Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ. - Chương 2: Cơ sở lý luận về kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ - Chương 3: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu kỹ năng giao tiếp của trẻ 5- 6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ - Chương 4: Kết quả nghiên cứu kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi ĐVTCĐ - Kết luận và kiến nghị - Danh mục công trình công bố - Tài liệu tham khảo - Phụ lục 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU KỸ NĂNG GIAO TIẾP CỦA TRẺ 5- 6 TUỔI QUA TRÕ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ 1. Những nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi ở nƣớc ngoài 1. Nghiên cứu về kỹ năng - Nghiên cứu kỹ năng trên cơ sở của tâm lý học hành vi mà đại diện là các tác giả: J.
- Nghiên cứu kỹ năng trên cơ sở tâm lý học hoạt động mà đại diện là các nhà tâm lý học Liên Xô. Điểm qua lịch sử nghiên cứu kỹ năng của các nhà tâm lý học, giáo dục học Xô viết cho thấy có hai hướng chính sau: Hướng thứ nhất: Nghiên cứu kỹ năng ở mức độ khái quát, đại cương. Đại diện cho hướng nghiên cứu này có các tác giả: A. Các tác giả đã đi sâu nghiên cứu bản chất khái niệm kỹ năng, các quy luật hình thành và mối liên hệ giữa kỹ năng và kỹ xảo.
Hướng thứ hai: Nghiên cứu kỹ năng ở mức độ cụ thể trong các lĩnh vực khác nhau, chẳng hạn: - Trong lĩnh vực lao động công nghiệp: V. Các tác giả nghiên cứu kỹ năng trong mối quan hệ giữa con người với máy móc, công cụ, phương tiện lao động. - Trong lĩnh vực hoạt động sư phạm, hoạt động lao động có trong các tác phẩm của các tác giả: N. - Trong lĩnh vực hoạt động tổ chức hoạt động sư phạm được đề cập trong các nghên cứu của N.
Mặc dù ở các hướng nghiên cứu khác nhau nhìn chung, các tác giả không có những quan điểm trái ngược nhau về khái niệm kỹ năng mà những quan điểm đó thường bổ sung cho nhau. Nghiên cứu giao tiếp Trong lịch sử nghiên cứu về giao tiếp của triết học, tâm lý học, xã hội học và 6 giáo dục học, chúng ta thấy có rất nhiều các nhà nghiên cứu đã khai thác nhiều khía cạnh của giao tiếp như hành vi, nhận thức, thái độ hay kỹ năng giao tiếp, tính tích cực giao tiếp. Ở mỗi giai đoạn đều có những đánh giá và nhận định hết sức có ý nghĩa làm tiền đề cho những tác giả nghiên cứu khác có thể nghiên cứu chuyên sâu hơn. Việc nghiên cứu giao tiếp được tiến hành trên cả bình diện lý luận và thực tiễn, với sự tham gia của các nhà khoa học nổi tiến thế giới từ thời cổ đại như Xôcơrat, Platon, Aritxtôt,.Sau này đến các nhà tâm lý học hiẹn đại như Anna Freud, E.Nghiên cứu giao tiếp có nhiều cách tiếp cận: + Tiếp cận triết học.
+ Tiếp cận xã hội học. + Tiếp cận dưới góc độ văn hóa và dân tộc. + Tiếp cận tâm lý học. + Tiếp cận ngôn ngữ học.
+ Tiếp cận thông tin. + Tiếp cận xuyên văn hóa. + Tiếp cận trên lý thuyết giáo dục tự do. Có thể thấy, dù tiếp cận nghiên cứu giao tiếp ở góc độ khoa học nào thì cũng chủ yếu tâp trung vào hai lĩnh vực, đó là nghiên cứu về lý luận giao tiếp và nghiên cứu phát triển ứng dụng giao tiếp.
