7 THƯ VIỆN ÊN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH | 324.2597 GIAO EN VAN HOA VA PHAT TRIEN 2006 10102528 Gido trinh LY LUAN VAN HOA VA DUONG LOI VAN HOA (Hệ cao cấp lý luận chính trị) Giáo trình lý luậi ui Ì NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 10102528 GIÁO TRÌNH Lý luận văn hóa và đường lối văn hóa cua Dang Cong san Viét Nam (Hệ coo cốp lý luộn chính trị) HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VIEN VAN HOA VA PHAT TRIEN Gido tinh LY LUAN VAN HOA VA DUONG LOI VAN HOA CUA DANG CONG SAN VIET NAM (Hệ cao cấp lý luận chính trị) - Tái bản lần thứ nhất NHÀ XUẤT BẢN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Hà Nội - 2006 TẬP THỂ TÁC GIẢ GS, TS Tran Van Binh (Chủ biên) GS,TS Hoàng Vinh ` PGS, 15 Phạm Duy Đức | PGS, TS Lê Quý Đức - PGS, TSN guyên Duy Bắc - LỜI NHÀ XUẤT BẢN Trong sự nghiệp xâu dựng uà phát triển đất nước hiện nay, van hoa co vj tri, vai tro đặc biệt quan. Van hoa la nén tang tỉnh thân của xã hội. Mọi quốc gia, din tộc muon khang dinh vt tri cua minh déu phai chu y dén van hoa. Đường lỗi uăn hóa của Đảng uà Nhà nước ta da duoc khang định từ rất sớm va cho đến nay đã chứng tỏ tính đúng đắn của mình.
Đại hội IX cia Dang tiếp tục khẳng định chủ trương: “Xây dựng nên uăn hón tiên tiễn, đậm đà bản sắc dân tộc, uừa là mục tiêu uừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Mọi hoạt động oăn hón nhằm xâu dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện uề chính trị, tự tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực súng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, ton trong nghĩa tình, lỗi sống có uăn hoa, quan hé hai hoa trong gia dinh, _ Công đổng 0à xã hội”. Việc nghiên cứu, thm nhudn đường lôi oăn hóa của Đảng là yêu cẩu rất cơ bản đối uới học uiên các lớp hệ cao cấp lý luận chính trị. Để phục 0ụ như cu nhiên cứu, giảng dạu những uấn đề uề uăn hóa xã hội chủ nghĩa uà đường lỗi uăn hóa của Đảng oà Nhà nước ta, tập thể giảng uiên có kinh nghiệm của Viện Văn hóa 0à Phát triển, Học uiện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã biên soạn giáo trình Lý luận uăn hóa oà đường lối uăn hóa của Đảng Cong san Việt Nam.
Giáo trình được kết cấu bởi 9 chuyên đê, tập trung làm sáng tỏ những uấn dé uê nhận thức quan điểm, đường lỗi uăn hóa của Dang va ly giải những uấn đề thực tiễn đang đặt ra trên lĩnh uực uăn hóa ở trước ta. Gido trinh nay đã được Nhà xuất bản Lý luận chính trị xuất bản năm 2004. Nay do nhu câu thực tiễn của công tác giảng dạy oà nghiên cứu, các tác giả đã sửa chia, bổ sung vé noi dung 0ù kết cấiu cho phù hợp dưới tiêu cẩu củaø hệ cao dấp lý luận chính tị. | Xin trân trọng giới thiện cuốn + Giáo Hành vi ban doc va rất mong nhận duoc sie gop ý, phê bình của độc giả.
