Giáo Trình Bài Giảng Môn Chính Trị Học Đại Cương Kèm Bài Giảng Chuẩn

Giáo trình về môn chính trị học đại cương kèm bài giảng chuẩn, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Tác giả: GV. Bùi Trọng Tài
• Trường học: Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chính Trị Học
• Đề tài: Giáo Trình Chính Trị Học Đại Cương: Bài Giảng Chuẩn và Tài Liệu Học Tập
• Loại tài liệu: tập bài giảng
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• 1. NHẬP MÔN CHÍNH TRỊ HỌC
• 1.1. Khái niệm chính trị
• 1.2. Các quan niệm trước Mác về chính trị
• 1.3. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về Chính trị
• 1.4. Nguồn gốc và bản chất của chính trị
• 1.5. Nguồn gốc kinh tế của chính trị
• 1.6. Bản chất giai cấp của chính trị
• 1.7. Kết cấu của chính trị
• 1.8. Hệ tư tưởng chính trị
• 1.9. Thể chế chính trị
• 1.10. Hệ thống chính trị
• 1.11. Chính trị học là một khoa học
• 1.11.1. Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của chính trị học
• 1.11.2. Phương pháp nghiên cứu của chính trị học
• 2. KHÁI LƯỢC LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG VÀ CÁC HỌC THUYẾT CHÍNH TRỊ
• 2.1. Lược sử tư tưởng chính trị Phương Đông
• 2.2. Lược sử tư tưởng chính trị Phương Tây
• 2.2.1. Tư tưởng chính trị phương Tây cổ đại
• 2.2.2. Tư tưởng chính trị phương Tây thời trung cổ
• 2.2.3. Tư tưởng chính trị phương Tây cận đại
• 2.3. Lược sử tư tưởng chính trị của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
• 2.3.1. Tư tưởng chính trị của chủ nghĩa Mác - Lênin
• 2.3.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính trị
• 3. QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ
• 3.1. Quan niệm chung về quyền lực và quyền lực chính trị
• 3.2. Quá trình hình thành và phát triển của quyền lực chính trị
• 3.3. Tổ chức và cơ chế thực thi quyền lực chính trị
• 3.3.1. Tổ chức thực thi quyền lực chính trị
• 3.3.2. Cơ chế thực thi quyền lực chính trị
• 3.4. Giành, giữ và chuyển giao quyền lực chính trị
• 4. HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ
• 4.1. Khái niệm hệ thống chính trị
• 4.2. Kết cấu và chức năng của hệ thống chính trị
• 4.2.1. Kết cấu của hệ thống chính trị
• 4.2.2. Chức năng của hệ thống chính trị
• 4.3. Phân loại hệ thống chính trị
• 4.3.1. Phân loại dựa theo bản chất của chế độ xã hội
• 4.3.2. Phân loại dựa theo dấu hiệu của Đảng chính trị trong hệ thống chính trị

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Chính Trị Học Đại Cương

Giáo trình Chính trị học đại cương là tài liệu quan trọng cho sinh viên và những người nghiên cứu về chính trị. Tài liệu này cung cấp cái nhìn tổng quan về các khái niệm cơ bản trong chính trị học, từ nguồn gốc đến các hệ thống chính trị hiện đại. Nó không chỉ giúp người học nắm vững lý thuyết mà còn áp dụng vào thực tiễn. Theo GV. Bùi Trọng Tài và Lê Văn Cảnh, giáo trình này được biên soạn nhằm đáp ứng nhu cầu học tập và nghiên cứu trong lĩnh vực chính trị.

1.1. Khái niệm và vai trò của Chính trị học

Chính trị học là ngành khoa học nghiên cứu về quyền lực, chính quyền và các mối quan hệ chính trị trong xã hội. Nó giúp người học hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của các thể chế chính trị và vai trò của chúng trong đời sống xã hội.

1.2. Nội dung chính của giáo trình

Giáo trình bao gồm các phần như khái niệm chính trị, các hệ tư tưởng chính trị, và các phương pháp nghiên cứu trong chính trị học. Mỗi phần đều được trình bày rõ ràng, dễ hiểu, giúp người học dễ dàng tiếp cận.

II. Những thách thức trong việc giảng dạy Chính trị học

Việc giảng dạy Chính trị học gặp nhiều thách thức, từ việc cập nhật nội dung đến việc truyền đạt kiến thức cho sinh viên. Một trong những vấn đề lớn là sự thay đổi nhanh chóng của các hệ thống chính trị trên thế giới. Điều này đòi hỏi giáo viên phải liên tục cập nhật thông tin và phương pháp giảng dạy. Ngoài ra, sự thiếu hụt tài liệu học tập chất lượng cũng là một thách thức lớn.

