Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. NHỮNG CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Phụ nữ và công tác phụ nữ là một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học. Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề phụ nữ được công bố dưới các hình thức như: sách, bài viết trên tạp chí, kỷ yếu hội thảo khoa học, đề tài nghiên cứu khoa học, luận án tiến sỹ… Có thể khái quát thành những nhóm công trình chủ yếu: 1. Nhóm công trình nghiên cứu chung về phụ nữ và vai trò của phụ nữ Công trình khoa học: Tiếp tục tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong đời sống chính trị của đất nước của Nguyễn Thị Thanh Hòa [56]; Phát huy hơn nữa vai trò của phụ nữ trong tham gia quản lý Nhà nước của Nguyễn Thị Bình [26]; Vai trò của phụ nữ Việt Nam trong phát triển kinh tế - xã hội, tham gia quản lý Nhà nước và định hướng phát triển đến năm 2000 của Trương Mỹ Hoa [49]; Tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng Phụ nữ và xây dựng đội ngũ cán bộ nữ của Nguyễn Thị Mão [126].
Những công trình trên đã khẳng định vị trí của phụ nữ Việt Nam đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc, đặc biệt là vị trí, vai trò, tầm quan trọng của phụ nữ trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Cuốn sách Hai mươi năm một chặng đường phát triển của phụ nữ Việt Nam 1975 - 1995 của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam [58]. Cuốn sách nêu bật hoạt động của Hội LHPN Việt Nam từ sau ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, đến những năm tiến hành sự nghiệp đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN). Qua đó, khẳng định những đóng góp của phụ nữ Việt Nam trong tiến trình phát triển của đất nước, dự báo những bước đi tiếp theo để phụ nữ Việt Nam hòa nhập, tiến vào thế kỷ XXI.
Cuốn Những chặng đường đã qua của Lê Chân Phương [146]. Tác phẩm tái hiện lại những kỷ niệm sâu sắc nhất về những chặng đường hoạt động cách 9 mạng gắn bó với đồng chí, đồng bào trong những năm kháng chiến gian khổ với mong muốn góp phần nhỏ bé vào kho tàng đấu tranh cách mạng của phụ nữ và nhân dân ta trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, gắn với sự nghiệp giải phóng phụ nữ, thực hiện quyền bình đẳng nam nữ dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Bác Hồ kính yêu. Công trình: Phụ nữ Việt Nam bước vào thế kỷ XXI của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam [60]. Thông qua việc nghiên cứu có hệ thống và toàn diện vai trò của người phụ nữ Việt Nam trong tiến trình lịch sử phát triển đất nước, từ khi có Đảng đến những năm đầu thế kỷ XXI, công trình đã đánh giá đầy đủ, sâu sắc hơn vai trò của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt là trong 15 năm đổi mới (1986-2001).
Khẳng định bước trưởng thành của phụ nữ Việt Nam trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, gia đình, xã hội, góp phần nâng cao vị trí, vai trò của phụ nữ Việt Nam trong thiên niên kỷ mới. Gắn liền vấn đề phụ nữ với nghiên cứu về giới, cuốn sách: Phụ nữ, giới và phát triển của Trần Thị Vân Anh, Lê Ngọc Hùng [1] đã cung cấp hệ thống những quan điểm, phạm trù, khái niệm, phương pháp và các vấn đề cơ bản dưới góc độ phụ nữ học. Đồng thời, các tác giả cũng phân tích các chính sách xã hội đối với phụ nữ, làm luận cứ khoa học cho việc thực hiện nguyên tắc công bằng xã hội và bình đẳng giới, trong điều kiện kinh tế thị trường, định hướng XHCN ở Việt Nam. Cuốn sách Tham gia xây dựng chính sách, pháp luật về bình đẳng giới của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam [69].
Cuốn sách đã trang bị những kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ công tác hội cho cán bộ Hội các cấp sử dụng, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tham gia xây dựng chính sách, pháp luật về bình đẳng giới. Cuốn sách: Sự tiến bộ của phụ nữ Việt Nam trong công cuộc đổi mới đất nước của Dương Thị Xuân [185], đã trình bày quan điểm của Đảng và Nhà nước vì sự tiến bộ của phụ nữ; đồng thời, nêu lên những kết quả hoạt động của 10 phụ nữ trên nhiều lĩnh vực, chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội. Tác giả khẳng định, phụ nữ Việt Nam không chỉ có vị trí, vai trò trong nước, mà còn có vị thế quan trọng trên trường quốc tế. Bài viết: Công tác tuyên truyền của Đảng nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế tri thức của Lê Lục [125], đã phân tích vai trò đặc biệt quan trọng của phụ nữ trong nền kinh tế tri thức.