TS weit BAN LY LUAN CHINH TRI LỜI GIỚI THIỆU Đâu là bộ giáo trình uê Lý luận oăn hóa uà đường lối van hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam dành cho hệ lý luận chính trị cao cap cua Hoc vién Chinh tri quéc gia Hé Chi Minh. Giáo trình được 0uiễt dưới hình thức các chuyên đề, trong đó có sự kết hợp chặt chẽ các uấn đề lý luận, quan điểm, đường lối van: hóa của Đảng uới những uấn để thực Hễn đang nảy sinh trơng đời sống uăn hóa dân tộc. Điêu mà các tác giả mong đợi là thông qua bộ giáo trình nàu, các học uiên, những cán bộ chủ chốt thuộc cúc cấp, các ngành nhận thức được rằng, sự nghiệp xây dựng uà phát triển uăn hóa không tách rời, trái lại nằm ở uùng trưng tâm các chiến lược phát triển kinh tế- xã hội của đất nước, bởi uì xây dựng uà phát triển oăn hóa là tạo nguồn lực cơn người - động lực 0à mục tiêu của mọi chính sách kinh tế- xã hội. Hơn thế nữa, mục tiêu 0ăn hóa thống nihất uới mục tiêu của chủ nehĩa xã hội: giải phóng, phát triển 0ù hoàn thiện con gười, hoàn thiện xã hội.
| Là cuốn Giáo trình đẩu tiên cho hệ cao cấp lý luận chính trị, lại ra đời tron những năm đấu của thếkỷ XXI - thời kỳ mà cuộc sống nhân logi va dan téc dang trai qua nhiều biển đổi sâu rộng trên tất cả các lĩnh oực của đời sống, chắc chắn những thiếu sót là khó tránh khỏi. Các tác gia hy uọng nhận được sự đóng sóp của đông đảo bạn đọc. VIEN VAN HOA VA PHAT TRIEN | Bai mot. VAN HOA LA NEN TANG TINH THAN, DONG LUC - VÀ MỤC TIỂU CỦA SỰ PHÁT TRIỄN KINH TẾ XA.
"Từ Đại hội lần thứ VIL, Dang ta da khẳng định: Văn hóa là nên tảng tinh thần của xã hội, là động lực và mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội. Đây là thành tựu lớn về lý luận của Đảng, kết quả của sự tổng kết thực tiễn và tiếp thu kịp thời những thành tựu của tư duy nhân loại trong những năm cuối thế kỷ XX. Từ đó đến nay, tư tưởng đó đã trở thành cơ Sở của đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về các vấn đề kinh tế và xã hội. Đề hiểu đầy đủ luận điểm nêu trên, ta phải bắt đầu từ khái niệm “văn hóa”.
Đây là một khái niệm tưởng như quen thuộc và đơn giản nhưng lại chứa đựng biết bao điều bí ân đối voi tu duy nhân loại. Chừng nào những điều bí ân đó chưa được nhận thức và phát hiện thì chừng đó vị trí, vai trò của văn hóa còn bị xem nhẹ, còn bị đặt ngoài quỹ đạo của sự phát triển kinh tế và xã hội. KHÁI NIỆM VĂN HÓA | _ Van hóa là gì? Câu hỏi đó đã được đặt ra từ lâu với tư duy nhân loại. Đã có không biết bao nhiêu định nghĩa về văn hóa xuất phát từ những cách tiếp cận khác nhau.
Điều quan trọng đối với chúng ta không phải là thống kê đã có bao nhiêu định nghĩa. Điều quan trọng là từ lịch sử hình thành các định nghĩa đó để đi đến những nhận định cần thiết. Ngay từ thời xa xưa hai chữ “văn hóa” đã sớm xuất hiện trong ngôn ngữ loài người, đặc biệt ở những quốc gia được COI là cái nôi của văn minh nhân loại. - Ở phương Đông, từ “văn hóa” xuất hiện rất sớm trong ngôn ngữ Trung Quốc.
Ngay từ trước công nguyên, ở đời Tây Hán, trong bài “Chỉ Vũ” sách. “Thuyết Uyên”, Lưu Hương đã viet: “Bac thánh nhân trị thiên ha, trước dùng văn đức rồi sau mới dùng. Pham ding vũ lực để đối phó với người bất phục tùng, dùng văn hóa, không thay đổi được thì sau đó sẽ “trừng phạt”. Như vậy văn hóa được dùng để đối lập với vũ lực.
