Tổng quan luận án

Tính cấp thiết của đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về cách mạng Việt Nam, trong đó tư tưởng về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Lịch sử bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội đã khẳng định chân lý này qua các phong trào quần chúng tiêu biểu: phong trào "Ba không", "Ngũ liên gia bảo", "Thập gia liên báo" trong kháng chiến chống thực dân Pháp; phong trào "Bảo mật phòng gian", "Bảo vệ trị an", "Phòng gian, phòng hỏa, phòng tai nạn" trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước; "Phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc" sau năm 1975 và hiện nay là "Phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc".

Trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức mới:

  • Các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hòa bình", tìm cách "phi chính trị hóa" lực lượng vũ trang, triệt để lợi dụng các vấn đề nhạy cảm về dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền nhằm chống phá từ bên trong.
  • Tình hình tội phạm có tổ chức, tội phạm kinh tế, tham nhũng gây thiệt hại lớn về tài sản và tác động tiêu cực đến niềm tin của quần chúng nhân dân.
  • Hoạt động của tội phạm diễn biến tinh vi, manh động, sẵn sàng sử dụng vũ khí nóng chống trả lực lượng thực thi công vụ.

Thực tiễn công tác vận động nhân dân tham gia bảo vệ an ninh, trật tự của lực lượng Công an nhân dân bộc lộ một số tồn tại: nhận thức của một số cấp ủy, cán bộ, chiến sĩ chưa đồng đều; phương thức tập hợp quần chúng có nơi còn mang tính hình thức; lực lượng chuyên trách làm công tác phong trào ở cơ sở còn thiếu về số lượng và hạn chế về năng lực. Trước bối cảnh đó, việc nghiên cứu có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự dưới góc độ chuyên ngành Hồ Chí Minh học là yêu cầu khách quan, cấp bách nhằm cung cấp luận cứ khoa học cho thực tiễn.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu tổng quát của luận án là làm sáng tỏ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự và nghiên cứu sự vận dụng tư tưởng này trong bối cảnh, tình hình mới của đất nước.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, chỉ rõ các nội dung đã được giải quyết trong các công trình công bố trước đây, từ đó xác định khoảng trống khoa học luận án cần tập trung nghiên cứu.
  2. Làm sáng tỏ những nội dung cơ bản và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự.
  3. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để đánh giá thực trạng phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự của lực lượng Công an nhân dân giai đoạn 2005 - 2020; phân tích nguyên nhân của thành tựu, hạn chế và chỉ rõ các vấn đề đặt ra.
  4. Dự báo các nhân tố tác động, xác định phương hướng và đề xuất các nhóm giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự và thực tiễn phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự của lực lượng Công an nhân dân theo tư tưởng của Người.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào nội dung phát huy vai trò của nhân dân trong công tác phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh với tội phạm và vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn xã hội. Chủ thể nghiên cứu trọng tâm là lực lượng Công an nhân dân với tư cách là lực lượng nòng cốt, xung kích.
  • Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng giai đoạn 2005 - 2020 (tính từ thời điểm Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 521/QĐ-TTg ngày 13/6/2005 về Ngày Hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc); đề xuất phương hướng, giải pháp với tầm nhìn đến năm 2025.
  • Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực tiễn trên phạm vi toàn quốc, trong đó khảo sát thực chứng tại một số địa bàn trọng điểm (Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Sơn La, Cao Bằng, Hà Tĩnh) và cơ sở đào tạo chuyên ngành (Học viện An ninh nhân dân).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Tác giả luận án đã tiến hành hệ thống hóa và phân tích các công trình nghiên cứu liên quan theo các nhóm nội dung chính:

  1. Nhóm công trình nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ an ninh, trật tự và vai trò của quần chúng nhân dân:

    • Đề tài khoa học cấp Nhà nước của Phạm Văn Dần (2005) nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo vệ an ninh, trật tự và bước đầu luận giải vai trò của quần chúng trong đấu tranh phòng chống phản cách mạng, tội phạm.
    • Luận án tiến sĩ của Nguyễn Đình Tập (1996) tại Viện nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp cận vấn đề theo hướng quy luật phát huy vai trò nhân dân bảo vệ an ninh, trật tự.
    • Công trình của Viện Chiến lược và Khoa học Công an (2005) khẳng định quan điểm coi nhân dân là mạng lưới bảo đảm an ninh rộng khắp.
    • Luận án tiến sĩ triết học của Hà Trọng Thà (2013) phân tích vai trò của quần chúng nhân dân đối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc dưới góc độ chủ nghĩa duy vật biện chứng.
    • Tác phẩm của Trần Đại Quang (2014) gồm Nhân dân cội nguồn sức mạnh bảo vệ an ninh của Tổ quốc và bài viết Thấm nhuần sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc luận giải sâu về đường lối, nguyên tắc xây dựng thế trận an ninh nhân dân.
    • Các công trình chuyên khảo Tư tưởng Hồ Chí Minh về Công an nhân dân (2005) và Tư tưởng Hồ Chí Minh về Công an nhân dân - Giá trị lý luận và thực tiễn (2015) phân tích lời dạy của Người về mối quan hệ giữa lực lượng Công an với nhân dân.
    • Các bài viết học thuật của Đặng Văn Phúc (2015), Hồ Trọng Ngũ (2015), Bùi Anh Tuấn (2019), Nguyễn Văn Thành (2019) làm sáng tỏ các khía cạnh lãnh đạo của Đảng và phương pháp dân vận trong bảo đảm an ninh, trật tự.
    • Các nghiên cứu quốc tế của Singo Sibata (1972) trong Ho Chi Minh a thinker, William Duiker (2000) trong Ho Chi Minh a life, và Nguyễn Đài Trang (2014) trong Hồ Chí Minh nhân văn và phát triển tiếp cận nghệ thuật lãnh đạo, phương pháp thuyết phục quần chúng và tư tưởng lấy dân làm gốc của Hồ Chí Minh.

  2. Nhóm công trình nghiên cứu giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân:

    • Công trình của Tô Lâm và cộng sự (2015, 2017) khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân là tài sản tinh thần vô giá, là cơ sở xây dựng thế trận lòng dân và xây dựng lực lượng Công an nhân dân.
    • Bài viết của Ngô Thị Bích Ngọc (2015) và Nguyễn Cao Sơn (2016) tập trung làm rõ tính nhân văn trong tư tưởng dân vận và quan điểm coi nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là chủ thể bảo vệ an ninh.
    • Luận án tiến sĩ của Bùi Anh Tuấn (2018) phân tích giá trị lý luận định hướng của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với công tác vận động quần chúng của Công an nhân dân thời kỳ đổi mới.

  3. Nhóm công trình nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát huy vai trò của nhân dân:

    • Phùng Văn Nam (2014) nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát huy vai trò của quần chúng trong bảo vệ an ninh Tổ quốc tại địa bàn khu vực Đông Nam Bộ.
    • Vũ Đức Khiển và Phạm Duy Hoàng (2015) tổng kết kinh nghiệm vận dụng tư tưởng dân vận vào phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.
    • Bùi Văn Nam (2016) trong công trình Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy sức mạnh của nhân dân trong xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc hiện nay đã đánh giá toàn diện thực tiễn xây dựng phong trào giai đoạn 1946 - 2016.
    • Phạm Thái Bình (2017) đề xuất các giải pháp nghiệp vụ công an nhằm nâng cao hiệu quả tham gia phòng chống tội phạm của quần chúng.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án

Qua tổng quan tư liệu, tác giả chỉ ra rằng đa số các công trình đã công bố tiếp cận vấn đề dưới góc độ khoa học an ninh, triết học hoặc luật học; tập trung chủ yếu vào khái niệm "vai trò của nhân dân" hoặc "công tác vận động quần chúng". Chưa có công trình nào trực tiếp, toàn diện hệ thống hóa "tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự" với tư cách là một cấu trúc lý luận hoàn chỉnh (bao gồm mục tiêu, nội dung, chủ thể, đối tượng, phương pháp và giá trị) dưới góc độ tiếp cận chuyên ngành Chính trị học và Hồ Chí Minh học. Đồng thời, việc đánh giá thực trạng vận dụng tư tưởng này trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2005 - 2020 kết hợp điều tra xã hội học quy mô lớn chưa được thực hiện độc lập trong các công trình trước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung khái niệm

Luận án xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng hệ thống quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách pháp luật của Nhà nước và các quy định ngành của Bộ Công an.

