Luận án phát triển hệ giá trị con người Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh - Nguyễn Văn Tuyên

• Tác giả: Nguyễn Văn Tuyên
• Người hướng dẫn: Văn Thị Thanh Mai
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học
• Đề tài: Phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan phát triển hệ giá trị con người Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh là chủ đề nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực Hồ Chí Minh học. Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực của sự nghiệp cách mạng. Hồ Chí Minh không để lại tác phẩm chuyên khảo về hệ giá trị con người, nhưng quan điểm này được thể hiện qua nhiều bài viết, bài nói và quá trình lãnh đạo xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa. Hệ giá trị con người Việt Nam bao gồm các giá trị đạo đức, văn hóa, trí tuệ và thẩm mỹ. Nghiên cứu này đặt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là mục tiêu phát triển của xã hội.

1.1. Khái niệm hệ giá trị con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Hệ giá trị con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần mà con người Việt Nam cần đạt được. Hồ Chí Minh quan niệm con người có tính tốt và tính xấu, do điều kiện xã hội và giáo dục hình thành. Giá trị con người không phải sinh ra đã có sẵn mà được xây dựng qua quá trình rèn luyện. Người nhấn mạnh sự phát triển toàn diện nhân cách, bao gồm đức, trí, thể, mỹ. Đây là nền tảng để xây dựng xã hội mới.

1.2. Cơ sở hình thành tư tưởng về hệ giá trị con người

Tư tưởng Hồ Chí Minh về hệ giá trị con người được hình thành trên nhiều cơ sở. Thứ nhất là truyền thống văn hóa dân tộc với tinh thần yêu nước, nhân ái. Thứ hai là tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại qua quá trình hoạt động cách mạng. Thứ ba là ảnh hưởng của chủ nghĩa Marx-Lenin với phép biện chứng duy vật. Hồ Chí Minh kết hợp hài hòa giữa giá trị phương Đông và phương Tây, giữa truyền thống và hiện đại để xây dựng hệ giá trị con người Việt Nam.

II. Phân tích thực trạng phát triển hệ giá trị con người Việt Nam

Thực trạng phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam hiện nay chịu tác động mạnh mẽ từ nhiều nhân tố. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tạo ra cả cơ hội và thách thức. Toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư làm thay đổi nhận thức, lối sống của con người. Nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp được bảo tồn và phát huy, nhưng cũng xuất hiện những biểu hiện tiêu cực. Một bộ phận thanh thiếu niên chạy theo lối sống thực dụng, xa rời giá trị truyền thống. Khoảng cách giữa vùng miền, đô thị và nông thôn trong phát triển giá trị con người còn lớn. Giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội chưa có sự phối hợp chặt chẽ.

2.1. Nhân tố tác động đến sự phát triển hệ giá trị

Nhiều nhân tố tác động đến sự phát triển hệ giá trị con người Việt Nam hiện nay. Nhân tố kinh tế bao gồm tăng trưởng GDP, đô thị hóa và phân hóa giàu nghèo. Nhân tố văn hóa-xã hội bao gồm sự giao thoa văn hóa, ảnh hưởng truyền thông và internet. Nhân tố chính trị-pháp luật thể hiện qua đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, quá trình hội nhập quốc tế tạo ra cơ hội tiếp thu giá trị nhân loại nhưng cũng đặt ra thách thức bảo vệ bản sắc dân tộc.

2.2. Những vấn đề đặt ra từ thực trạng phát triển

Thực trạng phát triển hệ giá trị con người Việt Nam đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Thứ nhất là tình trạng khủng hoảng giá trị, nhiều người không xác định được chuẩn mực đạo đức rõ ràng. Thứ hai là sự mai một một số giá trị truyền thống quý báu như tinh thần cộng đồng, lòng nhân ái. Thứ ba là sự xuất hiện của lối sống cá nhân chủ nghĩa, thực dụng. Thứ tư là khoảng cách phát triển giá trị con người giữa các vùng miền, tầng lớp xã hội ngày càng lớn.

III. Giải pháp phát triển hệ giá trị con người theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Phát triển hệ giá trị con người Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ. Giáo dục được coi là giải pháp hàng đầu, bao gồm giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội. Phương pháp nêu gương Người tốt, việc tốt và điển hình con người văn hóa được Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh là điều kiện quan trọng để hình thành giá trị con người. Hoàn thiện thể chế, chính sách khuyến khích phát triển toàn diện nhân cách. Nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Phê phán và loại bỏ những biểu hiện tiêu cực, bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp.

3.1. Giải pháp giáo dục và đào tạo con người mới

Giáo dục và đào tạo là giải pháp cốt lõi để phát triển hệ giá trị con người theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Cần đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục theo hướng phát triển toàn diện đức-trí-thể-mỹ. Xây dựng hệ giá trị chuẩn mực đạo đức trong nhà trường. Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ. Đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Tăng cường giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử dân tộc.