Tác giả nhấn mạnh việc nâng cao nhận thức và vai trò của các cấp ủy Đảng, chính quyền về vai trò của phụ nữ trong xã hội là một trong những giải pháp then chốt để thực hiện mục tiêu bình đẳng giới trong thời kỳ đổi mới đất nước. Cuốn sách Gia đình, phụ nữ Việt Nam với dân số, văn hóa và sự phát triển bền vững của Lê Thi [151], tác giả đưa ra những chuẩn mực người phụ nữ Việt Nam thời hiện đại và nêu ra những suy nghĩ về công, dung, ngôn, hạnh từ xưa đến nay. Những phẩm chất đó được coi như cẩm nang để phụ nữ thời kỳ mới dựa trên tiêu trí đó để phấn đấu, rèn luyện. Cuốn sách Gia đình Việt Nam và vai trò của phụ nữ trong giai đoạn hiện nay của Dương Thị Minh [131], đã phân tích, làm rõ những nhân tố cơ bản tác động đến sự biến đổi của gia đình; đặc điểm cơ bản của gia đình Việt Nam và xu hướng biến đổi vai trò của phụ nữ; đồng thời, đưa ra các giải pháp để xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc nhằm phát huy vai trò của người phụ nữ Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Ban Tổ chức Trung ương, Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu đề tài: Nâng cao năng lực lãnh đạo của cán bộ nữ trong hệ thống chính trị [21]. Kết quả nghiên cứu đề tài đã góp phần làm sáng tỏ những luận cứ khoa học về việc nâng cao vị trí, vai trò, năng lực lãnh đạo của cán bộ nữ; đồng thời, đề xuất giải pháp tăng cường sự tham gia lãnh đạo, quản lý của phụ nữ trong hệ thống bộ máy Đảng, Nhà nước và các tổ chức đoàn thể nhân dân trong tình hình mới. Cuốn sách Phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và công cuộc đổi mới đất nước của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam [66], làm rõ vai trò của người phụ nữ Việt Nam trong tiến trình lịch sử cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam gần 80 năm (1930-2007). Đồng thời, nêu bật 11 những quan điểm thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với phụ nữ và phong trào phụ nữ; đề cao và khẳng định vai trò, vị trí và sức mạnh to lớn của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp cách mạng.
Qua việc nghiên cứu những đóng góp của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và 20 năm đổi mới đất nước, công trình khẳng định sự đúng đắn trong chủ trương và quá trình lãnh đạo của Đảng đối với công tác phụ nữ; đồng thời, nêu bật sự nỗ lực, những đóng góp to lớn của các tầng lớp phụ nữ, phong trào phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Phan Thanh Khôi, Đỗ Thị Thạch, Những vấn đề giới từ lịch sử đến hiện đại [121], đã nghiên cứu vấn đề giới từ nhiều cách tiếp cận, trong các tác phẩm kinh điển của C.Lênin và Hồ Chí Minh đến vấn đề giới trong đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; vấn đề giới trong một số thông tin phương tiện đại chúng và trong sách giáo khoa. Đây là một công trình nghiên cứu tương đối đầy đủ đến vấn đề giới. Đó cũng chính là căn cứ lý luận và thực tiễn về thực trạng về giới ở nước ta hiện nay.
Bài viết: Hoạt động và đóng góp của phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Nguyễn Thị Thanh Hòa [51]. Bài viết đã nêu bật vai trò của phụ nữ trong thời kỳ đổi mới, gắn mọi hoạt động của phụ nữ với thi đua yêu nước, không ngừng phát huy sức mạnh, sự chủ động, sáng tạo trên mọi lĩnh vực. Công trình nghiên cứu: Nghiên cứu gia đình, thế giới thời kỳ đổi mới của Nguyễn Hữu Minh, Trần Thị Vân Anh [132], tập trung nghiên cứu về gia đình trong bối cảnh mới, đặc biệt đề cập đến vấn đề phụ nữ Việt Nam và việc tham gia vào công tác chính trị, việc làm và lao động nữ thời kỳ đổi mới. Bài viết của Nguyễn Thị Thanh Hòa, Nâng cao vị thế của phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa [52].
Xuất phát từ quan điểm của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về vai trò của phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, tác giả khẳng định vai trò của phụ nữ trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH và trách nhiệm của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Tác giả đề nghị Bộ chính trị và Ban Bí thư tiếp tục quan 12 tâm chỉ đạo hoạt động của Hội LHPN các cấp, các ngành các đoàn thể, tạo cơ hội cho phụ nữ phát huy khả năng của mình trong hệ thống chính trị. Bài viết: Phụ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý ở nước ta hiện nay của Phạm Hạnh Sâm [149]. Tác giả khẳng định được tham gia lãnh đạo, quản lý, được trao quyền, cùng với việc trau dồi về phẩm chất, năng lực thực sự, người phụ nữ sẽ thực hiện tốt vai trò đại diện cho ý trí, nguyện vọng của chính bản thân phụ nữ.
Đồng thời, phụ nữ có điều kiện thuận lợi để phát triển tiềm năng, sức lực và trí tuệ, đóng góp nhiều hơn cho sự nghiệp đổi mới đất nước và cho sự nghiệp bình đẳng giới. Cuốn sách: Vai trò của phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế của Hoàng Thị Ái Nhiên [144].