Khái niệm công cụ cốt lõi được định hình: "Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự" là hệ thống các luận điểm khoa học và chỉ dẫn thực tiễn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về mục đích, nội dung, chủ thể, lực lượng và phương pháp tác động nhằm khơi dậy, tổ chức, tập hợp sức mạnh to lớn của các tầng lớp nhân dân trực tiếp tham gia phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh ngăn chặn các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành:

  • Phương pháp lôgíc kết hợp phương pháp lịch sử: Tái hiện quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh gắn với thực tiễn cách mạng Việt Nam.
  • Phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh: Làm rõ các thành tố cấu thành tư tưởng và đối chiếu kết quả khảo sát qua các địa bàn.
  • Phương pháp thu thập, xử lý tài liệu và tổng kết thực tiễn: Hệ thống hóa các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và Bộ Công an từ năm 2005 đến năm 2020.
  • Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến của các nhà khoa học, cán bộ quản lý và chỉ huy trong lực lượng Công an nhân dân.
  • Phương pháp phân tích dự báo và nêu giả thuyết: Xây dựng phương hướng, định hình giải pháp đến năm 2025.
  • Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế phiếu hỏi và tiến hành khảo sát thực địa từ tháng 3/2019 đến tháng 01/2020 với dung lượng mẫu $N = 1.060$ phiếu.

Nguồn dữ liệu và đặc điểm mẫu khảo sát

Nguồn tài liệu sơ cấp và thứ cấp của luận án gồm:

  1. Toàn tập các tác phẩm, bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
  2. Hệ thống văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước (17 văn bản tiêu biểu tại Phụ lục 2 như Quyết định 521/QĐ-TTg, Chỉ thị 09-CT/TW, Nghị quyết 25-NQ/TW, Nghị định 06/2014/NĐ-CP).
  3. Hệ thống văn bản chỉ đạo của Bộ Công an (30 văn bản tiêu biểu tại Phụ lục 3 như Thông tư 23/2012/TT-BCA, Chỉ thị 07/CT-BCA-V28, Chỉ thị 09/CT-BCA-V28).
  4. Dữ liệu khảo sát xã hội học thực tế tại 7 cơ quan, đơn vị, địa phương.
Tiêu chí phân loại mẫu Phân nhóm Số lượng (người) Tỷ lệ (%)
Giới tính Nam 815 77,0
Nữ 245 23,0
Chức vụ Lãnh đạo, chỉ huy 338 32,0
Cán bộ, chiến sĩ 722 68,0
Cấp công tác Cấp tỉnh / Thành phố 365 34,4
Cấp cơ sở (quận, huyện, xã, phường) 695 65,6
Lĩnh vực công tác An ninh nhân dân 581 55,0
Cảnh sát nhân dân 479 45,0
Địa bàn điều tra Công an TP. Hà Nội 220 20,8
Công an TP. Hồ Chí Minh 200 18,9
Công an TP. Đà Nẵng 190 17,9
Học viện An ninh nhân dân 130 12,3
Công an tỉnh Sơn La 120 11,3
Công an tỉnh Cao Bằng 100 9,4
Công an tỉnh Hà Tĩnh 100 9,4
Tổng cộng 1.060 100,0

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 khái quát các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về an ninh, trật tự và vai trò của nhân dân. Tác giả chỉ ra 6 kết quả lớn mà các tài liệu tiền nhiệm đã đạt được:

  1. Xác định căn cứ khoa học về tính cấp thiết của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong bảo vệ an ninh, trật tự.
  2. Luận giải cơ sở hình thành và phát triển quan điểm quần chúng của Hồ Chí Minh.
  3. Hệ thống hóa các bài nói, bài viết của Hồ Chí Minh về sức mạnh của nhân dân trong sự nghiệp giữ gìn trị an.
  4. Bước đầu khẳng định giá trị lý luận, nhân văn của tư tưởng Hồ Chí Minh về an ninh nhân dân.
  5. Nhận diện các yếu tố tác động đến phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.
  6. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác vận động quần chúng.

