Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam - Đối tượng, chức năng và phương pháp nghiên cứu

Tìm hiểu sâu sắc về Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Cập nhật nội dung mới nhất, chi tiết và hữu ích cho việc học tập, nghiên cứu.

• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Loại tài liệu: Giáo trình

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Giáo trình lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam là tài liệu học thuật quan trọng, nghiên cứu sự ra đời, phát triển và hoạt động lãnh đạo của Đảng qua các thời kỳ lịch sử. Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập ngày 3-2-1930. Từ thời điểm đó, lịch sử Đảng hòa quyện cùng lịch sử dân tộc Việt Nam. Đảng đã lãnh đạo sự nghiệp cách mạng đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Lịch sử Đảng là chuyên ngành thuộc khoa học lịch sử, được nghiên cứu từ rất sớm. Năm 1933, tác giả Hồng Thế Công công bố tác phẩm Sơ thảo lịch sử phong trào cộng sản Đông Dương. Năm 1962, Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương được thành lập. Giáo trình này kế thừa và phát triển các giáo trình trước đây, phù hợp yêu cầu đổi mới giáo dục đào tạo theo quan điểm của Đảng.

1.1. Sự hình thành và phát triển chuyên ngành lịch sử Đảng

Chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam hình thành từ rất sớm trong tiến trình cách mạng. Năm 1933, tác phẩm đầu tiên về lịch sử phong trào cộng sản được công bố. Hồ Chí Minh và các nhà lãnh đạo Đảng luôn coi trọng tổng kết lịch sử. Đại hội III năm 1960 nêu rõ nhiệm vụ nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm lãnh đạo. Năm 1962, cơ quan chuyên trách nghiên cứu biên soạn lịch sử Đảng được thành lập. Từ thập niên 60, bộ môn lịch sử Đảng chính thức giảng dạy tại các trường đại học và cao đẳng.

1.2. Vai trò nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiền phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc. Đảng đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân và toàn thể nhân dân. Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng. Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản. Với nền tảng tư tưởng vững chắc, Đảng đã đưa cách mạng Việt Nam đạt được cơ đồ và vị thế như ngày nay. Vai trò lãnh đạo của Đảng được hiến định và khẳng định qua thực tiễn lịch sử.

II. Phân tích đối tượng và nội dung nghiên cứu lịch sử Đảng

Đối tượng nghiên cứu của giáo trình lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam là sự ra đời, phát triển và hoạt động lãnh đạo của Đảng qua các thời kỳ. Trước hết cần phân biệt rõ sự kiện lịch sử Đảng gắn trực tiếp với sự lãnh đạo của Đảng. Phân biệt sự kiện lịch sử Đảng với sự kiện lịch sử dân tộc và lịch sử quân sự cùng thời kỳ. Nội dung giáo trình bao quát toàn bộ quá trình cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng. Từ giai đoạn chuẩn bị thành lập Đảng, qua các cuộc kháng chiến, đến công cuộc đổi mới và phát triển đất nước. Mỗi giai đoạn lịch sử đều chứa đựng bài học kinh nghiệm quý báu về đường lối cách mạng. Giáo trình giúp người học hiểu rõ quy luật phát triển của cách mạng Việt Nam. Nội dung được biên soạn theo tiến trình lịch sử, đảm bảo tính hệ thống và khoa học.

2.1. Đối tượng nghiên cứu của môn học lịch sử Đảng

Đối tượng nghiên cứu chính là quá trình ra đời, hoạt động và phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cần phân biệt sự kiện lịch sử Đảng với các sự kiện lịch sử dân tộc và quân sự cùng thời kỳ. Sự kiện lịch sử Đảng gắn trực tiếp với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng. Đối tượng bao gồm cả quá trình chuẩn bị tư tưởng chính trị và tổ chức cho sự ra đời của Đảng. Nguyễn Ái Quốc tìm đường cứu nước, tiếp thu chủ nghĩa Mác-Lênin là nội dung trọng tâm của giai đoạn đầu.

2.2. Nội dung giáo trình theo các thời kỳ lịch sử

Nội dung giáo trình được phân chia theo các thời kỳ lịch sử quan trọng của Đảng. Giai đoạn 1930-1945 bao gồm quá trình chuẩn bị thành lập Đảng và lãnh đạo cách mạng tháng Tám. Giai đoạn 1945-1954 là thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Giai đoạn 1954-1975 là cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Giai đoạn 1975-1986 là thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội. Từ 1986 đến nay là công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế. Mỗi giai đoạn đều có những đóng góp và bài học riêng biệt.

