách được hình thành trên cơ sở tập hợp các bài viết, bài tham luận của các nhà nghiên cứu, các cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo về kinh tế, nông nghiệp ở các ngành, các cấp ở Trung ương và một số địa phương, cơ sở. Tư tưởng nổi bật của các bài viết đều khẳng định CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, là con đường tất yếu để đưa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu. Do vậy, phải phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, cần kiệm để đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Nguyễn Văn Bích (2007), Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam sau 20 năm đổi mới - Quá khứ và hiện tại [11], đã nhìn nhận một cách toàn diện lịch sử phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân Việt Nam trong thế kỷ XX, nhất là 20 năm đổi mới.

Cuốn sách làm sáng tỏ nhiều vấn đề lý luận, thực tiễn trong nông nghiệp, nông thôn về quan hệ sản xuất, cơ chế quản lý. Đặc biệt đã nêu được bối cảnh của sự phát triển nền kinh tế nước ta nói chung, nền nông nghiệp, nông thôn nói riêng. Đặng Kim Sơn (2008), Công nghiệp hóa nông nghiệp - Lý luận thực tiễn và triển vọng áp dụng ở Việt Nam [66] đã điểm lại một số học thuyết kinh tế trong phát triển nông nghiệp như: Các lý thuyết phát triển nông nghiệp theo 15 giai đoạn, lý thuyết liên kết giữa các lĩnh vực kinh tế, lý thuyết về vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường; giới thiệu thực tiễn thành công và thất bại của một số nền kinh tế châu Á điển hình như: Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc trong quá trình phát triển nông nghiệp và trong bối cảnh tiến hành công nghiệp hóa; từ đó tóm lược một số bài học kinh nghiệm và lý luận phát triển chính thức rút ra từ công nghiệp hóa; đề nghị về chính sách, cách tiến hành để phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam trong giai đoạn tới. Phạm Xuân Sơn, Nguyễn Cảnh (2009), Xây dựng mô hình nông thôn mới ở nước ta hiện nay [69], khẳng định mô hình xây dựng NTM là tổng thể các đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, khác với mô hình nông thôn truyền thống ở tính tiên tiến về mọi mặt; qua đó phân tích chủ yếu ba vấn đề: Nông thôn Việt Nam trước yêu cầu mới; hình dung ban đầu về những tiêu chí của mô hình NTM; những nhân tố chính của của mô hình NTM như KT- XH, văn hóa, con người, môi trường.

Các nội dung trên trong cấu trúc mô hình NTM có nhiều mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Trong đó Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, Nhân dân tự nguyện tham gia, chủ động trong thực thi chính sách. Hồ Xuân Hùng (2011), Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng lâu dài của Đảng và Nhân dân ta [41], đã khẳng định để Nghị quyết 26 đạt được mục tiêu đề ra về xây dựng NTM, cần phải có quyết tâm, nguồn lực và thời gian để thực hiện Chương trình theo những nội dung: Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng KT - XH hiện đại; tập trung chuyển dịch cơ cấu lao động trong nông thôn; tăng thu nhập gấp 2 - 3 lần hiện nay… Tác giả cũng khẳng định Việt Nam xây dựng NTM trong điều kiện còn nhiều khó khăn nên phải lâu dài. Công việc đó là sự nghiệp cách mạng mới lâu dài của toàn Ðảng và toàn dân; nhấn mạnh một số biện pháp và điều kiện nhằm thực hiện 19 tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM trong giai đoạn hiện nay.

16 Lê Quốc Lý (2012), Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn [50] khẳng định, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, tiến trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn cũng phát sinh nhiều vấn đề phức tạp. Cuốn sách nghiên cứu toàn diện về kết quả và quá trình tác động của tiến trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam, trong đó có những yếu tố hình thành nên diện mạo NTM. Vũ Văn Phúc (Chủ biên, 2012), Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và thực tiễn [59] gồm 33 bài viết của các nhà khoa học, lãnh đạo các cơ quan Trung ương, địa phương, các ngành, các cấp về xây dựng NTM với những vấn đề lý luận chung và kinh nghiệm quốc tế về xây dựng NTM; thực tiễn xây dựng NTM ở Việt Nam. Báo Nhân dân (2013), Gỡ khó cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn [10] là tuyển tập 38 tác phẩm báo chí chọn lọc hưởng ứng Cuộc thi viết về “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn”.

