ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC GV.BÙI TRỌNG TÀI - LÊ VÀN CẢNH TẬP BÀI GIÀNG CHÍNH TRỊ HỌC ĐẠI CƯƠNG ••• (Lưu hành nội bộ) 1 Thái Nguyên, 2011 1 MỤC LỤC MỤC LỤC. NHẬP MÔN CHÍNH TRỊ HỌC. Khái niệm chính trị. Các quan niệm trước Mác về chính trị.
Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lên nin về Chính trị. Nguồn gốc và bản chất của chính trị. Nguồn gốc kinh tế của chính trị. Bản chất giai cấp của chính trị.
Ket cấu của chính trị. H ệ tư tưởng chính trị. Thể chế chính trị. Hệ thống chính trị.
Chính trị học là một khoa học.1 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của chính trị học 11 1. Phương pháp nghiên cứu của chính trị học 13 CHƯƠNG 2. KHÁI LƯỢC LỊCH sử TƯ TƯỞNG VÀ CÁC HỌC THUYẾT CHÍNH TRỊ. Lược sử tư tưởng chính trị Phương Đông.
Lược sử tư tưởng chính trị Phương Tây. T ư tưởng chính trị phương Tây cổ đại. Tư tưởng chính trị phương Tây thời trung cổ. Tư tưởng chính trị phương Tây cận đại.
Lược sử tư tưởng chính trị của chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Tư tưởng chính trị của chủ nghĩa Mác -Lênin. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính trị. QUYÊN Lực CHÍNH TRỊ.
Quan niệm chung về quyền lực và quyền lực chính trị. Quan niệm chung về quyền lực. Quyền lực chính trị. Quá trình hình thành và phát triền của quyền lực chính trị.
To chức và cơ chế thực thi quyền lực chính trị. Tổ chức thực thi quyền lực chính trị. Cơ chế thực thi quyền lực chính trị. Giành, giữ và chuyến giao quyền lực chính trị.
HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ. Khái niệm hệ thống chính trị. Ket cấu và chức năng của hệ thống chính trị. Ket cấu của hệ thống chính trị.
Chức năng của hệ thống chính trị. Phân loại hệ thống chính trị. Phân loại dựa theo bản chất của chế độ xã hội. Phân loại dựa theo dấu hiệu của Đảng chính trị trong hệ thống chính trị.
Bản chất giai cấp của chính trị Nhắc đến chính trị, nguời ta không thể không nhắc đến vấn đề giai cấp. Tuy nhiên, vấn đề giai cấp không phải có mối quan hệ xa xôi nào đó đối với chính trị, mà thục chất trích theo Từ điển bách khoa toàn thư tại địa chỉ “http://www giai cấp chính là vấn đề bản chất của chính trị. Những nội dung cơ bản thể hiện bản chất giai cấp của chính trị là: Thứ nhất: Chỉnh trị bao giờ cũng là sự bộc lộ mối quan hệ giữa các giai cấp: Trong một xã hội có giai cấp, chính trị với những thiết chế được đặt ra là để xác lập mối quan hệ giữa các giai cấp. Khái niệm quan hệ chính trị cho chúng ta thấy, đó là quan hệ giữa các giai cấp, trong việc giành, giữ và tổ chức quyền lực Nhà nước.
Trong các quan hệ đó, các giai cấp xác định đâu là giai cấp thống trị, đâu là giai cấp, tầng lóp bị thống trị, đâu là giai cấp, tầng lóp tham gia vào thực hiện các nhiệm vụ chính trị. Thứ hai, bản chất chính trị của giai cấp thể hiện ở sự tổ chức thành Đảng phái, thành Nhà nước để giai cấp thống trị đạt được mục đích trấn áp giai cấp, tầng lóp khác trong xã hội vì lợi ích trước hết và trên hết của giai cấp mình. Thông qua hoạt động của các Đảng phái là đội tiên phong của chính mình, đồng thời thông qua hoạt động của Nhà nước, giai cấp thống trị gián tiếp can thiệp vào các hoạt động tổ chức sản xuất và đời sống xã hội. Thứ ba, bản chất chính trị của giai cấp còn liên quan đến vấn đề quyền lực chính trị.
