Luận văn thạc sĩ: Đảng bộ tỉnh Yên Bái lãnh đạo xóa đói giảm nghèo 2005-2015

Luận văn phân tích vai trò lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Yên Bái trong công tác xóa đói giảm nghèo giai đoạn 2005-2015. Đánh giá thành tựu, hạn chế và đúc kết kinh

• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ tỉnh Yên Bái lãnh đạo công tác xóa đói, giảm nghèo từ năm 2005 đến năm 2015
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan Đảng bộ Yên Bái lãnh đạo xóa đói giảm nghèo 2005 2015

Yên Bái là tỉnh miền núi phía Bắc với 70 xã vùng cao trên tổng số 180 xã, phường, thị trấn. Trong đó có 62 xã đặc biệt khó khăn, 2 huyện Trạm Tấu và Mù Cang Chải thuộc diện 61 huyện nghèo của cả nước. Tỷ lệ hộ nghèo chiếm tỷ lệ cao, tập trung ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đảng bộ tỉnh Yên Bái xác định xóa đói giảm nghèo là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2005-2015. Công tác này gắn liền với chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về đảm bảo an sinh xã hội, thực hiện tiến bộ công bằng xã hội. Chương trình giảm nghèo được triển khai đồng bộ trên nhiều lĩnh vực từ phát triển sản xuất, đào tạo nghề đến xây dựng hạ tầng thiết yếu. Mục tiêu đặt ra là giảm mạnh tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, đặc biệt ưu tiên vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn.

1.1. Bối cảnh triển khai chương trình giảm nghèo

Nghèo đói là vấn đề mang tính toàn cầu, được các quốc gia quan tâm giải quyết. Tháng 10 năm 2000, 189 nguyên thủ quốc gia ký cam kết đạt mục tiêu thiên niên kỷ giảm nghèo đói xuống còn một nửa vào năm 2015. Việt Nam hoàn thành mục tiêu này sớm 13 năm, được đánh giá là điểm sáng về giảm nghèo. Tại Yên Bái, tỉnh miền núi với đặc thù địa hình phức tạp, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn. Đảng bộ tỉnh nhận thức rõ trách nhiệm lãnh đạo công tác xóa đói giảm nghèo.

1.2. Thành tựu đạt được trong giai đoạn 2005 2015

Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, công tác giảm nghèo ở Yên Bái đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ hộ nghèo giảm liên tục qua các năm, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt. Người nghèo tiếp cận tốt hơn các dịch vụ y tế, giáo dục. Cơ sở hạ tầng các huyện, xã nghèo được tăng cường đầu tư. Chương trình gắn liền với xây dựng nông thôn mới, tạo chuyển biến toàn diện ở vùng khó khăn.

II. Phân tích khó khăn thách thức trong xóa đói giảm nghèo

Yên Bái đối mặt với nhiều khó khăn đặc thù trong công tác giảm nghèo. Địa hình đồi núi hiểm trở, giao thông đi lại khó khăn gây cản trở phát triển kinh tế. Tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn, trình độ dân trí không đồng đều. Nhiều hộ thoát nghèo nhưng mức thu nhập sát chuẩn nghèo, tỷ lệ tái nghèo hàng năm còn cao. Chênh lệch giàu nghèo giữa vùng thấp và vùng cao, giữa thành thị và nông thôn khá lớn. Kết quả giảm nghèo chưa thực sự bền vững, đời sống người nghèo vẫn gặp nhiều khó khăn. Hệ thống cơ sở hạ tầng vùng sâu, vùng xa còn thiếu thốn, hạn chế tiếp cận thị trường. Tập quán sản xuất lạc hậu, thiếu vốn và kiến thức khoa học kỹ thuật là rào cản lớn.

2.1. Đặc thù tự nhiên và dân cư ảnh hưởng đến giảm nghèo

Yên Bái có 70 xã vùng cao, trong đó 62 xã đặc biệt khó khăn. Địa hình đồi núi chiếm tỷ lệ lớn, đất canh tác manh mún, thiếu nước tưới tiêu. Đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tập trung ở vùng cao, vùng biên giới. Trình độ dân trí thấp, phong tục tập quán sản xuất cũ còn tồn tại. Thời tiết khắc nghiệt, thiên tai thường xuyên ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Đây là những yếu tố khách quan khiến công tác giảm nghèo gặp nhiều trở ngại.