Ở phương Tây, trong.nền văn minh cổ đại Hy La, từ văn hóa (cultus) có nghĩa là trồng trọt. Từ nghĩa trồng trọt đần dần biến nghĩa thành gieo trồng trí tuệ, tỉnh thần. Như vậy, trong quan niệm của người cô đại, đù phương Đông hay phương Tây, văn hóa:đã mang ý nghĩa giáo hóa con người. Sự xuất hiện sớm từ “văn hóa” trong ngôn ngữ của các dân tộc khẳng định rằng văn hóa là hoạt động xuất hiện rất sớm trong lịch sử.
Hiện nay khoa học về tiếng. Việt cô chưa cung cấp cho chúng ta những tư liệu đầy đủ về tiếng nói của cha _ ông từ xa xưa, nhưng ít ra bằng văn bản, chúng ta cũng có thể biết rằng cách chúng ta hơn 600 năm, trong bài Đại Cáo bình Ngó, Nguyễn Trãi đã dong dạc tuyên bố: “Như nước Đại Việt ta từ trước, vốn xưng nền văn hiến đã lâu”. Từ “văn hiến” Am” mà 10 Nguyễn Trãi dùng ở đây, về một khía cạnh nào n đó, đồng nghĩa 'với hai từ “văn hóa”. Qua phân tích ở trên, chúng ta có thể nói— tu duy nhan loại đã sớm quan tâm đến hoạt động văn hóa.
Sự quan tâm đó ngày càng trở nên sâu sắc. Sự xuất hiện hàng loạt các nhà tư tưởng về văn hóa ở thế kỷ XVIII, XIX, XX, cùng với sự xuất hiện khoa học về văn hóa (khởi đầu là Klemm với cuốn sách “Khoa học chung về văn hóa” ra đời năm 1885), đặc biệt từ 1988 với chương trình Thập kỷ thế giới phát triển văn hóa (1988-1997) do UNESCO phát động đã chứng tỏ văn hóa chiếm vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự tổn tại và phát triển của loài người. ¬ 1" Để có một định nghĩa đầy đủ về văn hóa, cách tốt nhất là gắn văn hóa với con người. Thông qua việc khám phá chiều sâu bí ấn của đời sống con người và hoạt động của con người thì sẽ hiểu được văn hóa là gi.
Diéu này sẽ giải thích vì sao văn hóa là hoạt động. xuất hiện rất sớm trong lịch sử và vì sao mỗi bước phát triển của nhân loại lại tạo điều kiện để con người quan tâm hơn đến văn hóa? Nếu sơ sánh con vật với con người, chúng ta dễ nhận ra những ưu thé tự nhiên, bẩm sinh thuộc về con vật, ví dụ về sức mạnh, về sự nhậy cảm của khứu giác, thính giác, thị giác v. Sức khoẻ của con người thua xa sức khoẻ của con voi, con hỗ. Mắt con người không nhìn được xa như mắt con chim phượng hoàng.
Nhung réi ai cũng biết với tầm vóc nhỏ bé và sức .khoẻ có hạn, con người có thể vận chuyển hàng triệu khối đá khổng lồ từ xa đến để xây dựng những kửừn tự tháp vĩ đại giữa sa mạc hoang vu. Và tuy mắt con người không thê nhìn xa như I1 con thú, nhưng. con người có thể phát hiện những vì sao cách chúng ta hàng triệu năm ánh sáng, và nhìn thấy vi trùng, siêu vi trùng, vô cùng nhỏ bé. Vậy khả năng kỳ diệu của con người bắt nguồn từ đâu? Cắt nghĩa vấn đề này không thể dừng lại ở sức mạnh.
vật chit vốn: có của con người, vì sức mạnh đó quá bị giới hạn so với sức mạnh vật chất của thế giới động vật. Cũng không thể dựa:vào những khả năng tự nhiên vốn có, vì những khả năng đó cũng quá yếu ớt so với thế giới xung quanh. Nói cách khác, cần trở về:với những năng lực tỉnh thần và những năng lực đó, thông qua các hoạt động cơ bản có định hướng của xã hội, đã thường xuyên vận động và phát triển trong bản thân từng người cũng nnhư trong: toàn xã hội. Năng lực đó chính là văn hóa.