2.1. Cập nhật nội dung giảng dạy

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức mới về chính trị để đảm bảo nội dung giảng dạy luôn phù hợp với thực tiễn. Việc này không chỉ giúp sinh viên nắm bắt thông tin kịp thời mà còn kích thích sự quan tâm của họ đối với môn học.

2.2. Thiếu hụt tài liệu học tập

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu học tập chất lượng. Điều này ảnh hưởng đến quá trình học tập và nghiên cứu của họ. Cần có sự đầu tư vào việc biên soạn và phát hành tài liệu học tập chính trị học.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả trong Chính trị học

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy, các phương pháp như thảo luận nhóm, phân tích tình huống và sử dụng công nghệ thông tin cần được áp dụng. Những phương pháp này không chỉ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

3.1. Thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm giúp sinh viên trao đổi ý kiến và quan điểm về các vấn đề chính trị. Phương pháp này khuyến khích sự tham gia tích cực và phát triển kỹ năng giao tiếp.

3.2. Phân tích tình huống

Phân tích tình huống thực tế giúp sinh viên áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Điều này không chỉ làm tăng tính thực tiễn của môn học mà còn giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các vấn đề chính trị phức tạp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Chính trị học trong xã hội

Chính trị học không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giải quyết các vấn đề xã hội. Các kiến thức từ chính trị học giúp người học hiểu rõ hơn về các chính sách công, quản lý nhà nước và các vấn đề xã hội khác. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi mà các vấn đề chính trị ngày càng phức tạp.

4.1. Ứng dụng trong quản lý nhà nước

Kiến thức về chính trị học giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của các cơ quan nhà nước, từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn trong việc quản lý và điều hành.

4.2. Giải quyết các vấn đề xã hội

Chính trị học cung cấp các công cụ và phương pháp để phân tích và giải quyết các vấn đề xã hội như bất bình đẳng, tham nhũng và xung đột. Điều này giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

V. Kết luận và tương lai của Giáo trình Chính trị học

Giáo trình Chính trị học đại cương đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội. Tương lai của giáo trình này cần được định hướng theo xu thế phát triển của xã hội và nhu cầu thực tiễn. Cần có sự đổi mới trong nội dung và phương pháp giảng dạy để đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của sinh viên.

5.1. Định hướng phát triển giáo trình

Giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng thực tiễn chính trị hiện nay. Việc này sẽ giúp sinh viên có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về chính trị.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác với các trường đại học và tổ chức quốc tế sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo trình và tạo cơ hội cho sinh viên tiếp cận với các kiến thức mới và hiện đại.

Nội dung chính

TẬP BÀI GIẢNG CHÍNH TRỊ HỌC ĐẠI CƯƠNG

Tổng quan về giáo trình

Tập bài giảng Chính trị học đại cương do nhóm tác giả GV. Bùi Trọng Tài và Lê Văn Cảnh biên soạn, được Trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên ban hành năm 2011 dưới dạng tài liệu lưu hành nội bộ. Trong chương trình đào tạo đại học khối ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn, học phần Chính trị học đại cương đóng vai trò là môn học cơ sở cung cấp hệ thống tri thức lý luận nền tảng về đời sống chính trị, quyền lực chính trị và các thiết chế nhà nước.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho sinh viên:

• Khái niệm, nguồn gốc kinh tế và bản chất giai cấp của chính trị theo quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin và các trường phái tư tưởng lớn trong lịch sử.
• Kết cấu của một nền chính trị, bao gồm hệ tư tưởng chính trị, thể chế chính trị và hệ thống chính trị.
• Đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu chuyên ngành của khoa học chính trị.
• Lịch sử hình thành, phát triển của các tư tưởng, học thuyết chính trị tiêu biểu ở phương Đông và phương Tây từ thời cổ đại đến hiện đại.
• Cơ chế tổ chức, vận hành, kiểm soát quyền lực chính trị và cấu trúc hệ thống chính trị trong mối liên hệ với thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Tài liệu được xây dựng theo phương pháp tiếp cận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử kết hợp với lý thuyết hệ thống, phân tích logic đi từ các nguyên lý đại cương đến các dữ kiện lịch sử tư tưởng cụ thể và cấu trúc vận hành của hệ thống chính trị.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu được phân chia thành các phần nội dung và chương chuyên đề với mạch phát triển kiến thức logic:

