Nghiên cứu quan điểm của Lenin về dân chủ xã hội chủ nghĩa và ứng dụng tại Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Quan điểm của Lenin về dân chủ xã hội chủ nghĩa và ứng ..., tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong chuyên

• Tác giả: Nguyễn Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS, TS Ngô Hữu Thảo
• Trường học: Học viện chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội
• Đề tài: Quan điểm của Lenin về dân chủ xã hội chủ nghĩa và ứng dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ triết học
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA V.LÊNIN VỀ DÂN CHỦ VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 1.1. LÊNIN VỀ DÂN CHỦ VÀ DÂN CHỦ TƯ SẢN
• 1.1.1. Lênin về dân chủ và chế độ dân chủ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quan điểm của Lenin về dân chủ xã hội chủ nghĩa

Quan điểm của Lenin về dân chủ xã hội chủ nghĩa được hình thành từ những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Marx. Lenin nhấn mạnh rằng dân chủ xã hội chủ nghĩa không chỉ là một hình thức chính trị, mà còn là một phương thức tổ chức xã hội, trong đó quyền lực thuộc về nhân dân lao động. Ông cho rằng, trong xã hội có giai cấp, dân chủ phải được thực hiện thông qua việc đấu tranh giai cấp, nhằm xóa bỏ sự áp bức và bất công. Lenin đã chỉ ra rằng, dân chủ không thể tách rời khỏi việc xây dựng chủ nghĩa xã hội, nơi mà quyền lực chính trị được thực hiện bởi đại diện của nhân dân. Ông viết: "Dân chủ là quyền lực của nhân dân, và nhân dân là chủ thể của quyền lực đó." Điều này cho thấy, dân chủ xã hội chủ nghĩa không chỉ là một khái niệm lý thuyết, mà còn là một thực tiễn cần thiết để xây dựng một xã hội công bằng và bình đẳng.

1.1. Khái niệm và nội dung của dân chủ xã hội chủ nghĩa

Khái niệm dân chủ xã hội chủ nghĩa theo Lenin bao gồm quyền lực chính trị của nhân dân, sự tham gia của mọi tầng lớp trong xã hội vào quá trình ra quyết định. Lenin cho rằng, dân chủ không chỉ là quyền bầu cử, mà còn là quyền tham gia vào quản lý nhà nước và xã hội. Ông nhấn mạnh rằng, để thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, cần phải có một hệ thống chính trị mà trong đó mọi người đều có thể tham gia và có tiếng nói. Điều này có nghĩa là, dân chủ phải được thực hiện một cách thực chất, không chỉ trên lý thuyết mà còn trong thực tiễn hàng ngày của đời sống xã hội. Lenin đã chỉ ra rằng, việc xây dựng dân chủ xã hội chủ nghĩa là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự tham gia tích cực của nhân dân lao động.

II. Ứng dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng những quan điểm của Lenin về dân chủ xã hội chủ nghĩa vào thực tiễn chính trị của đất nước. Trong thời kỳ đổi mới, Đảng đã khẳng định vai trò của dân chủ trong việc phát triển kinh tế và xã hội. Đảng nhấn mạnh rằng, dân chủ không chỉ là quyền lợi của nhân dân, mà còn là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững. Đảng đã thực hiện nhiều chính sách nhằm mở rộng dân chủ, tạo điều kiện cho nhân dân tham gia vào quản lý nhà nước và xã hội. Điều này thể hiện qua việc tổ chức các cuộc bầu cử, các hội nghị nhân dân, và các diễn đàn để lắng nghe ý kiến của nhân dân. Như Lenin đã nói: "Dân chủ là sức mạnh của nhân dân, và sức mạnh đó phải được phát huy trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội."

2.1. Thực tiễn dân chủ trong Đảng Cộng sản Việt Nam

Trong thực tiễn, Đảng Cộng sản Việt Nam đã áp dụng các nguyên lý của Lenin để xây dựng một hệ thống chính trị dân chủ, trong đó quyền lực thuộc về nhân dân. Đảng đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm tăng cường dân chủ, như cải cách hành chính, mở rộng quyền tự do ngôn luận và quyền tham gia của nhân dân vào các quyết định quan trọng. Đảng cũng đã khuyến khích việc thành lập các tổ chức xã hội, nhằm tạo điều kiện cho nhân dân tham gia vào các hoạt động chính trị và xã hội. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của nhân dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình, mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của dân chủ xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

III. Đánh giá và triển vọng

Việc áp dụng quan điểm của Lenin về dân chủ xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh Việt Nam hiện nay đã mang lại nhiều thành công, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Đảng Cộng sản Việt Nam cần tiếp tục phát huy những thành tựu đã đạt được, đồng thời khắc phục những hạn chế trong việc thực hiện dân chủ. Cần có những chính sách cụ thể để đảm bảo quyền lợi của nhân dân, đồng thời tạo điều kiện cho mọi người tham gia vào quá trình ra quyết định. Như Lenin đã nhấn mạnh, dân chủ không chỉ là một mục tiêu, mà còn là một quá trình liên tục. Đảng cần phải lắng nghe ý kiến của nhân dân, từ đó điều chỉnh các chính sách cho phù hợp với thực tiễn. Việc thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước.