2.2. Hạn chế trong tiếp cận dịch vụ và cơ hội phát triển

Người nghèo vùng cao khó tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục chất lượng. Hệ thống đường giao thông nông thôn chưa đồng bộ, cách trở vào mùa mưa lũ. Nguồn vốn tín dụng ưu đãi đến tay người nghèo còn hạn chế. Thiếu thông tin thị trường, sản phẩm nông sản khó tiêu thụ. Lao động nông thôn thiếu việc làm ổn định, thu nhập bấp bênh. Các chương trình đào tạo nghề chưa gắn liền với nhu cầu thực tế địa phương.

III. Giải pháp và phương pháp xóa đói giảm nghèo của Đảng bộ

Đảng bộ tỉnh Yên Bái đề ra nhiều giải pháp đồng bộ để thực hiện công tác giảm nghèo. Tập trung đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện tốt chính sách giảm nghèo và an sinh xã hội. Đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu, đặc biệt ưu tiên xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn. Tạo điều kiện nâng cao chất lượng cuộc sống người nghèo, trước hết là vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Gắn giảm nghèo bền vững với chương trình xây dựng nông thôn mới. Đẩy nhanh tiến độ giảm nghèo ở huyện nghèo, xã nghèo, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền. Thực hiện đào tạo nghề gắn với tạo việc làm cho lao động nông thôn. Mở rộng hình thức tín dụng trợ giúp người nghèo sản xuất kinh doanh.

3.1. Chính sách phát triển kinh tế và đào tạo nghề

Đảng bộ chỉ đạo triển khai nhiều chương trình phát triển kinh tế phù hợp với đặc thù địa phương. Chính sách trợ giá nông sản được thực hiện nhằm tăng thu nhập hộ nông dân. Đào tạo nghề gắn liền với tạo việc làm, phù hợp với nhu cầu thị trường. Phát triển nghề phụ, ngành nghề truyền thống để đa dạng hóa nguồn thu. Hỗ trợ chuyển giao khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp. Tín dụng ưu đãi giúp người nghèo có vốn đầu tư phát triển sản xuất.

3.2. Đầu tư hạ tầng và an sinh xã hội

Đẩy mạnh đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội vùng khó khăn. Nâng cấp đường giao thông nông thôn, trường học, trạm y tế xã. Thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, cứu trợ xã hội cho đối tượng yếu thế. Tăng cường trợ giúp người nghèo tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục. Xây dựng nhà ở cho hộ nghèo, đảm bảo nước sạch sinh hoạt. Chương trình giảm nghèo gắn với bảo vệ môi trường, phát triển bền vững.

IV. Kết quả và ý nghĩa công tác xóa đói giảm nghèo giai đoạn 2005 2015

Sau 10 năm triển khai, công tác xóa đói giảm nghèo của Đảng bộ Yên Bái đạt nhiều kết quả quan trọng. Tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể, đời sống nhân dân được cải thiện toàn diện. Cơ sở hạ tầng vùng cao được đầu tư nâng cấp, tạo điều kiện phát triển kinh tế. Người nghèo tiếp cận tốt hơn dịch vụ xã hội, nâng cao dân trí và kỹ năng sản xuất. Chương trình giảm nghèo góp phần ổn định chính trị, đảm bảo an sinh xã hội. Kết quả đạt được thể hiện sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng bộ tỉnh. Công tác giảm nghèo gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững, thực hiện tiến bộ công bằng xã hội. Thành tựu này là nền tảng quan trọng để Yên Bái tiếp tục phấn đấu trong giai đoạn tiếp theo.

4.1. Kết quả đạt được về giảm nghèo bền vững

Tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh giảm mạnh so với đầu giai đoạn. Số hộ thoát nghèo tăng lên, mức thu nhập ổn định hơn. Tỷ lệ tái nghèo được kiểm soát, đời sống người nghèo cải thiện rõ rệt. Hạ tầng vùng khó khăn được đầu tư, tạo đà phát triển kinh tế. Người nghèo tiếp cận tốt hơn dịch vụ y tế, giáo dục chất lượng. Chương trình giảm nghèo được đánh giá là thành công, đạt mục tiêu đề ra.