Nhập môn Chính trị học
  ├── Khái niệm, bản chất giai cấp, nguồn gốc kinh tế
  ├── Kết cấu chính trị (Hệ tư tưởng, Thể chế, Hệ thống)
  └── Chính trị học là một khoa học (Đối tượng, 8 nhiệm vụ, Phương pháp)
       │
       ▼
Chương 2: Lược sử tư tưởng và các học thuyết chính trị
  ├── Tư tưởng Phương Đông: Nho gia, Mặc gia, Pháp gia
  ├── Tư tưởng Phương Tây: Cổ đại, Trung cổ, Cận đại
  └── Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh
       │
       ▼
Các chuyên đề mở rộng
  ├── Quyền lực chính trị (Bản chất, Cơ chế thực thi, Giành - giữ - chuyển giao)
  └── Hệ thống chính trị (Khái niệm, Kết cấu, Chức năng, Phân loại)

1. Nhập môn Chính trị học:

   • Khái niệm và bản chất của chính trị: Luận giải nguồn gốc kinh tế và bản chất giai cấp của chính trị ("giai cấp nào thì chính trị đó"). Trích dẫn luận điểm của C. Mác: "Quyền lực chính trị thực chất là bạo lực có tổ chức của giai cấp này, trấn áp giai cấp khác". Phân tích 4 nội dung thể hiện bản chất giai cấp: bộc lộ quan hệ giai cấp; tổ chức thành đảng phái và nhà nước; công cụ sử dụng quyền lực; và chế độ văn hóa chính trị.
   • Kết cấu chính trị: Phân tích ba thành tố cấu thành một nền chính trị: Hệ tư tưởng chính trị (kim chỉ nam, lập trường, trích dẫn V.I. Lênin về lập trường chính trị), Thể chế chính trị (Political Institute – tồn tại dưới dạng quy phạm pháp luật/cương lĩnh và dạng cấu trúc tổ chức), và Hệ thống chính trị (chỉnh thể các thiết chế quyền lực gồm Đảng chính trị, Nhà nước, các tổ chức đại diện xã hội).
   • Chính trị học là một khoa học: Xác định đối tượng nghiên cứu xoay quanh quy luật chung của đời sống chính trị, quyền lực chính trị; ghi nhận sự kiện thành lập Hội Khoa học Chính trị Quốc tế (IPSA) năm 1949 theo sáng kiến của UNESCO; xác định 8 nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản và các nhiệm vụ nghiên cứu đặc thù trong bối cảnh đổi mới tại Việt Nam.

2. Khái lược lịch sử tư tưởng và các học thuyết chính trị:

   • Tư tưởng chính trị Phương Đông:
     • Nho gia: Tư tưởng của Khổng Tử (551–479 TCN) về Nhân, Lễ, Chính danh, phân biệt quân tử và tiểu nhân, tu thân (chính tâm, thành ý, trí tri); tư tưởng của Mạnh Tử (372–289 TCN) kế thừa thuyết hai hạng người, thuyết tính thiện (nhân, nghĩa, lễ, trí), chính trị "vương đạo, nhân chính và được lòng dân" với quan điểm "dân là quý, xã tắc là phụ, vua là thường".
     • Mặc gia: Mặc Tử với lý thuyết "kiêm ái" (thương yêu lẫn nhau cùng có lợi), phản đối chế độ đẳng cấp và chế độ cha truyền con nối, chủ trương tiến cử người hiền tài dựa trên năng lực và đức hạnh.
     • Pháp gia: Hàn Phi Tử hoàn thiện học thuyết dựa trên 3 nguyên lý: Pháp (pháp luật công khai, bất biến), Thế (quyền lực cưỡng chế), Thuật (phương pháp kiểm soát, điều hành bề tôi); chủ trương dùng hình phạt và phần thưởng nghiêm khắc để kiểm soát xã hội.
   • Tư tưởng chính trị Phương Tây:
     • Thời Cổ đại: Phân tích bối cảnh chế độ chiếm hữu nô lệ Hy Lạp; Herodot (480–425 TCN) so sánh ba thể chế (Quân chủ trị, Quý tộc trị, Dân chủ trị); Xenophon (427–355 TCN) với quan niệm về phẩm chất và nghệ thuật của thủ lĩnh chính trị; Platon (428–347 TCN) với mô hình phân chia xã hội thành 3 đẳng cấp (nhà triết học, binh lính, nông dân/thợ thủ công) và chủ trương xóa bỏ tư hữu; Aristotle (384–322 TCN) với tác phẩm Chính trị và Hiến pháp Aten (khảo sát 158 nhà nước thành bang), định nghĩa con người là "động vật chính trị", phân định cơ quan quyền lực thành lập pháp, hành pháp và phân xử.
     • Thời Trung cổ: Đặc trưng sự thống trị của thần quyền và giáo hội; St. Augustin (357–430) với tác phẩm Về thành đô của Thượng đế, phân định nhà nước trần thế và nhà thờ; Thomas Aquinas (1225–1274) coi nguồn gốc quyền lực xuất phát từ Thượng đế, ủng hộ chế độ quân chủ kết hợp.
     • Thời Cận đại: Bối cảnh tan rã của phong kiến và sự phát triển tư bản chủ nghĩa; John Locke (1632–1704) với tác phẩm Quyền lực dân sự, luận giải pháp quyền tự nhiên (quyền sống, tự do, sở hữu), khế ước xã hội và yêu cầu phân quyền; Montesquieu (1689–1755) với Tinh thần luật pháp, phân tích các dạng chính phủ và thiết lập học thuyết Tam quyền phân lập (Lập pháp, Hành pháp, Tư pháp); Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) với Khế ước xã hội, bảo vệ chủ quyền tối thượng của nhân dân.
   • Tư tưởng chính trị Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh:
     • Chủ nghĩa Mác – Lênin: Phân tích quy luật kinh tế - xã hội quy định đời sống chính trị; phê phán các trào lưu tư tưởng của Weitling, chủ nghĩa xã hội không tưởng và chủ nghĩa Proudhon; làm rõ sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, hệ thống chuyên chính vô sản, và nguyên tắc của Đảng Cộng sản trong đấu tranh chống chủ nghĩa quan liêu, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.
     • Tư tưởng Hồ Chí Minh: Luận điểm trung tâm về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội; chiến lược đại đoàn kết dân tộc dựa trên liên minh công – nông – trí thức; xây dựng nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; lý luận xây dựng Đảng cầm quyền lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm cốt.