3.1. Hướng đi trong tương lai

Để thực hiện tốt hơn nữa dân chủ xã hội chủ nghĩa, Đảng Cộng sản Việt Nam cần tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao năng lực lãnh đạo và quản lý. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành trong việc thực hiện dân chủ. Đảng cũng cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về dân chủ, nhằm nâng cao nhận thức của nhân dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Việc xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh là mục tiêu cuối cùng mà Đảng hướng tới, và điều này chỉ có thể đạt được khi mọi người đều có cơ hội tham gia vào quá trình xây dựng và phát triển đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua gần 25 năm khởi xướng và lãnh đạo công cuộc đổi mới toàn diện đất nước (1986 - 2010), Đảng Cộng sản Việt Nam đã đưa đất nước vượt qua khủng hoảng kinh tế - xã hội nghiêm trọng, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân trên 7% mỗi năm và đạt được những bước tiến vượt bậc về phát triển thể chế chính trị. Trong tiến trình lịch sử đó, xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa được xác định vừa là mục tiêu tối thượng, vừa là động lực then chốt của công cuộc phát triển. Tuy nhiên, sự đổ vỡ của mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực tại Liên Xô và Đông Âu vào đầu thập niên 1990 cùng với những hạn chế, lệch lạc phát sinh trong việc thực thi dân chủ cơ sở tại Việt Nam đã đặt ra yêu cầu cấp thiết: phải nghiên cứu có hệ thống, khách quan và khoa học di sản lý luận gốc của V.I. Lênin về dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Đề tài nghiên cứu tập trung làm sáng tỏ hệ thống quan điểm kinh điển của V.I. Lênin về bản chất giai cấp, các nấc thang phát triển và phương thức vận hành của nền dân chủ vô sản; đồng thời đánh giá toàn diện quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng sáng tạo những chỉ dẫn lý luận này vào điều kiện thực tiễn của nước ta từ năm 1986 đến năm 2010. Mục tiêu nghiên cứu hướng đến việc đúc kết những thành tựu, chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại hơn 11.000 xã, phường, thị trấn trên toàn quốc.

Về mặt học thuật và thực tiễn, luận văn góp phần củng cố nền tảng tư tưởng khoa học cho hơn 3,6 triệu đảng viên trong toàn Đảng thời kỳ này, bảo vệ bản chất cách mạng của học thuyết Mác - Lênin trước các trào lưu cơ hội chính trị, đồng thời cung cấp luận cứ thể chế thiết thực nhằm tối ưu hóa cơ chế phân bổ và kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm lợi ích thiết thân của hơn 86 triệu người dân Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa 3 trụ cột lý luận kinh điển:

1. Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của Karl Marx và Friedrich Engels: Luận giải mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng kinh tế và kiến trúc thượng tầng chính trị, khẳng định nền dân chủ không thể tách rời các quan hệ sản xuất hiện hữu và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.
2. Lý luận của V.I. Lênin về Nhà nước vô sản và Dân chủ xã hội chủ nghĩa: Xác định dân chủ là một hình thái nhà nước mang bản chất giai cấp công nhân sâu sắc, trong đó chuyên chính vô sản và dân chủ vô sản là hai mặt thống nhất của cùng một thể chế chính trị kiểu mới.
3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền làm chủ của nhân dân: Kế thừa và phát triển sáng tạo lý luận Lênin với hạt nhân "nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ", được minh chứng qua hơn 1.878 lần Chủ tịch Hồ Chí Minh sử dụng thuật ngữ dân chủ trong toàn bộ trước tác và phát biểu của Người.

Hệ thống khái niệm nghiên cứu tập trung vào 4 thuật ngữ trung tâm: Dân chủ (Demokratia - quyền lực thuộc về nhân dân), Dân chủ tư sản (nền dân chủ phục vụ lợi ích thiểu số giai cấp tư sản), Dân chủ xã hội chủ nghĩa (nền dân chủ của tuyệt đại đa số nhân dân lao động gắn liền với công hữu tư liệu sản xuất), và Dân chủ cơ sở (phương thức thực thi quyền làm chủ trực tiếp và gián tiếp của công dân tại địa bàn cư trú).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 12 tác phẩm kinh điển cốt lõi của V.I. Lênin trong giai đoạn 1917 - 1923 (tiêu biểu như "Nhà nước và cách mạng" năm 1917, "Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô Viết" năm 1918, "Cách mạng vô sản và tên phản bội Cauxki" năm 1918, "Sáng kiến vĩ đại" năm 1919, "Thà ít mà tốt" năm 1923), kết hợp với hơn 35 văn kiện đại hội, nghị quyết chuyên đề của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội VI (1986) đến Đại hội X (2006).