3.2. Giải pháp xây dựng môi trường văn hóa xã hội

Xây dựng môi trường văn hóa xã hội lành mạnh là giải pháp quan trọng. Cần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, đẩy mạnh phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa. Kiểm soát và xử lý nghiêm các sản phẩm văn hóa độc hại. Phát triển hệ thống thông tin đại chúng có định hướng giá trị đúng đắn. Tạo điều kiện để mọi người được tiếp cận tri thức và tham gia hoạt động văn hóa.

IV. Kết luận và ứng dụng xây dựng con người mới Việt Nam

Phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh là quá trình lâu dài, liên tục. Kết quả nghiên cứu cho thấy tư tưởng Hồ Chí Minh về con người có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội. Xây dựng con người mới Việt Nam cần phù hợp với điều kiện hoàn cảnh cụ thể, hướng vào phát triển nhân cách phong phú. Ứng dụng tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi sự kết hợp giữa kế thừa truyền thống và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Mục đích phát triển toàn xã hội phải chuyển thành động cơ tư tưởng bên trong của từng cá nhân. Đây là nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững đất nước.

4.1. Giá trị lý luận của nghiên cứu

Nghiên cứu về phát triển hệ giá trị con người Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh có giá trị lý luận quan trọng. Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và hệ giá trị. Hệ thống hóa các quan điểm về tiêu chí, nhân tố và giải pháp phát triển giá trị con người. Góp phần bổ sung luận cứ khoa học cho việc xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa. Làm giàu thêm kho tàng lý luận về phát triển con người trong bối cảnh hiện đại.