Chúng tôi tìm hiểu và xin đưa ra một số hướng nghiên cứu cơ bản của các tác giả dưới đây: - Hướng tiếp cận giao lưu – giao tiếp có cả ở người và động vật: Có thể kể đến các tác giả B. Chakin [Trích theo, 9]…Trong cuốn sách văn hoá nhân cách B.Xocolov viết: “Giao tiếp là sự tác động lẫn nhau giữa những con người và giữa những động vật có tâm lý giống nhau”. Các tác giả có xu hướng coi giao tiếp là một hiện tượng tâm lý có chung cả ở người và động vật. Quan điểm này cho thấy, quá trình giao tiếp phản ánh phần nào mối quan hệ giữa con người với sự giao tiếp với động vật mà trong đó, tâm lý người cũng hình thành và phát triển nhờ mối quan hệ giữa con người với những động vật nuôi trong nhà.
Hướng tiếp cận này có những hạn chế là không thấy được sự khác nhau cơ bản giữa con người và con vật, giữa giao tiếp của con người với con người và cái gọi là 7 “giao tiếp” của con vật. Họ không đánh giá đúng mức vai trò của giáo dục và văn hóa đối với sự hình thành, phát triển tâm lý, kỹ năng giao tiếp ở mỗi cá nhân. - Hướng tiếp cận chú trọng đến sự tác động, sự truyền và tiếp nhận thông tin giữa người với người: Đại diện cho hướng nghiên cứu này là nhà tâm lý học người Mỹ Osgood C.E, Nhà tâm lý học người Anh – M. Argyle, Nhà tâm lý học xã hội người Séc, Ia.
Một số tác giả của lĩnh vực liên ngành điều khiển học, lý thuyết thông tin và lý thuyết hệ thống với tâm lý học như N. Senen (1949), Moles (1971), cho rằng: Quá trình giao tiếp có thể mô tả bằng quá trình truyền tin qua bộ mã hóa thông tin…môi trường truyền thông tin, …bộ giải mã và quá trình phản hồi. Thông tin nhận được có thể bị biến đổi do nhiễu…người dùng thông tin có thể phản hồi đề nhận thông tin chính xác hơn. Hướng tiếp cận này đã đơn giản hóa quá trình giao tiếp của con người.
Họ chỉ thấy được con đường truyền tin và nhận tin của quá trình giao tiếp mà không thấy được các yếu tố tâm lý cá nhân như nhu cầu, động cơ, nhận thức, văn hóa, giáo dục, các đặc trưng của xã hội…có ảnh hưởng rất lớn đến giao tiếp của con người. - Hướng tiếp cận tương tác liên nhân cách: Các tác giả theo hướng này phủ nhận việc tồn tại giao tiếp trong thế giới động vật. Theo hướng nghiên cứu này có các tác gia tiêu biểu như: L.Dakharov xem giao tiếp là quá trình hiện thực hoá các mối quan hệ giữa người với người, trong quá trình đó diễn ra sự trao đổi thông tin sự nhận thức lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau; kết quả là tâm lý cả hai đều phát triển. Trong cuốn: “Những vấn đề giao tiếp” B.Lomov đã nhấn mạnh tính chủ thể của giao tiếp khi định nghĩa “Giao tiếp là mối quan hệ tác động qua lại giữa con người với con người với tư cách là chủ thể”.Bueva định nghĩa: “Giao tiếp là tính hiện thực quan sát trực tiếp, là sự cụ thể hoá tất cả các mối quan hệ xã hội, là sự nhân cách hoá, là hình thái nhân cách của các mối quan hệ đó”.