4.2. Ý nghĩa và bài học kinh nghiệm rút ra

Công tác giảm nghèo góp phần thực hiện mục tiêu thiên niên kỷ của quốc gia. Bài học kinh nghiệm là cần sự lãnh đạo đồng bộ, huy động toàn dân tham gia. Gắn giảm nghèo với phát triển kinh tế bền vững, xây dựng nông thôn mới. Ưu tiên đầu tư vùng đặc biệt khó khăn, tạo điều kiện người nghèo tự vươn lên. Đào tạo nghề và chuyển giao khoa học kỹ thuật là giải pháp then chốt. Thành công này khẳng định đường lối đúng đắn của Đảng bộ tỉnh Yên Bái.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xóa đói giảm nghèo là chủ trương chiến lược xuyên suốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội. Bước vào đầu thế kỷ XXI, Việt Nam ghi dấu ấn mạnh mẽ khi hoàn thành Mục tiêu Thiên niên kỷ về xóa bỏ tình trạng nghèo cùng cực vào năm 2002, về đích sớm 13 năm so với cam kết quốc tế. Tuy nhiên, thách thức giảm nghèo bền vững vẫn hiện hữu gay gắt tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa. Yên Bái là tỉnh miền núi phía Bắc với 70 xã vùng cao trên tổng số 180 xã, phường, thị trấn; trong đó có 62 xã đặc biệt khó khăn và 2 huyện Trạm Tấu, Mù Cang Chải nằm trong diện 61 huyện nghèo nhất cả nước với hơn 80% dân số là đồng bào dân tộc Mông.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cấp bách: Làm thế nào để nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng bộ địa phương trong công tác giảm nghèo tại một địa bàn có địa hình chia cắt phức tạp và tỷ lệ hộ nghèo từng lên tới 34,71% vào năm 2005? Mục tiêu trọng tâm của luận văn là phân tích toàn diện quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Yên Bái từ năm 2005 đến năm 2015, đánh giá khách quan các thành tựu và hạn chế, từ đó đúc rút hệ thống bài học kinh nghiệm lịch sử có giá trị thực tiễn.

Ý nghĩa của đề tài được thể hiện qua các chỉ số định lượng cụ thể: Tỉnh ủy Yên Bái đã lãnh đạo giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân hơn 4% mỗi năm, giúp 33.158 hộ gia đình thoát nghèo trong giai đoạn 2005-2010, hạ tỷ lệ nghèo toàn tỉnh từ 34,71% xuống 11,53%. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách an sinh xã hội và hoàn thiện mô hình lãnh đạo của Đảng bộ các tỉnh miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng con người, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội gắn liền với phát triển kinh tế. Nghiên cứu tiếp thu khung phân tích của Ủy ban Kinh tế - Xã hội châu Á - Thái Bình Dương Liên Hợp Quốc (ESCAP) ban hành năm 1993, kết hợp quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội IX, X và XI về giảm nghèo bền vững.

Khung lý thuyết của đề tài xoay quanh 4 khái niệm cốt lõi:

• Nghèo tuyệt đối: Tình trạng người dân không thỏa mãn được nhu cầu dinh dưỡng tối thiểu 2.100 Kcal/ngày cùng các dịch vụ cơ bản về y tế, giáo dục và nhà ở.
• Nghèo tương đối: Sự chênh lệch mức sống của một bộ phận dân cư dưới mức trung bình xã hội, phản ánh mức thu nhập thấp hơn khoảng 40% đến 50% so với mặt bằng chung.
• Chuẩn nghèo: Công cụ đo lường và giám sát thu nhập; trong giai đoạn 2001-2005 áp dụng mức dưới 150.000 đồng/người/tháng ở thành thị và dưới 80.000 đồng/người/tháng ở nông thôn, sau đó được điều chỉnh nâng dần qua từng giai đoạn phát triển.
• Xóa đói giảm nghèo bền vững: Hệ thống giải pháp đồng bộ của Nhà nước và cộng đồng giúp người dân thoát nghèo nội tại, không bị tái nghèo trước rủi ro thiên tai và bảo vệ môi trường sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Yên Bái lần thứ XVI, XVII; các nghị quyết chuyên đề của Tỉnh ủy và Hội đồng nhân dân tỉnh giai đoạn 2005-2015; cùng báo cáo niên giám thống kê của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Yên Bái.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu xác thực đa tầng trên toàn bộ 180 xã, phường, thị trấn thuộc 9 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Yên Bái. Cỡ mẫu khảo sát thực chứng bao quát dữ liệu của 54.143 hộ nghèo năm 2005 và theo dõi sự chuyển biến của hơn 33.000 hộ thoát nghèo trong 10 năm nghiên cứu, tập trung phân tích sâu 2 huyện nghèo trọng điểm 30a là Trạm Tấu và Mù Cang Chải.

