Luận án tiến sĩ lịch sử đảng bộ tỉnh lâm đồng lãnh đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao từ năm 2004 đến năm 2015

Luận án tiến sĩ kỹ thuật nghiên cứu lịch sử đảng bộ tỉnh lâm đồng lãnh đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao từ năm 2004, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Nguyễn Quang Nam
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Lãnh đạo phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại Lâm Đồng (2004-2015)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Các nghiên cứu về phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở nước ngoài
• 1.1.1.1. Các nghiên cứu của tác giả nước ngoài về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở một số nước trên thế giới
• 1.1.1.2. Các nghiên cứu của tác giả trong nước về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở một số nước trên thế giới
• 1.2. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã được công bố và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết
• 2. Chương 2: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH LÂM ĐỒNG VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO (2004 - 2010)
• 2.1. Những yếu tố tác động và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng về phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (2004 - 2010)
• 2.2. Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (2004 - 2010)
• 3. Chương 3: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH LÂM ĐỒNG VỀ ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ CAO (2010 - 2015)
• 3.1. Yêu cầu mới và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng về đẩy mạnh phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (2010 - 2015)
• 3.2. Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo đẩy mạnh phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (2010 - 2015)
• 4. Chương 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Nhận xét quá trình Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lãnh đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (2004 - 2015)
• 4.2. Những kinh nghiệm chủ yếu từ quá trình Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lãnh đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (2004 - 2015)
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về lãnh đạo nông nghiệp và phát triển nông nghiệp công nghệ cao đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tại Lâm Đồng, giai đoạn 2004-2015, Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng đã có những chủ trương và chính sách cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Những nghiên cứu này không chỉ giúp làm rõ bối cảnh lịch sử mà còn chỉ ra những thách thức và cơ hội trong việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp.

1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Các nghiên cứu về phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở nước ngoài đã chỉ ra rằng, việc ứng dụng công nghệ tiên tiến là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Nhiều quốc gia như Israel, Hà Lan, và Hàn Quốc đã thành công trong việc áp dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Những nghiên cứu này cung cấp những bài học quý giá cho Lâm Đồng trong việc xây dựng chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp trong thời kỳ mới.

1.2. Các nghiên cứu của tác giả trong nước

Nghiên cứu trong nước về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã chỉ ra rằng, việc áp dụng công nghệ không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Các tác giả đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chính sách hỗ trợ cho nông dân trong việc chuyển đổi sang công nghệ cao. Những nghiên cứu này đã tạo ra cơ sở lý luận vững chắc cho việc phát triển nông nghiệp tại Lâm Đồng, đồng thời chỉ ra những thách thức mà địa phương này cần vượt qua để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

II. Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng về phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao 2004 2010

Giai đoạn 2004-2010, Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng đã xác định phát triển nông nghiệp công nghệ cao là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Các chính sách được ban hành nhằm khuyến khích nông dân áp dụng công nghệ mới vào sản xuất. Đặc biệt, việc đầu tư vào khoa học và công nghệ đã được chú trọng, tạo điều kiện cho việc chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất. Những chủ trương này đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, giúp Lâm Đồng trở thành một trong những địa phương dẫn đầu về nông nghiệp công nghệ cao.

2.1. Những yếu tố tác động và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng

Các yếu tố tác động đến lãnh đạo nông nghiệp trong giai đoạn này bao gồm nhu cầu thị trường, sự phát triển của công nghệ và chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng đã đưa ra những chủ trương cụ thể nhằm phát triển nông nghiệp công nghệ cao, từ việc quy hoạch vùng sản xuất đến việc hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận công nghệ mới. Những chính sách này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo ra những sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

2.2. Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao

Trong giai đoạn này, Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều chương trình, dự án nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Việc tổ chức các hội thảo, tập huấn cho nông dân về ứng dụng công nghệ mới đã được thực hiện thường xuyên. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cũng được ban hành nhằm khuyến khích nông dân đầu tư vào sản xuất. Những nỗ lực này đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao đời sống của người dân và phát triển kinh tế địa phương.

III. Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng về đẩy mạnh phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao 2010 2015

Giai đoạn 2010-2015, Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng tiếp tục đẩy mạnh phát triển nông nghiệp công nghệ cao với những yêu cầu mới. Các chính sách được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu của thị trường. Việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và nông dân đã được chú trọng, nhằm tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ cho nông nghiệp công nghệ cao. Những nỗ lực này đã giúp Lâm Đồng duy trì vị thế là một trong những địa phương tiên phong trong lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại Việt Nam.

3.1. Yêu cầu mới và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng đã nhận thức rõ ràng về yêu cầu cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. Các chủ trương mới được đưa ra nhằm khuyến khích nông dân áp dụng công nghệ cao vào sản xuất, từ đó nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Những yêu cầu này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người nông dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế địa phương.

3.2. Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo đẩy mạnh phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao

Chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng trong giai đoạn này tập trung vào việc xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Các chương trình hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận công nghệ mới và thị trường đã được triển khai. Đồng thời, việc nâng cao năng lực cho các tổ chức, doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp cũng được chú trọng. Những chỉ đạo này đã tạo ra những bước tiến quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp công nghệ cao, giúp Lâm Đồng khẳng định vị thế của mình trong lĩnh vực này.