Các mác khẳng định "Quyền lực chính trị thực chất là bạo lực có tổ chức của giai cấp này, trấn áp giai cấp khác". Mỗi một giai cấp sẽ có cách thức sử dụng quyền lực chính trị khác nhau. Chế độ phong kiến sử dụng quyền lực tuyệt đối thuộc về một người, chế độ tư sản sử dụng 8 quyền lực trên cơ sở thuyết Tam quyền phân lập; chế độ xã hội chủ nghĩa quyền lục đuợc xuất phát từ nhân dân và có sụ phân công, phân nhiệm trong sử dụng. Thứ tu, bản chất giai cấp của chính trị thể hiện ở chế độ văn hóa chính trị, bao gồm hệ tu tuởng, nền tảng pháp lý và các giá trị, chuẩn mục đuợc áp dụng cho toàn xã hội.
Tóm lại, bản chất giai cấp của chính trị thể hiện rõ nét qua kết luận: giai cấp nào thì chính trị đó. Ket cấu của chính trị Duới góc độ tiếp cận của lý thuyết hệ thống, chính trị là một tổng thể đuợc họp thành bởi các yếu tố(bộ phận) khác nhau có quan hệ chặt chẽ với nhau. Từ đó hình thành kết cấu chính trị. Ket cấu chính trị là khái niệm chỉ các yếu tố cấu thành một nền chính trị và mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành đó.
Các yếu tố cấu thành một nền chính trị bao gồm: 1- Hệ tư tưởng chính trị, 2- Thể chế chính trị, 3- Hệ thống chỉnh trị. Duới đây sẽ làm rõ các yếu tố cấu thành này cùng mối quan hệ giữa chúng. Hệ tư tưởng chính trị Một cách khái quát, hệ tư tưởng chỉnh trị là toàn bộ những học thuyết, tư tưởng, quan điểm, của một giai cấp về: giành và giữ quyền lực nhà nước; xác định chế độ chỉnh trị; hình thức tổ chức nhà nước; và quan hệ với các giai cấp, tầng lớp khác. Bất cứ một giai cấp, một tầng lóp nào cũng cần và phải xây dựng cho mình một tư tưởng, một học thuyết làm nền tảng để xây dựng chế độ chính trị và cơ chế thực thi quyền lực chính trị.
Hệ tư tưởng chính trị quyến định lập trường tư tưởng và bản lĩnh chính trị của một giai cấp; giải thích các phương thức giành và giữ quyền lực chính trị, xác lập và điều chỉnh các vấn đề xã hội, khẳng định mục tiêu và đường hướng xây dựng xã hội. Hệ tư tưởng chính trị có vai trò vô cùng quan trọng, thể hiện ở những điểm sau: Thứ nhất, Hệ tư tưởng chính trị là kim chỉ nam soi đường cho quá trình đấu tranh của một giai cấp. Chỉ có hệ tư tưởng chính trị mới chứa đựng những mục tiêu và phương pháp để một giai cấp tiến lên giành chính quyền. Thứ hai, Hệ tư tưởng chính trị xác định mối quan hệ giữa giai cấp này với giai cấp khác Thứ ba, Hệ tư tưởng chính trị mô tả chế độ chính trị, xác định hình thức và bản chất Nhà nước, các cơ chế phân chia quyền lực chính trị.
Thứ tư, Hệ tư tưởng chính trị xác định mục tiêu, nội dung và phương thức lãnh đạo, quản lý xã hội. Khẳng định tầm quan trọng của hệ tư tưởng chính trị Lênin viết: "Không có một lập trường chỉnh trị đúng thì một 9 giai cấp nhất định nào đó, không thể giữ vững được sự thống trị của mình, và do đó, cũng không thể hoàn thành được nhiệm vụ của mình trong lĩnh vực sản xuẩt"í\ Điểm một số hệ tư tưởng chính trị trong lịch sử: Hệ tư tưởng Phong kiến: Nho gia, Pháp gia, Lý luận chính trị của Platon, Aristot. Hệ tư tưởng Tư Bản chủ nghĩa: Người được mệnh danh là "lãnh tụ tinh thần của giai cấp tư sản là Jean Jacques Rousseau. Ke đó, học thuyết về Tam quyền phân lập của Mongtesqkiơ, Khế ước xã hội của Rutxô.