III. Phương pháp nghiên cứu và biên soạn giáo trình lịch sử Đảng

Phương pháp nghiên cứu giáo trình lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam dựa trên phương pháp luận Marxist-Leninist. Phương pháp lịch sử và phương pháp logic được kết hợp chặt chẽ trong quá trình nghiên cứu. Phương pháp lịch sử giúp tái hiện trình tự thời gian các sự kiện. Phương pháp logic phân tích bản chất, nguyên nhân và quy luật của các hiện tượng lịch sử. Giáo trình được biên soạn theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, đảm bảo tính chính thống. Quyết định số 255CT năm 1992 thành lập Hội đồng chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia. Quá trình biên soạn kế thừa các giáo trình trước đây và phù hợp yêu cầu đổi mới giáo dục. Phương pháp tiếp cận liên ngành được áp dụng để làm rõ bối cảnh lịch sử. Tài liệu tham khảo bao gồm văn kiện Đảng, hồi ký và các công trình nghiên cứu uy tín.

3.1. Phương pháp tiếp cận khoa học trong nghiên cứu lịch sử Đảng

Phương pháp nghiên cứu lịch sử Đảng áp dụng nhiều cách tiếp cận khoa học khác nhau. Phương pháp lịch sử-xử lý luận giúp xác định trình tự phát triển của các sự kiện. Phương pháp so sánh đối chiếu làm rõ đặc điểm từng giai đoạn cách mạng. Phương pháp phân tích tổng hợp đánh giá tổng thể quá trình lãnh đạo của Đảng. Phương pháp tiếp cận liên ngành kết hợp lịch sử, chính trị học và xã hội học. Tất cả phương pháp đều phục vụ mục tiêu làm sáng tỏ đường lối và quy luật cách mạng.

3.2. Đổi mới trong biên soạn giáo trình theo yêu cầu hiện đại

Giáo trình lịch sử Đảng được biên soạn lại phù hợp yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục. Sự kế thừa và phát triển từ các giáo trình trước đây đảm bảo tính liên tục. Nội dung cập nhật những nghiên cứu mới nhất về lịch sử Đảng. Phương pháp trình bày sinh động, hấp dẫn hơn để thu hút người học. Giáo trình đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ trong thời kỳ mới. Quá trình biên soạn có sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu về lịch sử Đảng.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng của giáo trình lịch sử Đảng Cộng sản

Giáo trình lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam có ý nghĩa to lớn trong đào tạo và nghiên cứu. Giáo trình trang bị kiến thức nền tảng về quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng. Người học hiểu rõ con đường cách mạng Việt Nam và quy luật phát triển của nó. Giáo trình góp phần giáo dục truyền thống yêu nước và tinh thần cách mạng. Kiến thức lịch sử Đảng giúp củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng. Giáo trình phục vụ đào tạo cán bộ tại các trường đại học, cao đẳng và trung cấp. Nghiên cứu lịch sử Đảng rút ra bài học kinh nghiệm cho công cuộc xây dựng đất nước. Giáo trình là công cụ quan trọng trong công tác tư tưởng và giáo dục chính trị. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình thể hiện trong nhiều lĩnh vực đời sống xã hội.

4.1. Ý nghĩa giáo dục chính trị tư tưởng của môn học

Môn học lịch sử Đảng có vai trò quan trọng trong giáo dục chính trị tư tưởng. Người học nhận thức sâu sắc về sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng. Niềm tin vào Đảng và chế độ được củng cố qua hiểu biết lịch sử. Truyền thống yêu nước và tinh thần cách mạng được bồi đắp. Giá trị cốt lõi của dân tộc được kế thừa và phát huy. Môn học giúp thế hệ trẻ hiểu rõ công lao của các thế hệ đi trước. Bài học lịch sử là hành trang quý báu cho công cuộc xây dựng đất nước.