3. Quyền lực chính trị và Hệ thống chính trị:

   • Khái niệm, quá trình hình thành, phát triển, phương thức tổ chức và cơ chế thực thi quyền lực chính trị; các hình thức giành, giữ và chuyển giao quyền lực.
   • Khái niệm, kết cấu, chức năng của hệ thống chính trị; các tiêu chí phân loại hệ thống chính trị dựa trên bản chất chế độ xã hội và dấu hiệu của đảng chính trị.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Phạm trù lý luận	Cơ sở nguyên lý	Khung phân tích tương ứng
Bản chất chính trị	Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng.	Chính trị phản ánh quan hệ kinh tế; thể hiện lợi ích và xung đột giai cấp trong việc giành, giữ quyền lực nhà nước.
Cấu trúc nền chính trị	Lý thuyết hệ thống trong khoa học xã hội.	Nền chính trị gồm 3 bộ phận: Hệ tư tưởng chính trị, Thể chế chính trị (Political Institute), Hệ thống chính trị.
Tổ chức quyền lực nhà nước	Lý thuyết khế ước xã hội, thuyết tam quyền phân lập và học thuyết chuyên chính vô sản.	So sánh cơ chế tập trung quyền lực phong kiến, tam quyền phân lập tư sản và nguyên tắc tập trung dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Phát triển chính trị Việt Nam	Lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh.	Dân chủ hóa hệ thống chính trị gắn với kinh tế thị trường định hướng XHCN, phòng chống quan liêu, xây dựng Đảng cầm quyền.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích hệ thống: Khả năng nhận diện, bóc tách cấu trúc của một nền chính trị thành các thành tố thể chế, tư tưởng và tổ chức để đánh giá sự tương tác giữa chúng.
• Kỹ năng so sánh - đối chiếu học thuật: Khả năng đối sánh các trường phái tư tưởng chính trị phương Đông (Nho gia, Mặc gia, Pháp gia) với phương Tây (Cổ đại, Trung cổ, Cận đại) về nguồn gốc quyền lực, phương pháp trị quốc và vị thế công dân.
• Kỹ năng đánh giá thể chế và thực tiễn: Năng lực vận dụng nguyên lý duy vật lịch sử để luận giải các biến đổi của hệ thống chính trị, cơ chế vận hành của bộ máy nhà nước và phương thức lãnh đạo của đảng cầm quyền trong thực tiễn đổi mới ở Việt Nam.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm

Tập bài giảng áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm nền tảng giảng dạy, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khoa học chính trị:

• Phương pháp tiếp cận hệ thống: Giúp người học nhìn nhận các hiện tượng chính trị như một chỉnh thể hữu cơ, xác định mối quan hệ qua lại giữa các thiết chế (Đảng, Nhà nước, tổ chức xã hội) và hệ tư tưởng chi phối.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích các sự kiện lịch sử, các văn bản tư tưởng chính trị độc lập để khái quát hóa thành các quy luật vận động của đời sống chính trị.