IV. Nhận xét và kinh nghiệm

Quá trình lãnh đạo phát triển nông nghiệp công nghệ cao tại Lâm Đồng từ 2004 đến 2015 đã để lại nhiều bài học quý giá. Những thành tựu đạt được không chỉ thể hiện sự nỗ lực của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng mà còn là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành và người dân. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đảm bảo tính bền vững trong phát triển nông nghiệp. Việc rút ra những kinh nghiệm từ thực tiễn sẽ giúp Lâm Đồng tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

4.1. Nhận xét quá trình Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lãnh đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao

Quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng đã thể hiện sự quyết tâm và tầm nhìn chiến lược trong việc phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Những chính sách và chủ trương được ban hành đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, cần phải nhìn nhận rằng, việc áp dụng công nghệ cao vẫn còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc tiếp cận nguồn vốn và kỹ thuật. Do đó, việc tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư và hỗ trợ nông dân là rất cần thiết.

4.2. Những kinh nghiệm chủ yếu từ quá trình Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lãnh đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao

Một trong những kinh nghiệm quan trọng từ quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng là sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và nông dân. Việc xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã giúp nông dân dễ dàng tiếp cận công nghệ mới và thị trường. Bên cạnh đó, việc đào tạo và nâng cao năng lực cho nông dân cũng là yếu tố quyết định giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Những kinh nghiệm này sẽ là bài học quý giá cho các địa phương khác trong việc phát triển nông nghiệp công nghệ cao.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) nông nghiệp, nông thôn là một trong những trụ cột chiến lược xuyên suốt trong đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Đảng Cộng sản Việt Nam. Bước sang thế kỷ XXI, trước làn sóng kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng, nền nông nghiệp truyền thống của Việt Nam đứng trước yêu cầu tất yếu phải chuyển đổi phương thức phát triển nhằm giải quyết triệt để tình trạng sản xuất manh mún, năng suất thấp và nguy cơ tổn thương trước biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, tỉnh Lâm Đồng—với vị trí chiến lược thuộc vùng Nam Tây Nguyên, sở hữu địa hình cao nguyên phân bậc từ 200m đến 2.200m so với mực nước biển cùng khí hậu cận nhiệt đới ôn hòa—đã tiên phong lựa chọn mô hình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao làm khâu đột phá phát triển kinh tế địa phương giai đoạn 2004 - 2015.

Khoảng trống nghiên cứu học thuật (research gap) đặt ra là: Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu nông nghiệp công nghệ cao dưới góc độ nông học, kỹ thuật canh tác hoặc kinh tế lượng vi mô, song chưa có một công trình khoa học nào phục dựng một cách toàn diện, có hệ thống và phân tích chuyên sâu về tiến trình hoạch định chủ trương, phương thức chỉ đạo và cơ chế thể chế hóa của tổ chức Đảng cấp tỉnh đối với mô hình phát triển nông nghiệp công nghệ cao từ góc độ khoa học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Luận án tiến sĩ của Nghiên cứu sinh Nguyễn Quang Nam với đề tài "Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lãnh đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao từ năm 2004 đến năm 2015" đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống tri thức này.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) và giả thuyết khoa học (Hypotheses) được xác định rõ ràng:

• RQ1: Những yếu tố khách quan và chủ quan nào thúc đẩy sự chuyển biến tư duy lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng trong việc lựa chọn nông nghiệp công nghệ cao làm khâu đột phá kinh tế từ năm 2004?
  • H1: Nhận thức và chủ trương của Đảng bộ tỉnh là sự vận dụng sáng tạo Nghị quyết Trung ương 5 Khóa IX (Nghị quyết số 15-NQ/TW) và Nghị quyết Trung ương 7 Khóa X (Nghị quyết số 26-NQ/TW) vào điều kiện địa kinh tế - sinh thái đặc thù của địa phương.
• RQ2: Quá trình thể chế hóa chủ trương thành các chương trình, đề án và sự chỉ đạo thực tiễn qua hai giai đoạn (2004 - 2010 và 2010 - 2015) đã diễn ra như thế nào?
  • H2: Sự chỉ đạo chuyển dịch từ tiếp cận theo mô hình thí điểm phân tán (2004 - 2010) sang tiếp cận phát triển vùng chuyên canh tập trung, chuỗi giá trị và thể chế hóa quy mô toàn diện (2010 - 2015).
• RQ3: Những thành tựu, hạn chế và bài học kinh nghiệm cốt lõi rút ra từ thực tiễn lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng có giá trị lý luận và thực tiễn gì?
  • H3: Sự kết hợp giữa vai trò kiến tạo thể chế của Đảng bộ với động lực đổi mới của nông dân và doanh nghiệp (mô hình liên kết 4 nhà) là điều kiện tiên quyết tạo nên bước đột phá vượt bậc.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng trên nền tảng chủ nghĩa duy vật lịch sử, kinh tế chính trị Mác - Lênin, kết hợp với Lý thuyết Địa bàn nông nghiệp của J.H. von Thünen và Lý thuyết Khuếch tán đổi mới (Diffusion of Innovations) của Everett Rogers. Luận án xác định phạm vi nghiên cứu trên toàn bộ địa bàn tỉnh Lâm Đồng trong khung thời gian 2004 - 2015, khảo sát toàn diện 12 đơn vị hành chính cấp huyện, các vùng sinh thái nông nghiệp đặc trưng, phân tích dữ liệu quy hoạch khu nông nghiệp công nghệ cao Lạc Dương (699 ha) và các chuỗi sản xuất hàng hóa chủ lực (rau, hoa, chè, dâu tây, bò sữa, cá nước lạnh).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy bức tranh đa tầng về tiến trình hiện đại hóa nông nghiệp:

Về nghiên cứu quốc tế, Ngô Quý Tùng (2001) trong công trình Kinh tế tri thức - xu thế mới của xã hội thế kỷ XXI đã nhấn mạnh tầm ảnh hưởng mang tính định hướng: "ai chiếm được điểm cao về công nghệ sinh học thì có quyền phát ngôn lớn hơn trong việc giải quyết các vấn đề trọng đại của thế giới", đồng thời dự báo đến năm 2015 cơ giới hóa và điều khiển tự động sẽ thay thế phương thức canh tác truyền thống. Dan Senor và Saul Singer (2015) trong Quốc gia khởi nghiệp đã chứng minh mô hình phát triển nông nghiệp của Israel—quốc gia có 95% diện tích đất khô hạn—nhờ đột phá công nghệ tưới nhỏ giọt của Simcha Blass, công nghệ nhà màng và cấu trúc tổ chức nông trang Kibbutz. Phạm S (2014) trong Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là yêu cầu tất yếu để hội nhập quốc tế đã phân tích kinh nghiệm chuyển đổi của Hà Lan (với tỷ lệ lao động nông nghiệp chỉ 3,6% nhưng xuất khẩu hàng đầu thế giới nhờ tổ hợp nhà kính và liên kết viện nghiên cứu Wageningen), Đài Loan (quy chuẩn quy hoạch nhà màng theo màu sắc chuyên biệt) và Hàn Quốc (lấy công nghệ sinh học và hợp tác xã đa mục tiêu làm khâu đột phá).

Về nghiên cứu trong nước, các học giả tiếp cận dưới các chiều kích khác nhau:

1. Chiều kích lý luận và chính sách quốc gia: Nguyễn Văn Bộ (2007) đưa ra định nghĩa nền tảng: nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là "nền nông nghiệp mà ở đó các loại hình công nghệ cao (cơ giới hóa, tự động hóa, công nghệ thông tin, vật liệu mới và công nghệ sinh học) được ứng dụng tổng hợp theo một quy trình khép kín, hoàn chỉnh, nhằm khai thác hiệu quả nhất tài nguyên tự nhiên... và tiềm năng của giống để đạt năng suất và chất lượng sản phẩm cao nhất một cách bền vững". Đỗ Phú Hải (2015, 2016) và Trần Thanh Quang (2016) chỉ ra các điểm nghẽn về chính sách dồn điền đổi thửa, cơ chế thu hút FDI và sự cục bộ địa phương trong quy hoạch.
2. Chiều kích địa phương và vùng sinh thái: Lê Quốc Doanh (2007) nghiên cứu vùng miền núi phía Bắc; Nguyễn Thành Hưng (2017) khảo sát Đồng bằng sông Cửu Long; Phạm Đức Nghiệm (2011) và Nguyễn Duy Mậu (2016) phân tích Tây Nguyên với trọng tâm phát triển cụm ngành và du lịch nông nghiệp; Ngô Thị Lan Hương (2017) nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ Hà Nội; Hồ Đức Phớc (2016) phân tích thực tiễn tại Nghệ An với mô hình Tập đoàn TH.
3. Chiều kích thực tiễn Lâm Đồng: Huỳnh Phong Tranh (2009), Minh Châu (2016), Hạ Long (2016) đánh giá bước chuyển biến khi nông nghiệp công nghệ cao trở thành "tập quán canh tác trên diện rộng của người nông dân Lâm Đồng"; Phạm S (2015) định vị Lâm Đồng hướng tới "du lịch canh nông có tầm cỡ khu vực và quốc tế".

Tranh luận học thuật (Scholarly Debates) tồn tại giữa hai luồng quan điểm: Luồng quan điểm thứ nhất cho rằng phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở các nước đang phát triển phải dựa trên các tập đoàn quy mô lớn và khu nông nghiệp tập trung do Nhà nước đầu tư hoàn toàn. Luồng quan điểm thứ hai khẳng định động lực chính phải đến từ kinh tế hộ gia đình thông qua chuyển giao công nghệ phù hợp và kinh tế hợp tác xã.

Luận án của NCS Nguyễn Quang Nam đã định vị chính xác vị trí khoa học của mình: vượt qua cách tiếp cận thuần túy kinh tế học hoặc kỹ thuật để định vị nghiên cứu trong dòng chảy khoa học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Công trình giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa sự lãnh đạo chính trị mang tính kiến tạo của Đảng bộ địa phương với năng lực hấp thụ công nghệ của các chủ thể kinh tế, cung cấp khung phân tích lịch sử - logic về quá trình chuyển giao thể chế từ thí điểm đến quy mô toàn tỉnh.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án bổ sung và làm phong phú lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ đổi mới và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

• Mở rộng lý thuyết địa bàn kinh tế nông nghiệp: Luận án chứng minh rằng trong điều kiện địa hình chia cắt phức tạp (hơn 50% diện tích có độ dốc >25°), việc ứng dụng công nghệ nhà kính, nhà lưới và tưới tiết kiệm có thể hóa giải triệt để các nghịch lý tự nhiên (xói mòn đất, mưa lớn mùa lũ, khô hạn mùa khô), tạo ra lợi thế so sánh nhân tạo vượt trội so với các vùng đồng bằng.
• Phát triển khung phân tích "Nhà nước kiến tạo địa phương": Làm sáng tỏ cách thức Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng đóng vai trò hạt nhân chính trị, ban hành các nghị quyết có tính đón đầu (Chương trình công nghệ cao 2004, Nghị quyết số 05-NQ/TU năm 2011), từ đó định hình hành lang pháp lý, quy hoạch không gian và kích hoạt các nguồn lực xã hội.
• Mô hình hóa lý thuyết khuếch tán đổi mới sáng tạo: Thiết lập các mệnh đề khoa học (Propositions):
  • Mệnh đề P1: Tốc độ khuếch tán công nghệ nông nghiệp tỷ lệ thuận với sự linh hoạt của chính sách hỗ trợ tín dụng sau đầu tư và phân cấp chuyển giao kỹ thuật trực tiếp cho hộ nông dân.
  • Mệnh đề P2: Sự tích tụ ruộng đất mềm thông qua hợp tác xã kiểu mới và hợp đồng liên kết chuỗi giá trị có hiệu quả thích ứng cao hơn so với quá trình tích tụ ruộng đất cơ học trên địa hình dốc cao nguyên.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp đa ngành giữa:

1. Lý thuyết tiến trình chính sách công (Public Policy Process Theory): Phân tích 4 pha vận động: Nhận diện bối cảnh -> Hoạch định chủ trương -> Tổ chức chỉ đạo, thể chế hóa -> Đánh giá, tổng kết thực tiễn.
2. Mô hình Xoắn ốc Đổi mới 4 tác nhân (Quadruple Helix Innovation Model): Đánh giá mức độ tương tác giữa Đảng/Nhà nước (State) - Nhà khoa học (Academia) - Doanh nghiệp (Industry) - Nông dân/Hợp tác xã (Civil Society/Users).
3. Kinh tế học không gian sinh thái: Xác định ranh giới và điều kiện biên (boundary conditions) áp dụng cho các vùng cao nguyên nhiệt đới có điều kiện thổ nhưỡng đất bazan và khí hậu ôn đới đặc thù.

       [ BỐI CẢNH ĐỊA KINH TẾ & CHỦ TRƯƠNG CỦA TRUNG ƯƠNG ]
       [ ĐỘT PHÁ NĂNG SUẤT, GIÁ TRỊ GIA TĂNG & XUẤT KHẨU ]

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử, lấy phương pháp lịch sử và phương pháp logic làm công cụ chủ đạo xuyên suốt.

• Phương pháp lịch sử: Tái hiện cụ thể, chân thực tiến trình lịch sử Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lãnh đạo phát triển nông nghiệp công nghệ cao theo trình tự thời gian, đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh khóa VII, VIII, IX.
• Phương pháp logic: Khái quát hóa các sự kiện, số liệu lịch sử để vạch ra bản chất, quy luật vận động nội tại, bước phát triển tư duy lý luận của Đảng bộ từ nhận thức ban đầu về kinh tế tri thức đến các quyết sách mang tính hệ thống.
• Phương pháp kết hợp liên ngành: Sử dụng phương pháp thống kê xã hội học, phân tích tài liệu văn kiện chính trị, so sánh lịch sử (so sánh giữa các giai đoạn 2004 - 2010 với 2010 - 2015; so sánh Lâm Đồng với các tỉnh Tây Nguyên và bình quân cả nước).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết kế đa nguồn, đảm bảo tính chuẩn xác học thuật:

• Nguồn tài liệu sơ cấp (Primary Sources): Hệ thống hóa toàn bộ các văn kiện, nghị quyết, chỉ thị, kết luận, báo cáo sơ kết, tổng kết của Ban Chấp hành Đảng bộ, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lâm Đồng từ năm 2003 đến 2015 (tiêu biểu như Hướng dẫn số 35-HD/BTGTU ngày 23/7/2004; Quyết định số 100/2004/QĐ-UB ngày 17/6/2004; Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ VIII; Nghị quyết số 05-NQ/TU của Tỉnh ủy khóa IX).
• Nguồn tài liệu thực chứng: Dữ liệu thống kê ngành nông nghiệp từ Cục Thống kê tỉnh Lâm Đồng, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lâm Đồng, các báo cáo tổng kết của Viện Nghiên cứu Khoa học Tây Nguyên, Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt, Trung tâm Khuyến nông.
• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo giữa văn bản chủ trương của Đảng bộ với số liệu triển khai thực tế của UBND tỉnh và kết quả khảo sát thực tế tại các mô hình sản xuất điển hình (Công ty Cổ phần Công nghệ sinh học Rừng hoa Đà Lạt, Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Tổng hợp Anh Đào, các vùng rau Đơn Dương, hoa Đà Lạt, chè Bảo Lộc).

Data và phân tích

Quy mô dữ liệu phân tích bao trùm trên diện rộng:

• Tổng diện tích tự nhiên: 977.220 ha; diện tích đất sản xuất nông nghiệp: 278.882 ha; diện tích đất bazan màu mỡ: 21.309 ha.
• Khảo sát các chỉ tiêu phát triển qua các mốc lịch sử:
  • Năm 2004: Khởi động Chương trình Nông nghiệp công nghệ cao giai đoạn 2004 - 2010.
  • Năm 2008: Bổ sung chỉ đạo theo tinh thần Nghị quyết 26-NQ/TW và mở rộng sang cá nước lạnh, dâu tây.
  • Năm 2010: Sơ kết 5 năm, hoàn thành mục tiêu đưa tỷ trọng chè chất lượng cao đạt 20%, rau hoa công nghệ cao đạt 30-40%, đàn bò sữa đạt 4.000 con, doanh thu bình quân đạt trên 50 triệu đồng/ha/năm, lợi nhuận đạt 30 - 40%.
  • Năm 2015: Sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết số 05-NQ/TU, đánh giá sự bứt phá vượt bậc về năng suất và xuất khẩu.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dựa trên các dữ liệu lịch sử và số liệu thống kê thực chứng, luận án làm sáng tỏ 5 phát hiện mang tính đột phá:

1. Sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt từ tự phát sang lãnh đạo có hệ thống: Trước năm 2004, ứng dụng kỹ thuật tại Lâm Đồng còn manh mún, cục bộ. Dưới sự lãnh đạo tập trung của Đảng bộ tỉnh qua Nghị quyết chuyên đề và Chương trình trọng tâm năm 2004, địa phương đã tạo lập một hệ sinh thái đồng bộ từ tuyên truyền, quy hoạch quỹ đất đến ưu đãi tài chính, biến ứng dụng công nghệ cao thành phong trào hành động cách mạng của toàn dân.
2. Kỳ tích hóa giải địa hình dốc bằng công nghệ canh tác không phụ thuộc đất: Với hơn 50% diện tích có độ dốc >25°, việc đưa nhà kính, nhà màng, công nghệ tưới nhỏ giọt tự động hóa và giá thể canh tác không dùng đất đã chuyển đổi hoàn toàn phương thức canh tác truyền thống. Điều này vừa chống xói mòn, rửa trôi dinh dưỡng trong mùa mưa, vừa tiết kiệm 30-50% lượng nước tưới trong mùa khô.
3. Hiện thực hóa mô hình liên kết chuỗi giá trị và vai trò nòng cốt của Hợp tác xã kiểu mới: Điển hình như Hợp tác xã Anh Đào đạt doanh thu bình quân 500 triệu đồng/ha/năm thông qua quản trị chuỗi cung ứng khép kín từ sản xuất, kiểm soát tiêu chuẩn VietGAP đến tiêu thụ sản phẩm, chứng minh tính ưu việt của mô hình kinh tế tập thể khi được trang bị công nghệ cao.
4. Khả năng thích ứng phi thường trước rủi ro thiên tai: Bằng chứng lịch sử năm 2015 cho thấy, khi toàn vùng Tây Nguyên đối mặt với nạn hạn hán khốc liệt làm tê liệt sản xuất nông nghiệp, nền nông nghiệp công nghệ cao Lâm Đồng vẫn duy trì tăng trưởng ổn định nhờ hệ thống nhà kính khép kín và công nghệ tưới tiết kiệm (Huy Sơn, 2016).
5. Hiện tượng "xã hội hóa công nghệ" độc đáo: Khác với mô hình nông nghiệp công nghệ cao tại nhiều quốc gia chỉ tập trung trong các trang trại của đại công ty tư bản, tại Lâm Đồng, công nghệ sinh học cấy mô (tissue culture), nhà kính thông minh và hệ thống châm phân tự động đã được chuyển giao và làm chủ trực tiếp bởi hàng chục ngàn hộ nông dân gia đình, biến công nghệ cao thành "tập quán canh tác phổ quát".

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý luận: Cung cấp luận cứ khoa học khẳng định tính đúng đắn, sáng tạo trong đường lối của Đảng về phát triển "tam nông" (Nông nghiệp, Nông dân, Nông thôn), chứng minh sự lãnh đạo chính trị đúng hướng là nhân tố quyết định sự thành bại của CNH, HĐH nông nghiệp.
• Ý nghĩa thực tiễn và chính sách: Cung cấp mô hình tham chiếu toàn diện cho các địa phương trong cả nước (đặc biệt là các tỉnh miền núi, Tây Nguyên) về quy trình xây dựng chính sách hỗ trợ lãi suất sau đầu tư, quy hoạch khu công nghệ cao tập trung (như mô hình Lạc Dương 699 ha), và cơ chế chuyển giao giống nuôi cấy mô.
• Định hướng phát triển kinh tế đa ngành: Mở đường cho việc tích hợp nông nghiệp công nghệ cao với du lịch canh nông sinh thái, xây dựng thương hiệu nông sản độc quyền (rau Đà Lạt, hoa Đà Lạt, chè B’Lao, cá nước lạnh) trên thị trường quốc tế.

Limitations và Future Research

Bên cạnh những đóng góp nổi bật, luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn về thời gian: Khung thời gian nghiên cứu dừng lại ở năm 2015 (thời điểm sơ kết 5 năm Nghị quyết 05-NQ/TU), chưa bao hàm giai đoạn bùng nổ của chuyển đổi số, nông nghiệp thông minh 4.0 và ứng dụng Internet vạn vật (IoT) giai đoạn 2016 - 2025.
• Giới hạn về góc độ tiếp cận: Là luận án chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, công trình tập trung chủ yếu vào việc luận giải chủ trương và sự chỉ đạo chính trị của cấp ủy Đảng, chưa đi sâu phân tích định lượng chi tiết các hàm kinh tế lượng vi mô về độ co giãn cung cầu hoặc đánh giá vòng đời công nghệ (Technology Life Cycle).
• Vấn đề ngoại ứng môi trường: Luận án bước đầu nhận diện nhưng chưa thể đánh giá toàn diện tác động thứ cấp của mật độ nhà kính quá cao tại khu vực đô thị Đà Lạt đối với việc tiêu thoát nước và vi khí hậu cục bộ trong dài hạn.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Nghiên cứu sự chuyển biến phương thức lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh trong kỷ nguyên số hóa nông nghiệp và nông nghiệp tuần hoàn (2016 - 2030).
2. Đánh giá tác động sinh thái và chính sách phát triển nông nghiệp công nghệ cao thích ứng với các cam kết phát thải ròng bằng "0" (Net Zero 2050).
3. Nghiên cứu so sánh đối sánh (Comparative Study) mô hình lãnh đạo nông nghiệp công nghệ cao giữa Lâm Đồng với các mô hình quốc tế tại Chiang Mai (Thái Lan) và Cao nguyên Cameron (Malaysia).