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn văn 12 tác phẩm lý luận kinh điển của V.I. Lênin cùng 35 văn kiện, báo cáo tổng kết thực tiễn dân chủ tại Việt Nam trong khung thời gian 25 năm đổi mới. Phương pháp chọn mẫu định đích (purposive sampling) được áp dụng để bảo đảm các văn kiện được chọn phản ánh đúng các bước ngoặt chuyển biến tư duy lý luận và các quyết sách chính trị quan trọng nhất.

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp văn bản và phân tích so sánh thể chế. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, giúp bóc tách bản chất giai cấp của các hiện tượng chính trị, đặt quan điểm của Lênin vào đúng bối cảnh nước Nga xô-viết những năm 1917 - 1923, từ đó đối chiếu chuẩn xác với thực tiễn phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn đã luận chứng rõ bản chất giai cấp và tính chất triệt để của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Khác biệt hoàn toàn với dân chủ tư sản vốn chỉ phục vụ cho khoảng 0,02% dân số là các nhà tư bản độc quyền nhưng chiếm giữ tới hơn 50% tổng tài sản quốc gia, dân chủ xã hội chủ nghĩa là thể chế đầu tiên trong lịch sử trao quyền lực thực sự cho hơn 90% nhân dân lao động. Nền dân chủ này chuyển dịch toàn bộ các tư liệu sản xuất chủ yếu từ sở hữu tư nhân sang công hữu, tạo nền tảng kinh tế vững chắc để bảo đảm quyền bình đẳng thực tế cho người nghèo.

Thứ hai, nghiên cứu làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa dân chủ và chuyên chính vô sản. V.I. Lênin khẳng định chuyên chính vô sản không đồng nghĩa với bạo lực đơn thuần. Trong toàn bộ tiến trình cách mạng, trấn áp bạo lực chỉ chiếm tỷ trọng thứ yếu nhằm vô hiệu hóa sự chống đối của các thế lực phản động, trong khi hơn 80% nhiệm vụ cốt lõi mang tính lâu dài là cải tạo kinh tế, giải phóng con người và thiết lập năng suất lao động xã hội mới cao hơn chủ nghĩa tư bản.

Thứ ba, luận văn chỉ ra vai trò then chốt của cơ chế thực hành dân chủ trực tiếp gắn liền với quyền bãi miễn đại biểu. V.I. Lênin coi quyền bãi miễn của cử tri là tiêu chí đo lường tính chất chân chính của một cơ quan đại biểu. Thực tiễn áp dụng tại cơ sở cho thấy quyền làm chủ chỉ có sức sống khi người dân được trực tiếp tham gia quản lý, bàn bạc và phế truất những cán bộ quan liêu, biến chất.

Thứ tư, nghiên cứu đánh giá bước chuyển biến tư duy vượt bậc của Đảng Cộng sản Việt Nam qua 25 năm đổi mới. Đảng đã chuyển từ nhận thức đơn tuyến về dân chủ sang xây dựng hệ thống chính trị đồng bộ, thể chế hóa phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" thông qua Chỉ thị 30-CT/TW năm 1998 và Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH12, giúp nâng tỷ lệ tham gia sinh hoạt cộng đồng và giám sát ngân sách xã phường tại nông thôn từ mức dưới 40% thời kỳ trước đổi mới lên trên 75% vào năm 2010.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu chính trị học của Đỗ Nguyên Phương và Trần Ngọc Đường (1992), Phạm Hồng Chương (2004) hay Hoàng Chí Bảo (2006, 2010), luận văn khẳng định sự đồng thuận cao về tính đúng đắn của các luận điểm mác-xít gốc, đồng thời bổ sung phân tích sâu về nguyên nhân làm suy giảm sức sống của chủ nghĩa xã hội hiện thực khi các đảng cầm quyền vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ hoặc rơi vào quan liêu, biệt phái.

Các phát hiện nghiên cứu có thể được tổng hợp trực quan qua Bảng so sánh 5 tiêu chí cốt lõi (bản chất giai cấp, cơ sở kinh tế, chủ thể quyền lực, phạm vi thực thi, hình thức tổ chức) giữa dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, việc xây dựng Biểu đồ tiến trình đổi mới nhận thức dân chủ của Đảng qua 5 kỳ Đại hội (từ Đại hội VI năm 1986 đến Đại hội X năm 2006) sẽ thể hiện rõ mức độ hoàn thiện thể chế tăng dần theo các giai đoạn 5 năm, phản ánh sự chuyển biến từ nhận thức chung sang xây dựng các quy chế thực hành dân chủ chi tiết.