Nghiên cứu tư liệu và bài tập chuyên đề

• Phân tích văn bản tác phẩm kinh điển: Đọc và phân tích các đoạn trích từ các tác phẩm tiêu biểu được nêu trong tài liệu như Hiến pháp Aten, Chính trị (Aristotle), Về thành đô của Thượng đế (St. Augustin), Quyền lực dân sự (John Locke), Tinh thần luật pháp (Montesquieu), Khế ước xã hội (J.J. Rousseau) và các tác phẩm của C. Mác, V.I. Lênin, Hồ Chí Minh.
• Bài tập thảo luận và đối chiếu: So sánh mô hình cai trị bằng đức trị (Nhân, Lễ của Khổng Tử) và pháp trị (Pháp, Thế, Thuật của Hàn Phi Tử); phân tích sự khác biệt giữa thuyết Tam quyền phân lập tư sản và cơ chế phân công, phân nhiệm trong nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Phương pháp đánh giá

• Đánh giá quá trình: Kiểm tra mức độ nắm bắt khái niệm thông qua các bài tập phân tích tình huống, phát biểu thảo luận về các nhiệm vụ của chính trị học tại Việt Nam.
• Kiểm tra định kỳ và thi kết thúc học phần: Đề thi tự luận yêu cầu trình bày logic phát triển của các học thuyết chính trị, phân tích bản chất giai cấp của quyền lực nhà nước hoặc luận giải kết cấu của hệ thống chính trị.

Hướng dẫn tự học

1. Nghiên cứu tài liệu theo thứ tự các chương, bắt đầu từ việc nắm vững định nghĩa và kết cấu của chính trị trước khi đi sâu vào lịch sử tư tưởng.
2. Tự lập bảng so sánh các trường phái tư tưởng chính trị (tác giả, tác phẩm, quan điểm về nguồn gốc quyền lực, hình thức nhà nước đề xuất).
3. Đọc đối chiếu các nội dung về hệ thống chính trị với văn kiện Đại hội Đảng và Hiến pháp Việt Nam hiện hành.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Bối cảnh học thuật và tính hệ thống của tài liệu

Tài liệu biên soạn năm 2011 tại Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên mang tính hệ thống hóa các tri thức cơ bản của ngành chính trị học. Nội dung tích hợp đầy đủ hai nhánh tư tưởng lớn của nhân loại (Phương Đông và Phương Tây) từ cổ đại, trung cổ đến cận - hiện đại, tạo cơ sở cho việc tiếp cận học thuyết Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh một cách liên tục và logic.

Gắn kết lý luận với thực tiễn chính trị Việt Nam

Tài liệu xác định cụ thể các định hướng nghiên cứu chính trị học gắn liền với bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới:

• Nghiên cứu vấn đề dân chủ hóa hệ thống chính trị và đời sống xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Phân tích phương diện chính trị của quá trình biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp.
• Xây dựng cơ sở lý luận về Đảng cầm quyền, các yêu cầu quản lý nhà nước, phòng chống quan liêu trong bộ máy hành chính và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

┌──────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG TÀI LIỆU                     │
└─────────────────────────────────┬────────────────────────────────┘
                                  │
      ┌───────────────────────────┼───────────────────────────┐
      ▼                           ▼                           ▼
[Sinh viên đại học]      [Giảng viên giảng dạy]      [Học viên & Cán bộ]
- Ngành Khoa học Xã hội  - Biên soạn bài giảng       - Nghiên cứu lý luận
- Báo chí, Luật học      - Thiết kế đề cương môn học - Quản lý nhà nước
- Xã hội học, Triết học  - Xây dựng câu hỏi thi      - Tự học & tham khảo

• Sinh viên đại học: Dành cho sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai các ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn, Luật học, Báo chí, Xã hội học, Triết học, Quản lý Nhà nước và Giáo dục Chính trị tại Trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên cùng các cơ sở đào tạo tương đương.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Sinh viên cần hoàn thành hoặc học song song các học phần: Triết học Mác – Lênin, Lịch sử văn minh thế giới, và Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin.
• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu khung để thiết kế giáo án giảng dạy, xây dựng câu hỏi hướng dẫn thảo luận, bài tập nhóm và ngân hàng câu hỏi kiểm tra học phần.
• Cán bộ nghiên cứu và tự học: Dùng làm tài liệu tham khảo để hệ thống hóa kiến thức về lịch sử học thuyết chính trị, các khái niệm thể chế và cơ chế vận hành quyền lực chính trị.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ đào tạo bậc đại học khối ngành khoa học xã hội và nhân văn, đồng thời phù hợp cho những người cần tài liệu tra cứu tổng quan về lịch sử học thuyết chính trị và lý luận hệ thống chính trị.

2. Cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi học tập bài giảng này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về triết học (đặc biệt là phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử) cùng kiến thức lịch sử thế giới để hiểu bối cảnh ra đời của các học thuyết chính trị qua các thời kỳ.