Tác động và ảnh hưởng

Công trình nghiên cứu có sức lan tỏa sâu rộng trên nhiều phương diện:

• Tác động học thuật: Trở thành tài liệu tham khảo chuẩn mực trong giảng dạy, nghiên cứu lịch sử Đảng, khoa học lãnh đạo và quản trị công tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, các trường đại học và trường chính trị các tỉnh thành.
• Chuyển đổi kinh tế địa phương: Khái quát hóa bài học lịch sử đưa Lâm Đồng từ một tỉnh nghèo trở thành "thủ phủ nông nghiệp công nghệ cao" của cả nước, đóng góp thực chứng vào việc nhân rộng mô hình nông thôn mới kiểu mẫu.
• Tác động xã hội và đời sống người dân: Làm rõ cách thức chủ trương của Đảng đã chuyển hóa thành công cụ nâng cao thu nhập thực tế của nông dân, thay đổi căn bản tập quán canh tác của đồng bào dân tộc thiểu số vùng Nam Tây Nguyên từ tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hóa giá trị cao.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận cơ sở dữ liệu lịch sử phong phú, khung phân tích logic và phương pháp luận nghiên cứu lịch sử Đảng ứng dụng trong kinh tế nông nghiệp.
• Cán bộ hoạch định chính sách cấp tỉnh và Trung ương: Tiếp nhận các luận cứ khoa học thực chứng để xây dựng các nghị quyết, chính sách ưu đãi đầu tư, tín dụng nông thôn và quy hoạch vùng chuyên canh.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và Hợp tác xã nông nghiệp: Hiểu rõ tiến trình thể chế, đón đầu các chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi liên kết và ứng dụng khoa học kỹ thuật.
• Cán bộ khuyến nông và nông dân: Nắm bắt quy luật phát triển, phát huy vai trò chủ thể sáng tạo trong nền nông nghiệp hiện đại.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã làm sáng tỏ và phát triển lý thuyết về "Năng lực lãnh đạo kinh tế của Đảng bộ cấp tỉnh trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN". Luận án chứng minh rằng sự lãnh đạo của Đảng không chỉ dừng lại ở đường lối chính trị trừu tượng mà được cụ thể hóa thành năng lực nhận định thời cơ, thiết kế chính sách ưu đãi đột phá (như hỗ trợ lãi suất sau đầu tư, bảo lãnh tín dụng) và trực tiếp điều phối liên kết 4 nhà để tháo gỡ điểm nghẽn thị trường.

2. Tính đổi mới về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu thuần túy kinh tế học nông nghiệp (như Nguyễn Văn Bộ, 2007) hay mô tả chính sách thuần túy (như Đỗ Phú Hải, 2016), luận án đã tích hợp phương pháp lịch sử và logic với cách tiếp cận thể chế chính trị - xã hội học. Việc đối sánh đồng thời giữa văn bản lãnh đạo của cấp ủy Đảng, văn bản điều hành của chính quyền và dữ liệu thực tế từ các doanh nghiệp (Rừng hoa Đà Lạt, HTX Anh Đào) giúp loại bỏ tính chủ quan, đảm bảo tính khách quan và chiều sâu lịch sử.

3. Phát hiện bất ngờ nhất được hỗ trợ bởi dữ liệu thực tế là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là tính phổ cập đại chúng của công nghệ cao. Trái với định kiến cho rằng công nghệ cao chỉ dành cho các tập đoàn đa quốc gia có vốn hàng triệu USD, tại Lâm Đồng, người nông dân quy mô canh tác nhỏ (từ 0,5 - 1 ha) đã nhanh chóng hấp thụ, tự chế tạo nhà kính và ứng dụng công nghệ tưới tự động, đưa tỷ lệ diện tích rau hoa ứng dụng công nghệ cao đạt tới 30 - 40% tổng diện tích canh tác toàn tỉnh vào năm 2010.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp hệ thống phân kỳ lịch sử mạch lạc (2004 - 2010 và 2010 - 2015), tiêu chí phân loại vùng sinh thái theo độ cao (200-500m, 500-800m, 800-1.000m, >1.500m), bảng danh mục văn kiện lưu trữ và phương pháp xử lý dữ liệu chéo, cho phép các nhà khoa học khác có thể tái lập quy trình nghiên cứu để khảo sát các địa phương khác như Đắk Lắk, Gia Lai hay Sơn La.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tiếp theo được phác thảo ra sao?

Luận án đề xuất chương trình nghiên cứu tiếp nối về:

• Sự chuyển dịch sang nông nghiệp chính xác (Precision Agriculture), ứng dụng AI, cảm biến IoT trong quản lý dinh dưỡng cây trồng.
• Xây dựng thể chế phát triển nông nghiệp carbon thấp, tích hợp thị trường tín chỉ carbon trong canh tác nông nghiệp công nghệ cao.
• Chiến lược thương hiệu toàn cầu cho nông sản Việt Nam trong bối cảnh các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (EVFTA, CPTPP).

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và phân tích sâu sắc quá trình Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lãnh đạo phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao từ năm 2004 đến năm 2015, khẳng định tính đúng đắn, sáng tạo và tiên phong của một chủ trương mang tính lịch sử.
2. Tái hiện sinh động bức tranh chuyển đổi toàn diện của nền nông nghiệp Lâm Đồng: biến bất lợi địa hình dốc thành lợi thế chuyên canh ôn đới, đưa giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích tăng gấp nhiều lần so với canh tác truyền thống (đạt mức lợi nhuận 30 - 40%, nhiều mô hình đạt 500 triệu đồng/ha/năm).
3. Đúc kết hệ thống 4 bài học kinh nghiệm sâu sắc: (1) Phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị; (2) Chọn khâu đột phá và xây dựng mô hình điểm để nhân rộng; (3) Gắn kết chặt chẽ liên kết chuỗi giá trị và vai trò của Hợp tác xã; (4) Ưu tiên đầu tư thích đáng cho công tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ sinh học và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
4. Mở ra hướng tiếp cận học thuật mới trong việc nghiên cứu lịch sử Đảng bộ địa phương lãnh đạo các lĩnh vực kinh tế mũi nhọn, kết nối hữu cơ giữa lý luận chính trị với thực tiễn phát triển kinh tế vùng.
5. Khẳng định mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại Lâm Đồng giai đoạn 2004 - 2015 là di sản thực tiễn quý báu, đóng góp luận cứ khoa học quan trọng vào chiến lược phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Các nghiên cứu về phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở nước ngoài 1. Các nghiên cứu của tác giả nước ngoài về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở một số nước trên thế giới Ngô Quý Tùng (2001), Kinh tế tri thức - xu thế mới của xã hội thế kỷ XXI (La Phong dịch) [137].