Trên cơ sở đó, chương 1 xác lập 6 vấn đề trọng tâm luận án cần giải quyết: xây dựng khái niệm công cụ; hệ thống hóa toàn diện nội dung phát huy vai trò nhân dân; luận chứng giá trị tư tưởng; đánh giá thực trạng vận dụng giai đoạn 2005 - 2020 bằng dữ liệu thực nghiệm; chỉ rõ nguyên nhân và vấn đề đặt ra; đề xuất hệ thống giải pháp dưới góc độ Chính trị học.

Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự

Chương 2 làm rõ cấu trúc lý luận tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự:

  • Khái niệm và cơ sở lý luận: Phân tích bản chất của "nhân dân", vai trò làm chủ của nhân dân và nội hàm khái niệm "phát huy vai trò của nhân dân". Phát huy vai trò không chỉ là việc dựa vào dân một cách thụ động mà là quá trình chủ động tổ chức, giáo dục, hướng dẫn và tạo điều kiện để nhân dân thực hiện quyền và nghĩa vụ bảo vệ cuộc sống bình yên.
  • Mục tiêu phát huy: Giữ vững độc lập chủ quyền quốc gia, bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền cách mạng và bảo đảm cuộc sống tự do, ấm no, hạnh phúc của nhân dân.
  • Nội dung phát huy: Tập trung vào việc huy động nhân dân tham gia phòng ngừa xã hội, kịp thời phát hiện các âm mưu chống phá của các thế lực thù địch và các loại tội phạm, vi phạm pháp luật; tham gia quản lý, cảm hóa, giáo dục người lầm lỗi tại cộng đồng dân cư.
  • Chủ thể và phương pháp phát huy:
    • Chủ thể lãnh đạo, tổ chức: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo toàn diện, Nhà nước quản lý điều hành, trong đó lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt, xung kích.
    • Phương pháp cơ bản: Kết hợp giáo dục chính trị tư tưởng với tuyên truyền, vận động; tổ chức lực lượng quần chúng thành các mô hình tự quản phù hợp; nêu gương người tốt, việc tốt; thực hiện kịp thời công tác khen thưởng, động viên.
  • Giá trị tư tưởng: Khẳng định giá trị lý luận trong việc bổ sung, phát triển học thuyết Mác - Lênin về bạo lực cách mạng và nhà nước; giá trị thực tiễn định hướng xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc và rèn luyện tư cách người chiến sĩ Công an cách mạng: "thức cho dân ngủ ngon, gác cho dân vui chơi, lấy niềm vui, hạnh phúc của nhân dân làm niềm vui, lẽ sống của mình".

Chương 3: Phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự theo tư tưởng Hồ Chí Minh - Thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra

Chương 3 phân tích thực tiễn vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh của lực lượng Công an nhân dân trong giai đoạn 2005 - 2020 dựa trên báo cáo nghiệp vụ và dữ liệu khảo sát 1.060 cán bộ, chiến sĩ:

Nội dung khảo sát thực trạng Ý kiến đánh giá Tần số ($n$) Tỷ lệ (%)
Mức độ quan tâm của Đảng, Nhà nước Quan tâm, chỉ đạo sâu sắc 844 80,0
Quan tâm, chỉ đạo 133 13,0
Chưa quan tâm đúng mức 45 4,3
Không quan tâm, chỉ đạo 23 2,0
Khác 15 0,7
Xác định mục tiêu đúng tư tưởng HCM Có thực hiện theo tư tưởng HCM 919 87,0
Không theo tư tưởng HCM 141 13,0
Xác định nội dung đúng tư tưởng HCM Có thực hiện theo tư tưởng HCM 946 90,0
Không theo tư tưởng HCM 114 10,0
Hiệu quả phát huy vai trò nhân dân Hiệu quả cao 915 86,3
Hiệu quả chưa cao 116 11,0
Hiệu quả rất cao 17 2,0
Hiệu quả thấp 12 0,7
  • Thành tựu nổi bật: Hệ thống văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và Bộ Công an được ban hành đồng bộ; phong trào Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc (theo Quyết định 521/QĐ-TTg) được triển khai sâu rộng; công tác phối hợp giữa Công an với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể được tăng cường; quần chúng đã cung cấp hàng triệu nguồn tin có giá trị phục vụ công tác điều tra, khám phá tội phạm.
Hạn chế chủ yếu được chỉ ra từ khảo sát Số phiếu tán thành ($n$) Tỷ lệ tán thành (%)
Chất lượng đội ngũ cán bộ chuyên trách phong trào còn hạn chế 941 89,0
Công tác vận dụng có nơi, có lúc còn mang tính hình thức 924 87,1
Cấp ủy, lãnh đạo có nơi, có lúc chưa quan tâm chỉ đạo sâu sát 911 86,0
Hình thức, phương pháp phát huy chưa thực sự phù hợp, hiệu quả 836 79,0
Hiệu quả huy động sức mạnh nhân dân thực tế chưa cao 808 76,2
  • Nguyên nhân của hạn chế:
    • Chủ quan: Nhận thức của một số cấp ủy, lãnh đạo chưa đầy đủ ($85,0%$ ý kiến đồng tình); phẩm chất, năng lực và tác phong công tác của một bộ phận cán bộ, đảng viên, chiến sĩ chưa đáp ứng yêu cầu ($84,0%$); công tác sơ kết, tổng kết, nhân rộng điển hình tiên tiến chưa kịp thời.
    • Khách quan: Địa bàn dân cư phức tạp, đa dạng về dân tộc, tôn giáo ($82,0%$); âm mưu chống phá tinh vi của các thế lực thù địch và hoạt động liều lĩnh của tội phạm ($83,0%$); bối cảnh xã hội có nhiều thay đổi so với thời kỳ trước ($80,0%$); điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí còn hạn hẹp ($81,0%$).
  • Vấn đề đặt ra: Xử lý mối quan hệ giữa phát triển kinh tế thị trường với giữ gìn an ninh xã hội; giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới phương thức dân vận với sự thiếu hụt nguồn lực chuyên trách; ngăn chặn nguy cơ xói mòn lòng tin của nhân dân do tiêu cực, tham nhũng.

Chương 4: Phương hướng, giải pháp tiếp tục phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới

Chương 4 đưa ra các dự báo khoa học và xác lập hệ thống giải pháp khả thi:

  • Dự báo các yếu tố tác động đến năm 2025:
    • Yếu tố quốc tế: Tác động đa chiều của toàn cầu hóa ($82,2%$ ý kiến lựa chọn); nguy cơ xung đột khu vực và bất ổn chính trị thế giới ($85,3%$); hoạt động chống phá qua chiến lược "diễn biến hòa bình" của các thế lực thù địch ($87,0%$); sự phát triển của cuộc Cách mạng khoa học kỹ thuật ($88,9%$).
    • Yếu tố trong nước: Quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ($89,0%$); những thành tựu phát triển đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng ($89,1%$); diễn biến phức tạp của tình hình an ninh, trật tự và tội phạm phi truyền thống ($81,0%$).
  • Phương hướng cơ bản: Quán triệt sâu sắc quan điểm "lấy dân làm gốc"; giữ vững sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng; phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng Công an nhân dân gắn liền với việc xây dựng thế trận lòng dân vững chắc; kết hợp chặt chẽ giữa nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự với nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội.
  • Hệ thống các nhóm giải pháp đồng bộ:
    1. Nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và chiến sĩ công an: Tăng cường vai trò chỉ đạo của cấp ủy các cấp ($90,0%$ lựa chọn); đổi mới nội dung giáo dục chính trị tại các cơ sở đào tạo CAND ($76,0%$); nâng cao chất lượng đội ngũ tuyên truyền viên ($83,2%$).
    2. Đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp vận động quần chúng: Đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền phù hợp với từng đối tượng, vùng miền ($84,2%$); ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm từ nhân dân.
    3. Phát huy vai trò của người có uy tín và chức sắc tôn giáo: Thực hiện nghiêm túc chính sách dân tộc, tôn giáo ($82,0%$); định kỳ cung cấp thông tin thời sự, pháp luật ($79,2%$); bố trí người có uy tín tham gia các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội tại cơ sở ($82,2%$).
    4. Củng cố và nhân rộng các mô hình tự quản về an ninh, trật tự: Khuyến khích tính chủ động, sáng tạo của nhân dân ($84,0%$); khảo sát, chuẩn hóa các tiêu chí mô hình tự phòng, tự quản, tự bảo vệ, tự hòa giải từ cơ sở ($85,1%$); đề cao tính gương mẫu của cán bộ, đảng viên ($80,0%$).
    5. Xây dựng lực lượng Công an nhân dân trong sạch, vững mạnh: Tăng cường kiểm tra, siết chặt kỷ luật, giữ nghiêm kỷ cương; thực hiện đúng Sáu điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân; xây dựng mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa công an và nhân dân.
    6. Hoàn thiện cơ sở pháp lý và bảo đảm nguồn lực: Bổ sung cơ chế phối hợp liên ngành; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện và chế độ chính sách thỏa đáng cho lực lượng bán chuyên trách, công an xã và bảo vệ dân phố.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  1. Hệ thống hóa có căn cứ khoa học và làm sáng tỏ các luận điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự; luận giải rõ mối quan hệ biện chứng giữa vai trò lãnh đạo của Đảng, vai trò quản lý của Nhà nước, vai trò nòng cốt của Công an nhân dân và quyền làm chủ của nhân dân.
  2. Xây dựng và xác lập khung khái niệm "tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự" dưới góc độ chuyên ngành Chính trị học và Hồ Chí Minh học, bổ sung cơ sở lý luận cho khoa học an ninh nhân dân.
  3. Luận chứng toàn diện các giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh, khẳng định đây là nền tảng tư tưởng xuyên suốt trong sự nghiệp xây dựng nền an ninh nhân dân thời kỳ đổi mới.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  1. Cung cấp bức tranh thực trạng khách quan, đa chiều về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh của lực lượng Công an nhân dân giai đoạn 2005 - 2020 trên phạm vi cả nước thông qua việc xử lý hệ thống văn bản quy phạm và số liệu khảo sát thực chứng 1.060 mẫu.
  2. Xác định rõ các nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại, hạn chế và chỉ ra 3 vấn đề lớn mang tính quy luật đang đặt ra trong công tác vận động nhân dân bảo vệ an ninh, trật tự hiện nay.
  3. Xây dựng hệ thống phương hướng và 6 nhóm giải pháp khoa học, có tính khả thi cao nhằm định hướng công tác dân vận, xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc đến năm 2025.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Luận án tập trung chủ yếu vào nghiên cứu chủ thể nòng cốt là lực lượng Công an nhân dân và nội dung phát huy vai trò của nhân dân trong phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm xâm phạm trật tự, an toàn xã hội. Các khía cạnh bảo vệ an ninh trên không gian mạng và các lĩnh vực an ninh phi truyền thống mới chỉ được đề cập ở mức độ khái quát. Khảo sát thực địa tập trung tại 6 tỉnh, thành phố và 1 học viện CAND trong khoảng thời gian từ tháng 3/2019 đến tháng 01/2020.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sự phối hợp giữa Quân đội nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc phát huy vai trò của nhân dân; đi sâu nghiên cứu các phương thức vận động nhân dân đấu tranh phòng, chống tội phạm công nghệ cao và bảo đảm an ninh kinh tế trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0.

Giá trị tham khảo

  • Đối với công tác nghiên cứu và đào tạo: Luận án là tài liệu tham khảo chuyên ngành phục vụ trực tiếp công tác giảng dạy, học tập các học phần về Hồ Chí Minh học, Chính trị học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và các môn nghiệp vụ tại các học viện, trường Công an nhân dân và các cơ sở giáo dục đại học khối khoa học xã hội và nhân văn.
  • Đối với công tác thực tiễn và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học cho Đảng ủy Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an và cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc xây dựng, hoàn thiện các nghị quyết, chỉ thị, thông tư hướng dẫn về công tác dân vận và tổ chức phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc giai đoạn mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định phạm vi thời gian nghiên cứu thực trạng dựa trên căn cứ pháp lý nào?