Phương pháp phân tích chủ đạo là sự kết hợp giữa phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc. Lý do lựa chọn là nhằm tái hiện khách quan, trung thực tiến trình chỉ đạo thực tiễn của Tỉnh ủy theo dòng thời gian 2005-2015, đồng thời khái quát hóa bản chất và quy luật vận động của chính sách giảm nghèo. Phương pháp thống kê, so sánh đối chiếu được áp dụng để lượng hóa hiệu quả chính sách qua từng giai đoạn 2005-2010 và 2011-2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực chứng giai đoạn 2005-2015 làm nổi bật 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tốc độ giảm nghèo giai đoạn 2005-2010 đạt kết quả vượt bậc. Tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm từ 34,71% vào đầu năm 2006 xuống còn 11,53% vào cuối năm 2010 theo chuẩn cũ. Đã có 33.158 hộ gia đình vươn lên thoát nghèo, vượt chỉ tiêu giảm 4% hộ nghèo mỗi năm do Nghị quyết 08/2006 của Hội đồng nhân dân tỉnh đề ra.

Thứ hai, cấu trúc nghèo đói mang tính phân hóa vùng miền sâu sắc. Kết quả điều tra tháng 7/2005 chỉ ra tỷ lệ nghèo tập trung cao tại 2 huyện vùng cao: Mù Cang Chải chiếm 75,83% (5.130 hộ) và Trạm Tấu chiếm 70,93% (2.601 hộ), cao gấp 9,5 lần so với thành phố Yên Bái chỉ có 7,97% (1.560 hộ). Tỷ lệ hộ thu nhập thấp tại vùng cao đặc biệt khó khăn cao gấp 13 lần so với khu vực đô thị.

Thứ ba, xác định chính xác các nhóm nguyên nhân nghèo đói trực tiếp:

• Thiếu vốn sản xuất chiếm tỷ trọng lớn nhất với 40,01% (21.143 hộ).
• Thiếu kiến thức, kinh nghiệm canh tác chiếm 24,89% (13.143 hộ).
• Bệnh tật, ốm đau chiếm 9,45% (5.114 hộ).
• Thiếu lao động chiếm 5,98% (3.240 hộ).
• Thiếu đất sản xuất chiếm 5,31% (2.875 hộ).

Thứ tư, công tác đào tạo nghề và nâng cao nguồn nhân lực chuyển biến rõ rệt. Giai đoạn 2010-2015, toàn tỉnh đã tổ chức đào tạo nghề cho hơn 60.000 người, trong đó trên 31.000 lao động nông thôn được thụ hưởng chính sách theo Đề án 1956. Tỷ lệ có việc làm sau học nghề đạt trên 70%, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo của tỉnh chạm mốc 45%.

Thảo luận kết quả

Thành công trong công tác giảm nghèo của Yên Bái bắt nguồn từ sự đổi mới phương thức lãnh đạo của Tỉnh ủy, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Hơn 83.484 lượt hộ nghèo đã được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi 281 tỷ đồng từ Ngân hàng Chính sách Xã hội để chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi giá trị cao. Các dữ liệu về diễn biến giảm nghèo và nguyên nhân nghèo đói được mô hình hóa trực quan qua bảng tổng hợp ma trận phân loại hộ nghèo cấp huyện và biểu đồ đường thể hiện biên độ giảm nghèo giai đoạn 2005-2015, làm nổi bật sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế khi tỷ trọng nông nghiệp giảm 1,23% và công nghiệp - dịch vụ tăng tương ứng.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra hạn chế: Nguồn vốn đầu tư cho 2 huyện nghèo theo Nghị quyết 30a mới chỉ đạt khoảng 20-25 tỷ đồng/năm/huyện (đạt khoảng 13% so với đề án phê duyệt). Tâm lý ỷ lại vào chính sách hỗ trợ cho không vẫn tồn tại ở một bộ phận dân cư, kết hợp thiên tai bão lũ thường niên khiến nguy cơ tái nghèo còn cao. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại khu vực Tây Bắc nhưng nhấn mạnh thêm tính đặc thù về rào cản tập quán canh tác của đồng bào dân tộc thiểu số tại Yên Bái.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn giai đoạn 2005-2015, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo công tác giảm nghèo:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế tín dụng chính sách gắn với chuyển giao công nghệ. Ngân hàng Chính sách Xã hội phối hợp với Hội Nông dân và Hội Phụ nữ tỉnh mở rộng quy mô vốn vay ưu đãi lên mức 50-100 triệu đồng/hộ, mục tiêu bảo đảm 100% hộ nghèo có phương án sản xuất khả thi được giải ngân kịp thời trong giai đoạn 2016-2020.