3. Cấu trúc của tập bài giảng này có điểm gì đáng chú ý?

Tài liệu kết hợp giữa lý luận đại cương (khái niệm, bản chất giai cấp, kết cấu chính trị), lịch sử tư tưởng chính trị Đông – Tây (từ Cổ đại đến Cận đại), và lý luận chính trị Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh gắn với thực tiễn hệ thống chính trị Việt Nam.

4. Phương pháp nào giúp tự học tài liệu này đạt hiệu quả cao?

Nên hệ thống hóa nội dung theo sơ đồ logic: nắm vững các phạm trù của chương nhập môn, lập bảng so sánh các nhà tư tưởng theo từng giai đoạn lịch sử, và đối chiếu các nguyên lý thể chế với tổ chức bộ máy nhà nước thực tế.

5. Tài liệu có đề cập đến các tổ chức chính trị quốc tế không?

Có. Tài liệu giới thiệu sự thành lập của Hội Khoa học Chính trị Quốc tế (IPSA) năm 1949 theo sáng kiến của UNESCO và xác định việc nghiên cứu các cơ quan, tổ chức quốc tế cùng pháp luật quốc tế là một trong những nhiệm vụ của chính trị học.

---

Kết luận

Tập bài giảng Chính trị học đại cương của Trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện, chuẩn xác về mặt phân loại học thuyết và phương pháp luận khoa học chính trị. Nội dung tài liệu xây dựng lộ trình tiếp cận từ việc nắm bắt các khái niệm cơ bản (nguồn gốc kinh tế, bản chất giai cấp, kết cấu thể chế) đến việc khảo sát lịch sử tư tưởng phương Đông, phương Tây và hệ thống lý luận Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh. Để mở rộng tri thức, người học được khuyến nghị tham khảo trực tiếp các tác phẩm kinh điển của các tác giả được trích dẫn trong văn bản cùng các ấn phẩm nghiên cứu chuyên ngành của Hiệp hội Khoa học Chính trị Quốc tế (IPSA).

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC GV.BÙI TRỌNG TÀI - LÊ VÀN CẢNH TẬP BÀI GIÀNG CHÍNH TRỊ HỌC ĐẠI CƯƠNG ••• (Lưu hành nội bộ) 1 Thái Nguyên, 2011 1 MỤC LỤC MỤC LỤC. NHẬP MÔN CHÍNH TRỊ HỌC. Khái niệm chính trị. Các quan niệm trước Mác về chính trị.

Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lên nin về Chính trị. Nguồn gốc và bản chất của chính trị. Nguồn gốc kinh tế của chính trị. Bản chất giai cấp của chính trị.

Ket cấu của chính trị. H ệ tư tưởng chính trị. Thể chế chính trị. Hệ thống chính trị.

Chính trị học là một khoa học.1 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của chính trị học 11 1. Phương pháp nghiên cứu của chính trị học 13 CHƯƠNG 2. KHÁI LƯỢC LỊCH sử TƯ TƯỞNG VÀ CÁC HỌC THUYẾT CHÍNH TRỊ. Lược sử tư tưởng chính trị Phương Đông.

Lược sử tư tưởng chính trị Phương Tây. T ư tưởng chính trị phương Tây cổ đại. Tư tưởng chính trị phương Tây thời trung cổ. Tư tưởng chính trị phương Tây cận đại.

Lược sử tư tưởng chính trị của chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Tư tưởng chính trị của chủ nghĩa Mác -Lênin. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính trị. QUYÊN Lực CHÍNH TRỊ.

Quan niệm chung về quyền lực và quyền lực chính trị. Quan niệm chung về quyền lực. Quyền lực chính trị. Quá trình hình thành và phát triền của quyền lực chính trị.

To chức và cơ chế thực thi quyền lực chính trị. Tổ chức thực thi quyền lực chính trị. Cơ chế thực thi quyền lực chính trị. Giành, giữ và chuyến giao quyền lực chính trị.

HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ. Khái niệm hệ thống chính trị. Ket cấu và chức năng của hệ thống chính trị. Ket cấu của hệ thống chính trị.

Chức năng của hệ thống chính trị. Phân loại hệ thống chính trị. Phân loại dựa theo bản chất của chế độ xã hội. Phân loại dựa theo dấu hiệu của Đảng chính trị trong hệ thống chính trị.

