MỞ ĐẦU .1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu về truyền thông và truyền thông đại chúng. Tình hình nghiên cứu về truyền thông tổ chức. Tình hình nghiên cứu về hoạt động truyền thông của cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp Trung ƣơng tại việt nam .35 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC TẠI VIỆT NAM.
Một số khái niệm cơ bản. Cơ sở lý luận hoạt động truyền thông. Cơ sở thực tiễn hoạt động truyền thông .71 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC CẤP TRUNG ƢƠNG TẠI VIỆT NAM. Giới thiệu các cơ quan trong diện khảo sát.
Mô hình hoạt động truyền thông của các cơ quan trong diện khảo sát. Hoạt động truyền thông của các cơ quan trong diện khảo sát. Đánh giá kết quả khảo sát.125 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP VÀ ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG CỦA CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC CẤP TRUNG ƢƠNG TẠI VIỆT NAM. Tham khảo kinh nghiệm nƣớc ngoài.
Những vấn đề đặt ra. Những giải pháp nâng cao chất lƣợng hoạt động truyền thông của các CQHCNNTW tại Việt Nam. Những đề xuất nâng cao chất lƣợng hoạt động truyền thông của các CQHCNNTW tại Việt Nam .170 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI .174 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh tình hình kinh tế và chính trị thế giới hiện nay có nhiều biến động lớn, hầu hết các quốc gia và khu vực đang gặp khó khăn trong việc duy trì tăng trƣởng kinh tế và hội nhập quốc tế, củng cố ổn định và tăng cƣờng an ninh, đối phó với khủng hoảng tài chính, nợ công và giải quyết các vấn đề xã hội.
Nằm trong xu thế toàn cầu hóa của toàn thế giới, là một quốc gia mới gia nhập tổ chức Thƣơng mại thế giới WTO, Việt Nam đã và đang đối mặt với những tác động của bối cảnh thế giới lên tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của đất nƣớc. Đứng trƣớc những khó khăn, thách thức đó, bên cạnh việc triển khai các giải pháp cấp bách, Đảng và Nhà nƣớc rất chú trọng trong việc kiện toàn lại bộ máy quản lý nhà nƣớc để có thể điều hành đất nƣớc một cách hiệu quả nhằm đảm bảo thực hiện mục tiêu dài hạn phát triển kinh tế bền vững và giữ vững sự ổn định chính trị và xã hội của đất nƣớc. Để thực hiện chức năng quản lý điều hành của mình, các chủ trƣơng chính sách muốn đi vào cuộc sống cần phải đƣợc tuyên truyền một cách sâu rộng, hệ thống tới toàn thể ngƣời dân, có nhƣ vậy ngƣời dân hiểu và ủng hộ các chính sách của Nhà nƣớc. Do đó, nhà nƣớc cần phải cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác đến ngƣời dân để không những đáp ứng quyền đƣợc thông tin của nhân dân mà còn phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong việc tham gia vào các vấn đề xã hội của đất nƣớc.
Về vai trò của thông tin, PGS. Đinh Thị Thúy Hằng (2010) cũng chỉ ra rằng thông tin, mà cụ thể là thông tin báo chí về các vấn đề chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, thông tin về chính sách hay các hoạt động thuộc chức năng quản lý, điều hành của các cơ quan hành chính có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với cả nhà nƣớc và nhân dân. Thông tin nói chung và thông tin báo chí nói riêng vừa là phƣơng tiện điều hành của nhà nƣớc, vừa là phƣơng tiện để ngƣời dân theo dõi, giám sát hoạt động của bộ máy nhà nƣớc, thực hiện quyền dân chủ, vừa là công cụ thúc đẩy các hoạt động giao lƣu, hợp tác với bạn bè quốc tế. [14] Tuy nhiên, để thông tin đến với ngƣời dân một cách có hiệu quả, các cơ quan hành chính nhà nƣớc cần chú trọng đến cách thức và chất lƣợng của thông tin.
Các cơ quan hành chính nhà nƣớc cần phải xác định cụ thể phƣơng hƣớng và nội dung truyền thông để thông tin không đi vào những khẩu hiệu chung chung mà phải truyền thông một cách rõ ràng, cụ thể để ngƣời dân hiểu đƣợc quyền lợi 2 và trách nhiệm của mình khi tham gia vào các hoạt động trong phạm vi quản lý của cơ quan hành chính nhà nƣớc đó. Việc nâng cao chất lƣợng công tác thông tin, thông tin có phân tích và việc cung cấp thông tin kịp thời góp phần giúp cơ quan hành chính nhà nƣớc tránh bị dƣ luận đƣa ra những phân tích theo nhiều hƣớng khác nhau. Việc phản biện kịp thời các vấn đề mà dƣ luận quan tâm cũng nhƣ xử lý những đối tƣợng tung tin đồn thất thiệt hoặc xuyên tạc tình hình để trục lợi cũng góp phần ngăn chặn và đấu tranh với nguồn thông tin có tính chất phản động, kích động và gây tâm lý hoang mang, hoài nghi về hoạt động điều hành quản lý của nhà nƣớc. [3] Báo chí, bao gồm cả cơ quan báo chí ngành và ngoài ngành, đƣợc xem nhƣ một kênh thông tin chính thống và hiệu quả để thông tin và tuyên truyền chủ trƣơng, đƣờng lối chính sách của cơ quan hành chính nhà nƣớc đến với ngƣời dân.