Thứ hai, đổi mới công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo nhu cầu thị trường. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, liên kết với các doanh nghiệp chế biến nông lâm sản để đào tạo tối thiểu 12.000 lao động/năm, cam kết duy trì tỷ lệ có việc làm và thu nhập ổn định sau đào tạo đạt trên 80% vào năm 2020.

Thứ ba, tăng cường đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông và thủy lợi cho 62 xã đặc biệt khó khăn. Ủy ban nhân dân tỉnh cần ưu tiên phân bổ ngân sách tối thiểu 45-50 tỷ đồng/huyện/năm cho Trạm Tấu và Mù Cang Chải, bảo đảm 100% thôn, bản có đường giao thông kiên cố và hệ thống nước sinh hoạt hợp vệ sinh trước năm 2020.

Thứ tư, chuyển đổi phương thức hỗ trợ từ cho không sang hỗ trợ có điều kiện và đối ứng. Tỉnh ủy chỉ đạo các cấp ủy Đảng đẩy mạnh giám sát, rà soát hộ nghèo theo chuẩn đa chiều, gắn trách nhiệm vươn lên của hộ gia đình với quy ước thôn bản, phấn đấu giảm tỷ lệ tái nghèo xuống dưới 1,5%/năm trên toàn địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị học thuật và thực tiễn phong phú, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ lãnh đạo, công chức quản lý thuộc hệ thống Đảng, chính quyền các cấp: Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn, kinh nghiệm phân cấp điều hành và giải pháp lồng ghép hiệu quả các Chương trình mục tiêu Quốc gia (Chương trình 135, Nghị quyết 30a) vào nhiệm vụ phát triển địa phương.
• Các nhà hoạch định chính sách kinh tế - xã hội vùng Trung du và Miền núi phía Bắc: Đề tài cung cấp hệ thống số liệu thực chứng về đặc thù nghèo đói vùng đồng bào dân tộc thiểu số, phục vụ xây dựng chính sách an sinh xã hội thích ứng với biến đổi khí hậu.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Chính trị học và Xã hội học: Tài liệu đóng vai trò nguồn tư liệu tham khảo chuẩn mực, cung cấp phương pháp luận sử học mácxít trong phân tích sự lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực an sinh xã hội.
• Các tổ chức phát triển, tổ chức phi chính phủ và viện nghiên cứu: Cung cấp cơ sở dữ liệu về sinh kế nông lâm nghiệp, hỗ trợ thiết kế các dự án viện trợ kỹ thuật, vốn vay vi mô và phát triển cộng đồng tại các địa bàn khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

Đặc điểm lớn nhất của thực trạng đói nghèo tại Yên Bái giai đoạn 2005-2015 là gì? Đặc điểm nổi bật là sự chênh lệch sâu sắc giữa các vùng sinh thái. Tỷ lệ nghèo tập trung cao ở 2 huyện vùng cao Mù Cang Chải (75,83%) và Trạm Tấu (70,93%), nơi đồng bào dân tộc Mông chiếm trên 80%. Tỷ lệ hộ thu nhập thấp ở vùng khó khăn gấp tới 13 lần vùng thấp.

Nguyên nhân chính nào dẫn đến tỷ lệ hộ nghèo của Yên Bái ở mức 34,71% vào năm 2005? Khảo sát thực tế chỉ ra 2 nguyên nhân cốt lõi: 40,01% hộ nghèo thiếu vốn phát triển sản xuất và 24,89% hộ thiếu kinh nghiệm, kỹ thuật làm ăn. Địa hình đồi núi hiểm trở và thiên tai bão lũ thường xuyên cũng khiến vòng xoáy nghèo đói kéo dài.

Đảng bộ tỉnh Yên Bái đã có bước đột phá nào trong chỉ đạo nguồn vốn giảm nghèo? Tỉnh ủy đã chỉ đạo huy động đa dạng nguồn lực với hơn 600 tỷ đồng, trong đó 46,73% là vốn tín dụng ưu đãi. Hệ thống Ngân hàng Chính sách Xã hội đã giải ngân 281 tỷ đồng cho 83.484 lượt hộ nghèo vay phát triển kinh tế gia đình hiệu quả.

Điểm nghẽn lớn nhất trong việc thực hiện Chương trình 30a tại 2 huyện nghèo Yên Bái là gì? Điểm nghẽn lớn nhất là nguồn vốn bố trí thực tế chỉ đạt khoảng 20-25 tỷ đồng/năm/huyện (khoảng 13% so với đề án). Nguồn lực phân bổ còn chậm và dàn trải, chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu đột phá hạ tầng tại địa bàn đặc biệt khó khăn.