4.2. Ứng dụng thực tiễn trong xây dựng con người mới

Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu thể hiện trên nhiều phương diện. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để đề xuất chính sách phát triển con người. Làm căn cứ cho hoạt động giáo dục, đào tạo và bồi dưỡng thế hệ trẻ. Góp phần vào công tác xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị. Ứng dụng trong tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện nếp sống mới. Nghiên cứu cũng cung cấp tài liệu tham khảo cho đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN TUYÊN PHÁT TRIỂN HỆ GIÁ TRỊ CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC HÀ NỘI - 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN TUYÊN PHÁT TRIỂN HỆ GIÁ TRỊ CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học Mã số: 62 31 02 04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. VĂN THỊ THANH MAI HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đã được trích dẫn đầy đủ đúng quy định. Tác giả luận án Nguyễn Văn Tuyên MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Những công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề giá trị con người, phát triển giá trị của con người Việt Nam. Những công trình nghiên cứu liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển giá trị của con người Việt Nam. Những vấn đề đã được nghiên cứu và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ HỆ GIÁ TRỊ CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM. Một số khái niệm. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về hệ giá trị của con người Việt Mam. Nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về hệ giá trị của con người Việt Nam. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HỆ GIÁ TRỊ CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH. Nhân tố tác động đến sự phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam. Sự phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam. Những vấn đề đặt ra từ sự phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HỆ GIÁ TRỊ CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH. Giải pháp chủ yếu nhằm tiếp tục phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh. 160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.162 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề con người nói chung, giá trị của con người Việt Nam nói riêng là một nội dung quan trọng, vừa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng, vừa là mục đích của tư tưởng; sức mạnh của văn hóa và con người Việt Nam là nhân tố làm nên thắng lợi to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Mặc dù trong di sản tinh thần của Hồ Chí Minh để lại, không có những tác phẩm chuyên khảo bàn về hệ giá trị của con người Việt Nam, nhưng được thể hiện ở trong nhiều bài viết, bài nói dưới những hình thức, mức độ khác nhau; đặc biệt được thể hiện rõ trong quá trình thực tiễn lãnh đạo xây dựng, phát triển nền văn hóa mới, con người mới xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc xây dựng, phát triển giá trị của con người Việt Nam, trong Di chúc, Người căn dặn sau khi chiến tranh kết thúc "đầu tiên là công việc đối với con người" [99, tr. Việt Nam đang thực hiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng công nghiệp 4. Nhờ có đường lối đúng đắn, chúng ta đã tiếp thu nhiều giá trị tiến bộ của nhân loại để không ngừng phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, văn hóa tinh thần cho người dân. Tuy nhiên, mặt trái của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, kinh tế thị trường và Cách mạng công nghiệp 4.0 đã và đang tác động tiêu cực đến hệ giá trị truyền thống của người Việt Nam; làm cho thang giá trị có sự xung đột, chuyển đổi, thậm chí khủng hoảng trong việc lựa chọn giá trị định hướng, nhất là ở thế hệ trẻ. Nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp vốn có của dân tộc như: yêu nước, đoàn kết, nhân ái, nghĩa tình, hiếu học, cần cù… dù vẫn được phần lớn người dân Việt Nam trân trọng, gìn giữ và phát huy, nhưng cũng đang có biểu hiện mai một, suy thoái, nhất là giá trị đạo đức. Thực tế đó đòi hỏi yêu cầu bức thiết cần tìm ra những giải pháp nhằm phát huy những giá trị tích cực, 2 hạn chế mặt tiêu cực, hướng tới xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng. Bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, cùng với phát triển kinh tế - xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng phát triển văn hóa, con người, đặt con người ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển văn hóa. Điều đó được thể hiện thông qua các Văn kiện Đại hội Đảng, từ Đại Hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII (1998) đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII (2016); các Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII, Hội nghị Trung ương 10 khóa IX, Hội nghị Trung ương 7 khóa X… Trong nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, Đảng ta xác định nhiệm vụ trọng tâm của xây dựng văn hóa là xây dựng con người có nhân cách, đạo đức tốt đẹp và tinh thần đó được thể hiện xuyên suốt trong Nghị quyết, từ tên gọi đến mục tiêu, quan điểm, nhiệm vụ cũng như những giải pháp. Đây là cơ sở quan trọng cho việc tiếp tục nghiên cứu, đúc kết và xây dựng hệ giá trị con người Việt Nam dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh. Với những lý do trên, tôi chọn “Phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ, chuyên ngành Hồ Chí Minh học. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu làm sáng tỏ những quan điểm lý luận của Hồ Chí Minh về hệ giá trị con người Việt Nam; từ đó vận dụng vào việc phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu làm rõ một số khái niệm cơ bản về: Giá trị, hệ giá trị; tư tưởng Hồ Chí Minh về hệ giá trị của con người Việt Nam; phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam. 3 - Nghiên cứu cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về hệ giá trị của con người Việt Nam. - Nghiên cứu quan điểm lý luận của Hồ Chí Minh về hệ giá trị tiêu biểu, cốt lõi và phương pháp phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam. - Phân tích sự phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam trước tác động tích cực, tiêu cực của nhân tố khách quan và chủ quan. - Đề xuất một số quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Vấn đề phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Trong di sản tinh thần để lại, Hồ Chí Minh đã đề cập trực tiếp, gián tiếp đến nhiều giá trị của con người Việt Nam. Có những giá trị chung của dân tộc như: yêu nước, đoàn kết, nhân ái, cần cù, hiếu học…; có giá trị riêng của mỗi giai cấp, tầng lớp xã hội, ngành nghề: công nhân, nông dân, bộ đội, công an, phụ nữ, thanh niên, thiếu niên, nhi đồng…; có giá trị cá nhân: sức khỏe, các quyền con người… Có những giá trị chính trị: độc lập, tự do, hạnh phúc, dân chủ…; có những giá trị đạo đức: trung thực, dũng cảm, liêm khiết, chính trực… Song, trong khuôn khổ của luận án, tác giả chỉ tập trung đi sâu nghiên cứu các giá trị: Yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc; đoàn kết; nhân ái; trung thực, trách nhiệm; cần cù, sáng tạo. Đây là những giá trị tiêu biểu, cốt lõi nhất, tạo nên bản sắc văn hóa, con người Việt Nam. Từ những giá trị tiêu biểu, cốt lõi mang tính nguyên tắc này đã sản sinh ra nhiều giá trị quý báu khác của con người Việt Nam. - Về thời gian: Từ năm 1998 đến năm 2018, là giai đoạn nước ta bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập 4 quốc tế; là giai đoạn Đảng, Nhà nước ta đặc biệt coi trọng xây dựng, phát triển văn hóa, con người, đánh dấu bằng sự ra đời của Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII. - Về không gian: Trong quốc gia Việt Nam. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4. Cơ sở lý luận Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu như: phân tích và tổng hợp, lôgíc và lịch sử, tổng hợp và khái quát hóa, đối chiếu và so sánh, thống kê,. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án 5. Ý nghĩa về mặt khoa học - Luận án góp phần làm sáng tỏ những cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về hệ giá trị của con người Việt Nam; hệ thống hóa các quan điểm lý luận của Người về hệ giá trị của con người Việt Nam. - Góp phần làm phong phú và sâu sắc thêm hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, về hệ giá trị của con người Việt Nam nói riêng; khẳng định những đóng góp quan trọng của Người vào kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin. Ý nghĩa về mặt thực tiễn - Từ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về hệ giá trị của con người Việt Nam, có thể vận dụng vào việc phát triển hệ giá trị của con người Việt Nam hiện nay. - Kết quả nghiên cứu của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh tại các cơ quan nghiên cứu, các học viện và nhà trường về văn hóa, con người Việt Nam đương đại.