Các tác phẩm thuộc nhiều thể loại báo chí sinh động, đề cập đến mọi lĩnh vực của nông nghiệp, nông dân, nông thôn đang được xã hội quan tâm. Từ đó, các bài viết phân tích, đề xuất những giải pháp cùng Nhà nước và các ngành, các cấp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn, góp phần thiết thực vào phát triển nông nghiệp và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân ở nông thôn. Nguyễn Văn Quý (2018), “Xây dựng nông thôn mới theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7, khóa X của Đảng - Một số kết quả” [63] trên cơ sở đánh giá diện tích tự nhiên, lực lượng lao động của cư dân nông thôn tác giả luận giải chủ trương, đường lối phát triển nông nghiệp, xây dựng NTM của Đảng và Nhà nước. Từ chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bài viết nêu kết quả bước đầu đạt được.

Bên cạnh đó bài viết cũng chỉ ra một số hạn chế cần tập trung khắc phục và đưa ra kiến nghị trên 10 nội dung cơ bản cần tập trung thực hiện để Chương trình tiến hành trên phạm vi cả nước đạt kết quả cao nhất theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7, khóa X đề ra. Các nghiên cứu về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và xây dựng nông thôn mới ở các vùng miền, địa phương Nguyễn Cao Chương (2012), Phát triển kinh tế nông thôn tỉnh Quảng Bình trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa [18]. Tác giả hệ thống hóa lý luận về phát triển kinh tế nông thôn trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập quốc tế. Tác giả khẳng định, vấn đề phát triển kinh tế nông thôn Quảng Bình cần phải được quan tâm.

Do đó cần phải nghiên cứu việc phát triển các doanh nghiệp nông thôn làm tăng giá trị sản xuất, để tạo việc làm tăng thu nhập cho nông dân. Đồng thời phải tăng cường vai trò quản lý nhà nước, ban hành các cơ chế tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế nông thôn phát triển trong đó cần quan tâm đến việc giảm các loại thuế, phí không cần thiết để giảm bớt gánh nặng cho nông dân. Luận án góp phần vào hoạch định chính sách quản lý, khai thác tiềm năng nguồn lực, lợi thế cho phát triển kinh tế nông thôn. Nguyễn Viết Hưng (2012), “Thực trạng nông nghiệp, nông thôn Nam Định, các giải pháp và một số kinh nghiệm bước đầu trong thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới” [59] là bài viết đăng trong cuốn sách Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và thực tiễn của tác giả Vũ Văn Phúc (Chủ biên).

Bài viết đánh giá thực trạng nông nghiệp, nông thôn tỉnh Nam Định, khẳng định mô hình NTM đang được triển khai và đạt được những kết quả bước đầu. Bên cạnh những thành tựu đạt được, tác giả nêu một số khó khăn, tồn tại, đồng thời chỉ ra những nguyên nhân của những tồn tại và đúc rút 6 kinh nghiệm bước đầu quá trình xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh Nam Định và đưa 3 kiến nghị với Nhà nước, Chính phủ, Ban Bí thư Trung ương Đảng để Nam Định tiếp tục triển khai có hiệu quả Chương trình MTQG xây dựng NTM ở Nam Định. Hà Hòa Bình (2012), “Vĩnh Phúc xây dựng nông thôn mới - kết quả mô hình và những bài học kinh nghiệm” [59] là bài viết đăng trong cuốn sách Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và thực tiễn của tác giả 18 Vũ Văn Phúc (Chủ biên) khẳng định: “Vĩnh Phúc xác định “tam nông” có vai trò hết sức quan trọng đối với sự thành công của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước nói chung, mỗi địa phương nói riêng” [59, tr.