Đóng góp khoa học mới của luận văn đối với chuyên ngành Lịch sử Đảng là gì? Luận văn là công trình đầu tiên hệ thống hóa chuyên sâu và toàn diện 10 năm lãnh đạo công tác giảm nghèo của Tỉnh ủy Yên Bái (2005-2015), đúc rút 5 bài học lịch sử về chuyển hóa tư duy từ giảm nghèo bảo trợ sang giảm nghèo bền vững.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện quá trình Đảng bộ tỉnh Yên Bái vận dụng sáng tạo chủ trương của Đảng vào công tác xóa đói, giảm nghèo từ năm 2005 đến năm 2015.
• Đánh giá khách quan thành tựu hạ tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh từ 34,71% năm 2006 xuống 11,53% năm 2010, đưa hơn 33.000 hộ gia đình thoát nghèo bền vững.
• Làm rõ các hạn chế nội tại về huy động nguồn lực cho 2 huyện nghèo 30a và phân tích căn nguyên tâm lý ỷ lại trong một bộ phận dân cư.
• Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm sâu sắc về phân cấp quản lý, phối hợp liên ngành, đào tạo nghề và phát huy vai trò chủ thể của người dân.
• Đề xuất hệ thống giải pháp định hướng giai đoạn 2016-2020 gắn giảm nghèo bền vững với xây dựng nông thôn mới.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp bức tranh lịch sử chân thực, luận cứ khoa học sắc bén về mô hình lãnh đạo giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là tài liệu nghiên cứu thiết yếu cho các cấp lãnh đạo, nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành. Để tìm hiểu chi tiết các bảng số liệu thống kê và hệ thống giải pháp chuyên sâu, bạn đọc hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 QUÁ TRÌNH ĐẢNG BỘ TỈNH YÊN BÁI LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN CÔNG TÁC XÓA ĐÓI, GIẢM NGHÈO TỪ NĂM 2005 ĐẾN NĂM 2010 1. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC XOÁ ĐÓI, GIẢM NGHÈO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH YÊN BÁI VÀ THỰC TRẠNG ĐÓI NGHÈO Ở YÊN BÁI TRƯỚC NĂM 2005 1. Một số khái niệm liên quan đến đói nghèo và xóa đói, giảm nghèo Tại Hội nghị bàn về giảm nghèo đói ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do Ủy ban kinh tế - xã hội châu Á và Thái Bình Dương của Liên hợp Quốc (ESCAP) tổ chức vào tháng 9- 1993 đã tập trung bàn về khái niệm, các tiêu chí đánh giá sự đói nghèo và các giải pháp về XĐGN tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, Hội nghị đã đưa ra khái niệm được nhiều quốc gia chấp nhận và sử dụng trong những năm qua: Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương [38, tr. Từ khái niệm này, người ta chia nghèo đói thành 2 loại: “nghèo tuyệt đối” và “nghèo tương đối”.

Nghèo tuyệt đối: là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu (ăn, mặc, ở, nhu cầu văn hóa, y tế, giáo dục và giao tiếp) để duy trì cuộc sống. Nghèo tương đối: là tình trạng bộ phận dân cư có mức thu nhập dưới mức trung bình của cộng đồng tại địa phương. Khái niệm nghèo tuyệt đối được sử dụng để so sánh mức độ nghèo khổ giữa các quốc gia. Trên cơ sở đó người ta đưa ra khái niệm quốc gia nghèo là đất nước có thu nhập bình quân đầu người rất thấp, nguồn lực hạn hẹp, cơ sở hạ tầng và môi trường yếu kém, có vị trí không thuận lợi trong giao lưu với cộng đồng quốc tế.

9 Trong đấu tranh chống nạn nghèo đói người ta dùng khái niệm “nghèo tương đối”. Như vậy, nghèo đói là khái niệm mang tính tương đối cả về không gian và thời gian. Từ định nghĩa của ESCAP, qua nhiều cuộc khảo sát nghiên cứu, các nhà khoa học và quản lý ở các bộ ngành nước ta đã thống nhất khái niệm về đói nghèo của Việt Nam là: “Nghèo”: là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có khả năng thỏa mãn một phần các nhu cầu cơ bản của con người và có mức sống ngang bằng với mức sống tối thiểu của cộng đồng xét trên mọi phương diện. “Đói”: là tình trạng của một bộ phận cư dân nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu, không bảo đảm nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống [56, tr.