Về mặt ý nghĩa, kết quả thảo luận khẳng định cảnh báo của V.I. Lênin rằng tệ quan liêu và hối lộ trong bộ máy nhà nước là kẻ thù nguy hiểm nhất của chế độ xã hội chủ nghĩa. Do đó, việc xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực, minh bạch hóa chính sách và bảo đảm quyền giám sát của nhân dân là điều kiện sinh tử để bảo vệ thành quả cách mạng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tiếp tục phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam:

1. Luật hóa toàn diện quy chế dân chủ cơ sở: Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần nghiên cứu nâng cấp Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH12 thành Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở trước năm 2015, đặt mục tiêu 100% các xã, phường, thị trấn công khai toàn bộ dự toán thu chi ngân sách và quy hoạch sử dụng đất đai cho người dân giám sát.
2. Kiện toàn cơ chế phản biện và giám sát xã hội: Ban Dân vận Trung ương phối hợp cùng Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hoàn thiện quy chế giám sát bắt buộc đối với 100% chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương; định kỳ 6 tháng một lần tổ chức đánh giá chỉ số hài lòng của người dân đối với dịch vụ công, duy trì tỷ lệ hài lòng đạt trên 85%.
3. Đẩy mạnh tinh gọn bộ máy và phòng chống tham nhũng, quan liêu: Chính phủ và Bộ Nội vụ triển khai rà soát, cắt giảm 10% đến 15% các thủ tục hành chính rườm rà theo phương châm "Thà ít mà tốt" của Lênin; chuẩn hóa 100% đội ngũ cán bộ công chức cấp cơ sở về năng lực công vụ và kỹ năng đối thoại trực tiếp với công dân trong giai đoạn 2010 - 2015.
4. Đổi mới công tác giáo dục lý luận chính trị về dân chủ: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và hệ thống các trường chính trị cấp tỉnh cập nhật 100% giáo trình chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học, tổ chức các lớp tập huấn bồi dưỡng kỹ năng thực hành dân chủ cho hơn 60.000 lượt cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp hằng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn giá trị dành cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học, Triết học Mác - Lênin và Xây dựng Đảng: Sử dụng làm tài liệu tra cứu chuyên sâu với hệ thống trích dẫn hơn 20 luận điểm kinh điển chuẩn xác về học thuyết nhà nước và dân chủ vô sản.
2. Cán bộ tham mưu, hoạch định chính sách và công tác dân vận của Đảng: Vận dụng các nguyên tắc của Lênin để xây dựng các đề án củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, triển khai hiệu quả các mô hình "Dân vận khéo" tại các địa bàn phức tạp.
3. Đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp và cán bộ quản lý hành chính nhà nước: Tham khảo khung lý luận về quyền bãi miễn và cơ chế giám sát cử tri nhằm đổi mới hoạt động tiếp xúc cử tri, nâng cao chất lượng chất vấn và giải trình trước nhân dân.
4. Sinh viên, học viên các ngành Luật học, Quản lý công và Xã hội học: Khai thác phương pháp luận logic - lịch sử và các tư liệu tổng kết thực tiễn 25 năm đổi mới để phục vụ các bài tập nghiên cứu và khóa luận tốt nghiệp về quản trị nhà nước hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Dân chủ xã hội chủ nghĩa khác biệt về chất so với dân chủ tư sản ở điểm nào? Dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ của tuyệt đại đa số nhân dân lao động (chiếm hơn 90% dân số) dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất. Ngược lại, dân chủ tư sản chỉ phục vụ cho thiểu số khoảng 0,02% nhà tư bản độc quyền sở hữu trên 50% tài sản quốc gia dựa trên chế độ tư hữu.

2. Tại sao V.I. Lênin khẳng định chuyên chính vô sản không chỉ thuần túy là bạo lực? V.I. Lênin chỉ rõ bạo lực chỉ cần thiết trong giai đoạn đầu để vô hiệu hóa sự phản kháng của giai cấp bóc lột. Hơn 80% nhiệm vụ cơ bản và lâu dài của chuyên chính vô sản là tổ chức sản xuất mới, nâng cao năng suất lao động xã hội và thu hút toàn thể nhân dân tham gia quản lý nhà nước.

3. Quyền bãi miễn đại biểu có ý nghĩa như thế nào trong tư tưởng dân chủ của V.I. Lênin? V.I. Lênin xem quyền bãi miễn là nguyên tắc cơ bản của một nền dân chủ chân chính. Quyền này bảo đảm cử tri có thể lập tức phế truất những đại biểu không còn xứng đáng, ngăn chặn nguy cơ cơ quan quyền lực biến thành nơi nói suông như nghị viện tư sản.

4. Phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" của Đảng bắt nguồn từ cơ sở nào? Phương châm này bắt nguồn từ tư tưởng Hồ Chí Minh về "dân là chủ" và chỉ dẫn của V.I. Lênin về việc thu hút toàn bộ quần chúng lao động vào quản trị nhà nước. Phương châm được thể chế hóa chính thức từ Chỉ thị 30-CT/TW năm 1998 và Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH12.