Tuy nhiên, trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, sự xuất hiện đa dạng của các phƣơng tiện truyền thông đã gây ra sự nhiễu loạn thông tin. Do đó, vấn đề cấp bách đặt ra là các cơ quan hành chính phải có cách thức quản lý thông tin bài bản và chuyên nghiệp để không những nâng cao tính minh bạch, dân chủ và uy tín của cơ quan nhà nƣớc đối với nhân dân mà còn kịp thời định hƣớng dƣ luận xã hội và đảm bảo sự đồng thuận cũng nhƣ an ninh xã hội. Thực tế, vụ ―Cà phê Xin chào‖ gây xôn xao dƣ luận trong thời gian qua (cuối 2015 đầu 2016) là một ví dụ điển hình thể hiện vai trò của báo chí, truyền thông, mạng xã hội trong việc lên tiếng phản ánh sự những nhiễu của cơ quan công quyền đối với doanh nghiệp nói riêng và ngƣời dân nói chung. Cụ thể, ông chủ quán cà phê Xin chào bị cơ quan cảnh sát điều tra và cơ quan chức năng huyện Bình Chánh (TP.
HCM) khởi tố vì tội: ―Kinh doanh trái phép‖ theo điều 159 Bộ luật hình sự. Sau khi báo chí phản ánh, các cơ quan chức năng vào cuộc điều tra kết luận: ngành nghề kinh doanh của ông Nguyễn Văn Tấn pháp luật quy định không cần có giấy phép riêng theo điều 159 Bộ luật hình sự và không bắt buộc phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. [27] Theo đó, việc Công an H.Bình Chánh qua hai lần kiểm tra đều xác định ông Nguyễn Văn Tấn vi phạm kinh doanh khi chƣa có giấy chứng nhận an toàn thực phẩm và cho rằng ông Tấn kinh doanh không có giấy phép riêng nên đã khởi tố ông về tội ―kinh doanh trái phép‖ là không có căn cứ. Cơ quan chức năng sau đó đã phải ra quyết định đình chỉ vụ khởi tố chủ quán cà phê Xin chào và phục hồi các quyền hợp pháp của ông.
Đồng thời, những cá nhân liên quan tới việc khởi tố ông Tấn đã bị cấp trên ra quyết định tạm đình chỉ công tác, chờ xử lý theo luật định. [20] 3 Vụ việc này cho thấy, báo chí, công luận đã đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc phát hiện sự vi, phản ánh kịp thời, sâu sát và toàn diện về vụ việc, góp phần giúp cơ quan chức năng thực thi công lý và mang lại niềm tin cho công chúng, giúp ngƣời bị oan sai đƣợc phục hồi danh dự. ―Điển hình nhƣ nhà báo Hàn Ni (Báo Sài Gòn Giải phóng) đã "nổ phát súng đầu tiên", đƣa vụ quán cà phê Xin Chào lên công luận. "Phát súng đầu tiên" đó đã tạo sự lan tỏa lớn đến mức truyền thông cả nƣớc nhập cuộc một cách mau lẹ‖.[23] Chính sự tham gia của cơ quan báo chí, truyền thông, mạng xã hội đã giúp Ngƣời đứng đầu Chính phủ nhanh chóng vào cuộc, kịp thời chỉ đạo để giải quyết vấn đề một cách triệt để.
Vụ việc này cũng cho thấy sự phát triển cũng nhƣ vai trò đặc biệt quan trọng của báo chí và truyền thông mạng xã hội đối với một xã hội hiện đại trong việc cung cấp thông tin khách quan và đầy đủ về sự việc đến với nhân dân cũng nhƣ phản ánh tiếng nói của nhân dân đến với các cấp chính quyền. Từ đó, ―Chính phủ sẽ phải lắng nghe dân chúng trƣớc khi đƣa ra các quyết định cuối cùng cho các tình huống, các vấn đề của đời sống xã hội‖[115]. Ngƣợc lại, sự vào cuộc kịp thời của Thủ tƣớng Chính phủ và các cấp ngành để giải quyết vụ việc cũng cho thấy, Ngƣời đứng đầu Chính phủ và các cơ quan chức năng đã sử dụng hiệu quả công cụ báo chí truyền thông là kênh thông tin quan trọng để truyền đi nhanh chóng, chính xác các kết luận, chỉ đạo và phát ngôn. Nói cách khác, báo chí, truyền thông chính là công cụ đắc lực giúp Ngƣời đứng đầu Chính phủ truyền tải thông điệp về một môi trƣờng kinh doanh lành mạnh và một Chính phủ liêm chính, kiến tạo và hành động.
Có thể nói, dù ở cấp chính quyền nào hay ở bất kỳ cơ quan nào cũng cần thiết phải đề cao vai trò của truyền thông trong hoạt động của tổ chức góp phần thông tin hiệu quả đến ngƣời dân và giúp giải quyết các vấn đề một cách kịp thời và nhận đƣợc sự đồng tình trong dƣ luận xã hội. ―Các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới từng mang đến Việt Nam thông điệp về việc Chính phủ cần phải coi trọng truyền thông nhƣ thế nào để có thể giảm thiểu đƣợc các rủi ro kinh tế, chính trị và huy động đƣợc sự ủng hộ của công chúng‖. [115] Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay, không phải ban lãnh đạo nào của các cơ quan hành chính nhà nƣớc cũng nhận thức đƣợc rõ vai trò của hoạt động báo chí, truyền thông của tổ chức. Đối với việc quản lý các cơ quan báo chí ngành của các cơ quan nhà nƣớc, vẫn xảy ra tình trạng thiếu quy hoạch, thiếu chiến lƣợc và bài bản.
Không ít đơn vị báo chí ngành còn hoạt động theo cơ chế đƣợc bao cấp, chƣa có khả năng tự 4 chủ tài chính, tờ báo hoạt động thiếu tính cạnh tranh, thông tin chƣa hấp dẫn và đa dạng dẫn đến chƣa thu hút đƣợc độc giả.