Khái niệm đói cũng có hai dạng: “Đói kinh niên” và “đói cấp tính”. + Đói kinh niên: Là bộ phận dân cư đói nhiều năm liền cho đến thời điểm đang xét. + Đói cấp tính (đói gay gắt): là bộ phận dân cư rơi vào tình trạng đói đột xuất do nhiều nguyên nhân như gặp tai nạn, thiên tai, rủi ro khác tại thời điểm đang xét. Xem xét quan niệm nghèo và đói cho thấy: đói là khái niệm dùng để phân biệt mức độ rất nghèo của một bộ phận dân cư.

Giữa đói và nghèo cũng có quan hệ mật thiết với nhau, nó phản ánh cấp độ và mức độ khác nhau, "nghèo là một kiểu đói tiềm tàng và đói là một tình trạng hiển nhiên của nghèo"[47, tr. Vùng nghèo, vệt nghèo: Là nơi có tr lệ nghèo cao hơn nhiều và mức sống dân cư thấp hơn nhiều so với mức sống chung của cả nước, trong cùng một thời điểm. Quốc gia nghèo: Là một đất nước có thu nhập trung bình rất thấp, 10 nguồn lực (tài nguyên) cực kỳ hạn hẹp (về vật chất, lao động, tài chính) cơ sở hạ thầng môi trường thấp kém, có vị trí không thuận lợi trong giao lưu với cộng đồng quốc tế. Một số khái niệm khác như: Nghèo không gian, nghèo thời gian, nghèo môi trường, nghèo lứa tuổi, nghèo giới.

tất cả chỉ là xác định rõ hơn đặc điểm, mức độ, nguyên nhân của các đối tượng nghèo và từ đó sẽ có những giải pháp thích hợp cho từng đối tượng nghèo khác nhau. Chuẩn nghèo (đường nghèo, ngưỡng nghèo, tiêu chí nghèo): Là công cụ để phân biệt người nghèo và người không nghèo, đồng thời là công cụ để đo lường, giám sát nghèo đói. Hầu hết chuẩn nghèo dựa vào thu nhập hoặc chi tiêu. Những người được coi là nghèo khi mức sống của họ đo qua thu nhập (hoặc chi tiêu) thấp hơn chuẩn nghèo.

Những người có mức thu nhập hoặc chi tiêu ở trên chuẩn này là người không nghèo hoặc đã vượt nghèo, thoát nghèo. Chính sách xoá đói, giảm nghèo: Là hệ thống các giải pháp và công cụ xác định vai trò của Nhà nước, của các tổ chức trong xã hội trong việc phân phối hợp lý các hành động của mình để nâng cao mức sống cho người dân nghèo, tạo cho họ những cơ hội phát triển trong đời sống cộng đồng bằng chính lao động của bản thân. Khái niệm này được thâu tóm một cách cô đọng kinh nghiệm thực tiễn giảm bớt đói nghèo của các nước trong khu vực và trên thế giới, nó có ý nghĩa tư vấn và chỉ đạo quá trình tìm kiếm con đường và cách thức xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam. Xoá đói, giảm nghèo bền vững: Là một nội dung của phát triển bền vững về mặt xã hội.

Phát triển bền vững về mặt xã hội thể hiện ở mức độ bảo đảm dinh dưỡng, chất lượng chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân; mọi người đều có cơ hội được học hành; giảm tình trạng đói nghèo và hạn chế khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp và các nhóm xã hội, giảm các tệ nạn xã hội; 11 nâng cao mức độ công bằng về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các thành viên của xã hội và giữa các thế hệ của một xã hội; duy trì và phát huy tính đa dạng và bản sắc văn hoá dân tộc, không ngừng nâng cao trình độ văn minh của đời sống vật chất và tinh thần…. Xoá đói, giảm nghèo bền vững là một hệ thống các giải pháp và công cụ đồng bộ xác định rõ vai trò của Nhà nước, của các tổ chức trong xã hội giúp người dân vươn lên thoát khỏi cảnh nghèo đói mà không làm ảnh hưởng đến môi trường xung quanh, không bị nguy cơ tái đói nghèo đe doạ. Trên đây là những khái niệm có tính chất công cụ khi nghiên cứu về vấn đề xóa đói, giảm nghèo. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến công tác xoá đói, giảm nghèo của Đảng bộ tỉnh Yên Bái Trước tháng 8/1991, Yên Bái thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn, tại kỳ họp thứ 9 (27/7-12/8/1991), Quốc hội khoá VIII quyết định tách tỉnh Hoàng Liên Sơn thành 2 tỉnh Yên Bái và Lào Cai.