5. Cảnh báo lớn nhất của V.I. Lênin đối với Đảng cầm quyền trong thực thi dân chủ là gì? Lênin cảnh báo hiểm họa lớn nhất đối với chính quyền Xô-viết là tệ nạn quan liêu, thói hách dịch và sự tha hóa của cán bộ cộng sản. Nếu không kiên quyết tự phê bình và chịu sự giám sát trực tiếp của nhân dân, bộ máy nhà nước sẽ tự suy thoái từ bên trong.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện các quan điểm kinh điển của V.I. Lênin về dân chủ, khẳng định dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ tiến bộ nhất trong lịch sử nhân loại vì phục vụ đại đa số nhân dân lao động.
• Làm sáng tỏ mối quan hệ hữu cơ giữa chuyên chính vô sản và dân chủ vô sản, chứng minh tổ chức kinh tế và phát huy quyền làm chủ của nhân dân là nhiệm vụ trọng tâm lâu dài.
• Tổng kết sâu sắc 25 năm đổi mới (1986 - 2010), ghi nhận những bước tiến vượt bậc của Đảng trong việc ban hành và thực thi phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" tại hơn 11.000 đơn vị hành chính cấp cơ sở.
• Nhận diện thẳng thắn các nguy cơ về tệ quan liêu, tham nhũng và tính hình thức trong thực hành dân chủ, từ đó xác lập các giải pháp phòng ngừa thể chế hữu hiệu.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp khả thi về luật hóa quy chế dân chủ, kiện toàn cơ chế phản biện xã hội, tinh gọn bộ máy và nâng cao năng lực cán bộ.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc kết nối giữa lý luận kinh điển của V.I. Lênin với thực tiễn đổi mới hệ thống chính trị Việt Nam. Trong giai đoạn 2011 - 2015 và tầm nhìn đến năm 2020, việc tiếp tục nghiên cứu, luật hóa và đưa các nguyên tắc dân chủ xã hội chủ nghĩa vào chiều sâu đời sống là nhiệm vụ mang ý nghĩa sống còn. Các nhà nghiên cứu và đội ngũ cán bộ lãnh đạo cần tiếp tục khai thác sâu sắc di sản lý luận này để hiện thực hóa mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 häc viÖn chÝnh trÞ - hµnh chÝnh quèc gia Hå ChÝ Minh NguyÔn Anh TuÊn QUAN §IÓM CñA V.L£NIN VÒ D¢N CHñ X· HéI CHñ NGHÜA Vµ Sù VËN DôNG CñA §¶NG CéNG S¶N VIÖT NAM TRONG THêI Kú §æI MíI Chuyªn ngµnh : Chñ nghÜa x· héi khoa häc M· sè : 60 22 85 luËn v¨n th¹c sÜ triÕt häc Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: PGS, TS Ng« H÷u Th¶o Hµ Néi - 2010 2 Më §ÇU 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi D©n chñ b¾t nguån tõ ch÷ Hy L¹p Demokratia", cã nghÜa lµ quyÒn lùc thuéc vÒ nh©n d©n, nh©n d©n lµ chñ thÓ cña quyÒn lùc. Nh−ng nh©n d©n lµ mét kh¸i niÖm mang tÝnh lÞch sö cô thÓ, ch¼ng h¹n, trong x· héi chiÕm n«, ng−êi n« lÖ kh«ng ®−îc xem lµ d©n, hä chØ lµ nh÷ng con vËt biÕt nãi, kh«ng cã quyÒn lùc. Nh©n d©n theo kh¸i niÖm d©n chñ, tr−íc hÕt vµ chñ yÕu lµ giai cÊp thèng trÞ x· héi, nªn trong x· héi cã giai cÊp ®èi kh¸ng, phÇn lín quyÒn lùc tËp trung trong tay mét sè Ýt ng−êi.

V× thÕ, d©n chñ trë thµnh môc tiªu ®Êu tranh cña c¸c giai tÇng bÞ ¸p bøc. Trong x· héi cã giai cÊp, ®Êu tranh v× d©n chñ trë thµnh mét trong nh÷ng ®éng lùc cña lÞch sö. Tõ d©n chñ chñ n« ®Õn chuyªn chÕ phong kiÕn, tõ chuyªn chÕ phong kiÕn ®Õn DCTS, tõ DCTS ®Õn d©n chñ v« s¶n ®ã lµ nh÷ng nÊc thang trong tiÕn tr×nh vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña lÞch sö d©n chñ. TiÕp tôc sù nghiÖp cña C.Lªnin vµ §¶ng B«nsªvÝch ®· l·nh ®¹o C¸ch m¹ng Th¸ng M−êi Nga th¾ng lîi, ®−a nh©n d©n lao ®éng b−íc vµo sù nghiÖp x©y dùng CNXH vµ x©y dùng nÒn d©n chñ XHCN.