4.2. Ứng dụng trong đào tạo và nghiên cứu khoa học

Giáo trình lịch sử Đảng được sử dụng rộng rãi trong hệ thống giáo dục quốc dân. Các trường đại học, cao đẳng đưa môn học vào chương trình đào tạo chính thức. Nghiên cứu sinh và học viên cao học sử dụng giáo trình làm tài liệu tham khảo. Các viện nghiên cứu lịch sử dựa vào giáo trình để đào tạo cán bộ chuyên ngành. Giáo trình phục vụ công tác bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ đảng viên. Ứng dụng trong nghiên cứu khoa học lịch sử và khoa học chính trị ngày càng mở rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương nhập môn ĐỐI TƯỢNG, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, HỌC TẬP LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Đảng Cộng sản Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập (3-2-1930). Từ thời điểm lịch sử đó, lịch sử của Đảng hòa quyện cùng lịch sử của dân tộc Việt Nam. Đảng đã lãnh đạo và đưa sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân và dân tộc Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, “có được cơ đồ là vị thế như ngày nay”1. “Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiền phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiền phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc. Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động, lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản”2. Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam là một chuyên ngành, một bộ phận của khoa học lịch sử. Chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam đã được nghiên cứu từ rất sớm. Năm 1933, tác giả Hồng Thế Công (tức Hà Huy Tập) đã công bố tác phẩm Sơ thảo lịch sử phong trào cộng sản Đông Dương. Ở các thời kỳ lịch sử của Đảng, Hồ Chí Minh và các nhà lãnh đạo đã tình bày lịch sử và có những tổng kết quan trọng. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng (1960) đã nêu rõ nhiệm vụ nghiên cứu, tổng kết lịch sử Đảng, nhất là tổng kết kinh nghiệm, bài học lãnh đạo của Đảng, con đường và quy luật phát triển của cách mạng Việt Nam. Năm 1962, cơ quan chuyên trách nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng là Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương được thành lập (nay là Viện Lịch sử Đảng). Từ những năm 60 của thế kỷ XX, bộ môn lịch sử Đảng đã được giảng dạy, học tập chính thức trong các 1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2016, trang 20. 2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, trang 88. 1 trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp. Theo sự chỉ đạo của Bộ Chính trị khóa VII, ngày 13-7-1992, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ) đã ban hành Quyết định số 255CT thành lập Hội đồng chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó có bộ môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Giáo trình bộ môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam dùng trong các trường đại học được biên soạn lần này là sự kế thừa và phát triển các giáo trình đã biên soạn trước đây, phù hợp với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo quan điểm của Đảng. Đối tượng nghiên cứu của môn học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Đối tượng nghiên cứu của khoa học Lịch sử Đảng là sự ra đời, phát triển và hoạt động lãnh đạo của Đảng qua các thời kỳ lịch sử. Trước hết là các sự kiện lịch sử Đảng. Cần phân biệt rõ sự kiện lịch sử Đảng gắn trực tiếp với sự lãnh đạo của Đảng. Phân biệt sự kiện lịch sử Đảng với sự kiện lịch sử dân tộc và lịch sử quân sự trong cùng thời kỳ, thời điểm lịch sử. Môn học lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam nghiên cứu sấu sắc, có hệ thống các sự kiện lịch sử Đảng, hiểu rõ nội dung, tính chất, bản chất của các sự kiện đó gắn liền với sự lãnh đạo của Đảng. Các sự kiện thể hiện quá trình Đảng ra đời, phát triển và lãnh đạo sự nghiệp giải phóng dân tộc, kháng chiến cứu quốc và xây dựng, phát triển đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa, trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế, xã hội, văn hóa, quốc phòng, an ninh, đối ngoại… Sự kiện lịch sử Đảng là hoạt động lãnh đạo, đấu tranh phong phú và oanh liệt của Đảng làm sáng rõ bản chất cách mạng của Đảng với tư cách là một đảng chính trị “là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam, đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc”. Hệ thống các sự kiện lịch sử Đảng làm rõ thắng lợi, thành tựu của cách mạng, đồng thời cũng thấy rõ những khó khăn, thách thức, hiểu rõ những hy sinh, cống hiến lớn lao của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, sự hy sinh, phấn đấu của các tổ chức lãnh đạo của Đảng từ Trung ương tới cơ sở, của mỗi cán bộ, đảng viên, với những tấm 2 gương tiêu biểu. Các sự kiện phải được tái hiện trên cơ sở tư liệu lịch sử chính xác, trung thực, khách quan. Đảng lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng và phát triển đất nước bằng Cương lĩnh, đường lối, chủ trương, chính sách lớn. Lịch sử Đảng có đối tượng nghiên cứu là Cương lĩnh, đường