Tháng 9/1991, Ban Chấp hành Đảng bộ lâm thời đã tiến hành Hội nghị thông báo Quyết định của Bộ chính trị về việc thành lập Đảng bộ lâm thời tỉnh Yên Bái. Ngày 1/10/1991, tỉnh Yên Bái chính thức đi vào hoạt động theo đơn vị hành chính mới. Yên Bái là một tỉnh miền núi, nằm giữa vùng Tây Bắc và Đông Bắc, giữa miền trung du và thượng du của Bắc Việt Nam, chiều rộng từ Đông sang Tây dài 120 km, từ Bắc xuống Nam dài 100 km. Phía Bắc giáp tỉnh Lao Cai, phía Đông giáp hai tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang, phía Tây giáp tỉnh Sơn La, Lai Châu, phía Nam giáp tỉnh Phú Thọ.

Yên Bái bao gồm 1 thành phố: Yên Bái, 1 thị xã: Nghĩa Lộ và 7 huyện: Yên Bình, Lục Yên, Văn Chấn, Văn Yên, Trấn Yên, Trạm Tấu, Mù Cang Chải; với tổng số 180 xã, phường, thị trấn (159 xã và 21 phường, thị trấn); trong đó có 70 xã vùng cao và 62 xã đặc biệt khó khăn được đầu tư theo các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước, có 2 huyện vùng cao Trạm Tấu, Mù Cang Chải (đồng bào 12 Mông chiếm trên 80%) nằm trong 61 huyện nghèo, đặc biệt khó khăn của cả nước. Yên Bái là trung độ của các tuyến giao thông đường bộ, đường sắt, đường thuỷ từ Hải Phòng, Hà Nội lên cửa khẩu Lào Cai, là một lợi thế trong việc giao lưu với các tỉnh bạn, với các thị trường lớn trong và ngoài nước. Địa hình Yên Bái phức tạp, độ dốc lớn, bị chia cắt mạnh bởi núi cao, sông, ngòi, khe suối; hướng cao dần từ Đông sang Tây, từ Nam lên Bắc; độ cao trung bình so với mặt nước biển là 600m. Vùng cao có hai dãy núi lớn: Pú Luông ở phía Tây và con Voi ở phía Đông Bắc, trong đó đỉnh Pú Luông cao 2.

Vùng thấp tập trung ở ven sông Hồng, sông Chảy và cánh đồng Mường Lò, có nơi chỉ cao hơn mặt nước biển 26m (xã Minh Quân, huyện Trấn Yên). Do địa hình như vậy, giao lưu mọi mặt giữa các vùng gặp nhiều trở ngại, việc xây dựng hệ thống giao thông vận tải rất khó khăn, tốn kém, ảnh hưởng không nhỏ đến công cuộc phát triển kinh tế - xã hội, nhất là đối với vùng cao, vùng sâu, vùng xa. Theo số liệu thống kê năm 2015, tổng diện tích đất tự nhiên toàn tỉnh là 688. Trong đó diện tích nhóm đất nông nghiệp là 583.717,47 ha, chiếm 84,76% diện tích đất tự nhiên; diện tích nhóm đất phi nông nghiệp là 51.713,13 ha chiếm 7,51%; diện tích đất chưa sử dụng là 53.197,04 ha chiếm 7,71%; Diện tích đất có rừng toàn tỉnh Yên Bái đạt 406.

Trong đó: đất rừng tự nhiên 231.563,7ha, đất rừng trồng 174. Đất đai Yên Bái màu mỡ, cùng với khí hậu thuận lợi rất thích hợp cho sinh trưởng, phát triển của các loại cây nhiệt đới, trong đó có những cây quan trọng như lúa, ngô, chè, quế, mía, nhãn, cam, bưởi. Chè Suối Giàng, gạo nếp Tú Lệ, quế Văn Yên là những đặc sản nổi tiếng trong nước và quốc tế. Yên Bái nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình là 22 – 230C; (cao nhất từ 37-390C, thấp nhất từ 2-40C); tổng nhiệt độ trong năm từ 7.0000C lượng mưa trung bình 1.200 mm/năm; độ ẩm trung bình 83 – 87%, thuận lợi cho việc phát triển nông – lâm nghiệp.

Dựa 13 trên yếu tố địa hình khí hậu, có thể chia Yên Bái thành 5 tiểu vùng khí hậu. Tiểu vùng Mù Cang Chải với độ cao trung bình 900 m, nhiệt độ trung bình 18 – 200C, có khi xuống dưới 00C về mùa đông, thích hợp phát triển các loại động, thực vật vùng ôn đới.