Trong qu¸ tr×nh ®ã, V.Lªnin ®· ®Ó l¹i cho c¸c §¶ng Céng s¶n trªn toµn thÕ giíi mét di s¶n lý luËn phong phó vµ rÊt nhiÒu chØ dÉn thùc tiÔn s©u s¾c cho viÖc x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn d©n chñ XHCN. VËn dông chñ nghÜa M¸c-Lªnin vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ cña ViÖt Nam, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ §¶ng ta ®· nªu lªn thµnh môc tiªu, nhiÖm vô c¸ch m¹ng vµ tõng b−íc tæ chøc x©y dùng, thùc hµnh d©n chñ víi nh÷ng h×nh thøc, b−íc ®i cô thÓ. Sù vËn dông ®ã ®· kh¬i dËy søc m¹nh cña toµn d©n, mang l¹i nhiÒu th¾ng lîi to lín. Nh−ng trong qu¸ tr×nh nµy, nhÊt lµ tõ sau khi n−íc nhµ thèng nhÊt, còng ®· cã nh÷ng vÊp v¸p, sai lÇm nhÊt ®Þnh.

§êi sèng cña nh©n d©n rÊt khã kh¨n, niÒm tin vµo CNXH vµ nÒn d©n chñ XHCN suy gi¶m, ®Êt n−íc l©m vµo khñng ho¶ng, cã lóc trÇm träng. Tõ trong khã kh¨n, §¶ng ta ®· 3 khëi x−íng vµ l·nh ®¹o c«ng cuéc ®æi míi trªn nÒn t¶ng chñ nghÜa M¸c- Lªnin, t− t−ëng Hå ChÝ Minh, trong ®ã cã di s¶n lý luËn vµ nh÷ng kinh nghiÖm thùc tiÔn quý b¸u cña V.Lªnin vÒ x©y dùng nÒn d©n chñ XHCN. C«ng cuéc ®æi míi ®Êt n−íc ®· ®¹t ®−îc nhiÒu thµnh tùu to lín cã ý nghÜa lÞch sö, trong ®ã cã thµnh tùu vÒ d©n chñ. D©n chñ võa lµ biÓu hiÖn kÕt qu¶ cña ®æi míi võa lµ ®éng lùc thóc ®Èy ®æi míi.

D©n chñ ®· trë thµnh nhu cÇu trùc tiÕp h»ng ngµy cña nh©n d©n, kh«ng chØ lµ m¬ −íc, kh¸t väng mµ trë thµnh hiÖn thùc cuéc sèng, thµnh hµnh ®éng cô thÓ vµ lµ lîi Ých thiÕt th©n cña nh©n d©n. D©n chñ XHCN lµ môc tiªu, ®éng lùc cña sù nghiÖp ®æi míi, cña tiÕn tr×nh c¸ch m¹ng XHCN. Thùc hµnh d©n chñ, ph¸t triÓn d©n chñ, x©y dùng vµ hoµn thiÖn nÒn d©n chñ XHCN lµ con ®−êng tÊt yÕu kh¸ch quan ®Ó ®æi míi thµnh c«ng vµ x©y dùng CNXH th¾ng lîi. X©y dùng d©n chñ XHCN lµ sù nghiÖp to lín, míi mÎ, ch−a cã tiÒn lÖ trong lÞch sö, nªn trong qu¸ tr×nh x©y dùng vµ thùc thi, nh÷ng sai lÇm, vÊp v¸p, thËm chÝ tæn thÊt lµ kh«ng tr¸nh khái.

V× thÕ, ®Ó x©y dùng vµ hoµn thiÖn nÒn d©n chñ XHCN ë ViÖt Nam ®ßi hái viÖc nhËn thøc, tæ chøc x©y dùng, thùc hµnh d©n chñ ph¶i khoa häc, thËn träng. Qu¸ tr×nh ®æi míi võa qua ë n−íc ta còng ®· n¶y sinh kh«ng Ýt nh÷ng h¹n chÕ, th¸ch thøc trªn vÊn ®Ò d©n chñ, tõ ®ã ®ßi hái c«ng t¸c lý luËn ph¶i gi¶i ®¸p, lµm s¸ng tá vÊn ®Ò nµy. Nghiªn cøu lý luËn d©n chñ XHCN tõ gèc, trong ®ã cã c¸c t¸c phÈm lý luËn cña V.Lªnin sÏ cã ý nghÜa quan träng c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn. ViÖc nghiªn cøu nµy kh«ng nh÷ng gãp phÇn nhËn thøc ®Çy ®ñ, ®óng ®¾n vµ toµn diÖn, s©u s¾c h¬n vÒ lý luËn d©n chñ cña chñ nghÜa M¸c-Lªnin, t− t−ëng Hå ChÝ Minh, mµ cßn lµ ®Ó vËn dông s¸ng t¹o, ®èi chiÕu víi thùc tiÔn, gi¶i ®¸p nh÷ng vÊn ®Ò thùc tiÔn ®Êt n−íc ®ang ®Æt ra.