Bản chất giai cấp của chính trị Nhắc đến chính trị, nguời ta không thể không nhắc đến vấn đề giai cấp. Tuy nhiên, vấn đề giai cấp không phải có mối quan hệ xa xôi nào đó đối với chính trị, mà thục chất trích theo Từ điển bách khoa toàn thư tại địa chỉ “http://www giai cấp chính là vấn đề bản chất của chính trị. Những nội dung cơ bản thể hiện bản chất giai cấp của chính trị là: Thứ nhất: Chỉnh trị bao giờ cũng là sự bộc lộ mối quan hệ giữa các giai cấp: Trong một xã hội có giai cấp, chính trị với những thiết chế được đặt ra là để xác lập mối quan hệ giữa các giai cấp. Khái niệm quan hệ chính trị cho chúng ta thấy, đó là quan hệ giữa các giai cấp, trong việc giành, giữ và tổ chức quyền lực Nhà nước.

Trong các quan hệ đó, các giai cấp xác định đâu là giai cấp thống trị, đâu là giai cấp, tầng lóp bị thống trị, đâu là giai cấp, tầng lóp tham gia vào thực hiện các nhiệm vụ chính trị. Thứ hai, bản chất chính trị của giai cấp thể hiện ở sự tổ chức thành Đảng phái, thành Nhà nước để giai cấp thống trị đạt được mục đích trấn áp giai cấp, tầng lóp khác trong xã hội vì lợi ích trước hết và trên hết của giai cấp mình. Thông qua hoạt động của các Đảng phái là đội tiên phong của chính mình, đồng thời thông qua hoạt động của Nhà nước, giai cấp thống trị gián tiếp can thiệp vào các hoạt động tổ chức sản xuất và đời sống xã hội. Thứ ba, bản chất chính trị của giai cấp còn liên quan đến vấn đề quyền lực chính trị.

Các mác khẳng định "Quyền lực chính trị thực chất là bạo lực có tổ chức của giai cấp này, trấn áp giai cấp khác". Mỗi một giai cấp sẽ có cách thức sử dụng quyền lực chính trị khác nhau. Chế độ phong kiến sử dụng quyền lực tuyệt đối thuộc về một người, chế độ tư sản sử dụng 8 quyền lực trên cơ sở thuyết Tam quyền phân lập; chế độ xã hội chủ nghĩa quyền lục đuợc xuất phát từ nhân dân và có sụ phân công, phân nhiệm trong sử dụng. Thứ tu, bản chất giai cấp của chính trị thể hiện ở chế độ văn hóa chính trị, bao gồm hệ tu tuởng, nền tảng pháp lý và các giá trị, chuẩn mục đuợc áp dụng cho toàn xã hội.

Tóm lại, bản chất giai cấp của chính trị thể hiện rõ nét qua kết luận: giai cấp nào thì chính trị đó. Ket cấu của chính trị Duới góc độ tiếp cận của lý thuyết hệ thống, chính trị là một tổng thể đuợc họp thành bởi các yếu tố(bộ phận) khác nhau có quan hệ chặt chẽ với nhau. Từ đó hình thành kết cấu chính trị. Ket cấu chính trị là khái niệm chỉ các yếu tố cấu thành một nền chính trị và mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành đó.

Các yếu tố cấu thành một nền chính trị bao gồm: 1- Hệ tư tưởng chính trị, 2- Thể chế chính trị, 3- Hệ thống chỉnh trị. Duới đây sẽ làm rõ các yếu tố cấu thành này cùng mối quan hệ giữa chúng. Hệ tư tưởng chính trị Một cách khái quát, hệ tư tưởng chỉnh trị là toàn bộ những học thuyết, tư tưởng, quan điểm, của một giai cấp về: giành và giữ quyền lực nhà nước; xác định chế độ chỉnh trị; hình thức tổ chức nhà nước; và quan hệ với các giai cấp, tầng lớp khác. Bất cứ một giai cấp, một tầng lóp nào cũng cần và phải xây dựng cho mình một tư tưởng, một học thuyết làm nền tảng để xây dựng chế độ chính trị và cơ chế thực thi quyền lực chính trị.

Hệ tư tưởng chính trị quyến định lập trường tư tưởng và bản lĩnh chính trị của một giai cấp; giải thích các phương thức giành và giữ quyền lực chính trị, xác lập và điều chỉnh các vấn đề xã hội, khẳng định mục tiêu và đường hướng xây dựng xã hội. Hệ tư tưởng chính trị có vai trò vô cùng quan trọng, thể hiện ở những điểm sau: Thứ nhất, Hệ tư tưởng chính trị là kim chỉ nam soi đường cho quá trình đấu tranh của một giai cấp. Chỉ có hệ tư tưởng chính trị mới chứa đựng những mục tiêu và phương pháp để một giai cấp tiến lên giành chính quyền. Thứ hai, Hệ tư tưởng chính trị xác định mối quan hệ giữa giai cấp này với giai cấp khác Thứ ba, Hệ tư tưởng chính trị mô tả chế độ chính trị, xác định hình thức và bản chất Nhà nước, các cơ chế phân chia quyền lực chính trị.