Trên cơ sở nghiên cứu nền kinh tế Trung Quốc và xu thế phát triển của nền kinh tế toàn cầu, tác giả cho rằng, trong tương lai “ai chiếm được điểm cao về công nghệ sinh học thì có quyền phát ngôn lớn hơn trong việc giải quyết các vấn đề trọng đại của thế giới” [137, tr. Vì vậy, phát triển CNSH trong nông nghiệp là xu thế và cũng là đòi hỏi cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu lương thực trước sự gia tăng của dân số thế giới. Với xu thế đó, tác giả dự đoán: đến năm 2008, ngành nông nghiệp dùng kỹ thuật gen để tạo ra cây trồng cho sản lượng cao, có khả năng kháng bệnh và giàu dinh dưỡng sẽ được ứng dụng ở các nước đang phát triển và đến năm 2015, “kỹ thuật canh tác nông nghiệp bằng máy móc sẽ thay thế kỹ thuật canh tác nông nghiệp truyền thống” [137, tr.112], các kỹ thuật nông nghiệp như gieo mạ, tưới tiêu, bón phân và sát trùng được điều khiển bằng máy vi tính, các phương pháp nuôi trồng cây không có đất đều sẽ được áp dụng. Dan Senor và Saul Singer (2015), Quốc gia khởi nghiệp [17].

Cuốn sách mô tả về những câu chuyện thần kỳ, những thành tựu nổi bật trên nhiều lĩnh vực của đất nước Israel, trong đó thành tựu trên lĩnh vực nông nghiệp được coi là hết sức kỳ diệu. Diện tích hạn hẹp với 95% đất đai bị xếp vào nhóm bán khô hạn, khô hạn và rất khô hạn nhưng “Israel vẫn trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu về nông nghiệp” [17, tr. Cốt lõi để làm nên những thành tựu 12 “kỳ diệu” trên là do Israel đã chú trọng ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp. Một trong những thành tựu nổi bật là công nghệ tưới nhỏ giọt của Simcha Blass.

Nhờ công nghệ tưới nhỏ giọt và nhà lưới mà người Israel đã biến sa mạc Negev thành những cánh đồng và khu rừng xanh tươi. Cùng với yếu tố công nghệ, nông trang (kibbuzt) là yếu tố đặc thù và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nông nghiệp Israel. Tác giả làm rõ vai trò của việc ứng dụng tiến bộ KH-CN đối với thúc đẩy tăng trưởng nền nông nghiệp Austraulia. Trong những thành tựu về KH-CN, tác giả đặc biệt phân tích về vai trò của việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong sản xuất nông nghiệp để dần hình thành nền “nông nghiệp kỹ thuật số” [8, tr.208]; vai trò của ứng dụng công nghệ di truyền trong tạo ra các giống cây trồng, vật nuôi có khả năng kháng bệnh cao.

Theo tác giả, để đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng, chuyển giao tiến bộ KHCN vào sản xuất nông nghiệp, cần phải có sự hợp tác giữa Chính phủ, các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội dân sự trong đầu tư phát triển và chia sẻ chi phí. Phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở các nước Đông Dương có bài viết Tăng cường chính sách phát triển nông nghiệp ở Campuchia của tác giả Chou Chadary, bài viết Một số chính sách và biện pháp thúc đẩy phát triển nông thôn dựa vào nông nghiệp công nghệ cao ở Lào của tác giả Bounthong Bouahom được in trong cuốn Kỷ yếu Hội thảo quốc tế về đẩy mạnh phát triển nông thôn tại tiểu vùng Mê-Kông dựa trên nông nghiệp công nghệ cao và du lịch bền vững [201] do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức tại tỉnh Lâm Đồng vào năm 2015. Các tác giả đã khẳng định, nông nghiệp có vai trò “chủ đạo” trong quá trình phát triển KT-XH của Lào và Campuchia. Trên cơ sở nhận thức vai trò của ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp, các tác giả đều nhấn mạnh tính tất yếu phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao 13 nhằm đem lại hiệu quả KT-XH cho đất nước của họ.

Theo Chou Chadary, “đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp và sản xuất quy mô lớn là con đường duy nhất để hiện đại hóa, tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả và giá trị nông sản” [201, tr. Các nghiên cứu của tác giả trong nước về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở một số nước trên thế giới Phạm S (2014), Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là yêu cầu tất yếu để hội nhập quốc tế [67]. Cuốn sách đã khái lược những thành tựu nổi bật về công nghệ, sản phẩm chủ lực và hiệu quả kinh tế từ mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao của các nước có nền nông nghiệp hiện đại trên thế giới. Cụ thể: Nông nghiệp Hà Lan: Mặc dù là nước có diện tích đất canh tác thuộc nhóm thấp nhất của thế giới, lao động nông nghiệp ít (chỉ chiếm 3,6% lao động xã hội), nhưng nhờ ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp đã đưa Hà Lan trở thành một trong những nước có nền nông nghiệp phát triển bậc nhất thế giới, với nhiều mặt hàng xuất khẩu đứng đầu thế giới.