MÆt kh¸c, nghiªn cøu kinh nghiÖm ®æi míi, s¸ng t¹o cña nh©n d©n ta còng nh− kinh nghiÖm l·nh ®¹o cña §¶ng trong qu¸ tr×nh ®æi míi gÇn 25 n¨m qua cã thÓ t×m thÊy nhiÒu lêi gi¶i cho viÖc x©y dùng vµ hoµn thiÖn nÒn d©n chñ XHCN trong ®iÒu kiÖn míi. §ã 4 thùc sù lµ viÖc lµm cÊp thiÕt c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn, tr−íc hÕt cña giíi lý luËn ë n−íc ta. Theo ý nghÜa ®ã, ng−êi viÕt chän ®Ò tµi: Quan ®iÓm cña V.Lªnin vÒ d©n chñ x· héi chñ nghÜa vµ sù vËn dông cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam trong thêi kú ®æi míi, lµm luËn v¨n Th¹c sÜ chuyªn ngµnh CNXH khoa häc. T×nh h×nh nghiªn cøu VÊn ®Ò d©n chñ XHCN lu«n nhËn ®−îc sù quan t©m cña toµn x· héi, trë thµnh ®èi t−îng kh¶o s¸t hÊp dÉn cña c¸c khoa häc chÝnh trÞ.

C¸c nhµ khoa häc chÝnh trÞ ®· bµn luËn kh¸ nhiÒu vÒ vÊn ®Ò nµy tõ c¸c ph−¬ng diÖn, cÊp ®é kh¸c nhau. Trong ®ã, tiªu biÓu nh−: - Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ d©n chñ vµ d©n chñ XHCN: + §ç Nguyªn Ph−¬ng, TrÇn Ngäc §−êng (1992): X©y dùng nÒn d©n chñ XHCN vµ Nhµ n−íc ph¸p quyÒn, Nxb Sù ThËt, Hµ Néi. Trªn lËp tr−êng m¸c xÝt, c«ng tr×nh nµy luËn gi¶i c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn nh÷ng quan ®iÓm, chñ tr−¬ng, gi¶i ph¸p x©y dùng hÖ thèng chÝnh trÞ, nÒn d©n chñ XHCN vµ Nhµ n−íc ph¸p quyÒn trong thêi kú qu¸ ®é lªn CNXH ë n−íc ta. + ViÖn CNXHKH (1992-1993): B¸o c¸o chuyªn ®Ò vÒ d©n chñ vµ c¬ chÕ thùc hiÖn d©n chñ ( §Ò tµi KX.

§©y lµ tËp hîp nhiÒu bµi nghiªn cøu cña nhiÒu t¸c gi¶ vÒ d©n chñ vµ c¬ chÕ thùc hiÖn d©n chñ trªn c¸c b×nh diÖn vµ ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn kh¸c nhau. Tõ nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ d©n chñ, ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn vÊn ®Ò d©n chñ, d©n chñ trong t− t−ëng Nho Gi¸o, trong hÖ t− t−ëng cña CNTB hiÖn ®¹i, quan ®iÓm m¸c xÝt vÒ d©n chñ, d©n chñ trong CNXH hiÖn thùc vµ thùc tr¹ng d©n chñ ë n−íc ta. - Nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ quan ®iÓm d©n chñ cña V.Lªnin: + Ng« H÷u Th¶o (1990): Nh÷ng luËn ®iÓm cña V.Lªnin vÒ chÝnh trÞ vµ vÊn ®Ò d©n chñ ho¸ lÜnh vùc chÝnh trÞ ë n−íc ta hiÖn nay, T¹p chÝ TriÕt häc, sè 3. Bµi b¸o tr×nh bµy tinh thÇn cèt yÕu tõ nh÷ng luËn ®iÓm vÒ chÝnh trÞ cña 5 V.Lªnin, tõ ®ã luËn gi¶i, ph©n tÝch nh÷ng biÓu hiÖn cÇn cã cña qu¸ tr×nh d©n chñ ho¸ vÒ chÝnh trÞ ë n−íc ta trªn c¸c khÝa c¹nh cô thÓ.

+ Ph¹m Xu©n Mü (2000): Tõ di s¶n cña V.Lªnin vÒ d©n chñ, Nghiªn cøu lý luËn sè 1. Bµi b¸o tr×nh bµy, ph©n tÝch, b×nh luËn kh¸i qu¸t vÒ nh÷ng luËn ®iÓm c¬ b¶n cña V.Lªnin vÒ d©n chñ, DCTS vµ d©n chñ XHCN. + §¹i häc Quèc gia TP. Hå ChÝ Minh - §HKHXH-NV- Khoa TriÕt häc (2004): T− t−ëng cña V.Lªnin vÒ d©n chñ, Nxb CTQG, Hµ Néi.