Thứ tư, Hệ tư tưởng chính trị xác định mục tiêu, nội dung và phương thức lãnh đạo, quản lý xã hội. Khẳng định tầm quan trọng của hệ tư tưởng chính trị Lênin viết: "Không có một lập trường chỉnh trị đúng thì một 9 giai cấp nhất định nào đó, không thể giữ vững được sự thống trị của mình, và do đó, cũng không thể hoàn thành được nhiệm vụ của mình trong lĩnh vực sản xuẩt"í\ Điểm một số hệ tư tưởng chính trị trong lịch sử: Hệ tư tưởng Phong kiến: Nho gia, Pháp gia, Lý luận chính trị của Platon, Aristot. Hệ tư tưởng Tư Bản chủ nghĩa: Người được mệnh danh là "lãnh tụ tinh thần của giai cấp tư sản là Jean Jacques Rousseau. Ke đó, học thuyết về Tam quyền phân lập của Mongtesqkiơ, Khế ước xã hội của Rutxô.

Hệ tư tưởng Cộng sản chủ nghĩa: Học thuyết Mác Lê - Lê Nin và tư tưởng của lãnh tụ các dân tộc. Trong quan hệ với thể chế chính trị, hệ tư tưởng chính trị là mục đích, là nội dung của thể chế đó. Hệ tư tưởng chính trị nào thì xác định thể chế chính trị đó; trong quan hệ với hệ thống chính trị, hệ tư tưởng chính trị là là “hạt nhân tinh thần”, là phần “linh hồn” của hệ thống đó. Thể chế chính trị Thể chế chính trị (Political Institute) là những quy định, quy chế, chuẩn mực, quy phạm, nguyên tẳc, luật lệ.nhằm điều chỉnh và xác lập các quan hệ chỉnh trị.

Mặt khác là những dạng thức cẩu trúc tổ chức, các bộ phận chức năng cẩu thành của một chủ thể chỉnh trị hay hệ thống chỉnh trị. Như vậy, thể chế chính trị tồn tại dưới hai dạng thức: Thứ nhất, là các quy định, quy chế, quy phạm. Những điều này tồn tại trong các tuyên ngôn về Cương Lĩnh chính trị, điều lệ của một Đảng cầm quyền, những chỉ thị, Nghị quyết của Đảng đó. Đồng thời cũng là các quy định Pháp luật mang tính thành văn hoặc bất thành văn của một quốc gia do giai cấp thống trị ban hành và cưỡng chế thực hiện trên phạm vi toàn lãnh thổ quốc gia đó.

Các quy phạm pháp luật này là tồn tại chủ yếu của thể chế chính trị dưới dạng này và chứa trong các Hiến pháp, pháp luật.của quốc gia. Thứ hai, là các hình thức cẩu trúc tổ chức. Điều này hàm chỉ các tổ chức là thực thể cấu thành hệ thống chính trị có chức năng thực thi quyền lực chính trị. Các thực thể này sẽ được nói đến cụ thể ở mục dưới đây về hệ thống chính trị.

Thể chế chính trị là hình thức biểu hiện của hệ tư tưởng chính trị, là "con đẻ" của hệ tư tưởng chính trị. Hệ thống chính trị là một bộ phận cấu thành của thể chế chính trị. Hệ thống chính trị Trên nền tảng một chế độ chính trị, hệ thống chính trị được thành lập. Hệ thống chỉnh trị là một chỉnh thể các thiết chế quyền lực chỉnh trị, được xã hội thừa nhận bao gồm các tổ chức chỉnh 10 trị như Đảng phái, Nhà nước và các tổ chức chỉnh trị - xã hội có mối quan hệ mang tỉnh pháp quy với nhau cùng liên kết nhằm thực hiện mục tiêu chỉnh trị phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị.

Như vậy, cấu thành hệ thống chính trị bao gồm các thực thể - Đảng chính trị - Nhà nước - Các tổ chức đại diện cho các lực lượng khác nhau trong xã hội. Mỗi thực thể nêu trên lại có những chức năng riêng và đồng thời có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Sự liên kết đó tạo thành một cơ chế hoạt động nhịp nhàng, giúp cho giai cấp thống trị đạt được mục tiêu chính trị của mình. Do đó, hệ thống chính trị chính là công cụ, là phương tiện và là phương thức tổ chức thực tiễn quyền lực chính trị của giai cấp thống trị.

Những vấn đề về Hệ thống chính trị sẽ được xem xét một cách cụ thể tại chương IV. Chính trị học là một khoa học 1.1 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của chính trị học.