Hệ tư tưởng Cộng sản chủ nghĩa: Học thuyết Mác Lê - Lê Nin và tư tưởng của lãnh tụ các dân tộc. Trong quan hệ với thể chế chính trị, hệ tư tưởng chính trị là mục đích, là nội dung của thể chế đó. Hệ tư tưởng chính trị nào thì xác định thể chế chính trị đó; trong quan hệ với hệ thống chính trị, hệ tư tưởng chính trị là là “hạt nhân tinh thần”, là phần “linh hồn” của hệ thống đó. Thể chế chính trị Thể chế chính trị (Political Institute) là những quy định, quy chế, chuẩn mực, quy phạm, nguyên tẳc, luật lệ.nhằm điều chỉnh và xác lập các quan hệ chỉnh trị.
Mặt khác là những dạng thức cẩu trúc tổ chức, các bộ phận chức năng cẩu thành của một chủ thể chỉnh trị hay hệ thống chỉnh trị. Như vậy, thể chế chính trị tồn tại dưới hai dạng thức: Thứ nhất, là các quy định, quy chế, quy phạm. Những điều này tồn tại trong các tuyên ngôn về Cương Lĩnh chính trị, điều lệ của một Đảng cầm quyền, những chỉ thị, Nghị quyết của Đảng đó. Đồng thời cũng là các quy định Pháp luật mang tính thành văn hoặc bất thành văn của một quốc gia do giai cấp thống trị ban hành và cưỡng chế thực hiện trên phạm vi toàn lãnh thổ quốc gia đó.
Các quy phạm pháp luật này là tồn tại chủ yếu của thể chế chính trị dưới dạng này và chứa trong các Hiến pháp, pháp luật.của quốc gia. Thứ hai, là các hình thức cẩu trúc tổ chức. Điều này hàm chỉ các tổ chức là thực thể cấu thành hệ thống chính trị có chức năng thực thi quyền lực chính trị. Các thực thể này sẽ được nói đến cụ thể ở mục dưới đây về hệ thống chính trị.
Thể chế chính trị là hình thức biểu hiện của hệ tư tưởng chính trị, là "con đẻ" của hệ tư tưởng chính trị. Hệ thống chính trị là một bộ phận cấu thành của thể chế chính trị. Hệ thống chính trị Trên nền tảng một chế độ chính trị, hệ thống chính trị được thành lập. Hệ thống chỉnh trị là một chỉnh thể các thiết chế quyền lực chỉnh trị, được xã hội thừa nhận bao gồm các tổ chức chỉnh 10 trị như Đảng phái, Nhà nước và các tổ chức chỉnh trị - xã hội có mối quan hệ mang tỉnh pháp quy với nhau cùng liên kết nhằm thực hiện mục tiêu chỉnh trị phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị.
Như vậy, cấu thành hệ thống chính trị bao gồm các thực thể - Đảng chính trị - Nhà nước - Các tổ chức đại diện cho các lực lượng khác nhau trong xã hội. Mỗi thực thể nêu trên lại có những chức năng riêng và đồng thời có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Sự liên kết đó tạo thành một cơ chế hoạt động nhịp nhàng, giúp cho giai cấp thống trị đạt được mục tiêu chính trị của mình. Do đó, hệ thống chính trị chính là công cụ, là phương tiện và là phương thức tổ chức thực tiễn quyền lực chính trị của giai cấp thống trị.
Những vấn đề về Hệ thống chính trị sẽ được xem xét một cách cụ thể tại chương IV. Chính trị học là một khoa học 1.1 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu của chính trị học.