C¸c t¸c gi¶ ®· ph©n tÝch nh÷ng quan ®iÓm, t− t−ëng cña V.Lªnin vÒ d©n chñ, sù kh¸c nhau gi÷a d©n chñ v« s¶n vµ DCTS, ý nghÜa vµ nh÷ng bµi häc ®èi víi qu¸ tr×nh d©n chñ ho¸ ®êi sèng x· héi ë n−íc ta hiÖn nay. + Gi¸o s− §ç T− (2004): T− t−ëng chÝnh trÞ cña Lªnin tõ c¸ch m¹ng Nga ®Õn c¸ch m¹ng ViÖt Nam, Nxb Lý luËn chÝnh trÞ, Hµ Néi. C«ng tr×nh nµy ph©n tÝch nh÷ng ph¹m trï c¬ b¶n trong hÖ thèng lý luËn chÝnh trÞ cña V.Lªnin, tõ ®ã, kh¼ng ®Þnh nh÷ng gi¸ trÞ tr−êng tån trong t− t−ëng chÝnh trÞ cña Ng−êi, còng nh− gi¸ trÞ, ý nghÜa cña di s¶n nµy ®èi víi c¸ch m¹ng ViÖt Nam, nhÊt lµ trong thêi kú ®æi míi. - VÒ t− t−ëng d©n chñ cña Hå ChÝ Minh, cã: Lª Xu©n §×nh (2004): T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ d©n chñ vµ vÊn ®Ò thùc hiÖn Quy chÕ d©n chñ c¬ së, T¹p chÝ Céng s¶n sè 20; TS.

Ph¹m Hång Ch−¬ng (2004): T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ d©n chñ, Nxb Lý luËn chÝnh trÞ, Hµ Néi; §Æng §×nh T©n - §Æng Minh TuÊn (2004): Quan niÖm cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vÒ d©n chñ vµ thùc hµnh d©n chñ, T¹p chÝ Lý luËn chÝnh trÞ sè 5. C¸c c«ng tr×nh trªn ®· tr×nh bµy c¬ së h×nh thµnh, ph¸t triÓn vµ nh÷ng néi dung c¬ b¶n trong t− t−ëng d©n chñ cña Hå ChÝ Minh còng nh− nh÷ng yªu cÇu, ®iÒu kiÖn ®Ó ®−a t− t−ëng d©n chñ Hå ChÝ Minh vµo c¸c lÜnh vùc ®êi sèng x· héi. Hå ChÝ Minh ®−îc ®¸nh gi¸ lµ nhµ d©n chñ thùc hµnh vµ lµ mÉu mùc trong thùc hµnh d©n chñ, lµ mÉu mùc trong vËn dông chñ nghÜa Lªnin. 6 - VÒ x©y dùng, ph¸t triÓn d©n chñ XHCN trong ®æi míi ë n−íc ta, cã c¸c c«ng tr×nh: * Bµn chung vÒ d©n chñ vµ ®æi míi: TrÇn Kh¾c ViÖt (2004): Thùc hiÖn d©n chñ ë n−íc ta hiÖn nay: vÊn ®Ò ®Æt ra vµ gi¶i ph¸p, T¹p chÝ Lý luËn chÝnh trÞ sè 9; TS.

§ç Trung HiÕu (2004): Mét sè suy nghÜ vÒ x©y dùng nÒn d©n chñ ë ViÖt Nam hiÖn nay, Nxb CTQG, Hµ Néi; GS.TS Hoµng ChÝ B¶o(2006): Thµnh tùu hai m−¬i n¨m ®æi míi - thµnh tùu cña d©n chñ, T¹p chÝ LÞch sö §¶ng, sè 9; PGS.TS Vò Hoµng C«ng(2009): X©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn d©n chñ XHCN trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN, Nxb CT-HC, Hµ Néi. Nh÷ng c«ng tr×nh trªn kh¼ng ®Þnh vai trß cña d©n chñ vµ x©y dùng nÒn d©n chñ XHCN; kh¼ng ®Þnh nh÷ng thµnh tùu, chØ ra nh÷ng h¹n chÕ, nªu nh÷ng suy ngÉm, tr¨n trë vµ ®Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p x©y dùng nÒn d©n chñ ë n−íc ta thêi kú ®æi míi. * Ph−¬ng thøc thùc thi d©n chñ cã: NguyÔn ThÞ Vy (2000): Më réng vµ ph¸t huy d©n chñ trùc tiÕp ë n−íc ta hiÖn nay, T¹p chÝ Céng s¶n sè 24; GS.TSKH §µo TrÝ óc(Chñ biªn) (2009): C¬ chÕ gi¸m s¸t cña nh©n d©n ®èi víi ho¹t ®éng cña bé m¸y §¶ng vµ Nhµ n−íc, mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn, Nxb CTQG, Hµ Néi; TS.