Phạm vi thời gian nghiên cứu thực trạng của luận án được giới hạn trong giai đoạn 2005 - 2020. Mốc khởi đầu năm 2005 được xác định dựa trên Quyết định số 521/QĐ-TTg ngày 13/6/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc lấy ngày 19 tháng 8 hằng năm là "Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc". Đây là văn bản pháp lý quan trọng mở đầu cho giai đoạn phát triển mới của phong trào quần chúng bảo vệ an ninh trên phạm vi toàn quốc.

2. Quy mô và cơ cấu mẫu khảo sát thực chứng của luận án được thực hiện ra sao?

Cuộc điều tra xã hội học được thực hiện từ tháng 3/2019 đến tháng 01/2020 với tổng số 1.060 phiếu khảo sát hợp lệ tại 7 địa bàn/đơn vị: Công an TP. Hà Nội (220 phiếu), Công an TP. Hồ Chí Minh (200 phiếu), Công an TP. Đà Nẵng (190 phiếu), Học viện An ninh nhân dân (130 phiếu), Công an tỉnh Sơn La (120 phiếu), Công an tỉnh Cao Bằng (100 phiếu) và Công an tỉnh Hà Tĩnh (100 phiếu). Mẫu khảo sát gồm $77,0%$ nam, $23,0%$ nữ; $32,0%$ giữ chức vụ lãnh đạo, chỉ huy và $68,0%$ là cán bộ, chiến sĩ; $55,0%$ thuộc lực lượng An ninh nhân dân và $45,0%$ thuộc lực lượng Cảnh sát nhân dân.

3. Những hạn chế lớn nhất trong công tác phát huy vai trò của nhân dân được khảo sát chỉ ra là gì?

Dữ liệu khảo sát từ cán bộ, chiến sĩ cho thấy các hạn chế lớn nhất gồm: chất lượng đội ngũ làm công tác phát huy vai trò của nhân dân còn hạn chế ($89,0%$ tán thành); công tác vận dụng có nơi, có lúc còn mang tính hình thức ($87,1%$); cấp ủy, lãnh đạo có nơi, có lúc chưa thực sự quan tâm chỉ đạo ($86,0%$); hình thức, phương pháp phát huy chưa đạt hiệu quả mong muốn ($79,0%$).

4. Luận án đề xuất những giải pháp trọng tâm nào đối với địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và tôn giáo?

Luận án đề xuất nhóm giải pháp đặc thù gồm: thực hiện nghiêm túc chính sách dân tộc, tôn giáo của Đảng và Nhà nước ($82,0%$ ủng hộ); định kỳ cung cấp thông tin, định hướng tư tưởng cho người có uy tín và chức sắc tôn giáo ($79,2%$ ủng hộ); chủ động quy hoạch, bố trí những cá nhân có uy tín tham gia vào các tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương ($82,2%$ ủng hộ) nhằm xây dựng cầu nối vững chắc giữa chính quyền và nhân dân.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự và vận dụng trong giai đoạn hiện nay" của tác giả Nguyễn Việt Hùng đã giải quyết một cách toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn cốt lõi dưới góc độ chuyên ngành Hồ Chí Minh học. Công trình đã hệ thống hóa sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về việc tổ chức, giáo dục và huy động sức mạnh của nhân dân trong giữ gìn an ninh, trật tự. Thông qua việc phân tích thực trạng giai đoạn 2005 - 2020 bằng dữ liệu tài liệu và điều tra xã hội học 1.060 mẫu, luận án đã làm rõ các nguyên nhân, vấn đề đặt ra và đề xuất 6 nhóm giải pháp khoa học, đồng bộ. Kết quả nghiên cứu có giá trị lý luận và thực tiễn thiết thực, phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu và cung cấp luận cứ cho việc xây dựng thế trận an ninh nhân dân trong tình hình mới.