Các tác giả trên đã chỉ ra vai trò quan trọng của giao tiếp đối với sự hình thành nhân cách của mỗi con người, trong đó chỉ có sự giao tiếp giữa con người với con người trong xã hội mới có thể giúp con người trưởng thành về mặt nhận thức, tình cảm và các yếu tố liên quan đến sự định hình các năng lực, giá trị của mỗi chủ thể trong quá trình giao tiếp ấy. Đây là hướng tiếp cận rất hiện đại, phản ánh được mối 8 tương tác giao tiếp đa chiều, chỉ ra được sự tương đồng phát triển tâm lý cá nhân với văn hóa, giáo dục của xã hội. Trong các hướng tiếp cận về giao tiếp của các tác giả trên, chúng tôi nhận thấy việc vận dụng hướng nghiên cứu tương tác liên nhân cách vào nghiên cứu kỹ năng giao tiếp của trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề là hết sức phù hợp và có nhiều điểm toàn diện hơn. Nghiên cứu kỹ năng giao tiếp.
- Tác giả Kak Hai Nodich [62] người Đức đã nêu rõ ngôn ngữ của trẻ có một vai trò quan trọng và quá trình phát triển ngôn ngữ ở từng giai đoạn. Trong mỗi giai đoạn, nhiệm vụ của người lớn là giúp trẻ thâm nhập vào thế giới ngôn ngữ phong phú và đa dạng, dẫn dắt trẻ từ những âm thanh “gừ, gừ” ở tuổi sơ sinh đến sử dụng, nắm vững ngôn ngữ thành thạo, điều đó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển KNGT và trí tuệ của trẻ. Trẻ sơ sinh chưa có ngôn ngữ, chưa biết cách giao tiếp, các bậc phụ huynh cần phải bắt đầu công việc can thiệp như: luyện âm, luyện giọng, luyện hơi sau đó đến luyện nói. Bằng những ví dụ, cách làm cụ thể, thiết thực tác giả đã giúp các bậc phụ huynh có con ở giai đoạn lứa tuổi này có thêm những kiến thức cơ bản trong việc giáo dục và dạy dỗ giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp.
Để nâng cao khả năng giao tiếp cho trẻ, tác giả Linda Maget [69] đã giới thiệu những kỹ năng giao tiếp xã hội, giúp trẻ giải quyết những trở ngại trong việc kết giao bạn bè. Muốn giúp trẻ giao tiếp phải tạo môi trường giao tiếp cho trẻ, phải cho trẻ học, chơi với bạn thì mới làm xuất hiện, nảy sinh nhu cầu giao tiếp. Tác giả đã giúp cho phụ huynh có con ở lứa tuổi mẫu giáo biết cách lựa chọn môi trường giáo dục phù hợp để trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp. Tác giả Steven Gutstin cho rằng để giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp cần phải hình thành và phát triển mối quan hệ xã hội [104], giúp trẻ hiểu được bản thân trẻ (tên gọi, các bộ phận cơ thể), hiểu được mối quan hệ giữa trẻ và các đồ vật trong gia đình (tên gọi, đặc điểm, cách sử dụng), mối quan hệ giữa trẻ và các sự vật, hiện tượng trong thế giới xung quanh.
Trong mỗi hoàn cảnh, tình huống có vấn đề trẻ biết cách giao tiếp phù hợp. Tác giả đã giúp cho GV, PH biết được một phương pháp mới trong việc phát triển KNGT cho trẻ.Kurbawa và Ph.Rakhmatinlira đi sâu vào nghiên cứu các nhóm kỹ năng giao tiếp và chia kỹ năng giao tiếp thành ba nhóm kỹ năng [Trích theo 4]: 9 - Kỹ năng sử dụng ngôn ngữ là sự chủ động chào khi gặp mặt và nói lời tạm biệt khi chia tay; trẻ biết dùng ngôn ngữ để yêu cầu về đồ vật, về thông tin, về sự giúp đỡ với bạn bè trong khi chơi, để trao đổi với bạn một cách chủ động; đồng thời trẻ biết dùng ngôn ngữ để từ chối sự giúp đỡ, từ chối thông tin từ chối đồ vật khi những điều ấy không đáp ứng nhu cầu của trẻ; trẻ biết chia sẻ thông tin, cung cấp thông tin, đề nghị giúp đỡ bạn trong khi chơi.