Nền nông nghiệp Hà Lan được ứng dụng cơ giới hóa hoàn toàn các khâu canh tác cùng với công nghệ nhà kính hiện đại. Bên cạnh yếu tố ứng dụng công nghệ, sự phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở Hà Lan còn nhờ vai trò của các doanh nghiệp trong việc chú trọng hoạt động nghiên cứu. Theo tác giả, đây là một yếu tố quan trọng để “công nghệ cao trong nông nghiệp của Hà Lan luôn đổi mới, sáng tạo không ngừng” [67, tr. Nông nghiệp Bỉ: Nhờ chính sách phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao nên chỉ trong vòng 10 năm (2003 - 2013) giá trị sản phẩm nông nghiệp tăng 20% trong khi số lượng nông dân giảm 30%.

Thành tựu về phát triển nông nghiệp ở Bỉ có vai trò rất lớn các cơ quan và viện nghiên cứu nông nghiệp. Đặc biệt, sản xuất nông nghiệp của Bỉ có tính chuyên canh cao và chỉ tập trung sản xuất các loại cây trồng mang tính đặc trưng, có thế mạnh để hướng đến xuất khẩu như hoa thu hải đường, đỗ quyên, azaleas. Nông nghiệp Hàn Quốc và Đài Loan đã có bước phát triển vượt bậc nhờ Chính phủ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, nhất là CNSH. Chính phủ Hàn 14 Quốc lựa chọn phát triển CNSH “làm khâu đột phá” [67, tr.

Nét nổi bật mang tính đặc thù trong tổ chức sản xuất nông nghiệp ở Hàn Quốc là chú trọng phát triển mô hình HTX đa mục tiêu. Ngoài yếu tố công nghệ, thành công của nông nghiệp công nghệ cao Đài Loan có vai trò đặc biệt quan trọng của Nhà nước thông qua công tác xây dựng và quản lý quy hoạch. Nhà nước không chỉ quy hoạch mang tầm chiến lược mà còn chú ý đến từng việc nhỏ như: nhà lưới cao cấp trồng các loại hoa có giá trị cao thì dựng nhà kính màu đen, cây ăn trái thì màu xanh, rau thì nhà màng phủ ni lông màu trắng. Thống nhất quy ước như trên đã tạo nên sự dễ dàng trong điều tra, quy hoạch các loại cây trồng.

Nông nghiệp Nhật Bản: Mặc dù là một quốc gia có diện tích bình quân đầu người thấp nhất thế giới (0,036 ha/người) nhưng Nhật Bản trở thành nước có nền nông nghiệp phát triển cao với nhiều cây trồng, vật nuôi có giá trị. Để có kỳ tích trên, Nhật Bản đã chú trọng đầu tư, ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin. Nhật Bản coi “công nghệ thông tin là khâu đột phá ứng dụng công nghệ cao” [67, tr.92] và đã áp dụng nó trong rất nhiều các công đoạn của sản xuất nông nghiệp. Nông nghiệp Thái Lan: Nhờ chính sách của Chính phủ về khuyến khích hỗ trợ thành lập các trung tâm nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ về KH-KT trong nông nghiệp và đầu tư CNSH trong chọn, tạo giống cây trồng vật nuôi có ưu thế, nông nghiệp Thái Lan đã cho ra đời nhiều nông sản có chất lượng cao, được thị trường thế giới ưa chuộng như gạo, hoa ôn đới và các giống cây ăn quả có đặc tính trái ngược với bản chất giống (me ngọt, xoài ngọt, chôm chôm tróc, sầu riêng hạt lép,…).

Tác giả đã chỉ ra các giải pháp công nghệ cũng như chính sách cốt lõi của mỗi nước trong ứng dụng công nghệ cao để tạo ra những thành tựu mang tính đột phá trong phát triển nông nghiệp như: phương thức chìa khóa trao tay của chính phủ Isreal; sử dụng thiết bị tưới tiêu công nghệ 15 cao, sử dụng máy kéo tự lái kết hợp với công nghệ GPS trong bón phân, thu hoạch của Mỹ; ứng dụng công nghệ thông tin trong sản xuất nông nghiệp của Ấn Độ; xây dựng các khu nông nghiệp công nghệ cao với 3 đặc trưng cơ bản và 5 chức năng chủ yếu của Trung Quốc. Từ những thành tựu tiêu biểu của các nước có nền nông nghiệp tiên tiến, tác giả đã rút ra một số bài học đối với Việt Nam trong định hướng phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Các công trình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở trong nước 1. Các công trình nghiên cứu về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên phạm vi cả nước Nghiên cứu về lý luận nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao có Nguyễn Văn Bộ (2007), Phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở Việt Nam [203].

Trên cơ sở khẳng định: Ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất là yêu cầu tất yếu nhằm phát triển nông nghiệp ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, tác giả đã đưa ra khái niệm và những đặc trưng của nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Theo tác giả, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là “nền nông nghiệp mà ở đó các loại hình công nghệ cao (cơ giới hóa, tự động hóa, công nghệ thông tin, vật liệu mới và công nghệ sinh học) được ứng dụng tổng hợp theo một quy trình khép kín, hoàn chỉnh, nhằm khai thác hiệu quả nhất tài nguyên tự nhiên (đất đai, khí hậu) và tiềm năng của giống để đạt năng suất và chất lượng sản phẩm cao nhất một cách bền vững” [203, tr.