lối của Đảng, phải nghiên cứu, làm sáng tỏ nội dung Cương lĩnh, đường lối của Đảng, cơ sở lý luận, thực tiễn và giá trị hiện thực của đường lối trong tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam. Cương lĩnh, đường lối đúng đắn là điều kiện trước hết quyết định thắng lợi của cách mạng. Phải không ngừng bổ sung, phát triển đường lối phù hợp với sự phát triển của lý luận và thực tiễn và yêu cầu của cuộc sống; chống nguy cơ sai lầm về đường lối, nếu sai lầm về đường lối sẽ dẫn tới đổ vỡ, thất bại. Đảng đã đề ra Cương lĩnh chính trị đầu tiên (2-1930); Luận cương chính trị (10-1930); Chính cương của Đảng (2-1951) và Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (6-1991) và bổ sung, phát triển năm 2011. Quá trình lãnh đạo, Đảng đề ra đường lối nhằm cụ thể hóa Cương lĩnh trên những vấn đề nổi bật ở mỗi thời kỳ lịch sử. Đường lối cách mạng giải phóng dân tộc. Đường lối kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Đường lối cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân. Đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa. Đường lối đổi mới. Đường lối quân sự. Đường lối đối ngoại. Đảng quyết định những vấn đề chiến lược, sách lược và phương pháp cách mạng. Đảng là người tổ chức phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân hiện thực hóa đường lối đưa đến thắng lợi. Đảng lãnh đạo thông qua quá trình chỉ đạo, tổ chức thực tiễn trong tiến trình cách mạng. Nghiên cứu, học tập lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam làm rõ thắng lợi, thành tựu, kinh nghiệm, bài học của cách mạng Việt Nam do Đảng lãnh đạo trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, kháng chiến giành độc lập, thống nhất, thành tựu của công cuộc đổi mới. Từ một quốc gia phong kiến, kinh tế nông nghiệp lạc hậu, một nước thuộc địa, bị đế quốc, thực dân cai trị, dân tộc Việt Nam đã giành lại độc lập bằng cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 với bản Tuyên ngôn độc lập lịch sử; tiến hành hai cuộc kháng chiến giải phóng, bảo vệ Tổ quốc, thống nhất đất nước; thực hiện công cuộc đổi mới đưa đất nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội với những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Đảng cũng thẳng thắn nêu rõ những khuyết điểm, hạn chế, khó khăn, thách thức, nguy cơ cần phải khắc phục, vượt qua. 3 Nghiên cứu, học tập lịch sử Đảng là giáo dục sâu sắc những kinh nghiệm, bài học trong lãnh đạo của Đảng. Tổng kết kinh nghiệm, bài học, tìm ra quy luật riêng của cách mạng Việt Nam là công việc thường xuyên của Đảng ở mỗi thời kỳ lịch sử. Đó là nội dung và yêu cầu của công tác lý luận, tư tưởng của Đảng, nâng cao trình độ lý luận, trí tuệ của Đảng. Lịch sử Đảng là quá trình nhận thức, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn Việt Nam. Cần nhận thức rõ và chú trọng giáo dục những truyền thống nổi bật của Đảng: truyền thống đấu tranh kiên cường, bất khuất của Đảng; truyền thống đoàn kết, thống nhất trong Đảng; truyền thống gắn bó mật thiết với nhân dân, vì lợi ích quốc gia, dân tộc; truyền thống của chủ nghĩa quốc tế trong sáng. Nghiên cứu Lịch sử Đảng là làm rõ hệ thống tổ chức Đảng, công tác xây dựng Đảng qua các thời kỳ lịch sử. Nghiên cứu, học tập lịch sử Đảng để nêu cao hiểu biết về công tác xây dựng Đảng trong các thời kỳ lịch sử về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức. Xây dựng Đảng về chính trị bảo đảm tính đúng đắn của đường lối, củng cố chính trị nội bộ và nâng cao bản lĩnh chính trị của Đảng. Xây dựng Đảng về tư tưởng “Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động. Xây dựng Đảng về tổ chức, củng cố, phát triển hệ thống tổ chức và đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng, tuân thủ các nguyên tắc tổ chức cơ bản”. Xây dựng Đảng về đạo đức với những chuẩn mực về đạo đức trong Đảng và ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên hiện nay. Chức năng, nhiệm vụ của môn học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Là một ngành của khoa học lịch sử, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam có chức năng, nhiệm vụ của khoa học lịch sử, đồng thời có những điêm cấn nhấn mạnh. Chức năng của khoa học Lịch sử Đảng Trước hết đó là chức năng nhận thức. Nghiên cứu và học tập lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam để nhận thức đầy đủ, có hệ thống những tri thức lịc sử lãnh đạo, đấu tranh và cầm quyền của Đảng, nhận thức rõ về Đảng với tư cách một Đảng chính trị-tổ chức lãnh đạo giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam. Quy luật ra đời và phát triển của Đảng là sự kết hợp chủ nghĩa Mác-Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu 4 nước Việt Nam. Đảng được trang bị học thuyết lý luận, có Cương lĩnh, đường lối rõ ràng, có tổ chức, kỷ luật chặt chẽ, hoạt động có nguyên tắc. Từ năm 1930 đến nay, Đảng là tổ chức lãnh đạo duy nhất của cách mạng Việt Nam. Từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đảng trở thành Đảng cầm quyền, nghĩa là Đảng nắm chính quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội.